Γιατί το μωρό ξυπνάει τη νύχτα - Πρακτικές συμβουλές για καλύτερο ύπνο

Αν το μωρό ξυπνάει κάθε ώρα, χρειάζεται βοήθεια για να ξανακοιμηθεί ή στις 2 τα ξημερώματα είναι τελείως ξύπνιο, δεν σημαίνει ότι κάνετε κάτι λάθος. Ο ύπνος του μωρού τους πρώτους μήνες είναι απρόβλεπτος. Ακόμη και ένα μωρό που κοιμήθηκε καλά για μερικές νύχτες μπορεί ξαφνικά να αρχίσει να ξυπνάει πιο συχνά.

Γιατί, λοιπόν, το μωρό δεν κοιμάται τη νύχτα; Συνήθως δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση. Μπορεί να πεινάει, να έχει ένα πρόγραμμα ημέρας που δεν το εξυπηρετεί, να ενοχλείται από κάτι ή απλώς να περνά μια φυσιολογική αναπτυξιακή αλλαγή.

Ο πιο πρακτικός τρόπος είναι να εξετάσετε τα πιθανά αίτια με σειρά. Ξεκινήστε έχοντας ρεαλιστικές προσδοκίες και στη συνέχεια δείτε τι συμβαίνει μέσα στην ημέρα, πριν προσπαθήσετε να αλλάξετε τη νύχτα.

Τι σημαίνει πραγματικά «κοιμάται όλη νύχτα»

Στους τρεις μήνες, δύο ή τρία νυχτερινά ξυπνήματα για θηλασμό ή γάλα μπορεί να είναι απολύτως φυσιολογικά. Ορισμένα μωρά ξυπνούν συχνότερα, ιδιαίτερα σε περιόδους ταχείας ανάπτυξης, ενώ άλλα κοιμούνται για ένα μεγαλύτερο συνεχόμενο διάστημα και μετά κάνουν αρκετούς πιο σύντομους ύπνους.

Όταν λέμε ότι ένα μωρό τριών μηνών «κοιμάται όλη νύχτα», συνήθως εννοούμε ένα συνεχόμενο διάστημα πέντε έως έξι ωρών, όχι δώδεκα ώρες χωρίς κανένα ξύπνημα. Ένα μωρό που τρώει στις 10 το βράδυ και κοιμάται μέχρι τις 4 το πρωί μπορεί να τα πηγαίνει πολύ καλά, ακόμη κι αν ξυπνήσει ξανά πριν ξημερώσει.

Ο ύπνος του νεογέννητου αποτελείται από πιο σύντομους κύκλους σε σχέση με τον ύπνο των ενηλίκων. Τα μωρά περνούν επίσης περισσότερο χρόνο σε ελαφρύ ύπνο. Μπορεί να κινηθούν, να γρυλίσουν, να πιπιλίσουν τα χέρια τους ή να ανοίξουν για λίγο τα μάτια τους ανάμεσα στους κύκλους. Δεν σημαίνει κάθε ήχος ότι το μωρό έχει ξυπνήσει εντελώς ή χρειάζεται αμέσως βοήθεια.

Ο όρος «παλινδρόμηση ύπνου» μπορεί να κάνει μια φυσιολογική αλλαγή να ακούγεται ανησυχητική. Γύρω στους τρεις με τέσσερις μήνες, ο ύπνος ωριμάζει και οι κύκλοι γίνονται πιο διακριτοί. Έτσι μπορεί να αυξηθούν τα νυχτερινά ξυπνήματα του μωρού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ξέχασε πώς να κοιμάται.

Εξετάστε πρώτα το πρόγραμμα της ημέρας

Η νύχτα ενός μωρού συχνά επηρεάζεται από όσα προηγήθηκαν μέσα στην ημέρα. Ο πολύ λίγος ημερήσιος ύπνος μπορεί να οδηγήσει σε υπερκόπωση, ενώ ο υπερβολικός ύπνος μπορεί να μειώσει την ανάγκη για ύπνο το βράδυ. Πριν αναρωτηθείτε πώς να κοιμίσω το μωρό, ελέγξτε τα βασικά:

• Τρώει το μωρό τακτικά μέσα στην ημέρα;
• Οι ημερήσιοι ύπνοι γίνονται περίπου σε προβλέψιμες ώρες;
• Μένει ξύπνιο για κατάλληλο χρονικό διάστημα ανάμεσα στους ύπνους;
• Ο τελευταίος ύπνος τελειώνει τόσο αργά, ώστε δυσκολεύει την ώρα του βραδινού ύπνου;
• Είναι τόσο κουρασμένο όταν φτάνει η ώρα για ύπνο, ώστε η προσπάθεια να αποκοιμηθεί καταλήγει σε κλάμα;

Δεν χρειάζεται αυστηρό ωράριο. Ένα ευέλικτο πρόγραμμα ύπνου για βρέφος είναι συνήθως πιο εύκολο για την οικογένεια, ιδιαίτερα όταν η σίτιση και η ανάπτυξη αλλάζουν ακόμη. Παρατηρείτε τα σημάδια του μωρού και όχι μόνο το ρολόι, χρησιμοποιώντας όμως την ώρα ως χρήσιμο οδηγό.

1. Παραμένει η σύγχυση μέρας και νύχτας

Ορισμένα νεογέννητα αντιμετωπίζουν την ημέρα σαν μια σειρά από υπνάκους και τη νύχτα σαν ώρα για παιχνίδι. Αυτή η σύγχυση μέρας και νύχτας στο μωρό μπορεί να συνεχιστεί και μετά τις πρώτες εβδομάδες, ειδικά όταν οι ημερήσιοι ύπνοι γίνονται σε σκοτεινό και ήσυχο δωμάτιο, ενώ τα νυχτερινά γεύματα συνοδεύονται από έντονο φως και πολλή διέγερση.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Κάντε την ημέρα ξεκάθαρα διαφορετική από τη νύχτα:

• Ανοίγετε τις κουρτίνες και περνάτε χρόνο σε φυσικό φως.
• Μιλάτε, τραγουδάτε και παίζετε όταν το μωρό είναι ξύπνιο και σε καλή διάθεση.
• Αφήνετε τους συνηθισμένους ήχους του σπιτιού να υπάρχουν κατά τους ημερήσιους ύπνους.
• Προσφέρετε τακτικά γεύματα μέσα στην ημέρα, αντί να περνούν πολλές ώρες με το μωρό κοιμισμένο.
• Χαμηλώνετε σταδιακά τα φώτα όσο πλησιάζει η ώρα του βραδινού ύπνου.

Τη νύχτα, κρατήστε το τάισμα όσο πιο ήσυχο και σύντομο γίνεται. Χρησιμοποιήστε χαμηλό φωτισμό, αποφύγετε τις συζητήσεις και την έντονη οπτική επαφή και κινηθείτε αργά. Αλλάξτε την πάνα μόνο αν είναι λερωμένη, πολύ βρεγμένη ή πιθανό να ερεθίσει το δέρμα. Ένα σύντομο γεύμα και επιστροφή στο κρεβατάκι δίνουν το μήνυμα ότι η νύχτα είναι για ύπνο.

2. Η υπερκόπωση διαταράσσει τον ύπνο

Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά ξεφεύγει από τους γονείς. Όταν ένα μωρό χάσει ύπνους ή μείνει ξύπνιο για πολλή ώρα, ο οργανισμός μπορεί να απελευθερώσει ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη. Αντί να νυστάξει ήρεμα, μπορεί να γίνει ανήσυχο, ευερέθιστο, να κλαίει έντονα και να δυσκολεύεται να αποκοιμηθεί. Συχνά αυτό οδηγεί σε διακεκομμένο νυχτερινό ύπνο.

Για πολλά μωρά γύρω στους τρεις μήνες, τα διαστήματα εγρήγορσης είναι περίπου 75 έως 90 λεπτά. Σε αυτόν τον χρόνο περιλαμβάνονται το τάισμα, το ρέψιμο, η αγκαλιά και η προετοιμασία για τον επόμενο ύπνο. Ορισμένα μωρά χρειάζονται λιγότερο χρόνο, ειδικά μετά από έναν σύντομο ύπνο ή σε περίοδο ανάπτυξης. Άλλα μπορούν να μείνουν ξύπνια λίγο περισσότερο.

Παρατηρήστε τα πρώτα σημάδια νύστας, όπως το αφηρημένο βλέμμα, το χασμουρητό, τις λιγότερες κινήσεις, το γύρισμα του κεφαλιού ή την ξαφνική ησυχία. Αν είναι δυνατόν, μην περιμένετε να αρχίσει το έντονο κλάμα. Μια σύντομη, ήρεμη προετοιμασία πριν ολοκληρωθεί το διάστημα εγρήγορσης μπορεί να αποτρέψει τη λεγόμενη «δεύτερη ένταση».

Ελέγξτε επίσης αν το μωρό κοιμάται αρκετά συνολικά μέσα στην ημέρα. Οι ανάγκες διαφέρουν, όμως οι συνεχώς σύντομοι ύπνοι και το πολύ μεγάλο διάστημα εγρήγορσης πριν από το βράδυ είναι συχνές αιτίες δύσκολου ύπνου. Αν το βραδινό κοίμισμα έχει ήδη γίνει δύσκολο, δοκιμάστε να το μετακινήσετε 15 έως 30 λεπτά νωρίτερα για μερικές ημέρες.

3. Μπορεί να μην είναι αρκετά κουρασμένο

Υπάρχει και το αντίθετο ενδεχόμενο. Αν το μωρό έχει κοιμηθεί για πολλή ώρα ή έχει κάνει αρκετούς μεγάλους ύπνους, μπορεί να μην έχει αρκετή ανάγκη για ύπνο όταν έρθει η ώρα του βραδινού. Έτσι, μπορεί να χαζεύει χαρούμενο στο κρεβατάκι, να αργεί να αποκοιμηθεί ή να ξυπνά 30 έως 60 λεπτά αργότερα γεμάτο ενέργεια.

Δοκιμάστε τις παρακάτω αλλαγές:

• Περιορίστε έναν ημερήσιο ύπνο στις δύο ώρες.
• Αφήστε επαρκή χρόνο εγρήγορσης ανάμεσα στους ύπνους.
• Αποφύγετε έναν αργό απογευματινό ύπνο, εκτός αν το μωρό τον χρειάζεται πραγματικά.
• Κρατήστε μια σταθερή ώρα βραδινού ύπνου, χωρίς να πιέζετε το μωρό να κοιμηθεί όταν δεν νυστάζει.
• Αν το πρώτο μέρος της νύχτας είναι δύσκολο, εξετάστε πρώτα τον τελευταίο ημερήσιο ύπνο, αντί να αλλάξετε ολόκληρη τη ρουτίνα.

Ένας ύπνος δύο ωρών δεν αποτελεί από μόνος του πρόβλημα. Σημασία έχει πώς επηρεάζει το υπόλοιπο πρόγραμμα της ημέρας. Μερικά μωρά χρειάζονται περισσότερο ημερήσιο ύπνο από άλλα, ενώ ο υπερβολικός περιορισμός των υπνάκων μπορεί να προκαλέσει υπερκόπωση.

4. Πείνα και περίοδοι ταχείας ανάπτυξης

Η πείνα είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους λόγους για τους οποίους ξυπνά ένα νεογέννητο τη νύχτα, ιδιαίτερα όταν μεγαλώνει γρήγορα. Γύρω στους τρεις μήνες, η όρεξη μπορεί να αυξηθεί ξαφνικά. Το μωρό μπορεί να ζητά γάλα συχνότερα για μερικές ημέρες, να παραμένει ανήσυχο μετά το γεύμα ή να ξυπνά σε ώρες που προηγουμένως κοιμόταν.

Μέσα στην ημέρα, προσπαθήστε να προσφέρετε ολοκληρωμένα γεύματα, αντί για πολλά μικρά «τσιμπολογήματα», πάντα ανάλογα με τον τρόπο σίτισης και τις ανάγκες του μωρού. Παρακολουθείτε τις βρεγμένες πάνες, την ποιότητα των γευμάτων και την αύξηση του βάρους.

Αν θηλάζετε και δεν είστε σίγουρη ή σίγουρος ότι το μωρό παίρνει αρκετό γάλα, μπορείτε να απευθυνθείτε στον παιδίατρο, στη μαία, σε σύμβουλο γαλουχίας ή σε επαγγελματία υγείας με εμπειρία στον θηλασμό. Ο θηλασμός τη νύχτα παραμένει φυσιολογικός για πολλά βρέφη σε αυτή την ηλικία.

Ορισμένες οικογένειες δοκιμάζουν ένα «ονειρικό γεύμα» γύρω στις 10 ή 11 το βράδυ. Το μωρό τρώει ενώ είναι νυσταγμένο ή κοιμάται ελαφρά, χωρίς να ξυπνήσει εντελώς, και στη συνέχεια επιστρέφει στο κρεβατάκι. Σε ορισμένα μωρά αυτό παρατείνει το πρώτο διάστημα ύπνου. Σε άλλα προκαλεί πλήρες ξύπνημα ή κάνει τη συνέχεια της νύχτας δυσκολότερη. Αν συμβαίνει αυτό, δεν υπάρχει λόγος να επιμένετε.

Μην περιορίζετε τα γεύματα και μην προσπαθείτε να επιμηκύνετε τα διαστήματα χωρίς τάισμα μόνο και μόνο για να ακολουθήσετε ένα πρόγραμμα. Για τις ανάγκες διατροφής του μωρού σας, συμβουλευτείτε τον παιδίατρο.

5. Οι συνήθειες αποκοιμίσματος αρχίζουν να επαναλαμβάνονται

Μια συνήθεια ύπνου είναι η κατάσταση που περιμένει το μωρό όταν αποκοιμιέται. Μπορεί να είναι ο θηλασμός, η αγκαλιά, το κούνημα, το περπάτημα, το πιπίλισμα της πιπίλας ή η κίνηση στην αγκαλιά. Τίποτα από αυτά δεν αποτελεί «κακή συνήθεια». Η αγκαλιά και το τάισμα είναι φυσιολογικοί τρόποι παρηγοριάς για ένα μικρό μωρό.

Η δυσκολία μπορεί να εμφανιστεί όταν το μωρό αποκοιμιέται με έναν τρόπο και ξυπνά μερικώς σε διαφορετικές συνθήκες. Για παράδειγμα, μπορεί να αποκοιμηθεί στην αγκαλιά ενώ θηλάζει, να ξυπνήσει 45 λεπτά αργότερα στο κρεβατάκι και να κλάψει επειδή οι γνώριμες συνθήκες έχουν αλλάξει. Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί το μωρό ξυπνάει τη νύχτα ακόμη κι όταν δεν πεινάει.

Στους τρεις μήνες δεν χρειάζεται να καταργήσετε όλες τις συνήθειες ύπνου. Μπορείτε, όμως, να εισάγετε σταδιακά λίγη ποικιλία:

• Μερικές φορές προσφέρετε το γεύμα στην αρχή της βραδινής ρουτίνας και όχι ως το τελευταίο βήμα.
• Κουνήστε το μωρό μέχρι να ηρεμήσει και στη συνέχεια βάλτε το στο κρεβατάκι νυσταγμένο.
• Κάποιες φορές δοκιμάστε αγκαλιά, απαλό χάιδεμα ή ήρεμο τραγούδι.
• Όταν είναι εφικτό, αφήστε το μωρό να ολοκληρώσει το αποκοιμήμά του στο κρεβατάκι.
• Κρατήστε ένα γνώριμο στοιχείο της ρουτίνας, όπως έναν υπνόσακο ή ένα σύντομο τραγουδάκι.

Προχωρήστε αργά. Αν το μωρό αναστατωθεί, προσφέρετε περισσότερη υποστήριξη και δοκιμάστε ξανά κάποια άλλη βραδιά. Στόχος είναι να μάθει να νιώθει άνετα με μικρές αλλαγές και όχι να περάσει μια δοκιμασία.

6. Το περιβάλλον του ύπνου προκαλεί διακοπές

Ένα δωμάτιο που είναι πολύ ζεστό, φωτεινό ή θορυβώδες μπορεί να προκαλεί συχνά ξυπνήματα. Τα περισσότερα μωρά κοιμούνται καλύτερα σε σκοτεινές και σταθερές, άνετες συνθήκες.

Ελέγξτε τα εξής:

• Κρατήστε το δωμάτιο δροσερό και άνετο, όχι υπερβολικά ζεστό. Συνήθως προτείνεται θερμοκρασία περίπου 16 έως 20°C για τον ύπνο του βρέφους.
• Χρησιμοποιήστε σωστά εφαρμοστό υπνόσακο αντί για χαλαρές κουβέρτες.
• Αφήστε το κρεβατάκι άδειο από μαξιλάρια, παπλώματα, παιχνίδια και προστατευτικά κάγκελων.
• Περιορίστε το φως από φωτιστικά, οθόνες και τα φώτα του δρόμου.
• Αν οι ήχοι του σπιτιού ξυπνούν το μωρό, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σταθερό ήχο στο βάθος, με τη συσκευή μακριά από το κρεβατάκι και σε χαμηλή ένταση.
• Ελέγξτε τη θερμοκρασία στο στήθος ή στην πλάτη του μωρού και όχι στα χέρια, τα οποία συχνά είναι κρύα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κρυώνει.

Η ασφαλέστερη επιλογή είναι μια σταθερή, επίπεδη και ξεχωριστή επιφάνεια ύπνου. Τοποθετείτε το μωρό ανάσκελα σε κάθε ύπνο. Αν είστε εξαντλημένοι, οργανώστε από πριν τα νυχτερινά γεύματα, ώστε να μειώσετε τον κίνδυνο να αποκοιμηθείτε σε καναπέ ή πολυθρόνα.

7. Ενόχληση, ασθένεια, παλινδρόμηση, έκζεμα ή οδοντοφυΐα

Μερικές φορές ένα πρόβλημα ύπνου κρύβει μια σωματική ενόχληση. Μια βρεγμένη ή λερωμένη πάνα, τα αέρια, συμπτώματα παλινδρόμησης, ο κνησμός από έκζεμα, η βουλωμένη μύτη ή μια ίωση μπορεί να δυσκολεύουν το μωρό να ηρεμήσει.

Η οδοντοφυΐα και ο ύπνος συχνά συνδέονται, όμως δεν οφείλεται κάθε ανήσυχη νύχτα στα δόντια. Τα σάλια και το μάσημα μπορεί να εμφανιστούν αρκετές εβδομάδες πριν φανεί κάποιο δόντι. Αν το μωρό έχει πυρετό, φαίνεται ασυνήθιστα καταβεβλημένο, τρώει πολύ λιγότερο, έχει λιγότερες βρεγμένες πάνες, δυσκολεύεται να αναπνεύσει ή δεν παρηγορείται, ζητήστε άμεσα ιατρική συμβουλή από τον παιδίατρο ή το Κέντρο Υγείας.

Για συμπτώματα παλινδρόμησης ή επίμονης ενόχλησης, μιλήστε με τον παιδίατρο. Μην ανασηκώνετε το στρώμα και μην χρησιμοποιείτε θεραπείες χωρίς ιατρική οδηγία. Αν το μωρό κάνει πράσινους ή αιματηρούς εμετούς, δυσκολεύεται να αναπνεύσει, είναι πολύ νωθρό ή παρουσιάζει σημάδια αφυδάτωσης, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Σε σοβαρό επείγον περιστατικό καλέστε το 112.

Το έκζεμα μπορεί να χρειάζεται συγκεκριμένο πλάνο αντιμετώπισης, ιδιαίτερα αν ο κνησμός ξυπνά το μωρό. Κρατήστε τα νύχια κοντά, χρησιμοποιήστε προϊόντα κατάλληλα για ευαίσθητο δέρμα και ζητήστε από τον παιδίατρο οδηγίες για επίμονο κνησμό ή πληγές στο δέρμα.

Ένα πρακτικό πλάνο για πιο ήρεμες νύχτες

Αν αναρωτιέστε τι να κάνω όταν το μωρό δεν κοιμάται, ξεκινήστε με αυτά τα τέσσερα βήματα και εφαρμόστε τα για μερικές ημέρες:

1. Ρυθμίστε πρώτα την ημέρα. Προσφέρετε τακτικά γεύματα, προστατεύστε τους ημερήσιους ύπνους και στοχεύστε σε διαστήματα εγρήγορσης περίπου 75 έως 90 λεπτών.
2. Αποφύγετε και τις δύο υπερβολές. Μην αφήνετε το μωρό να χάνει ύπνους, αλλά περιορίστε έναν ημερήσιο ύπνο στις δύο ώρες και εξασφαλίστε αρκετό χρόνο εγρήγορσης.
3. Κρατήστε την ίδια σύντομη βραδινή ρουτίνα. Για παράδειγμα: γεύμα, αλλαγή πάνας, ρουχαλάκια ύπνου, χαμηλός φωτισμός, τραγουδάκι, αγκαλιά, κρεβατάκι.
4. Ανταποκριθείτε στα νυχτερινά ξυπνήματα ήρεμα και με τον ίδιο τρόπο. Ταΐστε το μωρό όταν πεινάει, κρατήστε το δωμάτιο σκοτεινό και μην μετατρέπετε το ξύπνημα σε ώρα παιχνιδιού.

Όπου γίνεται, αλλάζετε ένα πράγμα κάθε φορά. Διαφορετικά, δεν θα ξέρετε τι βοήθησε. Κρατήστε για τρεις ημέρες μια απλή σημείωση με τα γεύματα, τους ημερήσιους ύπνους, την ώρα που κοιμήθηκε το βράδυ και τα ξυπνήματα. Συχνά τα μοτίβα φαίνονται πιο καθαρά στο χαρτί, ιδιαίτερα όταν η κάθε νύχτα μοιάζει με ένα ατελείωτο μπέρδεμα.

Δεν υπάρχει μαγικό κόλπο που θα κάνει ένα μωρό τριών μηνών να κοιμηθεί δώδεκα ώρες συνεχόμενα. Το ερώτημα πότε κοιμάται το μωρό όλη νύχτα δεν έχει την ίδια απάντηση για όλες τις οικογένειες. Με ρεαλιστικές προσδοκίες, ισορροπημένο πρόγραμμα ημέρας, επαρκή ημερήσια γεύματα, ήρεμη ρουτίνα και ασφαλή χώρο ύπνου, πολλά μωρά αρχίζουν να κοιμούνται για μεγαλύτερα διαστήματα και να ξυπνούν λιγότερο συχνά.

Η πρόοδος μπορεί αρχικά να φαίνεται μικρή: ένα πιο εύκολο βραδινό κοίμισμα, ένα ξύπνημα λιγότερο ή ένα συνεχόμενο διάστημα πέντε ωρών. Και αυτό είναι πρόοδος.