Unang Bakuna ng Bagong Silang: Gabay sa Hepatitis B at BCG sa Pilipinas

Ang unang mga linggo kasama ang isang bagong silang ay parang tuloy-tuloy na gatas, lampin, at paghuhula kung anong iyak ang gutom, antok, o may nararamdaman. Kapag medyo komportable ka na, biglang may magsasabing oras na para sa unang bakuna ng sanggol, at susulpot ang panibagong tanong.

Kung iniisip mo kung anong bakuna ang ibinibigay sa bagong silang, bakit kailangang maaga, at ano ang normal na reaksyon pagkatapos, hindi ka nag-iisa. Daanan natin ito nang mahinahon, paisa-isang hakbang.

Bagama’t ang orihinal na artikulo ay naka-base sa UK, iaangkop natin ito sa konteksto ng Pilipinas. Pag-uusapan natin ang mga bakunang madalas ihandog sa kapanganakan o sa unang araw ng buhay: ang Hepatitis B bakuna para sa bagong silang (unang dose ng serye) at ang BCG bakuna para sa tuberculosis. Titingnan din natin kung paano sila bumabagay sa mas malawak na iskedyul ng bakuna sanggol sa unang taon ng buhay.

Bakit mahalaga ang bakuna ng bagong silang

Dumarating ang sanggol na may bahagyang proteksyon mula sa ina. Lumilipat ang antibodies sa pamamagitan ng inunan sa huling bahagi ng pagbubuntis, at nadadagdagan pa ito ng gatas ng ina. Malaking tulong ito, pero:

• Panandalian
• Hindi kumpletong proteksyon
• Magkakaiba ang antas para sa bawat mag-ina

May ilang impeksyong napakadelikado sa unang buwan ng buhay. Maliit pa ang katawan ng sanggol, nag-uumpisa pa lang ang immune system, at puwedeng mabilis siyang maging sobrang maysakit.

Ang bakuna ay parang «cheat sheet» para sa immune system. Sa halip na unang makaharap ang tunay na mikrobyo sa gitna ng matinding impeksyon, ipinakikilala sa katawan ng sanggol ang isang hindi nakapipinsalang bahagi nito. Doon natututo ang katawan kung paano lalaban. Kaya kapag dumating ang totoong impeksyon, handa na siya.

Sa buong mundo, ang pagbabakuna ang isa sa pinakamabisang paraan para protektahan ang sanggol laban sa malulubhang sakit, kapansanan, at maagang pagkamatay. Ayon sa World Health Organization, milyon-milyong buhay ang naiiligtas ng bakuna taon-taon. Hindi lang ito numero, kundi mga totoong sanggol, gaya ng sa iyo.

Pangkalahatang tanaw: bakuna sa kapanganakan at unang araw

Sa Pilipinas, ang mga bakuna para sa bagong silang ay bahagi ng mga programang tulad ng National Immunization Program ng Department of Health (DOH). Depende sa lugar, ospital, at panganib ng sanggol, sa unang mga araw o linggo ng buhay, madalas ialok ang:

• Hepatitis B bakuna para sa bagong silang (Hepatitis B bagong silang)

  • Unang dose kadalasang ibinibigay sa loob ng 24 oras pagkatapos ng kapanganakan
  • Unang dose lang ito ng isang seryeng karaniwang 3 dose sa unang taon

• BCG bakuna (para sa tuberculosis)

  • Karaniwang ibinibigay pagkapanganak o sa unang mga linggo
  • Isang dose lang, kadalasang nag-iiwan ng maliit na BCG peklat sa itaas na braso

Maraming magulang ang nagugulat na may bakuna agad kahit bagong panganak pa ang sanggol. Parang biglaan. Kaya himayin natin ang bawat bakuna, bakit maaga ang pagbibigay, at ano ang aasahan pagkatapos.

Hepatitis B bakuna: bakit ibinibigay sa kapanganakan?

Ano ang Hepatitis B?

Ang Hepatitis B ay virus na sumisira sa atay. Sa matatanda, puwedeng magdulot ito ng matinding paninilaw at paninikip ng pakiramdam sa tiyan, pero sa mga sanggol ang pinakamalaking problema ay ang talamak o pangmatagalang impeksyon.

Kung mahawa ang sanggol sa kapanganakan o sa unang buwan ng buhay, hanggang 90% ng mga batang ito ay puwedeng magkaroon ng pangmatagalang Hepatitis B. Tahimik nitong sinisira ang atay sa loob ng maraming taon at nagpapataas ng panganib ng:

• Cirrhosis o matinding peklat sa atay
• Liver failure o pagtigil ng paggana ng atay
• Kanser sa atay pagdating ng mas matandang edad

Hindi mo makikita sa panlabas kung may Hepatitis B ang isang tao. Maraming may virus ang walang nararamdamang sintomas at hindi alam na carrier sila.

Bakit kailangang sobrang aga ang unang dose

Madalas maririnig mo sa doktor o midwife ang salitang «vertical transmission». Ibig lang sabihin nito ay paglipat ng impeksyon mula sa ina patungo sa sanggol sa panahon ng pagbubuntis o panganganak.

Kung may Hepatitis B ang ina, mataas ang tsansang maipasa ito sa sanggol kung walang proteksyon. Sa mga pag-aaral sa Asia at iba pang bansa, kitang-kita na kung walang Hep B bakuna sa kapanganakan, malaking porsyento ng mga sanggol ang mahahawa at magiging chronic carrier.

Doon pumapasok ang bakuna 24 oras pagkatapos ng kapanganakan:

• Karaniwang ibinibigay sa loob ng unang 24 oras buhay ng sanggol
• Matindi nitong binababaan ang tsansang mahawa ang sanggol na na-expose sa panganganak
• Pinakamabisa ito kapag agad ibinigay, hindi pagkalipas ng ilang linggo

Kung ikaw ay kilalang may Hepatitis B o napag-alamang positibo sa prenatal labs, kadalasang gagawin ng team ng sanggol mo ang mga sumusunod:

1. Ibigay ang unang dose ng Hepatitis B bagong silang agad pagkapanganak
2. I-schedule ang kasunod na mga dose, karaniwan sa edad 6 linggo, 10 linggo, at 14 linggo (o ayon sa updated na iskedyul ng DOH o pediatrician)
3. Sa mga sitwasyong mataas ang panganib, puwedeng ialok ang Hepatitis B immunoglobulin (HBIG) bilang dagdag na proteksyon, kasabay ng bakuna sa kapanganakan

Kahit wala kang Hepatitis B, maraming bansa sa Asia at sa buong mundo ang nagpatupad ng universal Hep B bakuna mula kapanganakan. Ganito rin ang rekomendasyon sa Pilipinas. Dahil mahirap matukoy ang lahat ng carrier, ang pagbabakuna ng lahat ng bagong silang ay nagsisilbing safety net.

Ang serye ng bakuna: hindi isang tusok lang

Ang Hepatitis B bakuna ay hindi isang beses lang. Nabubuo ang matibay at pangmatagalang proteksyon pagkatapos ng seryeng binubuo ng ilang dose.

Sa Pilipinas, bahagi ito ng iskedyul ng bakuna sanggol:

• Unang dose: Hepatitis B bakuna para sa bagong silang, sa loob ng 24 oras ng kapanganakan
• Kasunod na mga dose: kadalasan ay kasama na sa mga kumbinasyong bakuna na ibinibigay sa 6, 10, at 14 na linggo (halimbawa, 5-in-1 o 6-in-1 depende sa bakunang ginagamit ng pediatrician o health center)

May ilang sanggol na maaaring mangailangan ng karagdagang dose depende sa resulta ng laboratoryo at risk factors. Nakatala ito sa baby book, vaccination card, o sa record sa health center.

Kung madalas madelay o hindi makumpleto ang serye, puwedeng magkaroon ng butas sa proteksyon, lalo na sa mga sanggol na mula pa kapanganakan ay may panganib na mahawa.

Ano ang aasahan pagkatapos ng Hepatitis B bakuna

Karamihan ng sanggol ay maganda ang pagtanggap sa Hepatitis B bakuna bagong silang. Ilan sa posibleng panandaliang reaksyon:

• Banayad na pamumula o kaunting pamamaga sa lugar ng tusok
• Medyo mas iyakin o mas hindi komportable sa loob ng isang araw
• Kaunting lagnat na hindi mataas

Ibig sabihin lang nito na napapansin ng immune system ang bakuna at nagsisimula nang gumawa ng proteksyon.

Hindi ka mahahawa ng Hepatitis B mula sa bakuna. Wala itong buhay na virus at hindi nito kayang magdulot ng mismong sakit.

BCG bakuna para sa bagong silang: proteksyon laban sa tuberculosis

Ano ang tuberculosis?

Ang tuberculosis (TB) ay impeksyong dulot kadalasan ng bakterya na Mycobacterium tuberculosis. Marami ang nag-aakalang sakit ito ng luma nang panahon, pero sa Pilipinas at sa maraming bahagi ng mundo, mataas pa rin ang bilang ng mga kaso.

Karaniwang inaatake ng TB ang baga, na nagdudulot ng:

• Paulit-ulit na ubo
• Pagbaba ng timbang
• Pagpapawis sa gabi
• Panghihina at pagkapagod

Sa mga sanggol at maliliit na bata, mas mapanganib ang TB dahil puwede itong kumalat sa labas ng baga. Ang pinaka-kinatatakutang anyo ay:

• TB meningitis o impeksyon sa lining ng utak
• Disseminated o miliary TB, kung saan kumakalat ang bakterya sa buong katawan

Maaari itong magdulot ng matinding kapansanan o kamatayan. Kaya ang BCG bakuna ay idinisenyo lalo na para pigilan ang malalang TB sa maliliit na bata, hindi lang ang karaniwang TB sa baga ng matatanda.

Sino ang binibigyan ng BCG sa Pilipinas?

Sa Pilipinas, inirerekomenda ng DOH na ang BCG bakuna ay ibigay sa lahat o karamihan ng bagong silang, maliban na lang kung may tiyak na kontraindikasyon (halimbawa, ilang partikular na problema sa immune system).

Sa ibang bansa piling sanggol lang ang binabakunahan, pero dahil mas mataas ang insidente ng TB sa atin, karaniwang bahagi ito ng routine bakuna ng sanggol.

Madalas:

• Ibinibigay ang BCG pagkapanganak sa ospital o lying-in, o
• Sa unang pagbalik sa health center kung hindi naibigay sa ospital

Puwedeng ipaliwanag ng midwife, pediatrician, o barangay health worker kung kailan at saan ito ibibigay kung hindi pa nagawa sa kapanganakan.

Bakit ibinibigay ang BCG sa unang araw o linggo

Pinakamataas ang panganib ng malalang TB sa unang 5 taon ng buhay, at lalo na bago mag-2 taon. Kung maagang ma-expose ang sanggol sa TB, mas gusto nating may proteksyon na siya.

Ang maagang BCG bakuna:

• Nagbibigay ng proteksyon bago pa masyadong ma-expose sa maraming tao, bisita, at paglabas-labas
• Nakakatulong pigilan ang pinakamatinding komplikasyon tulad ng TB meningitis
• Mas madaling isabay sa iba pang early check-up at bakuna unang buwan ng buhay

Hindi tulad ng karamihan sa iba pang bakuna, karaniwang isang dose lang ang BCG. Kapag naibigay na, kadalasan ay hindi na inuulit sa buong buhay, maliban na lang sa ilang natatanging sitwasyon.

Ang kilalang BCG peklat: ano ang normal?

Isa sa pinakakaraniwang tanong ng magulang ay tungkol sa BCG peklat sa itaas na braso.

Ang BCG bakuna ay ibinibigay sa ilalim lang ng balat, kadalasan sa itaas na bahagi ng kaliwang braso. Karaniwan, ganito ang mga yugto ng reaksyon:

1. Unang ilang araw

   • May lilitaw na maliit na pulang bukol sa lugar ng tusok

2. Susunod na linggo

   • Puwedeng lumaki nang kaunti ang bukol at bahagyang nakaangat
   • Puwede itong magmukhang maliit na paltos o taghiyawat

3. Pagkaraan ng ilang linggo hanggang buwan

   • Puwedeng mamasa o maglabas ng kaunting nana o malinaw na likido
   • Magkakaroon ng maliit na langib at unti-unting maghihilom
   • Karaniwang mag-iiwan ng bilog na BCG peklat, mga 2 hanggang 10 mm ang lapad

Normal ito. Ang peklat ay palatandaan na nag-react nang maayos ang katawan at ginawa ang inaasahang tugon sa bakuna.

Iwasan ang:

• Pagpisil o pagputok sa paltos
• Pagtakip nang masikip gamit ang plaster o benda maliban kung pinayuhan ng doktor
• Paglalagay ng kung anu-anong cream o antiseptic na hindi inireseta

Kung sobrang pamumula, sobrang init at sakit, o mukhang lumalala at napakaraming nana, magpakonsulta sa doktor o health center upang matiyak na hindi ito impeksyon. Sa karamihan ng kaso, kusa itong naghihilom nang maayos.

Karaniwang reaksyon pagkatapos ng bakuna ng bagong silang

Para man ito sa bakuna para sa bagong silang o sa mga susunod na bakuna sa iskedyul ng bakuna sanggol, madalas magkakapareho ang panandaliang reaksyon ng sanggol.

Ilang inaasahang normal na reaksyon:

• Banayad na lagnat, kadalasan hanggang mga 38°C, lalo na sa unang 24 oras
• Pamumula, pamamaga, o matigas na bukol sa lugar ng tusok
• Mas iyakin, mas clingy, o mas magulo ang tulog
• Kaunting bawas sa gana sa dede sa maikling panahon
• Medyo magulo ang pattern ng tulog sa loob ng isang araw o dalawa

Karaniwang nawawala ang mga ito sa loob ng 1–2 araw.

Kailan dapat kumonsulta sa doktor

Ikaw ang pinaka nakakakilala sa sanggol mo. Kung may kutob kang may kakaiba, puwede kang kumunsulta sa:

• Pediatrician
• Health center o barangay health worker
• Ospital o emergency kung malubha ang sintomas

Bilang gabay, magpacheck kung:

• May lagnat na higit sa 38.5°C na tumatagal nang higit sa 48 oras
• Ang lugar ng tusok ay sobrang pula, sobrang namamaga, o lalo pang lumalala sa halip na humuhupa
• Ang sanggol ay sobrang antukin, malata, hirap gisingin, o mukhang sobrang hina
• May senyales ng allergic reaction gaya ng:
  • Pamamaga ng mukha, labi, o dila
  • Hirap sa paghinga
  • Pantal sa buong katawan o malalaking hive

Ang malalang allergic reaction sa bakuna ay sobrang bihira, at sinasanay ang mga health worker kung paano ito agad sosolusyunan kung sakaling mangyari.

Paano pahupain ang iyak at hindi komportableng pakiramdam ng sanggol

Walang magulang ang gustong nakikitang umiiyak ang sanggol habang tinutusukan. May ilang simpleng paraan para gumaan ito para sa inyong dalawa.

Mga puwedeng gawin para aliwin ang sanggol:

• Skin-to-skin contact

  • Hawakan ang sanggol nang nakadikit sa hubad mong dibdib pagkatapos turukan
  • Nakakatulong ito sa pag-regulate ng paghinga, tibok ng puso, at temperatura

• Pagpapasuso o pagpapadede ng bote

  • Puwedeng magpasuso habang o kaagad pagkatapos ng bakuna
  • Nakakarelaks ang pagsuso, at ang gatas ng ina ay may natural na pampakalmang epekto

• Mahinang pag-ugoy o paghele

  • Buuatin siya, maglakad-lakad, o paupuin sa rocking chair
  • Pamilyar sa kanya ang galaw na ito at mabilis nakakapagpakalma

• Mahinang pagsasalita o pag-awit

  • Boses mo ang isa sa paboritong tunog ng sanggol mo

Kung may banayad na lagnat o masakit ang braso, puwedeng magrekomenda ang pediatrician ng paracetamol para sa sanggol, lalo na kasabay ng ibang bakuna tulad ng ilang kumbinasyong bakuna. Sundin palagi ang tamang dose ayon sa bigat ng sanggol at edad, at gumamit lang ng pormulasyong pang-sanggol.

Pagsagot sa mga karaniwang pangamba tungkol sa bakuna ng sanggol

«Hindi ba masyadong marami at masyadong maaga ang bakuna?»

Madalas itong tanong ng magulang. Sa unang tingin, parang lohikal na mag-alala, pero iba ang sinasabi ng siyensya tungkol sa immune system.

Araw-araw, nakakaharap ng katawan ng sanggol ang libu-libong antigen. Ang antigen ay maliit na bahagi ng mikrobyo, protina mula sa pagkain, alikabok, pollen, at iba pa. Pagkapanganak pa lang, napapaligiran na sila ng bacteria, virus, at fungi sa balat, sa bibig at bituka, at sa hangin.

Kung ikukumpara doon, napakaliit ng bilang ng antigen sa bakuna ng sanggol. At sa paglipas ng mga taon, mas pinuhin pa ang mga bakuna, kaya kahit dumami ang uri ng bakunang ibinibigay, ang kabuuang dami ng antigen ay mas kaunti pa ngayon kaysa dati.

Kaya kayang-kaya ng immune system ng isang malusog na full-term na sanggol na sabayan ang bakuna at ang araw-araw na exposure sa paligid, nang hindi ito «nasosobrahan».

Mga sangkap ng bakuna: ligtas ba?

Bukod sa mismong antigen, kadalasang may ibang sangkap ang bakuna, gaya ng:

• Napakaliit na dami ng preservatives o stabiliser
• Asin at asukal para mapanatili ang tamang pH at stability
• Napakaliit na bakas ng mga sangkap na ginamit sa paggawa at paglilinis ng bakuna

Ang mga ito ay nasa napakababang antas, malayo sa anumang limitang itinatakda ng mga awtoridad tulad ng DOH, Food and Drug Administration (FDA Philippines), at iba pang independent na eksperto at komite sa pagbabakuna.

Habang lumalaki ang bata, mas malaki pa ang exposure niya sa maraming sangkap na ito mula sa pagkain, tubig, at kapaligiran. Halimbawa, ang ilang mineral o kemikal na natural na nasa inuming tubig o pagkain ay puwedeng mas mataas pa kaysa naroon sa isang dose ng bakuna.

Bawat bakuna na kasama sa opisyal na iskedyul ng bakuna sanggol ay dumaan sa masusing pag-aaral sa libo-libong bata at patuloy na minomonitor para sa bihirang side effect.

Bakit delikado ang pag-antala ng bakuna

Minsan, iniisip ng iba na mas «safe» ang pag-antala ng bakuna. Pero sa totoo, binubuksan nito ang pinto na ma-expose ang sanggol sa sakit sa panahong pinaka-madali silang tamaan ng malalang komplikasyon.

Halimbawa:

• Hepatitis B - Habang tumatagal bago ibigay ang unang dose ng Hepatitis B bagong silang, lalo na kung carrier ang ina, tumataas ang tsansa ng impeksyon at pangmatagalang pinsala sa atay.
• Tuberculosis (BCG) - Mas madalas tamaan ng TB meningitis at disseminated TB ang mas maliliit na bata. Ang maagang BCG bakuna ay nakakatulong pigilan ang mga pinakamatinding anyo nito.

Ang mga alternatibong iskedyul na sobrang pinalalayo ang pagitan ng mga bakuna ay walang napatunayang benepisyo at hindi inirerekomenda ng mga respetadong organisasyong medikal. Pinahahaba lang nito ang panahon na walang sapat na proteksyon ang bata.

Kung nag-aalinlangan ka pa, mas mainam na diretsong magtanong sa pediatrician, midwife, o health worker kaysa tahimik na ipagpaliban. Puwede ninyong himayin bawat bakuna, panganib, at benepisyo batay sa sitwasyon ng iyong anak.

Iskedyul ng bakuna sa unang taon: saan pumapasok ang bakuna ng bagong silang?

Ang mga bakuna sa unang buwan ng buhay ay simula lang ng mas kumpletong iskedyul ng bakuna sanggol.

Sa Pilipinas, ayon sa mga kasalukuyang gabay ng DOH at Philippine Pediatric Society (maaaring may kaunting pagbabago depende sa taon at klinika), karaniwan ang ganitong takbo sa unang taon:

• Sa kapanganakan

  • Hepatitis B bakuna para sa bagong silang (unang dose)
  • BCG bakuna (para sa TB)

• 6 na linggo

  • Kumbinasyong bakuna (halimbawa: 5-in-1 o 6-in-1 depende sa gamit) para sa:
    • Diphtheria
    • Tetanus
    • Pertussis (ubo-de-pertsina)
    • Polio
    • Hib (Haemophilus influenzae type b)
    • • Hepatitis B bakuna (kung kasama sa 6-in-1)
  • Pangunang dose ng bakuna laban sa pneumonia (pneumococcal), depende sa programa
  • Oral na bakuna laban sa rotavirus (sa ilang klinika at programang meron nito)

• 10 linggo

  • Ikalawang dose ng kumbinasyong bakuna (5-in-1 o 6-in-1)
  • Ikalawang dose ng rotavirus (kung kasama sa programa)

• 14 linggo

  • Ikatlong dose ng kumbinasyong bakuna
  • Ikalawang dose o kasunod na dose ng pneumococcal, depende sa iskedyul
  • Ilang klinika ay nag-aalok din ng MenB o iba pang dagdag na bakuna bilang optional o ayon sa risk

• Sa paligid ng 9–12 buwan (depende sa klinika at DOH updates)

  • Bakunang laban sa tigdas, beke, at rubella (MMR o measles-containing vaccine)
  • Mga booster para sa ilang naunang bakuna, depende sa opisyal na iskedyul

Sa ibang pribadong klinika, mas marami pang optional na bakuna (halimbawa, dagdag na bakuna sa meningococcal, influenza at iba pa). Makikita ang kumpletong iskedyul ng bakuna sanggol sa iyong baby book, vaccination card, o sa opisyal na materyales ng DOH at Philippine Pediatric Society.

Ang Hep B bakuna na ibinigay sa loob ng unang 24 oras ay pinupunan at pinalalakas ng mga kasunod na dose na kasama sa kumbinasyong bakuna. Mahalaga ang pagkumpleto ng buong serye para sa matibay na proteksyon.

Huling pagninilay

Hindi madali para sa magulang ang mag-desisyon tungkol sa bakuna ng sanggol, lalo na sa bakuna para sa bagong silang. Hinihiling sa iyo na payagan ang kaunting kirot ngayon, para sa sakit na hindi mo nakikita at sana ay hindi mo kailanman maranasan.

Iyan ang mahirap sa pag-iwas: kapag epektibo ang bakuna, parang wala namang nangyari. Walang Hepatitis B na tahimik na sumisira sa atay ng iyong anak sa loob ng mga taon. Walang TB meningitis sa isang sanggol na biglang hindi na makalakad o makapagsalita. Walang biglaang karamdaman na nauuwi sa ospital na kaya namang maiwasan.

Ang BCG bakuna, ang Hepatitis B bakuna bagong silang, at ang buong iskedyul ng bakuna sanggol ay hindi lang listahang dapat ma-check. Para itong pag-iipon ng proteksyon para sa mahabang, malusog na buhay ng anak mo.

Magtanong nang paulit-ulit kung kinakailangan. Pag-isipan nang maigi. At alalahanin na ang pagpili ng tamang bakuna sa tamang oras, lalo na sa unang buwan ng buhay, ay isa sa pinakamalakas at pinakamalinaw na paraan para protektahan ang iyong sanggol sa pinakamaselan niyang mga taon.