Πύον στα μάτια του μωρού: αιτίες, ασφαλής φροντίδα στο σπίτι και πότε να δείτε τον παιδίατρο

Μόλις αλλάξατε πάνα, παίρνετε το μωρό αγκαλιά και τότε το βλέπετε: κιτρινωπό, κολλώδες υγρό κολλημένο στις μικροσκοπικές βλεφαρίδες. Η καρδιά σας σφίγγεται. «Μήπως είναι μόλυνση; Μήπως είναι επιπεφυκίτιδα; Πρέπει να τρέξω στα επείγοντα;»

Πάρτε μια ανάσα. Οι εκκρίσεις στα μάτια μωρού είναι πάρα πολύ συχνές τους πρώτους μήνες και συνήθως φαίνονται χειρότερες από ό,τι είναι. Το θέμα είναι να ξέρετε τι θεωρείται φυσιολογικό, τι μπορείτε να φροντίσετε στο σπίτι και πότε πρέπει να πάρετε τηλέφωνο τον παιδίατρο ή να πάτε στο νοσοκομείο.

Ο παρακάτω οδηγός εξηγεί τις βασικές αιτίες για πύον στα μάτια μωρού, πώς γίνεται η μάλαξη δακρυϊκού πόρου μωρού, πώς μοιάζει η νεογνική επιπεφυκίτιδα και ποια είναι τα «καμπανάκια» που χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση, με έμφαση στην ελληνική πραγματικότητα.

Γιατί τα μάτια του νεογέννητου κολλάνε και βγάζουν υγρά

Οι εκκρίσεις ματιών μωρού μπορεί να οφείλονται σε διάφορες αιτίες. Οι τρεις συχνότερες είναι:

1. Αποφραγμένος δακρυϊκός πόρος (δακρυοστένωση) - με διαφορά η πιο συχνή.
2. Νεογνική επιπεφυκίτιδα - δηλαδή «μολυσμένα» μάτια από ερεθισμό, βακτήρια ή ιούς.
3. Πιο σοβαρή λοίμωξη του ματιού - όπου βλέφαρα και μάτι φαίνονται πολύ ερεθισμένα και το μωρό δείχνει άρρωστο.

Πριν προχωρήσουμε, κάτι βασικό: αν το λευκό του ματιού δεν είναι κόκκινο και το μωρό δεν δείχνει να πονάει, πολύ συχνά πρόκειται για απόφραξη δακρυϊκού πόρου και όχι για σοβαρή λοίμωξη.

1. Αποφραγμένος δακρυϊκός πόρος: η πιο συχνή αιτία

Τι είναι η απόφραξη δακρυϊκού πόρου στο μωρό;

Ο αποφραγμένος δακρυϊκός πόρος (ιατρικός όρος δακρυοστένωση) συμβαίνει όταν το μικρό «σωληνάκι» που αποχετεύει τα δάκρυα από το μάτι προς τη μύτη είναι στενό ή παραμένει μερικώς κλειστό. Αυτό είναι πάρα πολύ συχνό στα νεογνά - εκτιμάται ότι μπορεί να επηρεάσει έως και 1 στα 5 μωρά.

Ίσως έχετε ακούσει άλλους γονείς να λένε ότι έκαναν «μάλαξη δακρυϊκού πόρου μωρού για να ανοίξει». Αυτό ακριβώς θα μάθετε παρακάτω πώς γίνεται με ασφαλή τρόπο.

Τυπικά σημάδια αποφραγμένου δακρυϊκού πόρου

Το πύον ή οι εκκρίσεις στα μάτια μωρού λόγω απόφραξης δακρυϊκού πόρου έχουν ένα χαρακτηριστικό μοτίβο:

• Μπορεί να επηρεάζεται το ένα ή και τα δύο μάτια.
• Υπάρχει κιτρινωπή, κολλώδης έκκριση ή «τσίμπλες» που συχνά χειροτερεύουν:
  • Μετά τον ύπνο ή τα μικρά «νουντλάκια».
  • Πρώτο πράγμα το πρωί.
• Το λευκό του ματιού είναι καθαρό, όχι κόκκινο.
• Τα βλέφαρα συνήθως δεν είναι πρησμένα ή έντονα κόκκινα.
• Το μωρό φαίνεται ήρεμο, δεν κλαίει από πόνο στο μάτι.
• Αν πιέσετε πολύ απαλά την εσωτερική γωνία του ματιού, μπορεί να βγει επιπλέον υγρό ή βλέννα.

Πολλοί γονείς ρωτούν: «Είναι φυσιολογικές οι εκκρίσεις στα μάτια νεογέννητου;»
Αν το ίδιο το μάτι φαίνεται λευκό και ήρεμο και ταιριάζει στην περιγραφή παραπάνω, τότε ναι, συχνά πρόκειται για ακίνδυνη απόφραξη δακρυϊκού πόρου μωρού.

Πόσο διαρκεί;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η απόφραξη δακρυϊκού πόρου:

• Εμφανίζεται στις πρώτες εβδομάδες ζωής.
• Βελτιώνεται σταδιακά όσο μεγαλώνει το μωρό.
• Υποχωρεί από μόνη της μέχρι 6 - 12 μηνών στα περισσότερα παιδιά.

Σπάνια, αν δεν έχει καθαρίσει μετά τον πρώτο χρόνο, ο οφθαλμίατρος μπορεί να προτείνει μια απλή διαστολή / διασωλήνωση του πόρου (probing), μια μικρή πράξη που γίνεται συνήθως μετά τον 1 χρόνο.

2. Πώς να φροντίσετε έναν αποφραγμένο δακρυϊκό πόρο στο σπίτι

Μπορείτε με ασφάλεια να κάνετε θεραπεία για πύον στα μάτια μωρού από αποφραγμένο δακρυϊκό πόρο στο σπίτι, εφόσον:

• το λευκό του ματιού δεν είναι κόκκινο και
• το μωρό κατά τα άλλα είναι καλά, τρώει και αντιδρά φυσιολογικά.

Υπάρχουν δύο βασικά κομμάτια:

1. Μάλαξη δακρυϊκού πόρου μωρού για να βοηθήσετε να ανοίξει η απόφραξη.
2. Απαλός καθαρισμός για να αφαιρείτε τις εκκρίσεις από τα μάτια.

Βήμα-βήμα: τεχνική μάλαξης δακρυϊκού πόρου

Η μάλαξη βοηθά να πιεστεί απαλά το υγρό μέσα στον αποφραγμένο δακρυϊκό πόρο και μπορεί να επιταχύνει την αποσυμφόρηση.

Κάντε τη 2 με 3 φορές την ημέρα.

1. Πλύνετε πολύ καλά τα χέρια σας
   Με σαπούνι και νερό, μετά στεγνώστε με καθαρή πετσέτα. Είναι σημαντικό να μην μεταφέρετε μικρόβια στα μάτια.

2. Βρείτε το σωστό σημείο

   • Κρατήστε το μωρό σε ημικαθιστή θέση, στην αγκαλιά ή στα γόνατά σας.
   • Κοιτάξτε την εσωτερική γωνία του ματιού, προς τη ρίζα της μύτης.
   • Εκεί στο μικρό σημείο που ενώνονται τα βλέφαρα με τη μύτη ξεκινά ο δακρυϊκός πόρος.

3. Τοποθέτηση του δακτύλου

   • Χρησιμοποιήστε τον καθαρό δείκτη σας.
   • Τοποθετήστε τον δίπλα στην εσωτερική γωνία του ματιού, προς τη μύτη, όχι πάνω στο βολβό του ματιού.
   • Πιέζετε την περιοχή του δακρυϊκού ασκού, όχι το μάτι.

4. Πίεση και κίνηση προς τα κάτω

   • Ασκείτε απαλή αλλά σταθερή πίεση. Δεν πρέπει να πονάει το μωρό. Σκεφτείτε την πίεση μιας σφιχτής αγκαλιάς, όχι τσίμπημα.
   • Σύρετε το δάχτυλο κατά μήκος της πλευράς της μύτης προς τα κάτω σε ευθεία γραμμή.
   • Κάντε αυτό 5 έως 10 φορές σε κάθε «συνεδρία».

5. Επαναλαμβάνετε συστηματικά

   • Στόχος είναι 2 - 3 φορές την ημέρα.
   • Συνήθως βολεύει:
     • Μετά το μπάνιο.
     • Σε αλλαγή πάνας.
     • Όταν το μωρό είναι ήρεμο και χορτασμένο.

Αν δεν είστε σίγουροι για την ένταση της πίεσης, ζητήστε από τον παιδίατρο ή τον οφθαλμίατρο να σας δείξει τη μάλαξη δακρυϊκού πόρου στην επόμενη επίσκεψη.

Ασφαλής καθαρισμός των εκκρίσεων

Ακόμα κι αν ο δακρυϊκός πόρος είναι φραγμένος, θέλουμε η περιοχή γύρω από τα μάτια του μωρού να παραμένει καθαρή. Έτσι μειώνεται η πιθανότητα να εμφανιστεί πραγματική λοίμωξη ή επιπεφυκίτιδα.

Για τον καθημερινό καθαρισμό εκκρίσεων ματιών μωρού στο σπίτι:

1. Ετοιμάστε ό,τι χρειάζεστε

   • Φυσιολογικό ορό (0,9% NaCl) από το φαρμακείο ή, αν δεν υπάρχει, βρασμένο και κρυωμένο νερό βρύσης.
   • Βαμβάκι ή δίσκους ντεμακιγιάζ.
   • Καθαρή μικρή πετσέτα.

2. Πλύσιμο χεριών
   Πάντα πριν και μετά την επαφή με τα μάτια.

3. Βρέξτε ένα βαμβάκι με ορό
   Να είναι νωπό, όχι να στάζει.

4. Σκούπισμα από μέσα προς τα έξω

   • Ξεκινήστε από την εσωτερική γωνία του ματιού, κοντά στη μύτη.
   • Σκουπίστε απαλά προς τα έξω, προς το αυτί.
   • Κάντε μία κίνηση, μία κατεύθυνση, χωρίς μπρος-πίσω τρίψιμο.

5. Καινούριο βαμβάκι σε κάθε πέρασμα

   • Αν υπάρχουν ακόμη εκκρίσεις, χρησιμοποιήστε φρέσκο βαμβάκι.
   • Πάντα ξεχωριστό βαμβάκι για κάθε μάτι για να μην μεταφέρεται τυχόν λοίμωξη από το ένα στο άλλο.

6. Στέγνωμα

   • Ταμπονάρετε απαλά την περιοχή με καθαρή γωνία της πετσέτας.

Επαναλαμβάνετε όσο χρειάζεται μέσα στην ημέρα, ειδικά μετά το ξύπνημα.

3. Νεογνική επιπεφυκίτιδα: όταν δεν φταίει μόνο ο δακρυϊκός πόρος

Δεν οφείλονται όλες οι εκκρίσεις ματιών μωρού σε αποφραγμένο δακρυϊκό πόρο. Καμιά φορά είναι επιπεφυκίτιδα, η γνωστή «φλόγωση» ή «κόκκινο μάτι».

Η επιπεφυκίτιδα είναι φλεγμονή του λεπτού διαφανούς υμένα που καλύπτει το λευκό του ματιού και το εσωτερικό των βλεφάρων. Όταν εμφανίζεται στο νεογνό, μέσα στον πρώτο μήνα ζωής, λέγεται νεογνική επιπεφυκίτιδα.

Μπορεί να είναι:

• Χημική - από ερεθισμό, συχνά από σταγόνες που μπήκαν στα μάτια.
• Βακτηριακή - από μικρόβια που πήρε το μωρό κατά τον τοκετό ή από το περιβάλλον.
• Ιογενής - συνήθως μαζί με ιογενή ίωση.

Χημική επιπεφυκίτιδα

Στα περισσότερα μαιευτήρια στην Ελλάδα δεν δίνονται πλέον προληπτικές αντιβιοτικές σταγόνες ρουτίνας σε όλα τα νεογνά, ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν κάποιοι οφθαλμικοί παράγοντες που ερεθίζουν.

Η χημική επιπεφυκίτιδα μπορεί να προκαλέσει:

• Ήπια ερυθρότητα στο λευκό του ματιού.
• Ελαφρύ πρήξιμο των βλεφάρων.
• Υδαρή δάκρυα ή λίγη βλέννα.

Συνήθως:

• Εμφανίζεται στις πρώτες 24 ώρες μετά τη γέννηση.
• Υποχωρεί μέσα σε 48 ώρες χωρίς ειδική θεραπεία.
• Δεν έχει έντονο πύον ούτε πολύ ταλαιπωρημένο μωρό.

Βακτηριακή επιπεφυκίτιδα στο νεογνό

Εδώ μιλάμε για την πιο ανησυχητική μορφή λοίμωξης, γιατί μερικές φορές μπορεί να γίνει σοβαρή αν δεν αντιμετωπιστεί.

Τα σημάδια μπορεί να είναι:

• Κόκκινο ή ροζ μάτι - το λευκό φαίνεται αιματωμένο.
• Πρησμένα βλέφαρα.
• Πολύ πύον - παχύρρευστη κίτρινη ή πρασινωπή έκκριση που ξαναεμφανίζεται γρήγορα.
• Το μάτι μπορεί να κολλάει κλειστό, ειδικά μετά τον ύπνο.
• Το μωρό μπορεί να είναι ανήσυχο, να «ζαρώνει» στο φως ή να κλαίει όταν αγγίζετε την περιοχή.

Οι αιτίες περιλαμβάνουν:

• Μικρόβια από τον κόλπο της μητέρας κατά τον φυσιολογικό τοκετό.
• Μικρόβια από χέρια ή επιφάνειες που ήρθαν σε επαφή με τα μάτια του μωρού.

Ιογενής επιπεφυκίτιδα

Η ιογενής επιπεφυκίτιδα στα πολύ μικρά νεογνά είναι λιγότερο συχνή, όμως μπορεί να εμφανιστεί λίγο αργότερα, συνήθως μαζί με κοινό κρυολόγημα.

Μπορεί να δείτε:

• Υδαρείς εκκρίσεις που ίσως γίνονται ελαφρώς κολλώδεις.
• Κόκκινα, ερεθισμένα μάτια.
• Συνάχι, βηχαλάκι ή μύτη που «τρέχει».

Θεραπεία νεογνικής επιπεφυκίτιδας

Κάθε φορά που υπάρχει κοκκίνισμα στο λευκό του ματιού μαζί με εκκρίσεις σε νεογέννητο, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Μην δοκιμάσετε μόνοι σας παλιές σταγόνες, χαμομήλια ή άλλες «σπιτικές» λύσεις χωρίς οδηγία γιατρού.

Για βακτηριακή επιπεφυκίτιδα μωρού, ο παιδίατρος ή ο οφθαλμίατρος μπορεί:

• Να εξετάσει σχολαστικά τα μάτια.
• Να πάρει καλλιέργεια από τις εκκρίσεις, αν το κρίνει απαραίτητο.
• Να συνταγογραφήσει αντιβιοτικές οφθαλμικές σταγόνες ή αλοιφή κατάλληλες για νεογνά.

Η ιογενής επιπεφυκίτιδα συνήθως βελτιώνεται από μόνη της. Παρόλα αυτά, ειδικά στα πολύ μικρά μωρά, ο γιατρός θα θελήσει να τα δει για να αποκλείσει κάτι σοβαρότερο.

Μέχρι να εξεταστεί το μωρό:

• Συνεχίζετε τον ήπιο καθαρισμό όπως περιγράφηκε πιο πάνω.
• Τηρείτε αυστηρά τους κανόνες υγιεινής παρακάτω, για να μην κολλήσει άλλο μέλος της οικογένειας ή το άλλο μάτι.

4. Σημάδια λοίμωξης που χρειάζονται άμεση προσοχή

Οι περισσότερες περιπτώσεις με πύον στα μάτια μωρού είναι ήπιες. Κάποιες όμως δεν είναι και χρειάζονται γρήγορη αντιμετώπιση.

Επικοινωνήστε με τον παιδίατρο την ίδια μέρα ή απευθυνθείτε σε εφημερεύον νοσοκομείο αν δείτε:

• Έντονο πρήξιμο και ερυθρότητα στα βλέφαρα, όχι απλή ελαφριά «φουσκωμάρα».
• Πράσινο, παχύρρευστο πύον που επανεμφανίζεται αμέσως μόλις το καθαρίσετε.
• Το μωρό δυσκολεύεται να ανοίξει το μάτι ή κλαίει έντονα όταν αγγίζετε την περιοχή.
• Το λευκό του ματιού είναι εμφανώς κόκκινο και ερεθισμένο, όχι καθαρό.
• Το μωρό δείχνει γενικά καταβεβλημένο:
  • Πυρετό (38°C ή παραπάνω σε μωρό κάτω των 3 μηνών είναι επείγον περιστατικό - καλέστε το 166 ή πηγαίνετε άμεσα σε εφημερεύον νοσοκομείο).
  • Πολύ υπνηλία ή δυσκολία να ξυπνήσει.
  • Άρνηση σίτισης ή πολύ κακή πρόσληψη γάλακτος.

Αυτά μπορεί να υποδηλώνουν πιο σοβαρή λοίμωξη στα μάτια μωρού ή λοίμωξη στους γύρω ιστούς (κυτταρίτιδα κόγχου) που χρειάζεται γρήγορη αγωγή, συχνά με αντιβιοτικά από το στόμα ή ενδοφλέβια.

Να εμπιστεύεστε τη διαίσθησή σας. Αν κοιτάτε το μάτι και σκέφτεστε «κάτι δεν μου αρέσει καθόλου», ζητήστε βοήθεια χωρίς καθυστέρηση.

5. Κανόνες φροντίδας στο σπίτι για ασφαλή μάτια

Είτε πρόκειται για απόφραξη δακρυϊκού πόρου μωρού είτε για ήπια επιπεφυκίτιδα, η καλή υγιεινή κάνει τεράστια διαφορά.

Ακολουθήστε αυτούς τους απλούς κανόνες:

• Πάντα σκούπισμα από μέσα προς τα έξω
  Ξεκινάτε κοντά στη μύτη και κινείστε προς το αυτί, ποτέ προς τη μύτη.

• Καινούριο βαμβάκι σε κάθε πέρασμα
  Μην ξαναβουτάτε βρώμικο βαμβάκι στον ορό.

• Ξεχωριστό βαμβάκι για κάθε μάτι
  Έτσι περιορίζετε τον κίνδυνο να περάσει τυχόν επιπεφυκίτιδα από το ένα μάτι στο άλλο.

• Πλύσιμο χεριών πριν και μετά
  Με σαπούνι και νερό ή αντισηπτικό αν είστε εκτός σπιτιού.

• Μην αφήνετε το στόμιο της σταγόνας να ακουμπήσει το μάτι
  Αν ο γιατρός έχει δώσει οφθαλμικές σταγόνες ή αλοιφή:

  • Κρατήστε το φιαλίδιο λίγο πάνω από το μάτι.
  • Ρίξτε τη σταγόνα στην «τσέπη» που σχηματίζεται στο κάτω βλέφαρο.
  • Αν ακουμπήσει η μύτη του φιαλιδίου στις βλεφαρίδες ή στο δέρμα, σκουπίστε τη με μια καθαρή γάζα ή χαρτομάντηλο και κλείστε αμέσως.

• Μη μοιράζεστε πετσέτες, πανάκια ή μαξιλαροθήκες
  Χρησιμοποιήστε δική του, καθαρή πετσέτα μόνο για το πρόσωπο του μωρού.

6. Πότε να πάω στο γιατρό για τα μάτια του μωρού;

Μια μικρή «σκονίτσα» στα μάτια νεογέννητου είναι συχνά ακίνδυνη. Για να ξέρετε όμως πότε χρειάζεται ιατρική εκτίμηση, κρατήστε τον παρακάτω οδηγό.

Επικοινωνήστε με παιδίατρο ή οφθαλμίατρο σύντομα (μέσα σε 1 - 2 μέρες) αν:

• Το λευκό του ματιού έχει κοκκινίσει, όχι μόνο τα βλέφαρα.
• Τα βλέφαρα είναι πρησμένα, ιδιαίτερα αν είναι μόνο από τη μία πλευρά.
• Οι εκκρίσεις δεν βελτιώνονται μετά από 2 εβδομάδες συστηματικής μάλαξης δακρυϊκού πόρου και καθαρισμού.
• Το μωρό φαίνεται να πονάει, κλαίει όταν αγγίζετε κοντά στο μάτι ή αποφεύγει να ανοίξει το ένα μάτι.
• Υπάρχει κιτρινωπό ή πρασινωπό πύον στο μάτι που επανέρχεται συνεχώς, παρότι καθαρίζετε σωστά.

Ζητήστε άμεσα βοήθεια (παιδίατρος την ίδια μέρα ή εφημερεύον νοσοκομείο) αν:

• Το μωρό έχει πυρετό ή δείχνει γενικά άρρωστο.
• Υπάρχει πολύ παχύ, πράσινο πύον, το μάτι κολλάει κλειστό διαρκώς.
• Τα βλέφαρα είναι πολύ κόκκινα, ζεστά και πρησμένα, ειδικά αν το πρήξιμο επεκτείνεται στο γύρω δέρμα.
• Το μωρό δεν μπορεί να ανοίξει το μάτι ή δεν βλέπετε καθαρά τον βολβό.
• Απλώς νιώθετε ότι κάτι δεν πάει καλά. Οι γονείς συνήθως «το καταλαβαίνουν».

Σε επείγουσα κατάσταση, καλείτε το 166 ή πηγαίνετε στο πλησιέστερο εφημερεύον νοσοκομείο.

Βασικά σημεία για κουρασμένους γονείς

Όταν δείτε εκκρίσεις στα μάτια μωρού ή υποψιαστείτε επιπεφυκίτιδα, κάντε γρήγορα αυτό το «τσεκ»:

• Καθαρό λευκό μάτι, ήρεμο μωρό, κίτρινες κολλώδεις εκκρίσεις, χειρότερα μετά τον ύπνο;
  Πιθανότερα αποφραγμένος δακρυϊκός πόρος. Χρειάζεται:

  • Μάλαξη δακρυϊκού πόρου μωρού 2 - 3 φορές τη μέρα.
  • Απαλός καθαρισμός με φυσιολογικό ορό και βαμβάκι.
  • Υπομονή - συνήθως υποχωρεί μέχρι 6 - 12 μηνών.

• Κόκκινο μάτι, πρησμένα βλέφαρα, πολύ πύον;
  Μπορεί να είναι επιπεφυκίτιδα μωρού ή άλλη λοίμωξη. Το μωρό χρειάζεται:

  • Εξέταση από παιδίατρο ή οφθαλμίατρο.
  • Ίσως αντιβιοτικές σταγόνες ή αλοιφή αν πρόκειται για βακτηριακή λοίμωξη.

• Πολύ πρησμένο, πολύ κόκκινο μάτι, πυρετός ή μωρό σε κακή γενική κατάσταση;
  Θεωρείται επείγον.

  • Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό.
  • Αν η κατάσταση σας ανησυχεί έντονα, πηγαίνετε σε εφημερεύον νοσοκομείο ή καλέστε το 166.

Τους πρώτους μήνες θα νιώθετε πως περνάτε τη μισή μέρα καθαρίζοντας μικρά μάτια και μικρά ποπουδάκια. Είναι απολύτως φυσιολογικό. Με τη σωστή τεχνική, λίγη επιμονή και ξεκάθαρη εικόνα για το πότε χρειάζεται γιατρός, μπορείτε με ασφάλεια να φροντίσετε τις εκκρίσεις ματιών του νεογέννητου στο σπίτι και να ξέρετε πότε πρέπει να ζητήσετε επιπλέον βοήθεια.