Πιπίλα για μωρά: Οδηγίες, οφέλη, πιθανοί κίνδυνοι και πότε να τη δώσετε

Η πιπίλα είναι από εκείνα τα μικρά βρεφικά αντικείμενα που προκαλούν μεγάλες συζητήσεις. Κάποιοι γονείς λένε ότι τους έσωσε τον ύπνο, άλλοι ότι δυσκόλεψε τον θηλασμό. Μια γιαγιά μπορεί να προειδοποιεί πως «θα χαλάσει τα δόντια», ενώ στο μαιευτήριο ίσως προταθεί για να ηρεμήσει το νεογέννητο σε μια μικρή επώδυνη εξέταση.

Άρα, πρέπει να δώσω πιπίλα; Όχι απαραίτητα. Πολλά μωρά δεν δέχονται ποτέ πιπίλα και αναπτύσσονται μια χαρά. Για αρκετές οικογένειες, όμως, η πιπίλα μωρού μπορεί να είναι ένα ασφαλές και πρακτικό βοήθημα, αρκεί να χρησιμοποιείται με μέτρο και σωστά. Δεν χρειάζεται κάθε παιδί να μάθει να την παίρνει. Σημασία έχει να γνωρίζετε τα πιπίλα πλεονεκτήματα μειονεκτήματα και να επιλέξετε ό,τι ταιριάζει στο δικό σας μωρό.

Η σύντομη απάντηση: η πιπίλα μπορεί να βοηθήσει, με ορισμένα όρια

Τα μωρά γεννιούνται με έντονη ανάγκη για πιπίλισμα. Μερικές φορές πεινούν, φυσικά. Άλλες φορές αναζητούν απλώς παρηγοριά και ασφάλεια. Αυτό ονομάζεται μη θρεπτικό πιπίλισμα: πιπίλισμα που δεν έχει σκοπό τη λήψη γάλακτος.

Η πιπίλα μπορεί να καλύψει αυτή την ανάγκη χωρίς να οδηγεί σε γεύμα όταν το μωρό δεν πεινάει. Συχνά βοηθά στην ηρεμία, στον ύπνο και σε σύντομες επώδυνες διαδικασίες. Οι διεθνείς παιδιατρικές οδηγίες ασφαλούς ύπνου αναφέρουν ότι η προσφορά πιπίλας κατά τον ύπνο, όταν ο θηλασμός έχει πλέον εδραιωθεί, συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο συνδρόμου αιφνίδιου βρεφικού θανάτου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η πιπίλα προλαμβάνει το SIDS. Η σχέση ανάμεσα σε πιπίλα και SIDS είναι μόνο ένα κομμάτι της ασφαλούς φροντίδας στον ύπνο. Το μωρό πρέπει πάντα να κοιμάται ανάσκελα, σε σταθερό και επίπεδο στρώμα, χωρίς μαξιλάρια, κουβέρτες, λούτρινα ή άλλα χαλαρά αντικείμενα στην κούνια.

Πλεονεκτήματα της πιπίλας: τι δείχνουν τα δεδομένα

Πιπίλα και μείωση του κινδύνου SIDS

Το πιο γνωστό πιθανό όφελος αφορά την πιπίλα και SIDS. Οι οδηγίες για ασφαλή βρεφικό ύπνο προτείνουν να προσφέρεται πιπίλα όταν βάζετε το μωρό για μεσημεριανό ή βραδινό ύπνο. Μελέτες έχουν δείξει συσχέτιση ανάμεσα στη χρήση πιπίλας στον ύπνο και σε χαμηλότερο κίνδυνο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου.

Δεν είναι πλήρως ξεκάθαρο γιατί συμβαίνει αυτό. Ίσως η πιπίλα βοηθά το βρέφος να διατηρεί ελαφρύτερο ύπνο ή επηρεάζει ευνοϊκά τη θέση των αεραγωγών. Στην πράξη, μπορείτε να ακολουθήσετε μερικούς απλούς κανόνες:

• Προσφέρετε την πιπίλα όταν βάζετε το μωρό να κοιμηθεί.
• Αν πέσει αφού αποκοιμηθεί, δεν χρειάζεται να την ξαναβάλετε.
• Μην επιμένετε αν την αρνείται. Ένα μωρό που δεν δέχεται πιπίλα μπορεί να κοιμάται απολύτως ασφαλώς και χωρίς αυτήν.

Η πιπίλα δεν αντικαθιστά τους κανόνες ασφαλούς ύπνου. Μην τη συνδέετε με λούτρινα, πανάκια, κορδόνια ή άλλα αντικείμενα μέσα στην κούνια.

Καλύπτει μια φυσιολογική ανάγκη για πιπίλισμα

Σε ορισμένα βρέφη η ανάγκη για πιπίλισμα είναι πολύ έντονη. Μπορεί να έχουν χορτάσει, να έχουν καθαρή πάνα και παρ’ όλα αυτά να ψάχνουν το στήθος, να γκρινιάζουν ή να βάζουν συνεχώς τα χέρια στο στόμα.

Αυτό δεν σημαίνει πάντοτε ότι χρειάζονται κι άλλο γάλα. Εκεί μπορεί να φανεί χρήσιμη η πιπίλα για ηρεμία μωρού. Προσφέρει παρηγοριά ανάμεσα στα γεύματα και μπορεί να βοηθήσει στη βόλτα με το καρότσι, στο αυτοκίνητο ή στις δύσκολες απογευματινές ώρες, όταν το μωρό μοιάζει ανήσυχο χωρίς προφανή αιτία. Πολλοί γονείς αναζητούν πιπίλα για κολικούς. Δεν θεραπεύει τους κολικούς, αλλά το πιπίλισμα μπορεί να καταπραΰνει κάποια μωρά την ώρα του κλάματος.

Δείτε την ως ένα ακόμη εργαλείο. Η αγκαλιά, το λίκνισμα, το φάσκιωμα όταν ενδείκνυται για την ηλικία, μια ήσυχη βόλτα και το τάισμα όταν υπάρχουν σημάδια πείνας παραμένουν εξίσου σημαντικά.

Πιπίλα για ανακούφιση από τον πόνο

Η πιπίλα μπορεί να συμβάλει και στην αντιμετώπιση ενός σύντομου πόνου. Σε μικρές διαδικασίες, όπως αιμοληψία από τη φτέρνα, εμβολιασμός ή εξέταση αίματος, το μη θρεπτικό πιπίλισμα ενδέχεται να μειώσει την εμφανή δυσφορία και να βοηθήσει το βρέφος να ηρεμήσει γρηγορότερα.

Στο μαιευτήριο ή στο παιδιατρικό ιατρείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με άλλες μεθόδους ανακούφισης, όπως θηλασμός, επαφή δέρμα με δέρμα ή, όπου το κρίνει ο επαγγελματίας υγείας, μικρή ποσότητα διαλύματος σακχαρόζης. Στο σπίτι, όμως, μην βουτάτε την πιπίλα σε ζάχαρη, σιρόπι, μέλι ή μαρμελάδα. Το μέλι απαγορεύεται πριν από τους 12 μήνες, καθώς μπορεί να περιέχει σπόρους που προκαλούν βρεφική αλλαντίαση.

Πιθανές δυσκολίες από τη χρήση πιπίλας

Το ερώτημα «είναι κακή η πιπίλα;» δεν απαντάται με ένα απλό ναι ή όχι. Υπάρχουν πιθανοί κίνδυνοι, οι περισσότεροι όμως σχετίζονται με το πότε ξεκινά η χρήση και πόσο διαρκεί.

Πιπίλα και θηλασμός

Για πολλές νέες μητέρες, η βασική ανησυχία αφορά την πιπίλα και θηλασμό. Κάποια μωρά εναλλάσσουν εύκολα το στήθος με την πιπίλα. Άλλα δυσκολεύονται, ιδιαίτερα αν η πιπίλα δοθεί πριν σταθεροποιηθεί ο θηλασμός.

Τις πρώτες εβδομάδες, το μωρό μαθαίνει να πιάνει σωστά το στήθος, να μεταφέρει αποτελεσματικά το γάλα και να εκφράζει την πείνα του. Παράλληλα, η παραγωγή γάλακτος ενισχύεται μέσα από τη συχνή απομάκρυνση γάλακτος. Αν η πιπίλα καθυστερεί συστηματικά ένα γεύμα, μπορεί να μειωθούν οι θηλασμοί, κάτι που έχει μεγαλύτερη σημασία στην αρχή.

Γι’ αυτό αρκετοί σύμβουλοι γαλουχίας προτείνουν η πιπίλα μετά τον θηλασμό να μπει στη ρουτίνα όταν ο θηλασμός έχει εδραιωθεί, συνήθως γύρω στις 4 έως 6 εβδομάδες. Ενδείξεις ότι όλα βαίνουν καλά είναι οι εξής:

• Το μωρό πιάνει το στήθος άνετα και αποτελεσματικά τις περισσότερες φορές.
• Παίρνει βάρος σύμφωνα με την αναπτυξιακή του πορεία.
• Ακούτε ή βλέπετε καταπόσεις στη διάρκεια του θηλασμού.
• Οι βρεγμένες και λερωμένες πάνες είναι οι αναμενόμενες για την ηλικία του.
• Τα γεύματα έχουν αρχίσει να αποκτούν έναν ρυθμό, ακόμη κι αν παραμένουν συχνά.

Αν υπάρχει πόνος στον θηλασμό, χαμηλή πρόσληψη βάρους, αμφιβολία για την παραγωγή γάλακτος ή δυσκολία στο πιάσιμο, μιλήστε με τον παιδίατρό σας ή με πιστοποιημένο σύμβουλο γαλουχίας πριν δώσετε πιπίλα.

Μπορεί να κρύψει τα σημάδια πείνας

Η πιπίλα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να μεγαλώνει τεχνητά το διάστημα ανάμεσα στα γεύματα, ειδικά σε ένα πολύ μικρό βρέφος. Τα νεογέννητα συνήθως τρώνε 8 έως 12 φορές το εικοσιτετράωρο, ενώ στα άλματα ανάπτυξης μπορεί να ζητούν στήθος ή γάλα ακόμη συχνότερα.

Παρατηρήστε το μωρό και όχι μόνο το ρολόι. Τα πρώιμα σημάδια πείνας περιλαμβάνουν την ανησυχία, το γύρισμα του κεφαλιού προς ένα άγγιγμα, το άνοιγμα του στόματος, το γλείψιμο των χειλιών και το χέρι στο στόμα. Το κλάμα είναι συνήθως πιο καθυστερημένο σημάδι. Αν το μωρό ψάχνει και κάνει κινήσεις θηλασμού, προσφέρετε πρώτα γεύμα αντί να του δώσετε αυτόματα την πιπίλα.

Πιπίλα και ωτίτιδα μετά τους 6 μήνες

Υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στη χρήση πιπίλας και στην αυξημένη συχνότητα μέσης ωτίτιδας, κυρίως μετά τους 6 μήνες. Ο μηχανισμός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, όμως το συνεχές πιπίλισμα ίσως επηρεάζει την πίεση στο μέσο αυτί και διευκολύνει τη συγκέντρωση υγρού.

Δεν χρειάζεται να πετάξετε όλες τις πιπίλες μόλις το μωρό γίνει 6 μηνών. Είναι λογικό, όμως, να αρχίσετε να περιορίζετε τη χρήση μέσα στην ημέρα και να την κρατάτε κυρίως για τον ύπνο ή για στιγμές έντονης αναστάτωσης.

Αν το παιδί κάνει συχνές ωτίτιδες, ρωτήστε τον παιδίατρο αν ο περιορισμός της πιπίλας θα μπορούσε να βοηθήσει.

Πιπίλα και δόντια σε παρατεταμένη χρήση

Η πιπίλα και δόντια δεν είναι συνήθως πρόβλημα κατά τη βρεφική ηλικία. Η ανησυχία αυξάνεται όταν η χρήση συνεχίζεται συστηματικά στη νηπιακή ηλικία, ιδιαίτερα μετά τα 2 έτη. Το παρατεταμένο πιπίλισμα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που συγκλείνουν τα δόντια και το σχήμα της αναπτυσσόμενης υπερώας.

Ο κίνδυνος σχετίζεται με τη συχνότητα και τη διάρκεια. Άλλο είναι να χρησιμοποιεί ένα παιδί πιπίλα για λίγο πριν τον βραδινό ύπνο και άλλο να την έχει στο στόμα του μεγάλο μέρος της ημέρας.

Γι’ αυτό είναι καλό να ξεκινά ο σχεδιασμός για σταδιακή διακοπή αρκετά πριν από την προσχολική ηλικία.

Μύθοι για την πιπίλα που χρειάζονται ξεκαθάρισμα

«Η πιπίλα προκαλεί πάντα πρόβλημα στον θηλασμό»

Δεν ισχύει. Η πιπίλα και σύγχυση θηλών είναι πιθανότερο να συνδεθούν όταν η πιπίλα προσφέρεται πολύ νωρίς, πριν εδραιωθεί ο θηλασμός, ή όταν αντικαθιστά γεύματα που χρειάζεται το μωρό. Όταν ο θηλασμός πηγαίνει καλά, η χρήση πιπίλας δεν σημαίνει από μόνη της ότι θα διακοπεί ο θηλασμός ή ότι θα προκύψει δυσκολία.

Ο χρόνος εισαγωγής παίζει ρόλο. Το ίδιο και η ανταπόκριση στα σημάδια του μωρού.

«Θα εξαρτηθεί από την πιπίλα για πάντα»

Επίσης δεν ισχύει. Η συνήθεια μπορεί να είναι δύσκολο να κοπεί, όμως είναι προσωρινή. Τα παιδιά μαθαίνουν σταδιακά άλλους τρόπους να κοιμούνται, να ηρεμούν και να διαχειρίζονται τα έντονα συναισθήματά τους. Για πολλές οικογένειες, η σταδιακή μείωση της χρήσης μεταξύ 6 και 12 μηνών κάνει την αλλαγή πιο ομαλή.

«Η πιπίλα δείχνει ότι ο γονιός δεν ασχολείται»

Όχι. Η πιπίλα είναι ένα βοήθημα, όχι μέτρο της γονεϊκής φροντίδας. Μπορείτε να αγκαλιάζετε το μωρό, να θηλάζετε, να ανταποκρίνεστε με τρυφερότητα και να χρησιμοποιείτε πιπίλα σε ορισμένες περιστάσεις. Αυτά δεν αλληλοαναιρούνται.

Η φροντίδα ενός νεογέννητου είναι απαιτητική. Αν μια καθαρή πιπίλα, χρησιμοποιημένη με ασφάλεια, βοηθήσει σε μια δύσκολη διαδρομή με το αυτοκίνητο ή σε έναν ύπνο, δεν είναι αποτυχία. Είναι μια πρακτική λύση.

Κανόνες για ασφαλή και υγιή χρήση πιπίλας

Αν αποφασίσετε να τη χρησιμοποιήσετε, οι παρακάτω οδηγίες μειώνουν τους πιθανούς κινδύνους και διατηρούν τα οφέλη της.

Πιπίλα πότε να δώσω

Για μωρά που θηλάζουν, προτιμήστε να περιμένετε μέχρι να εδραιωθεί ο θηλασμός, συνήθως στις 4 έως 6 εβδομάδες. Τα βρέφη που τρέφονται με ξένο γάλα μπορεί να δεχθούν πιπίλα νωρίτερα, αλλά και πάλι τα σημάδια πείνας προηγούνται.

Προσφέρετε την πιπίλα κατά τον ύπνο, τόσο στους ημερήσιους υπνάκους όσο και το βράδυ, εφόσον το μωρό τη δέχεται. Μην την επανατοποθετείτε συνεχώς αφού έχει αποκοιμηθεί.

Κρατήστε την καθαρή και ασφαλή

Ακολουθήστε μερικούς βασικούς κανόνες:

• Πλύνετε την καινούργια πιπίλα πριν από την πρώτη χρήση και καθαρίζετέ τη τακτικά σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
• Αντικαταστήστε την πιπίλα όταν έχει σκισίματα, ρωγμές, κολλάει, έχει αποχρωματιστεί ή παρουσιάζει φθορά.
• Μη βουτάτε ποτέ την πιπίλα σε ζάχαρη, μέλι, μαρμελάδα ή οποιαδήποτε γλυκιά ουσία.
• Μη δένετε την πιπίλα στον λαιμό, στον καρπό, στο χέρι ή στην κούνια του μωρού. Τα κορδόνια και τα λουράκια ενέχουν κίνδυνο στραγγαλισμού.
• Αποφύγετε κλιπ ή κορδόνια μεγάλου μήκους στα ρούχα του μωρού κατά τον ύπνο.
• Επιλέξτε πιπίλα μονοκόμματη, κατάλληλη για την ηλικία του παιδιού.
• Μια ορθοδοντική πιπίλα μπορεί να είναι μια λογική επιλογή, καθώς έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την ανάπτυξη του στόματος. Δεν αναιρεί, όμως, τους κινδύνους της μακροχρόνιας χρήσης.
• Μην πιέζετε το μωρό αν δεν τη θέλει. Μερικά βρέφη απλώς δεν ενδιαφέρονται για πιπίλα.

Πιπίλα απογαλακτισμός: πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να σταματήσει

Δεν υπάρχει μία και μοναδική ιδανική ηλικία για να αποχαιρετήσετε την πιπίλα. Ένας πρακτικός στόχος είναι να αρχίσετε να μειώνετε τη χρήση μεταξύ 6 και 12 μηνών, όταν πολλά μωρά μπορούν σταδιακά να μάθουν άλλους τρόπους να ηρεμούν.

Ξεκινήστε κρατώντας την μόνο για τον μεσημεριανό και τον βραδινό ύπνο. Καθώς μεγαλώνει το παιδί, αντικαταστήστε την με μια σταθερή ρουτίνα παρηγοριάς: ένα τραγουδάκι, χάδια στην πλάτη, αγκαλιά ή ένα αγαπημένο βιβλίο πριν τον ύπνο.

Στόχος είναι η πλήρης διακοπή μέχρι την ηλικία των 2 ετών, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα οδοντικών αλλαγών και να είναι ευκολότερος ο αποχωρισμός. Η ήπια, σταδιακή προσέγγιση συνήθως λειτουργεί καλύτερα από μια ξαφνική μάχη.

Η πιπίλα δεν είναι ούτε μαγική λύση ούτε κάτι επιβλαβές από τη φύση του. Όταν δίνεται τη σωστή στιγμή, διατηρείται καθαρή και αποσύρεται σταδιακά, μπορεί να γίνει ένας μικρός, χρήσιμος σύμμαχος στους πρώτους μήνες του μωρού.