Υπάρχει μια στιγμή, συνήθως μέσα σε εκείνη την πρώτη χαοτική εβδομάδα στο σπίτι, που σε χτυπάει κατακούτελα: «Δεν μπορώ να τα κάνω όλα μόνη μου». Το σώμα σου πονάει, το μωρό σε χρειάζεται όλο το 24ωρο και το καλάθι με τα άπλυτα αρχίζει να μοιάζει ελαφρώς... απειλητικό.
Το να χρειάζεσαι βοήθεια μετά τον τοκετό δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνεις. Σημαίνει ότι είσαι άνθρωπος, που αναρρώνει από ένα τεράστιο σωματικό γεγονός, φροντίζει έναν ολοκαίνουργιο άνθρωπο και προσπαθεί να προσαρμοστεί σε μια τελείως νέα ζωή. Αυτή είναι ακριβώς η φάση που η αποδοχή βοήθειας μετά τον τοκετό δεν είναι απλώς επιτρεπτή, είναι έξυπνη και προστατευτική.
Το κείμενο αυτό είναι η «άδεια» σου να αφήσεις τους άλλους να βοηθήσουν μετά τη γέννα, μαζί με πολύ πρακτικές ιδέες για το τι να ζητήσεις, πώς να το ζητήσεις και πώς να βάζεις όρια ώστε να νιώθεις ότι κρατάς ακόμα τον έλεγχο του σπιτιού και του μωρού σου.
Οι πρώτες εβδομάδες δεν είναι «κανονική» περίοδος. Είναι έντονες, τρυφερές, συχνά συγκλονιστικές. Δεν είσαι απλώς «κουρασμένη». Ολόκληρο το σύστημά σου είναι σε φάση αποκατάστασης μετά τον τοκετό.
Είτε γέννησες φυσιολογικά είτε με καισαρική, το σώμα σου έχει περάσει από μεγάλη δοκιμασία.
Αν είχες επιπλοκές, μεγάλη ρήξη ή επεμβατικό τοκετό με βεντούζα ή εμβρυουλκό, η αποκατάσταση μετά τον τοκετό μπορεί να πάρει περισσότερο χρόνο. Εδώ η βοήθεια μετά τον τοκετό δεν είναι απλώς διευκόλυνση. Είναι προστασία της υγείας σου. Κάθε φορά που κάποιος φέρνει ένα ζεστό φαγητό ή περνάει μια σκούπα, σου δίνει κυριολεκτικά χρόνο και ενέργεια για να γιατρευτείς.
Τα νεογέννητα τρώνε συχνά. Κάθε 2 με 3 ώρες είναι απολύτως φυσιολογικό, μέρα και νύχτα. Ο ύπνος σου σπάει σε μικρά κομμάτια. Μπορεί να νιώθεις θολωμένη, έτοιμη να βάλεις τα κλάματα για ψύλλου πήδημα, σαν να κινείσαι μέσα σε λάσπη.
Κάπου εκεί αρχίζει η σκέψη: «Πρέπει να τα καταφέρνω καλύτερα. Οι άλλες μαμάδες τα βγάζουν πέρα».
Όχι. Αυτό που ζεις είναι στέρηση ύπνου, η οποία είναι γνωστό ότι:
Το να αφήσεις κάποιον να αναλάβει ένα τάισμα (αν αντλείς γάλα ή δίνεις ξένο), να κρατήσει το μωρό για να κοιμηθείς, ή να πλύνει τα πιάτα ώστε εσύ να ξαπλώσεις αντί να κάνεις «άλλη μία δουλίτσα», μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά. Η ξεκούραση μετά τη γέννα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι από τις πιο βασικές συμβουλές για νέες μητέρες.
Μετά τον τοκετό, οι ορμόνες σου αλλάζουν απότομα. Τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης πέφτουν, η προλακτίνη και η ωκυτοκίνη ανεβαίνουν. Πολλές γυναίκες βιώνουν τα λεγόμενα «baby blues» περίπου την 3η με 5η μέρα: ξαφνικό κλάμα, συγκίνηση χωρίς λόγο ή ένα κύμα λύπης.
Αν ταυτόχρονα προσπαθείς να μαγειρέψεις, να καθαρίσεις, να φιλοξενήσεις επισκέπτες, να απαντήσεις σε μηνύματα και να θυμάσαι ποιον έχεις ευχαριστήσει για τα δώρα, είναι λογικό να σου φαίνονται όλα υπερβολικά.
Η βοήθεια σε μια νέα μητέρα με τις καθημερινές δουλειές δίνει στον εγκέφαλο και στο σώμα σου τον χώρο να προσαρμοστούν. Σε βοηθά επίσης να ξεχωρίσεις πότε είσαι απλώς λίγο πιο ευσυγκίνητη και πότε ίσως χρειάζεται να μιλήσεις με τον γυναικολόγο σου, τη μαία ή τον οικογενειακό σου γιατρό για την ψυχική σου υγεία.
Ένας γονιός ξεκούραστος, στηριγμένος, «αρκετά καλός», αξίζει πολύ περισσότερο για ένα μωρό από κάποιον εξαντλημένο και στα όριά του που προσπαθεί να τα κάνει όλα.
Όταν δέχεσαι βοήθεια μετά τον τοκετό, δεν στερείς τίποτα από το μωρό σου. Του προσφέρεις:
Δεν υπάρχει βραβείο για το «τα έκανα όλα μόνη μου». Υπάρχει όμως πολύ πιο ομαλή αρχή όταν αφήνεις το «χωριό» σου να σε στηρίξει.
Αν πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται «πρέπει να τα καταφέρνω» ή «οι άλλες φαίνεται πως τα βολεύουν», δεν είσαι η μόνη. Αυτή η νοοτροπία είναι ιδιαίτερα συχνή, ειδικά σε γυναίκες που είχαν μάθει να είναι ικανές, ανεξάρτητες και οργανωτικές.
Την τροφοδοτούν αρκετά πράγματα:
Η αλήθεια όμως είναι ότι κι αυτοί είχαν βοήθεια. Απλώς ίσως έμοιαζε διαφορετική ή δεν την ονομάτιζαν. Οι γείτονες έφερναν ταψιά με φαγητό, οι γιαγιάδες έμεναν πιο κοντά, κανείς δεν περίμενε σπίτια βιτρίνα λίγες μέρες μετά τον τοκετό.
Δοκίμασε να αλλάξεις τη σκέψη «πρέπει να τα κάνω όλα μόνη μου» με:
Δύναμη εδώ σημαίνει:
Η αποδοχή βοήθειας μετά τον τοκετό είναι δεξιότητα. Όσο την εξασκείς, τόσο πιο φυσική θα σου φαίνεται.
Οι άνθρωποι συχνά λένε: «Πες μου αν χρειαστείς κάτι». Κι εσύ παγώνεις και απαντάς «Όχι, είμαστε καλά, ευχαριστώ».
Δεν είσαι καλά. Απλώς δεν ξέρεις τι ακριβώς να ζητήσεις.
Κράτα αυτή τη λίστα με ιδέες για βοήθεια με οικιακές εργασίες και όχι μόνο μετά τον τοκετό στο κινητό σου ή κολλημένη στο ψυγείο, για να έχεις έτοιμες απαντήσεις.
Το σωστό φαγητό βοηθάει στην αποκατάσταση μετά τον τοκετό και στη γαλουχία, αλλά το μαγείρεμα με ένα νεογέννητο είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο φαντάζεται κανείς.
Μπορείς να ζητήσεις:
Τέλειο φαγητό δεν χρειάζεται. Φασολάκια από τάπερ, τοστ, σαλάτα σε σακουλάκι, έτοιμο παστίτσιο από το φούρνο της γειτονιάς, όλα μετράνε ως πραγματική στήριξη.
Οι δουλειές του σπιτιού «μπορούν να περιμένουν», αλλά ταυτόχρονα στοιβάζονται. Αντί να προσπαθείς να τα προλάβεις όλα, ζήτα από τους επισκέπτες να:
Αν κάποιος πει «Να κάνω κάτι;», μπορείς να απαντήσεις: «Ναι, αν μπορείς να κάνεις μια γρήγορη τακτοποίηση στην κουζίνα θα με βοηθούσε πολύ».
Αν έχεις ήδη παιδί ή παιδιά, κι εκείνα περνούν μεγάλη αλλαγή.
Συγκεκριμένα αιτήματα:
Για τα μεγαλύτερα παιδιά, ο ποιοτικός χρόνος με γιαγιά, παππού, θεία ή φίλους της οικογένειας είναι συχνά και στήριξη και χαρά.
Τα online σούπερ μάρκετ βοηθούν, αλλά δεν λύνουν τα πάντα. Μερικές φορές χρειάζεσαι κάτι τώρα.
Ζήτα:
Αν νιώθεις αμήχανα, θυμήσου: ο περισσότερος κόσμος νιώθει καλύτερα όταν έχει μια ξεκάθαρη «αποστολή». Τους κάνει να αισθάνονται χρήσιμοι.
Μερικές φορές η πιο πολύτιμη βοήθεια για μια νέα μητέρα είναι η πιο απλή: κάποιος να αγκαλιάζει το μωρό ενώ εσύ καλύπτεις μια βασική σου ανάγκη.
Ζήτα από τους επισκέπτες:
Δεν «ξεφορτώνεσαι» το μωρό. Φροντίζεις τον εαυτό σου, για να μπορείς μετά να φροντίσεις καλύτερα εκείνο.
Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν πραγματικά να βοηθήσουν, αλλά συχνά δεν ξέρουν τι θα ήταν πιο χρήσιμο. Το να μάθεις πώς να ζητήσεις βοήθεια κάνει τα πράγματα πιο εύκολα για όλους.
Όταν κάποιος λέει «Πες μου αν χρειαστείς κάτι», δοκίμασε να απαντήσεις με κάτι συγκεκριμένο:
Έτσι, κι εκείνοι νιώθουν χρήσιμοι, κι εσύ παίρνεις πραγματική στήριξη μετά τον τοκετό, όχι μόνο ευγενικές κουβέντες.
Αν σε βολεύει περισσότερο να στέλνεις μηνύματα αντί να μιλάς από κοντά, μπορείς να γράψεις κάτι σαν:
«Γεια σας! Είμαστε καλά, αλλά πολύ κουρασμένοι. Αν αναρωτιέστε πώς μπορείτε να βοηθήσετε, αυτά είναι όσα μας χρειάζονται πιο πολύ αυτή την εβδομάδα:
«Αυτή την περίοδο λέμε “ναι” στη βοήθεια. Αν έρθετε, θα μας βοηθούσε αν:
Μπορείς να προσαρμόζεις τη λίστα ανάλογα με το τι σε καίει περισσότερο κάθε εβδομάδα.
Κάποιες οικογένειες φτιάχνουν μια μικρή ομάδα στο Viber ή στο WhatsApp μόνο για τη στήριξη μετά τον τοκετό, ειδικά αν υπάρχουν φίλοι ή συγγενείς κοντά που θέλουν να βοηθήσουν.
Ιδέες:
Η καθαρή επικοινωνία γλιτώνει παρεξηγήσεις τύπου «ήρθαν όλοι, πήραν αγκαλιά το μωρό, αλλά κανείς δεν έπλυνε ένα πιάτο».
Αν έχεις σύντροφο, δεν είναι «βοηθός». Είναι γονιός. Αυτό σημαίνει ότι έχει δικές του ευθύνες αυτή την περίοδο, όχι απλώς «σε βοηθάει» όταν προλάβει.
Ο ύπνος είναι κοινό πρόβλημα, όχι μόνο της μαμάς.
Μπορείτε να κανονίσετε:
Συμφωνήστε ότι το «ζητάω βοήθεια μετά τον τοκετό από τον σύντροφό μου» δεν είναι γκρίνια. Είναι ομαδική δουλειά.
Ο σύντροφος μπορεί:
Ακόμα και απλοί «κανόνες» όπως «αυτός που δεν γέννησε αναλαμβάνει τα πλυντήρια τον πρώτο μήνα» είναι μορφή πολύ ουσιαστικής βοήθειας μετά τον τοκετό.
Μόλις πέρασες έναν τοκετό. Τεράστιο γεγονός. Στον ρόλο του συντρόφου μπαίνει και η συναισθηματική στήριξη:
Κι οι δύο μαθαίνετε έναν νέο ρόλο. Η ανοιχτή κουβέντα για το ποιος κάνει τι και πώς νιώθετε, ελαφραίνει πολύ το φορτίο.
Οι επισκέπτες μπορεί να είναι βάλσαμο. Μπορεί όμως να γίνουν και εξάντληση. Έχεις κάθε δικαίωμα να βάλεις κανόνες για την επίσκεψη μετά τη γέννα.
Στην αρχή, το «λίγο και καλό» είναι συνήθως η καλύτερη λύση.
Μπορείς να πεις:
Αν κάποιος το παρακάνει, είναι εντάξει να πεις: «Έχω αρχίσει και κουράζομαι, θα ξαπλώσω λίγο. Χάρηκα πολύ που ήρθες.»
Το να προστατεύεις ένα νεογέννητο δεν είναι υπερβολή. Πριν πιάσουν το μωρό, μπορείς πολύ απλά να ζητήσεις:
Μπορείς να πεις: «Είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί όσο είναι τόσο μικρό, οπότε πλύνετε χέρια όταν έρχεστε, και αν κάποιος δεν είναι καλά, καλύτερα να το αφήσουμε για άλλη μέρα.»
Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο, ειδικά με γιαγιάδες και παππούδες με τεράστια λαχτάρα για αγκαλιές. Όμως οι παιδίατροι και οι παιδιατρικές εταιρείες στην Ελλάδα είναι ξεκάθαροι: τα φιλιά στο πρόσωπο και γύρω από το στόμα αυξάνουν τον κίνδυνο για σοβαρές λοιμώξεις στα νεογέννητα.
Μπορείς να το βάλεις από νωρίς σαν κανόνα για όλους:
Όταν το λες το ίδιο σε όλους, δεν μοιάζει στοχευμένο ή προσωπικό.
Θα υπάρξουν μέρες που απλά δεν θα μπορείς. Ίσως πονάς περισσότερο, έχεις αιμορραγία, είσαι διαλυμένη από την κούραση ή το μωρό περνάει φάση συχνού θηλασμού.
Είναι απολύτως εντάξει να στείλεις μήνυμα:
Δεν είσαι αγενής. Προστατεύεις την αποκατάστασή σου μετά τον τοκετό και την ψυχική σου ισορροπία.
Οι παππούδες και οι γιαγιάδες συνήθως νοιάζονται βαθιά και θέλουν να βοηθήσουν. Μαζί με αυτό όμως φέρνουν μια ολόκληρη «βαλίτσα» από απόψεις για ύπνο, θηλασμό, κλάμα, ρουτίνες.
Κάποια από αυτά μπορεί να σου φανούν χρήσιμα. Άλλα θα είναι ξεπερασμένα ή απλώς δεν θα ταιριάζουν στη δική σας οικογένεια.
Αναγνώρισε την πρόθεση.
«Ξέρω ότι θέλεις να βοηθήσεις» ή «Εκτιμώ που μου λες τι δούλεψε για σένα.»
Πες τη δική σου απόφαση.
«Εμείς ακολουθούμε τις συμβουλές της παιδιάτρου μας σε αυτό» ή «Έχουμε αποφασίσει να δοκιμάσουμε το τάισμα κατά βούληση.»
Κλείσε το θέμα ευγενικά.
«Αν χρειαστούμε ιδέες στο μέλλον, θα σε ρωτήσουμε σίγουρα» ή «Ας δούμε πώς θα πάει αυτό για μερικές εβδομάδες.»
Για παράδειγμα:
Αν κάποιος επαναλαμβάνει συνέχεια την ίδια άποψη ή σε κάνει να νιώθεις ότι σε κρίνει, έχεις δικαίωμα να γίνεις πιο ξεκάθαρη:
Μπορείς επίσης να ζητήσεις από τον σύντροφό σου να παρέμβει, ειδικά αν πρόκειται για τη δική του οικογένεια. Π.χ.: «Μαμά, είμαστε εντάξει με τον τρόπο που τα κάνουμε. Σε παρακαλώ, ας μην το συζητάμε άλλο.»
Δεν είναι φτιαγμένο αυτό το διάστημα για να το περνάς μόνη σου. Ποτέ δεν ήταν. Παραδοσιακά, στις ελληνικές γειτονιές ολόκληρη η κοινότητα «τύλιγε» τη νέα μητέρα με φαγητά, πρακτική βοήθεια και συντροφιά.
Το να πεις «ναι» στην αποδοχή βοήθειας μετά τον τοκετό δεν έχει να κάνει με αδυναμία. Έχει να κάνει με:
Αν είναι να θυμάσαι ένα πράγμα, ας είναι αυτό: το ότι χρειάζεσαι βοήθεια δεν σε κάνει λιγότερο καλή μαμά. Σε κάνει μια μαμά που είναι ειλικρινής με τον εαυτό της.
Γράψε μια μικρή λίστα με τι να ζητήσεις μετά τη γέννα. Εξάσκησε μερικές φράσεις για το πώς να ζητήσεις βοήθεια. Άφησε τους φίλους να μαγειρέψουν. Άφησε την οικογένεια να διπλώσει ρούχα. Ζήτησε από τον σύντροφό σου να πάρει τη νυχτερινή βάρδια.
Κάνεις ένα από τα πιο απαιτητικά και σημαντικά πράγματα που θα κάνεις ποτέ. Δεν χρειάζεται, ούτε και πρέπει, να το κουβαλήσεις μόνη σου.