Όλοι μιλάνε για τον πρώτο μήνα με το νεογέννητο. Τα μινιόν φορμάκια, το πρώτο κλάμα, τα νυχτερινά ταΐσματα. Πολύ λιγότεροι σε προετοιμάζουν για το ότι ο δεύτερος μήνας μπορεί να σε χτυπήσει σαν φορτηγό.
Αν είσαι κάπου ανάμεσα στις 4 και 8 εβδομάδες μετά τη γέννα και σκέφτεσαι «γιατί γίνεται πιο δύσκολο αντί για πιο εύκολο;», δεν αποτυγχάνεις. Είσαι κουρασμένη. Βαθιά, βιολογικά, χωρίς ύπνο. Και αυτό αλλάζει τα πάντα.
Αυτό είναι για σένα, νέα μαμά, που είσαι ξαπλωμένη στον καναπέ και αναρωτιέσαι αν θα νιώσεις ποτέ ξανά φυσιολογικά. Δεν είσαι μόνη, ούτε αδύναμη. Είσαι εξαντλημένη. Έχει διαφορά.
Ο πρώτος μήνας μοιάζει με μια έντονη, θολή φούσκα. Έρχονται επισκέψεις, λουλούδια, ταπεράκια με φαγητό, μηνύματα «να σας ζήσει». Το σώμα σου δουλεύει με αδρεναλίνη και σκέτη επιβίωση.
Και μετά έρχεται ο δεύτερος μήνας.
Στις πρώτες μέρες το σώμα σου πλημμυρίζει από ορμόνες και μηχανισμούς στρες που σε βοηθούν να «την παλέψεις». Μπορεί να έλεγες κιόλας «για τόσο λίγο που κοιμάμαι, είμαι καλύτερα απ’ όσο περίμενα».
Κάπου στην 4η εβδομάδα αυτή η έξτρα δύναμη ξεθυμαίνει. Τα νυχτερινά ταΐσματα συνεχίζονται. Ο ύπνος του μωρού παραμένει απρόβλεπτος. Αλλά εσύ τώρα τα νιώθεις όλα: τον πόνο, την κούραση, τα συναισθήματα που πριν ήταν σαν μουδιασμένα.
Ξαφνικά, αυτό που στην 2η εβδομάδα έμοιαζε «διαχειρίσιμο», στην 6η μοιάζει βουνό.
Ένα κακό βράδυ το αντέχεις. Δύο, ίσως. Όταν όμως μαζεύονται εβδομάδες με σπασμένο ύπνο, το σώμα και ο εγκέφαλος κουβαλάνε μια «οφειλή ύπνου» που συνεχώς μεγαλώνει.
Τα περισσότερα νεογέννητα δεν έχουν καθόλου σταθερό πρόγραμμα ύπνου μωρού. Ξυπνάνε συχνά για φαγητό, θέλουν βοήθεια για να ξανακοιμηθούν, το βιολογικό τους ρολόι είναι παντελώς ανώριμο. Ακόμη κι αν κάνει καμιά «λίγο μεγαλύτερη» σούστα, ο δικός σου ύπνος συνήθως είναι:
Στον δεύτερο μήνα, αυτή η χρόνια έλλειψη ύπνου χτυπάει δυνατά. Μπορεί να νιώσεις ότι:
Δεν «χάνεις το μυαλό σου». Αυτό είναι που κάνει η έλλειψη ύπνου σε νέες μητέρες.
Για κάποιες οικογένειες, ο κολικός μωρού κάνει τα απογεύματα και τα βράδια ατέλειωτο κλάμα. Συνήθως κορυφώνεται περίπου στις 6 εβδομάδες και μπορεί να κρατήσει μέχρι 3–4 μηνών.
Αν το μωρό σου:
…μάλλον ζεις την κορύφωση του κολικού. Ατελείωτο περπάτημα στο σπίτι, κούνημα και αγκαλιά πάνω σε ήδη άδειες μπαταρίες ύπνου είναι πραγματικό βασανιστήριο.
Αν σκέφτεσαι «φοβάμαι να έρθει 5 το απόγευμα», είναι απολύτως τυπικό συναίσθημα του δεύτερου μήνα.
Ο πρώτος μήνας μοιάζει προσωρινός. Όλοι λένε «άντε να περάσουν οι πρώτες εβδομάδες και μετά θα είναι πιο εύκολα». Κρατιέσαι από αυτό.
Στον δεύτερο μήνα πολλοί γονείς συνειδητοποιούν σιωπηλά: δεν είναι αγώνας 100 μέτρων, είναι μαραθώνιος. Ο ύπνος μωρού παραμένει δύσκολος, οι νύχτες σπαστές, η φροντίδα ασταμάτητη.
Μπορεί να πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται:
Αυτή η στιγμή που προσγειώνεσαι στην πραγματικότητα είναι βαριά. Και πάλι, δεν σημαίνει ότι κάτι κάνεις λάθος. Σημαίνει ότι βλέπεις καθαρά πόσο απαιτητική είναι αυτή η φάση.
Όταν ζεις την έλλειψη ύπνου μετά τη γέννα, εύκολα νιώθεις ότι «δραματοποιείς» ή ότι δεν είσαι αρκετά σκληροτράχηλη. Μπορεί να κοιτάς άλλες μαμάδες και να σκέφτεσαι «αυτή δείχνει εντάξει, γιατί εγώ δεν αντέχω;».
Ας το πούμε καθαρά: οι επιπτώσεις έλλειψης ύπνου είναι σοβαρές και απολύτως πραγματικές.
Με λίγο ύπνο, έρευνες από ελληνικά πανεπιστήμια και νοσοκομεία (π.χ. ΕΚΠΑ, ΑΠΘ) δείχνουν ότι ο χρόνος αντίδρασης και η ικανότητα λήψης αποφάσεων θυμίζουν άτομο πάνω από το όριο αλκοόλ στην οδήγηση.
Στην καθημερινότητα μιας νέας μαμάς αυτό μπορεί να φαίνεται ως:
Δεν είσαι «χαζή» ή «αφηρημένη». Ο εγκέφαλός σου δουλεύει με τα απολύτως βασικά.
Η έλλειψη ύπνου τινάζει στον αέρα τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Μικρά πράγματα μοιάζουν τεράστια. Ένα σχόλιο από τον σύντροφό σου. Ένα ελαφρώς επικριτικό μήνυμα. Η λάθος μάρκα πάνας στην παραγγελία.
Μπορεί:
Δεν είσαι «υπερβολική». Το νευρικό σου σύστημα παλεύει με την εξάντληση μετά τη γέννα και τις ορμονικές αλλαγές.
Ξέρεις αυτό το κλασικό, που λίγο στρώνει ο ύπνος του μωρού και ξαφνικά σε πιάνει κρυολόγημα; Ή μαστίτιδα; Η χρόνια έλλειψη ύπνου σε νέες μητέρες ρίχνει το ανοσοποιητικό, σε κάνει πιο ευάλωτη σε λοιμώξεις και καθυστερεί την επούλωση μετά τον τοκετό.
Το σώμα σου προσπαθεί να αναρρώσει από εγκυμοσύνη και γέννα, ενώ σηκώνεσαι 3, 4, 6 φορές κάθε βράδυ. Λογικό να νιώθεις διαλυμένη.
Μπαίνεις σε ένα δωμάτιο και ξεχνάς γιατί πήγες; Λες δυο φορές την ίδια ιστορία στον σύντροφό σου; Κλασική εγκεφαλική ομίχλη μετά τη γέννα.
Πολλές μαμάδες περιγράφουν:
Μπορεί να τρομάζει, να νιώθεις ότι «χάνεις τον εαυτό σου». Είναι όμως γνωστή συνέπεια της χρόνιας έλλειψης ύπνου, όχι μόνιμη αλλαγή.
Συμπέρασμα: Δεν είναι θέμα δύναμης χαρακτήρα. Είναι βιολογία. Ο εγκέφαλος και το σώμα σου αντιδρούν όπως θα αντιδρούσε κάθε ανθρώπινο σώμα με τέτοια διαταραχή ύπνου μετά τον τοκετό.
Δεν μπορείς να «φτιάξεις» μαγικά τον ύπνο μωρού. Τα νυχτερινά ξυπνήματα είναι φυσιολογικά. Μπορείς όμως να αλλάξεις το πώς διαχειρίζονται τον ύπνο οι ενήλικες στο σπίτι.
Ας δούμε μερικές ρεαλιστικές λύσεις, χωρίς να υποθέτουμε ότι ζεις σε τέλειο instagramικό σπίτι.
Το έχεις ακούσει ήδη 20 φορές. Και ίσως σκέφτεσαι από μέσα σου «ναι, καλά, και ποιος θα βάλει πλυντήριο, κυρία Μαρία;».
Η φράση δεν είναι εντελώς άχρηστη, αλλά χρειάζεται πλαίσιο.
Αν:
Τότε ναι, αν σε έναν ύπνο του μωρού διαλέξεις να ξαπλώσεις κι εσύ, μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά. Ακόμα και 20–40 λεπτά ξεκούρασης μπορούν να μαλακώσουν τις γωνίες της εξάντλησης μετά τη γέννα.
Πολλά νεογέννητα κοιμούνται τέλεια, αρκεί να είναι αγκαλιά ή πάνω στο στήθος. Μόλις τα ακουμπήσεις στο κρεβατάκι, ανοίγουν τα μάτια διάπλατα.
Σε αυτή την περίπτωση:
Αν δεν μπορείς να κοιμάσαι όταν κοιμάται το μωρό, δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνεις. Σημαίνει απλώς ότι έχεις ένα εντελώς φυσιολογικό μωρό που δεν έχει διαβάσει τα άρθρα με «συμβουλές ύπνου για νέες μητέρες».
Κάποιες φορές, στο ένα και μοναδικό ήσυχο διάλειμμα, αυτό που χρειάζεσαι είναι:
Κι αυτά ανάγκες είναι.
Έχεις κάθε δικαίωμα να πεις «σε αυτόν τον ύπνο προτιμώ να φάω και να πλυθώ αντί να κοιμηθώ». Η φροντίδα των βασικών σου αναγκών δεν είναι λιγότερο σημαντική από τον ύπνο. Όλα μαζί βοηθούν να αντέχεις καλύτερα.
Αν έχεις σύντροφο στο σπίτι, φτιάξτε νυχτερινές βάρδιες συνειδητά. Το «θα ξυπνάμε κι οι δύο όποτε ξυπνάει το μωρό» καταλήγει συνήθως σε δύο εντελώς διαλυμένους γονείς.
Μερικά μοντέλα που δουλεύουν σε πολλές ελληνικές οικογένειες:
Ταιριάζει περισσότερο όταν ο θηλασμός έχει κάπως σταθεροποιηθεί ή αν το μωρό πίνει μπιμπερό. Αυτός που «ξεκουράζεται» πάει σε άλλο δωμάτιο, βάζει ωτοασπίδες και πραγματικά δεν είναι σε επιφυλακή εκτός αν υπάρξει κάτι επείγον.
Είναι εξαιρετική λύση για οικογένειες που θηλάζουν ή για μωρά που ξυπνάνε πολύ συχνά.
Για παράδειγμα:
Προσαρμόστε τις ώρες στις δικές σας ανάγκες, π.χ. 22:00–02:00 και 02:00–06:00. Στόχος: κάθε ενήλικας να έχει ένα μπλοκ συνεχόμενου ύπνου.
Μπορείς πάλι να οργανώσεις βάρδιες.
Ιδέες:
Αν η άντληση σε στρεσάρει ή επηρεάζει την παραγωγή σου, δεν είναι υποχρεωτικό να το κάνεις. Μπορείς απλώς να μεταφέρεις στον σύντροφο κάθε μη-θηλαστική δουλειά.
Μεγάλοι μεσημεριανοί ύπνοι ίσως να είναι όνειρο θερινής νυκτός. Οι μικροί όμως μπορούν να σε κρατήσουν όρθια.
Έρευνες από ελληνικά κέντρα ύπνου δείχνουν ότι ένας ύπνος 10–20 λεπτών μπορεί να βελτιώσει εγρήγορση και διάθεση χωρίς να σε βγάλει εντελώς εκτός ρυθμού.
Δοκίμασε:
Αν ξυπνήσεις και σκεφτείς «μόνο ελαφρά αποκοιμήθηκα, δεν μετράει», μετράει. Η ξεκούραση δεν είναι μόνο ο βαθύς ύπνος.
Μπορεί να ακούς μια φωνούλα μέσα σου: «θα έπρεπε να μαζέψω λίγο το σπίτι» ή «άλλες μαμάδες τα καταφέρνουν χωρίς να κοιμούνται το μεσημέρι».
Όχι.
Αν το σώμα σου φωνάζει να κλείσεις τα μάτια, αυτό είναι αρκετός λόγος. Η ενοχή δεν πλένει πιάτα. Και σίγουρα δεν σε βοηθά να σταθείς όρθια στο επόμενο ξενύχτι.
Πολλές γυναίκες στην Ελλάδα μεγαλώνουμε με την κρυφή ιδέα ότι η «καλή μάνα» τα κάνει όλα μόνη της. Σπίτι, μωρό, ίσως και μεγαλύτερα παιδιά, κι από πάνω θυμάται και όλες τις υποχρεώσεις της οικογένειας.
Αυτό είναι μύθος. Παραδοσιακά, οι λεχώνες είχαν γύρω τους γιαγιάδες, θείες, γειτόνισσες που βοηθούσαν για εβδομάδες ή και μήνες.
Οπότε, ναι, αν μια γιαγιά, αδερφή, φίλη ή μια επαγγελματίας (π.χ. μαία, σύμβουλος θηλασμού, doula) προσφερθεί να βοηθήσει, πες ναι αν νιώθεις άνετα μαζί της.
Παραδείγματα:
Δεν παραδίνεις τον ρόλο σου. Δίνεις στο σώμα σου την ευκαιρία να ανακάμψει, ώστε να συνεχίσεις να έχεις ρόλο.
Όταν κάποιος λέει «πες μου αν χρειαστείς κάτι», βοήθησέ τον να σε βοηθήσει, με κάτι συγκεκριμένο:
Δεν είσαι βάρος. Είσαι μια γυναίκα σε λοχεία, με έλλειψη ύπνου μετά τη γέννα και τεράστια αλλαγή ζωής.
Άλλο το «είμαι πολύ κουρασμένη» και άλλο το είμαι σε κίνδυνο. Έχει σημασία να ξέρεις πού είναι η γραμμή.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου στα παρακάτω, χρειάζεσαι άμεση υποστήριξη, όχι άλλο καφέ.
Αν συχνά:
είναι προειδοποιητικό σημάδι.
Πιο ασφαλείς επιλογές:
Αν είσαι τόσο κουρασμένη που:
μην οδηγήσεις. Η δική σου ζωή και του μωρού είναι πιο σημαντικές από οποιοδήποτε ραντεβού ή υποχρέωση.
Ζήτα από κάποιον να σε πάει, άλλαξε την ώρα του ραντεβού ή χρησιμοποίησε ταξί / δημόσια συγκοινωνία. Αν πρέπει οπωσδήποτε να οδηγήσεις, κράτα τις αποστάσεις μικρές και απόφυγε ώρες μεγάλης νύστας, όπως πολύ νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ.
Η πολύ σοβαρή έλλειψη ύπνου μαζί με τις ορμονικές αλλαγές της λοχείας μπορεί μερικές φορές να οδηγήσει σε:
Αν συμβαίνει κάτι τέτοιο:
Δεν «τρελαίνεσαι». Μπορεί να πρόκειται για ακραία έλλειψη ύπνου, επιλόχειο κατάθλιψη ή λοχιακή ψύχωση, όλα ιατρικές καταστάσεις που χρειάζονται άμεση στήριξη.
Αν κάποια στιγμή νιώσεις ότι μπορεί να βλάψεις τον εαυτό σου ή κάποιον άλλον, κάλεσε 166 ή πήγαινε κατευθείαν στα επείγοντα του κοντινότερου νοσοκομείου. Η ασφάλειά σου είναι επείγουσα, όχι υπερβολή.
Ο ύπνος μωρού τους πρώτους μήνες είναι χαοτικός. Οι περισσότεροι νέοι γονείς δεν βλέπουν πολλές συνεχόμενες ώρες ύπνου για καιρό. Ο δεύτερος μήνας ειδικά μπορεί να είναι πολύ σκληρός, όταν η ομίχλη της κούρασης πυκνώνει και η συνειδητοποίηση ότι «οι νύχτες θα είναι έτσι για λίγο ακόμα» σε βαραίνει.
Για να αντέξεις την έλλειψη ύπνου ως νέα μαμά:
Και μίλα στον εαυτό σου με περισσότερη καλοσύνη απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη φάση της ζωής σου.
Αυτή τη στιγμή, αν το μωρό είναι ταϊσμένο, σχετικά καθαρό, ασφαλές, κι εσύ κρατιέσαι έστω και από μια κλωστή, κάνεις αρκετά. Τέλειες ρουτίνες και «ιδανικό» πρόγραμμα για το πώς να κοιμηθεί το μωρό μπορούν να έρθουν αργότερα.
Σήμερα, η νίκη μπορεί να είναι ένας ύπνος 20 λεπτών. Ή το να αφήσεις τη μαμά σου να πάρει το καρότσι όσο εσύ καταρρέεις στο κρεβάτι. Ή να ζητήσεις από τον σύντροφό σου ένα ολόκληρο βράδυ «ρεπό» την εβδομάδα.
Αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι σοφία.
Δεν αποτυγχάνεις. Είσαι μια νέα μητέρα που ζει με σπασμένο ύπνο, και παρ’ όλα αυτά σηκώνεσαι ξανά και ξανά, κάθε λίγες ώρες, για να φροντίσεις έναν μικροσκοπικό άνθρωπο που δεν μπορεί να ζήσει χωρίς εσένα.
Αυτό είναι σπουδαίο. Και είναι απολύτως εντάξει να χρειάζεσαι πολλή ξεκούραση και υποστήριξη για να συνεχίσεις.
Κι αν αναρωτιέσαι «πώς να επιβιώσω χωρίς ύπνο;», η απάντηση δεν είναι να γίνεις υπεράνθρωπος. Είναι να ζητάς βοήθεια, να ξεκουράζεσαι όπως μπορείς και να θυμάσαι: αυτή η φάση, όσο ατελείωτη κι αν μοιάζει, κάποια στιγμή τελειώνει.