Praktikal na Gabay para Maiwasan at Pagalingin ang Bitak sa Utong Habang Nagpapasuso

Pagpapasuso ay dapat komportable. Nakakapagod minsan, oo, pero hindi dapat pakiramdam mo ay parang dinadarang sa apoy ang utong mo sa tuwing didede ang baby. Kung may bitak sa utong, may dugo, o matalim na pananakit ng utong habang nagpapasuso, hindi ibig sabihin mahina ka, hindi rin ito ibig sabihin na mali ang ginagawa mo, at siguradong hindi ka nag-iisa.

Ang magagawa natin ay baguhin kung ano ang sanhi ng pinsala at tulungan ang katawan mong maghilom. Iyan ang layunin ng gabay na ito: malinaw at praktikal na hakbang para maiwasan at mapagaling ang sugat sa utong habang nagpapasuso, nang walang guilt at walang kalituhan.

---

Bakit nagkakaroon ng bitak at sugat sa utong habang nagpapasuso

Kadalasan, ang pananakit ng utong at mga bitak ay hindi dahil «masyadong sensitibo» ang utong mo o «hindi ito gawa para sa pagpapasuso». Madalas, mekanikal ang problema.

Pinakakaraniwang dahilan: maling latch

Sa pinakamadaling salita, ang pangunahing dahilan kung bakit masakit ang pagpapasuso ay maling latch.

Kapag utong lang ang nakakapasok sa bibig ng baby, imbes na malaking bahagi ng dibdib, naiipit at nadudurog ang utong sa bawat sipsip. Paulit-ulit na friction ang nangyayari, kaya:

• Sumasakit ang utong sa unang araw o dalawa
• Tapos nagkakaroon ng bitak sa utong, pagdurugo, at «parang lipstick» o pipis na utong pagkatapos magpasuso

Sa tamang latch, ang bibig ng baby ay kumakapit at «gumagana» sa mismong dibdib, hindi sa utong lang.

Iba pang madalas na sanhi ng sugat sa utong

Minsan mukha namang maayos ang latch, pero may ibang dahilan kung bakit masakit pa rin ang pagpapasuso.

1. Tongue-tie at pagpapasuso

Ang tongue-tie (ankyloglossia) ay kapag masyadong nakakabit ang dila ng baby sa ilalim ng bibig. Dahil dito, hirap siyang iangat o ilabas nang maayos ang dila.

Mga senyales na maaaring may tongue-tie at naaapektuhan ang pagpapasuso:

• Hirap si baby manatiling nakakakapit, madalas dumudulas o bumibitaw
• May naririnig kang clicking habang nagpapasuso (madalas na tunog na «klik» o parang sumisipsip sa hangin)
• Madaling kabagin o maraming hangin sa tiyan dahil maraming na-i-inhale na hangin habang dede
• Mabagal ang pagdagdag ng timbang kahit madalas sumuso
• Pagkatapos magpasuso, mukhang pipis, naka-crease, o may linya-linyang marka ang utong
• Tuloy-tuloy ang pananakit ng utong kahit lampas na sa unang linggo

Puwedeng magpatuloy ang pagpapasuso kahit may tongue-tie basta tama ang suporta at gabay, pero minsan kailangan ng pagputol ng frenulum (frenotomy). Dito pumapasok ang tulong ng lactation consultant, pedyatrisyan, o ENT na may karanasan sa tongue-tie.

2. Mali ang sukat ng flange ng breast pump

Kung gumagamit ka ng breast pump, ang maling sukat ng flange ng pump ay puwedeng magdulot ng sugat sa utong at malalim, parang pasa na sakit.

Mga palatandaan na mali ang sukat ng flange:

• Sobrang daming areola ang hinihigop papasok sa tunnel (madalas masyadong malaki)
• Kumakaskas o kumikitid ang utong at kumikiskis sa gilid (madalas masyadong maliit)
• May bilog na paltos o bitak sa mismong hangganan ng utong at areola
• Lalong sumasakit ang utong habang tumatagal o dumadami ang pumping session

Hindi hulaan ang flange sizing. Sa Pilipinas, may mga pedia, ob-gyn, midwife, at mga IBCLC na nag-aalok ng online o face-to-face consult para matulungan ang nanay maghanap ng tamang sukat ng flange para sa pagpapasuso at pumping.

3. Impeksyong thrush

Ang thrush sa utong ay impeksyon sa yeast (candida) at puwedeng mangyari kahit mukhang buo pa ang balat.

Karaniwang thrush sa utong sintomas:

• Panggatong, parang sinusunog o tinutusok na sakit sa utong habang at lalo na pagkatapos magpasuso
• Sakit na parang tumatagos papasok sa dibdib
• Makintab, matingkad na pink o pula ang utong
• Makati o sobrang sensitibo ang utong, parang hindi matablan ng damit
• Si baby ay may puting mga patch sa loob ng bibig na hindi madaling mapunasan, o matingkad na pulang rashes sa diaper area

Ang thrush ay nangangailangan ng antifungal na gamot para sa nanay at baby sabay. Kung ikaw lang ang lalagyan ng cream o gel, hindi ito mawawala, paulit-ulit lang kayong magpapasahan.

4. Tuyong balat at iritasyon

Sobrang paghuhugas, paggamit ng sabon sa utong, o tuyong hangin (lalo na sa aircon) ay puwedeng magdulot ng tuyong utong habang nagpapasuso, na madaling magbitak.

Maaaring mapansin mo na:

• Nangangapal o nagbabalat ang balat sa utong at paligid nito
• Pakiramdam ay banat, masikip, o parang nakaunat ang balat
• Ang bitak sa utong ay mukhang chapped lips, hindi malalim na hiwa

Malumanay na pag-aalaga at tamang moisture ang malaking tulong dito, na tatalakayin natin maya-maya.

---

Prevention ang susi: pigilan ang bitak bago pa mag-umpisa

Kayang-kaya namang pagalingin ang sugat at bitak sa utong. Pero mas madaling gamutin at mas mabilis kapag napipigilan ang bagong pinsala. Parang protektahan mo ang balat mo habang natututo pa ang baby kung paano sumuso nang mas epektibo.

Pagkuha ng tamang latch sa pagpapasuso

Ang tamang latch ang pinakaepektibong paraan para maiwasan ang pananakit ng utong at bitak sa utong habang nagpapasuso.

Narito ang praktikal na tips sa tamang latch para sa pagpapasuso na puwede mong subukan agad:

1. Simulan sa nose-to-nipple
   Hawakan si baby nang nakatapat ang ilong niya sa utong mo. Nakakatulong ito para bahagya siyang tumingala at bumuka nang malaki ang bibig, imbes na yumuko at sunggaban lang ang dulo ng utong.

2. Hintayin ang malaking pagbuka ng bibig
   Dahan-dahang idampi ang utong sa itaas na labi ni baby. Kapag bumuka ang bibig niya nang malaki - parang malalim na hikab - mabilis mong ilapit si baby papunta sa dibdib (hindi ang dibdib ang ilalapit sa baby).

3. Tingnan kung naka-flange ang labi
   Dapat naka-roll palabas ang itaas at ibabang labi, parang maliit na bibig-isda, hindi nakatupi papasok. Kung may nakatuping labi, puwede mo itong dahan-dahang i-flip palabas gamit ang daliri.

4. Asymmetric latch
   Sa tamang latch, dapat mas maraming areola ang nasa loob ng bibig sa ibaba ng utong kaysa sa itaas. Para makuha ito, itutok ang utong patungo sa bubong ng bibig ni baby at unahin ilapit ang baba niya sa dibdib.

5. Baba nakadikit sa dibdib, ilong malaya
   Dapat nakasubsob ang baba ni baby sa dibdib. Ang ilong puwedeng sobrang lapit pero karaniwan may sapat na espasyo pa rin para makahinga. Kung ilong ang nakabaon at nakalayo ang baba, madalas mababaw ang latch.

6. Walang clicking sounds
   Ang gusto mo ay tuluy-tuloy na pattern na sipsip-lunok-hinga. Kapag may clicking habang nagpapasuso, madalas ibig sabihin nawawala nang paulit-ulit ang suction, kadalasan dahil sa mababaw na latch o problema sa dila.

7. Dapat humuhupa ang sakit sa loob ng 10 segundo
   Medyo malakas na hila o konting discomfort sa unang ilang segundo ay puwedeng normal lalo na sa unang araw. Pero kung tuloy-tuloy na masakit ang utong habang buong feeding, hindi ito bagay na kailangan mong «tiisin lang».

Kung ang sakit ay lampas 3 sa 10 pagkatapos ng unang ilang segundo, dahan-dahang alisin si baby at subukan ulit. Nakakainip man, pero ang pag-aayos nang maaga sa latch ang makakapigil sa ilang araw o linggong pahirap sa utong.

Paano tama magbawas ng suction

Huwag basta-basta hihilahin ang baby palayo sa dibdib. Iyong biglang hatak na iyon ay puwedeng makapunit ng balat at magpalala ng sugat sa utong.

Para ligtas na mabasag ang suction:

• Ipasok ang malinis na daliri sa gilid ng bibig ni baby, sa pagitan ng gilagid
• Dapat makarinig ka ng maliit na «pop» kapag nabitawan ang suction
• Kapag wala na ang kapit, saka mo dahan-dahang alisin si baby sa dibdib

Simpleng habit pero malaking proteksyon sa utong sa bawat dede.

Banayad na routine sa pag-aalaga ng utong

Hindi kailangan ng kung anu-anong mamahaling produkto, pero may ilang maliliit na hakbang na makakatulong para maiwasan ang tuyong utong at pananakit.

1. Hayaan munang mag-air dry pagkatapos magpasuso

Kapag nakakulong ang basa sa bra, mas madaling lumambot nang sobra ang balat at maging marupok.

Pagkatapos ng bawat dede:

• Dahan-dahang tapik-tapikin ang gatas gamit ang malambot na tela kung kailangan
• Ipa-air dry ang utong nang ilang minuto
• Kung kaya, maglaan ng oras sa isang bahagi ng araw na walang bra o naka-loose na cotton na pang-itaas

2. Gamitin ang sariling gatas bilang natural na pampagaling

Ang manipis na patong ng piniga o inexpress na breast milk sa utong ay puwedeng:

• Panatilihing bahagyang mamasa-masa ang balat para mas mabilis ang paghilom
• Magbigay ng natural na antibodies na nakakatulong laban sa impeksyon

Sa dulo ng feeding, piga lang ng kaunting gatas gamit ang kamay, ipahid sa utong at areola, saka hayaang matuyo sa hangin.

3. Pumili ng tamang nipple cream

Puwede mong gamitin ang:

• Medical-grade lanolin
• O nipple balm na talagang ginawa para sa nagpapasusong nanay, mas maganda kung hindi na kailangan pang banlawan o punasan bago magpasuso

Lagyan ng parang laki ng gisantes pagkatapos ng bawat dede o pumping session. Ang target ay comfort at moisture, hindi makapal at malagkit na layer.

4. Iwasan ang sabon sa utong

Pinapatuyo ng sabon ang natural na oil ng balat.

Sa araw-araw na linis:

• Hugasan lang ang dibdib gamit ang maligamgam na tubig habang naliligo
• Iwasang kuskusin o diretsong lagyan ng body wash ang utong
• Patuyuin sa pamamagitan ng dahan-dahang pagtapik gamit ang malambot na tuwalya

---

Paggamot sa mga existing na sugat: paano pagalingin ang bitak sa utong

Kung may sugat o bitak sa utong ka na habang nagpapasuso, kadalasan ay puwede ka pa ring magpatuloy sa pagpapasuso. Ligtas pa rin ang gatas mo kahit may kaunting dugo.

Ang layunin ngayon: bawasan ang sakit, protektahan ang balat, at bigyan ng oras ang sugat na maghilom habang tuloy ang pagpapasuso.

Puwede pa ba akong magpasuso kung may sugat sa utong?

Sa karamihan ng sitwasyon, oo. Ang pagpapatuloy sa pagpapasuso ay:

• Pananatilihin ang suplay ng gatas
• Ligtas para kay baby, kahit mukhang masakit ang utong
• Madalas ay mas hindi na ganoon kasakit kapag na-improve na ang latch

Kung sobrang sakit na parang natatakot ka na sa bawat feeding, palatandaan iyon na kailangan mo ng dagdag na suporta, hindi na dapat sisihan ang sarili.

Step-by-step na plano ng paggamot

Narito ang praktikal na diskarte kung paano pagalingin ang bitak sa utong nang mas mabilis, ayon sa normal na bilis ng paghilom ng balat.

1. Ayusin ang latch sa bawat feeding

Hindi gagaling ang sugat kung tuloy-tuloy pa rin ang orihinal na sanhi. Gamitin ang latch tips sa itaas at:

• I-relatch kung sobrang sakit o pakiramdam ay naipit ang utong
• Mag-eksperimento sa iba’t ibang posisyon (halimbawa rugby/football hold, laid-back breastfeeding) para makita kung alin ang pinakakomportable

Kahit maliit na improvement sa latch, malaking bawas na agad sa friction at pressure sa sugat.

2. Moist wound healing: huwag hayaang matuyong parang paltos

Mas mabilis maghilom ang bitak sa utong kapag bahagyang mamasa-masa ang paligid nito, hindi tuyong-tuyo at makapal ang langib.

Para suportahan ang moist wound healing:

• Pagkatapos magpasuso, magpiga ng kaunting gatas at dahan-dahang ipahid sa utong
• Lagyan ng lanolin o nipple cream habang bahagyang basa pa ang balat
• Gumamit ng breast pads na hindi dumidikit sa balat at palitan ito kapag nabasa

Iwasan ang matagal na pag-iwan sa sugat na lantad at tuyong-tuyo, dahil puwede itong muling bumuka kapag nag-unat ang balat sa susunod na feeding.

3. Subukan ang hydrogel pads sa pagitan ng feeding

Ang hydrogel pads ay napakalaking ginhawa sa mainit at nagbabagang pakiramdam sa utong.

Tips:

• Ilagay muna sa ref para extra lamig
• Idiretso sa ibabaw ng utong sa pagitan ng pagpapasuso
• Sundan ang instruksyon sa pakete tungkol sa paglilinis ng utong bago magpasuso ulit

Hindi naman ito «must», pero maraming nanay dito sa Pilipinas at sa ibang bansa ang nagsasabing malaking tulong sa kanila sa pinakaunang linggo ng pagpapasuso.

4. Magpalit-palit ng posisyon sa pagpapasuso

Kapag iba-iba ang posisyon, nag-iiba rin ang tinatamaan o nape-pressure na parte ng utong.

Puwede mong subukan:

• Cross-cradle hold sa isang feeding, rugby hold naman sa kasunod
• Side-lying sa gabi para makapahinga ka rin
• Laid-back position para tulungan ng gravity si baby na makakuha ng mas malalim na latch

Isipin na parang may paltos ka sa paa, tapos iba’t ibang sapatos o paraan ng paglakad ang ginagawa mo para hindi puro sa iisang parte ang friction.

5. Puwedeng mag-pump muna sa mas sugatang side

Kung ang isang utong ay matindi na ang pinsala at hindi mo na talaga kaya sa sakit, puwede mong:

• Mas ipasuso si baby sa hindi gaanong masakit na side
• I-pump ang mas sugatang side gamit ang tamang sukat ng flange at mahinang setting
• Ibigay kay baby ang expressed milk gamit ang cup, kutsara, o paced bottle feeding kung kailangan

Dapat itong panandaliang strategy lang, ideally ilang araw, habang humihingi ka ng tulong sa latch at posisyon. Sa kalaunan, karamihan sa nanay ay gusto pa ring makabalik si baby sa parehong dibdib nang direkta.

6. Pain relief

Hindi mo kailangang tiisin lang lahat ng sakit.

Mga puwedeng pag-usapan kasama ang doktor, midwife, o barangay health worker:

• Paracetamol o ibuprofen sa dose na ligtas sa nagpapasusong nanay
• Malamig na compress o cold pack na binalot sa tela at idinadampis sa dibdib sa pagitan ng pagpapasuso

Kung may lagnat, parang trangkaso ang pakiramdam, o may mainit at namumulang bahagi sa dibdib, magpatingin agad sa doktor o sa pinakamalapit na health center o ospital para ma-rule out ang mastitis.

---

Pagkilala sa nipple thrush: kapag hindi lang bitak ang problema

Minsan naalagaan mo na ang sugat, inayos mo na ang latch, pero pakiramdam ay parang pinapaso pa rin ang utong. Sa ganitong sitwasyon, dapat mong isaalang-alang ang thrush.

Mahalagang thrush sa utong sintomas:

• Panggatong o tumutusok na sakit na umaabot hanggang isang oras pagkatapos magpasuso
• Sakit na ramdam sa loob ng dibdib, hindi lang sa ibabaw ng balat
• Makintab, matingkad na pink o maitim na pula ang utong
• Makati, nanunusok, o sobrang sensitibo sa damit at bra
• Walang gaanong improvement kahit maayos na ang latch at maingat ang pag-alaga sa balat

Sa baby naman, bantayan kung:

• May puting patches sa pisngi sa loob, dila, o gilagid na hindi basta natatanggal sa pagpunas
• Mukhang naiirita kapag sumususo, madalas kumakalas at umiiyak
• Matingkad na pulang rashes sa diaper area na may maliliit na pulang dots sa palibot

Kapag na-establish na ang thrush, bihira itong mawala nang kusa.

Kailangan ninyong mag-ina ng sabay na antifungal na gamot, madalas:

• Antifungal na cream para sa utong mo
• Oral gel o drops para sa bibig ni baby
• Minsan antifungal na tableta para sa iyo kung pakiramdam ng doktor ay mas malalim sa dibdib ang impeksyon

Kung sa tingin mo ay thrush ito, mas mabuting kumonsulta sa doktor, pedia, o lactation consultant kaysa kung anu-ano na lang ang ipapahid. Halimbawa, ang steroid creams na ginagamit mag-isa ay puwedeng lalo pang magpalala ng yeast.

---

Kailan dapat magpatingin sa lactation consultant o breastfeeding specialist

May punto na hindi sapat ang self-help. Hindi iyon kabiguan, ibig lamang sabihin karapat-dapat kang magkaroon ng tutok na suporta.

Maganda nang kumonsulta sa IBCLC (International Board Certified Lactation Consultant) o lokal na breastfeeding counselor kung:

• Hindi pa rin nawawala ang sakit lampas unang linggo kahit ayos na ang latch na ginagawa mo
• Ang utong ay laging may bitak, may dugo, o makapal na langib na hindi gumagaling
• Hirap si baby mag-latch, madalas dumudulas, o oras ang ginugugol sa dede pero parang hindi nabubusog
• Pinaghihinalaan mong may tongue-tie, o madalas mong marinig ang clicking at mukhang hindi sapat ang nakukuhang gatas
• Sa tingin mo ay may thrush at hindi ka sigurado sa dapat gawin
• Mas lalo sumasakit ang utong simula nang mag-pumping ka, na maaaring sintomas na mali ang tamang sukat ng flange ng pump

Sa Pilipinas, puwede mong:

• Lapitan ang ob-gyn, pedia, o midwife sa iyong lying-in, health center, o ospital at magtanong tungkol sa breastfeeding clinic o lactation consult
• Kumontak sa mga breastfeeding support group gaya ng Breastfeeding Pinays (online community), LATCH Philippines, o Arugaan
• Humanap ng IBCLC o trained breastfeeding counselor sa inyong lugar para sa home visit o online consult

Sa ibang bansa sa rehiyon, may katulad ding suporta mula sa mga child health clinic, national breastfeeding helpline, at private IBCLCs.

---

Final thoughts: hindi ka dapat magdusa

Ang pagpapasuso ay hindi dapat parang parusa. Oo, normal ang konting paninibago at tenderness sa unang mga araw habang nasasanay ang utong sa mas madalas na stimulation. Pero kung tuloy-tuloy, matalim, o nagbabagang pananakit ng utong, senyales iyon na may kailangang baguhin.

Recap ng pinakamahalagang puntos:

• Karamihan sa sugat at bitak sa utong ay galing sa maling latch, kaya doon unang tumingin
• Bantayan ang malaking pagbuka ng bibig, naka-flange na labi, baba nakasubsob sa dibdib, mas maraming areola sa ibaba kaysa sa itaas, walang clicking, at walang tuloy-tuloy na matinding sakit
• Laging gumamit ng daliri para basagin ang suction, huwag kailanman basta hilahin si baby
• Panatilihin ang simpleng nipple care routine: air-dry, kaunting breast milk, lanolin o nipple balm, at iwas sabon
• Kung may existing na sugat sa utong, puwede pa ring magpasuso kung kaya, gumamit ng moist wound healing, subukan ang hydrogel pads, magpalit-palit ng posisyon, at pansamantalang mag-pump sa pinakamasakit na side kung kinakailangan
• Alamin ang mga palatandaan ng thrush at magpagamot kayong mag-ina kung kinakailangan
• Humingi ng propesyonal na tulong kung nagpapatuloy ang sakit o pinsala lampas unang linggo, o kung may hinala kang tongue-tie, problema sa latch, o mali ang sukat ng flange ng pump

Napakalaking regalo ng pagpapasuso sa iyong anak, pero karapatan mo ring maging komportable. Sa tamang adjustments, suporta, at kaalaman kung paano maiwasan ang sugat sa utong at paano pagalingin ang bitak sa utong, malaking tsansa na gagaling ang utong at magiging mas tahimik, malapit, at halos walang sakit ang iyong breastfeeding journey.

_{Ang nilalamang ito ay para lamang sa layuning pang-impormasyon at hindi dapat gamitin bilang kapalit ng payo ng iyong doktor, pediatrician, o iba pang propesyonal sa kalusugan. Kung mayroon kang mga tanong o alalahanin, dapat kang kumonsulta sa isang propesyonal sa kalusugan.
Kami bilang mga developer ng Erby app ay hindi mananagot sa anumang desisyon na gagawin mo batay sa impormasyong ito, na ibinibigay lamang para sa pangkalahatang layunin ng impormasyon at hindi kapalit ng personal na medikal na payo.}