Φέρνετε το μωρό σας στο σπίτι, το χαζεύετε με τις ώρες, κι εκεί που το καμαρώνετε, το παρατηρείτε: το δέρμα του φαίνεται λίγο κίτρινο. Ίσως και το λευκό των ματιών. Η καρδιά σας «σφίγγεται».
Είναι φυσιολογικό; Ή σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά;
Ο ίκτερος νεογνών είναι κάτι που σχεδόν όλοι οι γονείς έχουν ακούσει, αλλά λίγοι ξέρουν πραγματικά τι σημαίνει μέχρι να το ζήσουν με το δικό τους παιδί. Τα καλά νέα: στα περισσότερα μωρά, ο ίκτερος νεογέννητου είναι φυσιολογικός και παροδικός. Ωστόσο, υπάρχουν καταστάσεις όπου χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Ο οδηγός αυτός σάς βοηθά να ξεχωρίσετε πότε μπορείτε να ηρεμήσετε και πότε είναι ώρα να τηλεφωνήσετε αμέσως στον παιδίατρο ή στο 166 / ΕΚΑΒ.
Ίκτερος σημαίνει ότι το δέρμα του μωρού, αλλά και το λευκό των ματιών του, φαίνονται κίτρινα. Αυτό συμβαίνει όταν στο αίμα υπάρχει αυξημένη χολερυθρίνη.
Η χολερυθρίνη είναι μια κιτρινωπή ουσία που παράγεται όταν ο οργανισμός «σπάει» τα παλιά ερυθρά αιμοσφαίρια. Στους ενήλικες, η χολερυθρίνη καθαρίζεται από το συκώτι, επεξεργάζεται και αποβάλλεται κυρίως με τα κόπρανα.
Στα νεογέννητα τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά:
Όταν η χολερυθρίνη συσσωρεύεται πιο γρήγορα από όσο μπορεί να την αποβάλει το συκώτι, αρχίζει να φαίνεται στο δέρμα. Αυτό είναι ο ίκτερος νεογνών ή ίκτερος μωρού.
Μπορεί να παρατηρήσετε:
Αυτό είναι το κλασικό σύμπτωμα ίκτερου νεογνού που ελέγχουν οι μαίες, οι παιδίατροι και οι νοσηλευτές νεογνών.
Πάρα πολύ συχνός.
Άρα, αν βλέπετε το μωρό σας λίγο κίτρινο, κάθε άλλο παρά μόνη ή μόνοι είστε. Στα μαιευτήρια και στα παιδιατρικά τμήματα στην Ελλάδα βλέπουμε καθημερινά ίκτερο νεογνών.
Το σύνηθες ερώτημα δεν είναι «Έχει ίκτερο το μωρό;» αλλά «Τι είδους ίκτερος είναι και πόσο ασφαλής είναι;»
Ο πιο συχνός τύπος λέγεται φυσιολογικός ίκτερος νεογνών. Με απλά λόγια, είναι μέρος της φυσιολογικής προσαρμογής του μωρού μετά τη γέννηση.
Σε ένα υγιές τελειόμηνο μωρό, ο φυσιολογικός ίκτερος νεογνών:
Στα πρόωρα μωρά μπορεί να κρατήσει λίγο περισσότερο, καμιά φορά μέχρι 3 εβδομάδες, γιατί το συκώτι τους είναι ακόμη πιο ανώριμο.
Αυτό το χρονικό πλαίσιο έχει μεγάλη σημασία. Οι γιατροί προσέχουν ιδιαίτερα πότε ξεκινά το κίτρινο χρώμα και πόσο διαρκεί ο ίκτερος νεογέννητου.
Αν το μωρό κατά τα άλλα είναι καλά, τρώει συχνά, ο ίκτερος ξεκίνησε τη 2η ή 3η ημέρα και βλέπετε ότι σιγά σιγά βελτιώνεται, το πιο πιθανό είναι να πρόκειται για φυσιολογικό ίκτερο.
Εδώ αρχίζει η σύγχυση για πολλούς γονείς. Ίσως ακούσετε όρους όπως:
Ακούγονται παρόμοιοι, αλλά αναφέρονται σε λίγο διαφορετικές καταστάσεις.
Εμφανίζεται συνήθως την πρώτη εβδομάδα ζωής και σχετίζεται με το ότι το μωρό δεν παίρνει αρκετό γάλα.
Συχνές αιτίες:
Όταν το μωρό δεν τρέφεται επαρκώς:
Αυτό είναι που οι γιατροί συχνά ονομάζουν ίκτερο θηλασμού.
Σημαντικό: Ο θηλασμός δεν «προκαλεί» τον ίκτερο. Το πρόβλημα είναι ότι η ανεπαρκής σίτιση καθυστερεί την αποβολή της χολερυθρίνης.
Τι βοηθά:
Συνήθως, μόλις βελτιωθεί ο θηλασμός ή η σίτιση γενικότερα, τα επίπεδα χολερυθρίνης μωρού αρχίζουν να πέφτουν και το κίτρινο χρώμα υποχωρεί.
Ο ίκτερος μητρικού γάλακτος είναι κάτι διαφορετικό.
Φαίνεται ότι σε ένα μικρό ποσοστό μωρών, ορισμένα συστατικά του μητρικού γάλακτος επιβραδύνουν τον ρυθμό με τον οποίο το συκώτι επεξεργάζεται τη χολερυθρίνη. Έτσι τα επίπεδα χολερυθρίνης παραμένουν λίγο πιο αυξημένα για μεγαλύτερο διάστημα.
Οι γιατροί συνήθως μιλούν για ίκτερο μητρικού γάλακτος όταν:
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν συνιστάται να διακόψετε τον θηλασμό. Ο ίκτερος μητρικού γάλακτος θεωρείται συνήθως ακίνδυνος όταν το μωρό είναι καλά, και ο θηλασμός έχει σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη.
Αν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία, ο παιδίατρος μπορεί να ζητήσει μέτρηση χολερυθρίνης μωρού και ενδεχομένως κάποιες επιπλέον εξετάσεις αίματος, για να αποκλειστεί κάτι πιο σοβαρό.
Οι επαγγελματίες υγείας δεν βασίζονται μόνο σε ένα «κοίταγμα».
Χρησιμοποιούν διάφορους τρόπους για να αξιολογήσουν τον ίκτερο νεογνών.
Πρώτα θα:
Αυτή η οπτική εκτίμηση είναι χρήσιμη, αλλά δεν είναι απόλυτα ακριβής, ειδικά σε μωρά με πιο σκούρο δέρμα. Γι’ αυτό, αν ο ίκτερος φαίνεται έντονος ή το μωρό είναι πολύ μικρό σε ηλικία, συνήθως ακολουθεί μέτρηση με συσκευή ή εξέταση αίματος.
Μπορεί να δείτε μια μικρή φορητή συσκευή που τοποθετείται στο μέτωπο ή στο στήθος του μωρού. Είναι ο διαδερμικός μετρητής χολερυθρίνης.
Είναι γρήγορο, ανώδυνο και γίνεται δίπλα στην κούνια.
Αν η ένδειξη είναι υψηλή, ή αν το μωρό είναι πολύ μικρό ή πρόωρο, ο γιατρός θα ζητήσει συνήθως εξέταση αίματος για χολερυθρίνη για πιο ακριβή μέτρηση.
Για την εξέταση αυτή, παίρνεται λίγο αίμα από τη φτέρνα ή από φλέβα του μωρού. Στο εργαστήριο μετρούν:
Στα νοσοκομεία υπάρχουν ειδικά διαγράμματα που δείχνουν:
Ίσως ακούσετε το προσωπικό να μιλά για «τη γραμμή» στο διάγραμμα ίκτερου. Ελέγχουν αν τα επίπεδα χολερυθρίνης είναι κάτω ή πάνω από το όριο για θεραπεία.
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από:
Σε ήπιο ίκτερο μωρού, η βασική θεραπεία ίκτερου μωρού είναι πολύ απλή:
Όσο καλύτερα τρέφεται το μωρό, τόσο πιο συχνά κάνει κακά. Με τα κακά αποβάλλεται και η χολερυθρίνη.
Αν θηλάζετε, μπορεί να σας βοηθήσουν με τη στάση και την πρόσφυση στο στήθος. Αν δίνετε φόρμουλα, θα σας καθοδηγήσουν σε τακτικά γεύματα και κατάλληλες ποσότητες.
Αν τα επίπεδα χολερυθρίνης είναι πιο υψηλά, μπορεί να χρειαστεί φωτοθεραπεία νεογνών.
Η φωτοθεραπεία χρησιμοποιεί ειδικό φως για να μετατρέψει τη χολερυθρίνη στο δέρμα σε μορφή που ο οργανισμός μπορεί να αποβάλει πιο εύκολα.
Πώς φαίνεται στο νοσοκομείο:
Η φωτοθεραπεία θεωρείται ασφαλής και πολύ αποτελεσματική. Πολλά μωρά χρειάζονται 1 με 2 ημέρες θεραπείας.
Όταν τα επίπεδα πέσουν κάτω από το όριο θεραπείας, τα φώτα σταματούν. Καμιά φορά υπάρχει μια μικρή «επαναφορά» της χολερυθρίνης, γι’ αυτό μπορεί να γίνει ακόμη μία μέτρηση λίγο αργότερα.
Σε σπάνιες περιπτώσεις, αν ο ίκτερος είναι πολύ έντονος ή τα επίπεδα χολερυθρίνης ανεβαίνουν πολύ γρήγορα, μπορεί να χρειαστεί πιο εντατική αντιμετώπιση σε μονάδα νεογνών, όπως:
Αυτό είναι σπάνιο, ειδικά όταν ο ίκτερος εντοπίζεται και παρακολουθείται εγκαίρως. Ο λόγος που οι γιατροί ανησυχούν για πολύ υψηλό ίκτερο είναι ότι η πολύ αυξημένη χολερυθρίνη μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο, προκαλώντας μια σοβαρή κατάσταση που λέγεται πυρηνικός ίκτερος (kernicterus). Ευτυχώς, στην Ελλάδα είναι σπάνια και η έγκαιρη μέτρηση χολερυθρίνης μωρού βοηθά να προληφθεί.
Οι περισσότεροι ίκτεροι στα νεογνά είναι ακίνδυνοι. Υπάρχουν όμως κάποια «καμπανάκια» που δείχνουν παθολογικό ίκτερο, δηλαδή ίκτερο που οφείλεται σε κάποιο υποκείμενο πρόβλημα και όχι μόνο στη φυσιολογική προσαρμογή.
Αυτά είναι τα βασικά σημάδια που πρέπει να προσέξετε.
Αν το μωρό φαίνεται εμφανώς κίτρινο μέσα στο πρώτο 24ωρο ζωής, αυτό δεν θεωρείται φυσιολογικός ίκτερος νεογνών.
Πιθανά αίτια:
Αυτός ο τύπος ίκτερου χρειάζεται άμεση εκτίμηση σε νοσοκομείο. Επικοινωνήστε αμέσως με τον παιδίατρο, το μαιευτήριο ή το 166 / ΕΚΑΒ αν δεν μπορείτε να βρείτε γρήγορα γιατρό.
Αν οι εξετάσεις δείξουν ότι τα επίπεδα χολερυθρίνης στο νεογνό:
Οι γιατροί θα ξεκινήσουν πιο επιθετική θεραπεία και θα ψάξουν για αιτίες όπως:
Αυτό δεν είναι κάτι που μπορείτε να αξιολογήσετε στο σπίτι, αλλά ίσως ακούσετε από τους γιατρούς ότι «βιαζόμαστε να ρίξουμε τον ίκτερο».
Για τα περισσότερα τελειόμηνα μωρά, ο φυσιολογικός ίκτερος:
Αν ο ίκτερος νεογέννητου διαρκεί πάνω από 2 εβδομάδες, ειδικά αν εξακολουθεί να είναι έντονος, ο παιδίατρος θα θελήσει να διερευνήσει περαιτέρω.
Μπορεί να ελεγχθούν:
Στα πρόωρα μωρά ο ίκτερος μπορεί να κρατήσει λίγο παραπάνω, αλλά και πάλι, αν είναι επίμονος, χρειάζεται έλεγχο.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό και εύκολο να το προσέξουν οι γονείς.
Φυσιολογικά νεογνικά κακά:
Φυσιολογικά νεογνικά ούρα:
Σημάδια ανησυχίας:
Αυτά μπορεί να υποδηλώνουν πρόβλημα στη ροή της χολής από το συκώτι, όπως ατρησία χοληφόρων. Χρειάζεται άμεση εκτίμηση από εξειδικευμένο γιατρό, γιατί η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την πορεία.
Αν ο ίκτερος συνοδεύεται από:
Τότε χρειάζεται άμεση εξέταση. Σοβαρός ίκτερος ή λοίμωξη μπορεί να δώσουν αυτή την εικόνα.
Επικοινωνήστε με τον παιδίατρο, με το μαιευτήριο όπου γεννήσατε, με εφημερεύον νοσοκομείο ή καλέστε το 166 αμέσως αν:
Να εμπιστεύεστε το ένστικτό σας. Οι γονείς συχνά αντιλαμβάνονται πρώτοι ότι κάτι έχει αλλάξει.
Για λιγότερο επείγουσες ανησυχίες, όπως ήπιος ίκτερος που επιμένει μετά τις 2 εβδομάδες αλλά το μωρό είναι κατά τα άλλα καλά, κλείστε ραντεβού με τον παιδίατρο. Μπορεί να ζητήσει μέτρηση χολερυθρίνης μωρού και όποιες άλλες εξετάσεις χρειαστούν.
Στα περισσότερα μωρά, ναι.
Τυπικό «φυσιολογικό» μοτίβο:
Μοτίβο που θέλει έλεγχο:
Αν έχετε αμφιβολία, ρωτήστε. Δείξτε το μωρό σε καλό φως στη μαία ή στον παιδίατρο. Περιγράψτε αναλυτικά τις πάνες. Ζητήστε, αν χρειάζεται, μέτρηση χολερυθρίνης μωρού.
Δεν είστε «υπερβολικοί». Κάνετε αυτό που κάνει κάθε προσεκτικός γονιός: παρατηρείτε και ρωτάτε.
Τα περισσότερα μωρά με ίκτερο επανέρχονται στο φυσιολογικό τους χρώμα μέσα σε λίγες ημέρες. Ως τότε, συνεχίστε τα συχνά ταΐσματα, απολαύστε τις αγκαλιές και να θυμάστε ότι αυτή η ανησυχία των πρώτων ημερών είναι μέρος του να γνωρίσετε το μωρό σας.
Αν κάτι δεν πάει καλά, η έγκαιρη δράση βοηθά πραγματικά. Αν όλα είναι φυσιολογικά, θα πάρετε την απαραίτητη διαβεβαίωση και θα χαλαρώσετε.
Σε κάθε περίπτωση, εσείς και το μωρό σας δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσετε μόνοι σας τον ίκτερο νεογέννητου. Η ιατρική σας ομάδα είναι εκεί για να σας καθοδηγήσει βήμα βήμα.