Βγάλατε επιτέλους το μωρό για ύπνο, περπατήσατε στις μύτες, καθίσατε με ένα ζεστό τσάι... και σε 20 λεπτά ξανά κλάμα. Αν ψάχνεις στις 3 τα ξημερώματα «γιατί το μωρό δεν κοιμάται», δεν είσαι καθόλου η μόνη.
Ο ύπνος ενός νεογέννητου είναι χαοτικός, κομματιασμένος και πολύ συχνά μπερδεμένος. Τα καλά νέα: σχεδόν πάντα υπάρχει λόγος που το νεογέννητο δεν κοιμάται και τις περισσότερες φορές είναι κάτι απλό, που διορθώνεται.
Ας δούμε τις βασικές αιτίες που ένα μωρό δεν κοιμάται, με τη σειρά που εμφανίζονται πιο συχνά, και τι μπορείς πρακτικά να κάνεις για καθεμία.
Για τα νεογέννητα, η πείνα είναι μακράν η πιο συχνή αιτία για το ότι το μωρό ξυπνάει συνέχεια, κλαίει τη νύχτα και κάνει πολύ μικρούς ύπνους.
Το στομαχάκι τους είναι ελάχιστο, τις πρώτες μέρες έχει περίπου το μέγεθος ενός μικρού μαρμάρου, και το γάλα χωνεύεται γρήγορα. Το μητρικό γάλα ειδικά απορροφάται πολύ γρήγορα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και αν μόλις θήλασες, είναι πιθανό το μωρό να πεινάει ξανά μετά από μία ώρα.
Αν το μωρό ξυπνάει συνέχεια τη νύχτα και ηρεμεί μόνο με γάλα, η πείνα είναι πολύ πιθανή αιτία.
Στις πρώτες εβδομάδες ξέχνα τα αυστηρά προγράμματα. Ταΐζω νεογέννητο τη νύχτα και τη μέρα κατά ζήτηση σημαίνει συνήθως:
Για να δεις αν το νεογέννητο παίρνει αρκετό γάλα:
Αν σε ανησυχούν τα μοτίβα στον ύπνο μωρού και στο τάισμα (π.χ. μωρό ξυπνάει συνέχεια κάθε ώρα και μοιάζει ποτέ να μην χορταίνει), μίλα με τον παιδίατρο, επισκέπτρια υγείας ή μαία. Θηλοθηλιά, πρόβλημα στο πιάσιμο του μαστού ή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορεί να επηρεάζουν την πρόσληψη.
Ακόμη και ένα μωρό που έχει φάει καλά θα δυσκολευτεί να κοιμηθεί σε ένα άβολο περιβάλλον. Τα νεογέννητα δεν ρυθμίζουν ακόμα καλά τη θερμοκρασία τους και είναι ευαίσθητα στο φως και στους ήχους.
Η ιδανική θερμοκρασία δωματίου για μωρό όταν κοιμάται είναι συνήθως 18–22 °C.
Στα ελληνικά σπίτια αρκετά συχνά τα μωρά κοιμούνται σε υπερβολική ζέστη, ειδικά με καλοριφέρ ή κλιματιστικά. Ένα αποπνικτικό, πολύ ζεστό υπνοδωμάτιο μπορεί να κάνει το μωρό ανήσυχο, ιδρωμένο και πιο ανήσυχα ξυπνητό, ενώ αυξάνει και τον κίνδυνο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου.
Μικρά tips:
Όταν το περιβάλλον είναι σωστό, συχνά βελτιώνεται κι ο ύπνος μωρού.
Τα νεογέννητα συνήθως κοιμούνται καλύτερα σε πιο σκοτεινό περιβάλλον, ιδιαίτερα τη νύχτα. Αν το νεογέννητο δεν κοιμάται τη νύχτα αλλά κάνει άνετα ύπνους τη μέρα, το φως ίσως έχει ρόλο.
Έτσι δημιουργείται διαφορά ανάμεσα σε μέρα και νύχτα, κάτι που θα το ξαναδούμε παρακάτω.
Για εμάς η σιωπή είναι ιδανική, για το μωρό όμως όχι. Εννέα μήνες άκουγε συνεχώς ήχους μέσα στη μήτρα - καρδιά, ροή αίματος, έντερα.
Η απόλυτη ησυχία μπορεί να του φαίνεται περίεργη. Η πολλή φασαρία φυσικά το υπερδιεγείρει.
Ένα καλό ενδιάμεσο:
Ένα σταθερό, ήπιο ηχητικό περιβάλλον βοηθάει πολύ το νεογέννητο να κοιμηθεί και να μείνει κοιμισμένο λίγο παραπάνω.
Απλό, αλλά στις 2 το πρωί εύκολα το ξεχνάς.
Κάποια μωρά δεν ενοχλούνται καθόλου από βρεγμένη πάνα. Άλλα αρχίζουν να φωνάζουν με το που νιώσουν υγρασία.
Αν το μωρό δεν κοιμάται και ξέρεις ότι έχει φάει πρόσφατα, έλεγξε πάντα την πάνα:
Μια γρήγορη αλλαγή, μετά μια αγκαλιά ή τάισμα, συχνά λύνουν αμέσως το πρόβλημα.
Αυτό την πατάνε σχεδόν όλοι οι γονείς στην αρχή.
Τα νεογέννητα αντέχουν ξύπνια για πολύ λίγο. Αν χάσεις το «παράθυρο» νύστας, ο οργανισμός τους αρχίζει να παράγει ορμόνες στρες, όπως κορτιζόλη. Τότε γίνονται υπερβολικά ζωηρά, γκρινιάρικα, δυσκολεύονται να ηρεμήσουν και ξυπνούν πιο συχνά.
Καταλήγεις με ένα μωρό που είναι εξουθενωμένο αλλά παλεύει τον ύπνο.
Κάθε μωρό είναι διαφορετικό, αλλά πολύ χοντρικά:
Σε αυτόν τον χρόνο μέσα μετράνε και το τάισμα και η αλλαγή πάνας και λίγη αγκαλιά.
Μην κοιτάς μόνο το ρολόι, κοίτα και το μωρό.
Σημάδια ότι νυστάζει:
Αν βλέπεις αυτά τα σημάδια και έχουν περάσει περίπου τα λεπτά που αντέχει ξύπνιο, ξεκίνα την προετοιμασία για ύπνο:
Αν είναι ήδη πολύ υπερκουρασμένο, ίσως κλάψει έντονα. Το να το φασκιώσεις, να βάλεις λευκό θόρυβο και να το κρατήσεις κοντά σου (ακόμα και περπατώντας στο δωμάτιο) βοηθά πολλές φορές να «ξεκλειδώσει» ο ύπνος.
Αν έχεις διαθέσιμο πιο αναλυτικό υλικό για υπερκόπωση, αξίζει να το διαβάσεις, γιατί η υπερκόπωση είναι από τις πιο κρυφές αιτίες που μωρό δεν κοιμάται.
Καμιά φορά το θέμα δεν είναι πολύς χρόνος ξύπνιο, αλλά πολύ λίγος τη σωστή στιγμή.
Αν ένα μωρό κοιμάται σχεδόν όλη τη μέρα, χωρίς κάποια ήπια απασχόληση ή αλληλεπίδραση, είναι πολύ πιθανό να είναι «φρέσκο» και έτοιμο για παιχνίδι στις 2 το πρωί. Συνήθως αυτό φαίνεται σαν νεογέννητο δεν κοιμάται τη νύχτα, αλλά είναι μια χαρά χαρούμενο και ξύπνιο.
Για να το αποφύγεις:
Τη νύχτα αντίθετα κράτα τα πράγματα ήρεμα:
Αυτή η αντίθεση βοηθάει το βιολογικό ρολόι του μωρού να μάθει ότι η νύχτα είναι για πιο μεγάλους ύπνους.
Παγίδα κλασική: μωρό δεν κοιμάται ανάσκελα επειδή το ενοχλούν τα αέρια.
Όταν καταπίνει γάλα γρήγορα, μπορεί να παγιδεύεται αέρας στο στομάχι και στο έντερο, κάτι που γίνεται πολύ άβολο όταν το ξαπλώνεις. Μπορεί να δεις:
Δοκίμασε:
Καλό ρέψιμο μετά από κάθε τάισμα
Κράτα το μωρό όρθιο στον ώμο ή στο στήθος σου και χτύπα πολύ απαλά ή τρίβε ανοδικά την πλάτη για αρκετά λεπτά. Κάποια μωρά χρειάζονται περισσότερα από ένα ρεψίματα.
Ποδηλατάκια με τα πόδια
Ξάπλωσε το μωρό ανάσκελα (σε σταθερή, ασφαλή επιφάνεια όσο είναι ξύπνιο) και κούνα απαλά τα ποδαράκια σαν ποδήλατο προς την κοιλιά.
Μασάζ στην κοιλίτσα
Ζέστανε τα χέρια σου και κάνε μικρούς κυκλικούς, απαλούς κύκλους γύρω από τον αφαλό, με φορά δεξιόστροφη. Μόνο ανάμεσα στα γεύματα, όχι αμέσως μετά από μεγάλο τάισμα.
Κράτα το μωρό όρθιο 15–30 λεπτά μετά το τάισμα, αν μπορείς.
Αν το μωρό δείχνει να πονάει πολύ, έχει αίμα στα κακά, κάνει έντονους εμετούς ή ανησυχείς για παλινδρόμηση ή αλλεργία, μίλα άμεσα με τον παιδίατρο ή με εφημερεύον παιδιατρικό ιατρείο.
Το βάζεις για ύπνο, κοιμάται γαλήνια και ξαφνικά τινάζει χέρια - πόδια και ξυπνάει με κλάμα. Αυτό είναι το αντανακλαστικό Moro, απόλυτα φυσιολογικό στα νεογέννητα.
Το αντανακλαστικό τρόμου είναι πολύ έντονο τους πρώτους μήνες και μπορεί να τα ξυπνάει συνεχώς.
Το φάσκιωμα βοηθάει να «κρατιούνται» τα χεράκια και να μην ξυπνάνε απότομα.
Βασικά σημεία:
Όταν γίνεται σωστά, το φάσκιωμα μπορεί πραγματικά να αλλάξει τον ύπνο μωρού που ξυπνάει συνέχεια από τινάγματα.
Για εννιά μήνες το μωρό σου ήταν μέσα σου. Ζεστό, σκοτεινό, συνεχώς κουνιόταν μαζί σου, ποτέ μόνο του.
Ξαφνικά βρίσκεται σε ένα ήσυχο κρεβατάκι, ανάσκελα, σε ένα τεράστιο, άδειο χώρο.
Δεν είναι παράξενο που πολλά νεογέννητα κοιμούνται καλύτερα όταν σε νιώθουν κοντά. Συχνά αυτό το διάστημα το λέμε τέταρτο τρίμηνο – σαν να χρειάζεται ακόμα λίγη «μήτρα» έξω από την κοιλιά, τους πρώτους 3 μήνες.
Δεν «καλομαθαίνεις» ένα νεογέννητο με τις αγκαλιές. Τα μωρά είναι φτιαγμένα για επαφή.
Χρήσιμοι τρόποι:
Επαφή δέρμα με δέρμα
Βάλε το μωρό μόνο με πάνα πάνω στο γυμνό σου στήθος, σκεπάστε και τους δυο με μια ελαφριά κουβέρτα. Τους ηρεμεί και συγχρονίζει αναπνοή και καρδιά.
Μάρσιππος ή sling
Τη μέρα, ένα μωρό που γκρινιάζει συχνά κοιμάται πολύ καλύτερα πάνω σου, σε μάρσιππο ή ελαστικό sling, ενώ έχεις τα χέρια σου ελεύθερα. Τσέκαρε πάντα τις οδηγίες ασφαλείας: πρόσωπο έξω, πηγούνι μακριά από το στήθος, αεραγωγοί ανοιχτοί.
Ύπνος στο ίδιο δωμάτιο
Οι οδηγίες ασφαλούς ύπνου στην Ελλάδα και από τον ΕΟΔΥ συνιστούν το μωρό να κοιμάται στο ίδιο δωμάτιο με τους γονείς τουλάχιστον για τους πρώτους 6 μήνες, σε δικό του κρεβατάκι ή λίκνο. Η παρουσία σου, η μυρωδιά και οι ήχοι σου το ηρεμούν.
Τη νύχτα, μπορεί να βοηθήσει αν:
Αν νιώθεις εξουθένωση από το ότι σε θέλει συνεχώς πάνω του, συζήτησε με σύντροφο, οικογένεια ή επαγγελματία υγείας τρόπους να μοιραστείτε την φροντίδα με ασφάλεια.
Πολλοί γονείς βλέπουν το νεογέννητο δεν κοιμάται τη νύχτα, αλλά κάνει τεράστιους ύπνους την ημέρα. Αυτό είναι το κλασικό μπέρδεμα μέρας - νύχτας.
Στη μήτρα, το μωρό νανουριζόταν από τις κινήσεις σου την ημέρα και ήταν πιο ενεργό όταν ξάπλωνες τη νύχτα. Θέλει χρόνο για να «γυρίσει» το βιολογικό ρολόι.
Δεν χρειάζονται αυστηρά προγράμματα, μόνο καθαρές διαφορές ανάμεσα σε μέρα και νύχτα:
Μέρα:
Νύχτα:
Τα περισσότερα μωρά ξεμπερδεύουν τη μέρα με τη νύχτα σε 2–3 εβδομάδες, κάποιες φορές λίγο αργότερα. Αν το μωρό αναπτύσσεται καλά και βρίσκετε λίγο ύπνο με βάρδιες, αυτή η φάση θα περάσει.
Κάποιες φορές ο λόγος που το μωρό δεν κοιμάται είναι ότι νιώθει άρρωστο ή πονάει.
Τα νεογέννητα συχνά δείχνουν την αδιαθεσία τους με αλλαγές στον ύπνο: είτε κοιμούνται υπερβολικά πολύ, είτε είναι υπερβολικά ανήσυχα και δεν μπορούν να κρατήσουν ύπνο για ώρα.
Πρόσεξε:
Αν ανησυχείς, εμπιστεύσου το ένστικτό σου και πάρε τον παιδίατρο, το Κέντρο Υγείας ή καλέσε το 166/ΕΚΑΒ σε επείγον. Οι γιατροί προτιμούν να δουν ένα υγιές μωρό παρά να καθυστερήσει ένα άρρωστο.
Μέσα σε όλον αυτό τον «έλεγχο», βοηθάει να ξέρεις τι θεωρείται φυσιολογικό.
Ο ύπνος νεογέννητου δεν έχει καμία σχέση με τον ύπνο ενηλίκου. Είναι:
Λίγες καθησυχαστικές σκέψεις:
Μπορείς να εφαρμόζεις απαλά όλες αυτές τις συμβουλές για τον ύπνο μωρού, αλλά δεν χρειάζεται να πετύχεις τέλεια μεγάλα διαστήματα ή αυστηρές ρουτίνες στους πρώτους μήνες. Πιο σημαντικά είναι: να τρέφεται, να μεγαλώνει, να δένεστε μεταξύ σας και να είστε όλοι ασφαλείς.
Αν το μωρό δεν κοιμάται ή το νεογέννητο ξυπνάει συνέχεια, μπορείς να περνάς από αυτό το μικρό «checklist» στο μυαλό σου:
Δεν θα τα κάνεις όλα τέλεια κάθε φορά. Κανείς δεν τα κάνει. Μέσα σε λίγες εβδομάδες όμως θα αρχίσεις να αναγνωρίζεις τα δικά σου μοτίβα, το δικό σου μωρό και τι το ηρεμεί.
Κι αν αυτή τη στιγμή νιώθεις ότι δεν θα ξανακοιμηθείς ποτέ: αυτό είναι μια φάση. Όχι η νέα σου μόνιμη πραγματικότητα.
Δέξου βοήθεια. Κοιμήσου όπου και όπως μπορείς. Χαμήλωσε τον πήχη σε όλα τα υπόλοιπα.
Το μωρό σου δεν θα είναι για πάντα τόσο μικρό, ούτε τόσο ξύπνιο τη νύχτα. Ο ύπνος του θα ωριμάσει, η δική σου αυτοπεποίθηση θα μεγαλώσει και κάποια στιγμή θα κοιτάς πίσω αυτές τις άγριες νεογέννητες νύχτες και θα συνειδητοποιείς ότι τα κατάφερες.