Unang Araw at Linggo ng Pagpapasuso: Kumportable at Epektibong Latch, Colostrum, at Mga Praktikal na Tips

Ang unang mga araw kasama ang bagong silang ay parang halo-halo ng maliliit na tunog, yakap, at tanong. Pinakamalaki sa lahat: paano magpasuso nang komportable at epektibo para sa inyong dalawa. Magandang balita. Naka-programa ang katawan mo at ang iyong sanggol para dito. Ilang praktikal na hakbang sa unang oras pa lang ang makakapaglatag ng mas kalmadong dede time, tamang latch o tamang pagdikit sa dibdib, at kumpiyansang sapat ang nakukuhang gatas ng iyong baby.

Bakit mahalaga ang unang oras at mga unang araw

Ang unang oras matapos manganak ay tinatawag na “golden hour.” Hindi ito basta hype. Ang paghawak sa baby nang balat-sa-balat sa iyong hubad na dibdib agad pagkatapos ng panganganak ay may hatid na benepisyo:

• Napatatatag ang temperatura, tibok ng puso, at asukal sa dugo ng baby.
• Napapataas ang oxytocin mo, tumutulong para kumontra ang matres at dumaloy ang gatas.
• Ginigising ang likas na reflex sa pagkain ng baby, gaya ng paghanap at pagdila.

Kung papayagan ng kalagayan sa panganganak, sikaping magkaroon ng tuloy-tuloy na balat-sa-balat nang hindi bababa sa unang oras. Karamihan ng ospital at lying-in sa Pilipinas ay sumusuporta rito, at mariing inirerekomenda ng Department of Health, Philippine Pediatric Society, at World Health Organization ang maagang at madalas na pagpapasuso sa unang araw ng buhay. Kahit lampas sa unang oras, ipagpatuloy ang balat-sa-balat sa ospital at sa bahay. Bumababa ang iyak ng baby at nakatutulong din ito sa supply ng gatas.

Ang maagang pagpapasuso ay naka-ugnay sa mas maayos na pagpapasuso sa mga susunod na araw at buwan. Ialok ang dibdib sa loob ng unang oras kung maaari. Huwag mabahala kung mukhang magulo o saglit lang. Natututo ang baby. Ikaw din.

Paano makakakuha ng komportableng, epektibong latch

Ang isang maayos na latch ang puso ng komportableng pagpapasuso. Protektado ang utong, mas magaling ang pagkuha ng gatas ng sanggol, at malinaw ang senyas sa katawan mo na patuloy pang gumawa ng gatas.

Mga batayan sa posisyon

• Ihilera ang baby nang tiyan-sa-tiyan sa iyo. Isipin mo: ilong sa utong, baba sa dibdib.
• Dalhin ang baby papunta sa iyo, hindi ikaw ang yuyuko sa baby. Patungan ang likod mo ng unan, gumamit ng bangkito kung kailangan.
• Suportahan ang leeg at balikat ng baby, hindi ang pinakaulong bahagi, para maitangong bahagya ang ulo at makabuka nang malaki ang bibig.
• Subukan ang mga karaniwang posisyon sa unang linggo:
  • Cross-cradle kung gusto mo ng higit na kontrol at paggabay.
  • Football o underarm hold kung nag-cesarean ka o gusto mo ng mas malinaw na tingin.
  • Side-lying o nakahiga sa tagiliran para makapagpahinga, lalo na sa gabi kung may nakaayos na ligtas na pagtulog.

Ang asymmetric latch technique

Simple itong paraan para mas makakuha ang baby ng mas malaking bahagi ng ibabang areola at manatiling nakabaon ang baba para sa malalim na pagkuha ng gatas.

1. Kilitiin ang itaas na labi ng baby gamit ang utong para maudyok ang malawak na pagbuka.
2. Ituon ang utong sa may itaas na labi o ilong, hindi tuwid na pasok sa bibig.
3. Kapag talagang malawak ang buka, mabilis na ilapit ang baby sa dibdib para ang baba at ibabang labi ang unang dumikit.
4. Dapat nakadiin ang baba sa dibdib, bahagyang malaya ang ilong, at mas maraming areola ang nakikita sa itaas ng itaas na labi kaysa sa ibaba.

Kung kailangang humawak, subukan ang “C” hold. Hinlalaki sa ibabaw ng dibdib, mga daliri sa ilalim, at malayo sa areola para hindi napipisil malapit sa bibig ng baby.

Ano ang hitsura at pakiramdam ng tamang latch

• Malapad ang buka ng bibig at naka-umbok palabas ang mga labi, hindi nakatiklop papasok.
• Nakabaon ang baba sa dibdib, ang ilong ay malaya o bahagyang nakadikit nang malumanay.
• Bilugan ang pisngi, hindi lumulubog o nagdi-dimple.
• Malakas na hila ang nararamdaman, hindi matalim na sakit. Karaniwang may panimulang kirot sa unang 20 hanggang 30 segundo sa mga unang araw, ngunit dapat humuhupa. Kung tuloy-tuloy ang sakit, ayusin ang latch.
• May naririnig o nakikitang paglunok, lalo na pagkatapos ng unang agos ng gatas. Parang malambot na tunog na “kuh” o may saglit na paghinto sa panga kada 1 hanggang 3 sipsip.
• Pagkatapos dumede, bilog pa rin ang hugis ng utong, hindi patag o may guhit.

Kapag masakit, dahan-dahang ipasok ang malinis mong daliri sa gilid ng bibig ng baby para putulin ang suction, saka subukang muli. Ilang kalmadong relatch sa simula ay makakaiwas sa isang linggong hapdi. Kung hirap makakuha ng tamang latch, humingi agad ng tulong. Maraming ospital at lying-in sa Pilipinas ang may lactation-trained na staff o IBCLC.

Gaano kadalas magpasuso sa unang linggo

Maikli ang sagot: madalas. Mas lumalago ang bagong silang sa feeding on demand. Ibig sabihin, bantayan ang maagang senyales ng gutom, hindi lang ang oras. Ang paghanap, pagdila ng labi, pagdadala ng kamay sa bibig, at pag-uunat mula sa antok ay pawang hudyat para ialok ang dibdib.

Sa unang linggo, karaniwang 8 hanggang 12 beses sa loob ng 24 oras ang pagpapasuso. May ilan na mas madalas pa, normal pa rin iyon. Ilang praktikal na tala para sa flexible na iskedyul ng bagong silang:

• Araw 1, madalas antukin at may iilang alertong dede. Araw 2, madalas may cluster feeding lalo na sa gabi. Parang walang tigil, pero ito ang “on” switch ng supply mo.
• Gisingin ang sobrang antuking baby para magpasuso kada 3 oras sa araw at kada 4 na oras sa gabi hanggang bumalik sa timbang sa kapanganakan. Ang iyong pedyatrisyan ang gagabay dito.
• Hayaan munang matapos ang baby sa unang dibdib, saka ialok ang kabila. May sanggol na kukuha ng dalawa, may iba na isa lang, pareho iyong ayos.
• Iba-iba ang haba ng session. Sampung minuto ay sapat para sa malakas dumede, 30 hanggang 40 minuto ay normal din.

Kung nagtataka ka kung ilang beses magpasuso unang linggo dahil iba ang sinasabi ng orasan at ng baby mo, pakinggan ang baby. Madalas at epektibong pagpapasuso sa mga unang araw ang nagtutulak ng supply at nagpapanatiling busog ang sanggol.

Colostrum: maliliit na patak na malaki ang ginagawa

Ang colostrum ang malapot, ginintuang unang gatas na ginagawa ng dibdib sa huling bahagi ng pagbubuntis at unang araw pagkatapos manganak. Tinatawag itong “liquid gold” dahil siksik ito sa antibodies at proteksyon, gaya ng secretory IgA, lactoferrin, at mga asukal na nagbabalot sa bituka.

Ano ang ibig sabihin nito para sa iyo:

• Maliit ang tiyan ng baby sa unang araw, halos kasinglaki ng seresa. Mga 5 hanggang 7 millilitro lang kada dede ang kailangan sa simula, parang 1 hanggang 2 kutsarita.
• Para itong natural na bakuna, pinapahiran ang bituka at humahadlang sa mikrobyo.
• May banayad na laxative effect, tumutulong mailabas ang meconium o unang dumi, kaya mas mababa ang panganib ng paninilaw.
• Ang madalas na pagpapasuso ng colostrum ang senyas sa katawan na lumipat sa “mature milk” sa araw 3 hanggang 5.

Kung patak-pa-patak lang ang lumalabas kapag pinipiga gamit ang kamay sa unang araw, huwag mabahala. Eksakto ang pangangailangan ng bagong silang. Ialok nang madalas. Ang skin-to-skin pagkatapos manganak at sa mga susunod na araw ay malaking tulong.

Malilinaw na senyales na sapat ang nakukuha ng baby

Hindi mo kailangang manghula. May malinaw na palatandaan para sa paano malaman kung sapat ang gatas ng baby nang hindi kailangang magbilang ng onsa.

• May naririnig at nakikitang paglunok kapag may agos na ang gatas.
• Kalmado at kuntento ang baby pagkatapos ng karamihan sa dede at kusa ring bumibitaw sa dibdib.
• Mula sa pagkakakuyom, bumibitiw o lumuluwag ang mga kamay pagkatapos ng magandang dede.
• Mas lumalambot ang dibdib mo pagkatapos magpasuso.

Ang lampin o diaper ang pinakasimpleng tracker. Ilan ang inaasahang basang lampin unang linggo:

• Araw 1: hindi bababa sa 1 basang lampin at 1 meconium na dumi.
• Araw 2: hindi bababa sa 2 basang lampin at 2 madidilim na dumi.
• Araw 3: hindi bababa sa 3 basang lampin at 2 hanggang 3 duming nagiging berde.
• Araw 4 hanggang 5 pataas: hindi bababa sa 6 na mabibigat at mapuputlang basa sa loob ng 24 oras at 3 hanggang 4 o higit pang dilaw at butil-butil na dumi.

Mahalaga rin ang timbang. Karaniwan ang konting pagbaba pagkatapos manganak. Maraming baby ang nababawasan ng hanggang 7 porsyento ng timbang sa kapanganakan. Higit 10 porsyento, magpatingin agad sa pedyatrisyan. Kadalasan, bumabalik sa timbang sa kapanganakan sa loob ng 10 hanggang 14 na araw.

Kung di ka sigurado kung lumulunok ang baby o nag-aalala ka sa dami ng ihi at dumi, tawagan ang pedyatrisyan at, kung maaari, isang International Board Certified Lactation Consultant. Ang maagap na tulong ay mabilis na nakababalik sa tamang daloy.

Karaniwang hamon sa simula at mga nakakatulong

Masakit na utong

Karaniwan ang paninikip o hapdi sa unang linggo, lalo na sa unang kabit. Pero ang tuloy-tuloy o matalim na sakit ay hindi dapat “tiisin.” Madalas, senyales itong kailangang ayusin ang latch. Kung nagtatanong ka ng “sakit kapag nagpapasuso bakit,” kadalasan latch ang sagot.

Subukan ito:

• Ayusin ang posisyon para sa mas malalim at asymmetric na latch. Utong sa may ilong, hintayin ang malawak na buka, ilapit ang baby nang baba muna.
• Siguraduhing yakap nang malapit ang katawan ng baby, hindi ulo lang.
• Ilabas muli ang ibabang labi kung nakatupi paloob.
• Putulin ang suction at mag-relatch kung di humuhupa ang sakit lampas kalahating minuto.
• Patuyuin ang utong sa hangin pagkatapos magpasuso. Ipahid ang ilang patak ng sariling gatas sa utong, hayaan matuyo. Kung gusto mo, maaaring maglagay ng manipis na patong ng medical-grade lanolin.
• Kung patag, may guhit, o parang “lipstick” ang hugis ng utong pagkatapos dumede, humingi ng hands-on na tulong para iayos ang latch.

Kung tuloy-tuloy na matalim ang sakit, may hapding parang nasusunog kahit walang nagpapasuso, o makintab at nangangaliskis ang balat, maaaring impeksiyong fungal o yeast. Kapag may puting plaka sa bibig ng baby, maaaring thrush ito. Kailangan ng gamutan kay nanay at baby. Kumonsulta sa clinician.

Engorgement

Sa araw 3 hanggang 5, biglang dumarami ang gatas. Puwedeng maging puno, mainit, o matigas ang dibdib. Kapag namamaga ang paligid ng utong, humihirap ang latch.

Ano ang nakakatulong:

• Magpasuso nang madalas. Huwag laktawan ang night feeds sa mga unang araw.
• Gumamit ng init at banayad na masahe bago magpasuso para pabilisin ang agos, saka malamig na pomento 10 hanggang 15 minuto pagkatapos para bawasan ang pamamaga.
• Subukan ang reverse pressure softening. Gamit ang malilinis na daliri, dahan-dahang idiin paikot sa utong at areola nang mga 60 segundo para maitulak pabalik ang pamamaga at mapadali ang latch.
• Kung hindi makakabit ang baby, pisilin gamit ang kamay o mag-pump nang sapat lang para lumambot, saka subukang muli. Iwasan ang sobra-sobrang pag-pump na lalo pang nagpapamaga.
• Maaaring makatulong ang over-the-counter na pain reliever gaya ng ibuprofen. Kumonsulta muna sa iyong healthcare provider.

Kapag may tunog na “click,” dumudulas sa dibdib, o maraming gatas ang tumatagas mula sa bibig ng baby, maaaring mababaw ang latch o may “tongue-tie.” Magpa-assess kung paulit-ulit itong nangyayari.

Kailan hihingi ng tulong sa isang lactation consultant

May mga pagkakataong ginawa mo na ang lahat pero parang may kulang pa rin. Diyan papasok ang isang IBCLC. Humingi ng suporta kapag napapansin mo ang alinman sa mga sumusunod:

• Hindi kumakapit ang baby o palaging masakit ang pagpapasuso.
• Mas kaunti sa 8 beses ang pagpapasuso sa loob ng 24 oras o madalas na frustrado ang baby sa dibdib.
• Mas kakaunti ang basang lampin kaysa sa gabay sa itaas, maitim ang ihi matapos ang araw 3, o napakaliit ng dumi lampas araw 4.
• Higit 10 porsyento ang nabawas sa timbang, o hindi pa bumabalik sa timbang sa kapanganakan sa loob ng 2 linggo.
• May pinsala sa utong tulad ng bitak na dumudugo, o patag at may guhit ang utong pagkatapos magpasuso.
• Sobrang antukin ang baby, naninilaw, o hirap gisingin para magpasuso.
• Madalas ang “clicking,” may dimpling sa pisngi, o pinaghihinalaang may tongue-tie.
• May kasaysayan ka ng operasyon sa dibdib, PCOS, problema sa thyroid, o mababang supply sa nakaraang pagpapasuso.
• Kambal o late preterm ang pinapasuso at kailangan ng naka-angkop na iskedyul na iginagalang pa rin ang feeding on demand.

Makakahanap ng IBCLC at suporta sa iyong ospital o lying-in clinic, mga pedyatrisyan at OB-GYN, barangay health center, LATCH Philippines, La Leche League Philippines, at komunidad gaya ng Breastfeeding Pinays. Marami ang nag-aalok ng home visit o teleconsult sa Pilipinas. Kung nagtatanong ka kung saan humingi ng tulong sa pagpapasuso, magsimula sa mga nabanggit na lugar.

Praktikal na breastfeeding tips para sa unang linggo

• Ipagtabi ang baby. Mag-room-in sa ospital at sa bahay para madali mong mahuli ang maagang senyales ng gutom.
• Gawin nang madalas ang balat-sa-balat. Hindi lang pagkatapos manganak, kundi tuwing iyakin ang baby o kailangan mong pasiglahin ang supply.
• Ipaliban ang pacifier o bote hanggang maayos na ang pagpapasuso, karaniwang sa ika-3 hanggang ika-4 na linggo, maliban kung may ibang payo ang iyong pedyatrisyan. Kung kailangan mag-supplement, unahin ang naipresang sariling gatas, at isaalang-alang ang tasa, kutsara, hiringgilyang walang karayom, o paced bottle feeding para maprotektahan ang tamang latch.
• Uminom nang sapat at kumain ayon sa gutom. Walang kailangang espesyal na diyeta. Maghanda ng bote ng tubig sa pwestong pinapasusuan mo.
• Magpahinga kapag kaya. Ang side-lying feeds ay nakababawas ng pressure sa maselang bahagi at nakatutulong na makaidlip ka nang ligtas pagkahatid ng baby pabalik sa sarili niyang sleep space.
• Hilingin sa kapareha o kasama sa bahay na sila ang umako ng lahat maliban sa mismong pagpapasuso. Palit-lampin, pagpapaburp, pagdala ng meryenda, pag-refill ng tubig, pati ang panggabing balot. Malaki ang ambag ng teamwork.

Kung mahilig ka sa checklist, magtakda ng simpleng layunin araw-araw sa unang linggo: 8 hanggang 12 pagpapasuso, maraming balat-sa-balat, i-track ang lampin, at humingi ng tulong nang maaga. Iyon lang.

Isang mabilis na salita tungkol sa kumpiyansa

Normal ang mga sandali ng pagdududa. Maaaring itanong mo kung sapat ba ang colostrum, bakit gusto ng baby na nasa dibdib mo buong araw, o kung matatapos pa ba ang evening cluster feed. Matatapos din. Unti-unting magiging regular ang takbo. Dadami ang gatas, bibilis at gagaling ang baby sa pagsuso, at kusa mo nang mababasa ang mga senyales na nakakakuha ng sapat na gatas ang iyong sanggol.

Kung gusto mo ng mas malalim na babasahin, silipin ang Essential Newborn Care ng DOH na “Unang Yakap,” mga pahayag ng Philippine Pediatric Society tungkol sa pagpapasuso, at mga gabay ng WHO. Para sa komunidad at suporta, nandiyan ang LATCH Philippines, La Leche League Philippines, at mga grupo ng bagong magulang sa mga ospital.

Parang sayaw ang natututuhan ninyong mag-ina o mag-ama. Ilang tulak sa unang araw, gaya ng balat-sa-balat, maagang at madalas na pagpapasuso, at malalim na latch, at kusa nang susunod ang mga hakbang. Kaya mo ito. At kung kailangan mo ng kamay, humingi. Nariyan ang “baryo” para riyan.