Drżenie u niemowląt: co jest normą, a kiedy wymaga pomocy lekarskiej

Drobne drżenie brody, trzęsąca się rączka albo nagłe wyrzucenie rąk na boki może zaniepokoić, szczególnie gdy dopiero poznajesz swoje nowo narodzone dziecko. Możesz wtedy pomyśleć: „Czy drżenie u niemowlaka jest niebezpieczne?”. W większości przypadków odpowiedź brzmi: nie. Ruchy niemowlęcia bywają gwałtowne, nieskoordynowane i trudne do przewidzenia, zwłaszcza podczas płaczu, karmienia, wybudzania się albo snu.

Dobra wiadomość jest taka, że zdecydowana większość drżeń i nagłych zrywów u niemowląt nie oznacza choroby. Najczęściej świadczą o tym, że układ nerwowy dopiero uczy się kontrolować ciało. Warto jednak wiedzieć, co mieści się w normie, a co powinno skłonić do kontaktu z lekarzem. Taka wiedza pomaga spokojniej przejść przez pierwsze miesiące życia dziecka.

Dlaczego niemowlęta drżą i łatwo się przestraszają?

Układ nerwowy noworodka nie jest jeszcze w pełni dojrzały. Nerwy otacza ochronna warstwa zwana osłonką mielinową, która umożliwia sprawne i precyzyjne przewodzenie sygnałów. W pierwszych miesiącach życia osłonki te nadal się rozwijają.

Z tego powodu sygnały przekazywane między mózgiem, rdzeniem kręgowym a mięśniami mogą być nieco niedokładne. Ruchy stają się wtedy gwałtowne, drżące albo słabo skoordynowane. To jeden z powodów, dla których tremor u noworodka i różne mimowolne ruchy u niemowląt występują tak często.

Drżenie może być bardziej widoczne, gdy dziecko jest głodne, zmęczone, zmarznięte, podekscytowane albo płacze. Niemowlę może też poruszać się niespokojnie podczas snu lub reagować przestrachem na dźwięk, który dla dorosłego wydaje się cichy. Choć wygląda to czasem bardzo gwałtownie, zwykle jest elementem prawidłowego rozwoju.

Typowe ruchy, które możesz zauważyć

Drżenie brody lub dolnej wargi

Drżenie brody u niemowlaka to jedna z częstszych przyczyn niepokoju rodziców. Dolna warga albo broda może drżeć przez kilka sekund, szczególnie kiedy dziecko płacze, jest zdenerwowane, głodne lub zmarznięte.

Mięśnie twarzy dopiero uczą się precyzyjnej pracy. Drżenie można zauważyć na przykład podczas przewijania, po kąpieli albo w trakcie intensywnego płaczu. Zwykle ustępuje, gdy dziecko się uspokoi i ogrzeje.

U większości niemowląt objaw wyraźnie słabnie do 2. lub 3. miesiąca życia. Krótkie, sporadyczne drżenie z wyraźną przyczyną zazwyczaj nie jest powodem do obaw.

Drżenie rąk i ramion

Drobne, nieco chaotyczne ruchy dłoni, nadgarstków lub ramion również są częste. Rodzice opisują je jako drżenie rąk niemowlęcia albo delikatne trzęsienie rączek. Może pojawiać się, gdy dziecko płacze, jest głodne, zdenerwowane lub próbuje po coś sięgnąć.

U niektórych dzieci drżenia są bardziej widoczne podczas snu aktywnego, który przypomina fazę REM u dorosłych. Palce mogą wtedy drgać, ramiona wykonywać nagłe ruchy, a dłonie przez chwilę się trząść, po czym dziecko znów się uspokaja.

Jeżeli ruch ustaje, gdy niemowlę się wyciszy albo gdy delikatnie podtrzymasz jego rączkę, jest to zwykle dobry znak. Takie noworodkowe drżenia często są przykładem prawidłowej niedojrzałości układu nerwowego, a nie objawem choroby.

Odruch Moro, czyli odruch przestrachu

Odruch Moro to prawidłowa, automatyczna reakcja noworodka na nagły bodziec albo zmianę ułożenia ciała. Głośny dźwięk, szybki ruch lub wrażenie utraty podparcia mogą sprawić, że dziecko:

1. Gwałtownie odrzuci obie ręce na boki.
2. Otworzy dłonie.
3. Przyciągnie ręce z powrotem do ciała.
4. Czasem krótko zapłacze.

To właśnie typowy odruch przestrachu u niemowlęcia. Może pojawić się nawet wtedy, gdy ostrożnie odkładasz dziecko do łóżeczka. Odruch jest najsilniejszy w okresie noworodkowym i zwykle wygasa między 4. a 6. miesiącem życia, gdy poprawia się kontrola mięśni i pojawiają się bardziej świadome ruchy.

Bezpieczne otulanie może u części małych niemowląt ograniczać wybudzanie przez odruch Moro. Należy jednak robić to zgodnie z aktualnymi zasadami bezpiecznego snu. Gdy dziecko zaczyna obracać się na bok lub próbować przekręcać na brzuch, trzeba zrezygnować z otulania.

Drżenie nóg podczas zmiany pieluszki

Czy zauważyłaś, że nóżki dziecka drżą, gdy leży bez pieluszki? Chłodne powietrze dotykające skóry może wywołać dreszcze lub krótkie drżenie nóg. Dla niektórych niemowląt przejście z ciepłego ubranka do chłodniejszego powietrza wystarcza, aby nóżki zaczęły się trząść.

Objaw powinien ustąpić po przykryciu dziecka i zapewnieniu mu komfortu. Pomaga odpowiednio ogrzane pomieszczenie, sprawne przewijanie oraz przygotowanie kocyka. Nie używaj jednak termoforu ani elektrycznej maty grzewczej w łóżeczku. Mogą doprowadzić do oparzenia i zwiększać ryzyko związane ze snem.

Gwałtowne ruchy podczas snu

Sen niemowlęcia nie zawsze jest spokojny. W jego aktywnej fazie, podobnej do snu REM, dziecko może drgać, wzdrygać się, uśmiechać, marszczyć czoło, ssać, robić różne miny oraz na krótko poruszać rękami i nogami. Oddech może przy tym nieznacznie zmieniać rytm.

Takie ruchy są częścią prawidłowego rozwoju mózgu. Często widać je podczas zasypiania albo przechodzenia z jednego cyklu snu w kolejny. Drgnięcie, które występuje wyłącznie podczas snu i ustaje po obudzeniu dziecka, zazwyczaj nie budzi niepokoju.

Jeśli zastanawiasz się, dlaczego niemowlę się trzęsie podczas snu, przyczyną może być właśnie sen aktywny. W pierwszych miesiącach życia dziecko spędza w tej fazie dużą część czasu przeznaczonego na sen.

Drgawki u niemowląt a zwykłe drżenia

Na podstawie samego wyglądu nie zawsze łatwo odróżnić drżenie od drgawek u niemowlaka. Jedną z pomocnych wskazówek jest sprawdzenie, czy ruch można zatrzymać.

Typowe drżenie albo „jittering” często ustępuje po delikatnym przytrzymaniu lub podparciu drżącej kończyny. Jeśli na przykład trzęsie się rączka, możesz lekko objąć ją dłonią i sprawdzić, czy ruch ustanie. Nie ściskaj ręki i nie próbuj siłą unieruchamiać dziecka. Wystarczy delikatne podtrzymanie.

Drgawki zazwyczaj trwają mimo łagodnego przytrzymania kończyny. Mogą też obejmować rytmiczne, powtarzające się ruchy, występujące według podobnego schematu i bez wyraźnego bodźca. Nie zawsze drży całe ciało. Czasem drgawki dotyczą tylko jednej ręki, jednej strony twarzy albo nóg.

Nie musisz samodzielnie rozpoznawać drgawek u niemowląt w domu. Jeśli ruch wygląda nietypowo, skontaktuj się z lekarzem. Pediatra może poprosić o nagranie i zbadać dziecko.

Kiedy drżenie niemowlęcia powinno niepokoić?

Większość epizodów jest krótka i pojawia się w związku z płaczem, zimnem, zaskoczeniem, głodem albo snem. Skontaktuj się z położną, pielęgniarką środowiskową, pediatrą, lekarzem rodzinnym lub nocną i świąteczną opieką zdrowotną, jeśli ruchy nie pasują do takiego schematu.

Szybkiej konsultacji lekarskiej wymagają między innymi:

• Rytmiczne, powtarzające się ruchy, których nie można zatrzymać przez delikatne przytrzymanie kończyny.
• Drżenia, które z czasem pojawiają się częściej, trwają dłużej lub stają się silniejsze, zamiast stopniowo słabnąć.
• Nietypowe ruchy oczu, na przykład uporczywe wpatrywanie się, wielokrotne przewracanie oczu albo ustawianie ich w jedną stronę.
• Wyraźna senność, trudności z obudzeniem dziecka, wiotkość albo słabszy kontakt z otoczeniem.
• Problemy z karmieniem, powtarzające się wymioty lub wyraźna zmiana dotychczasowego sposobu jedzenia.
• Drżenia pojawiające się bez płaczu, zimna, wybudzania, karmienia lub snu jako możliwego wyzwalacza.
• Epizody połączone ze zmianą koloru skóry, trudnościami w oddychaniu albo przerwą w oddychaniu.

Jeśli epizod trwa długo, dziecko nie oddycha prawidłowo, sinieje, staje się bardzo blade albo nie reaguje, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy 112. Jeżeli to możliwe, ułóż niemowlę bezpiecznie na boku i usuń z jego otoczenia przedmioty, o które mogłoby się uderzyć. Nie wkładaj niczego do ust i nie przytrzymuj na siłę drgającego dziecka.

Co zrobić, gdy coś cię niepokoi?

Postaraj się zachować spokój, choć nie zawsze jest to łatwe, gdy widzisz, że dziecko się trzęsie. Jeśli epizod się powtórzy, nagraj krótki film telefonem. W miarę możliwości pokaż na nim całe ciało dziecka, zamiast mocno przybliżać obraz. Nagranie może bardzo pomóc lekarzowi, zwłaszcza jeśli w gabinecie ruchy już nie będą widoczne.

Zanotuj również:

• Kiedy pojawił się epizod?
• Jak długo trwał?
• Czy dziecko płakało, było zmarznięte, głodne, wybudzało się albo spało?
• Czy ruch ustąpił po delikatnym podtrzymaniu kończyny?
• Czy oczy były otwarte, nieruchome, przewracały się lub uciekały w jedną stronę?
• Czy dziecko reagowało na głos albo dotyk?
• Czy po wszystkim prawidłowo jadło i oddychało?

Nie opóźniaj pilnej pomocy medycznej tylko po to, żeby nagrać film. Bezpieczeństwo dziecka jest najważniejsze.

Uspokajające rokowanie

Czy drżenie u niemowlaka jest niebezpieczne? Najczęściej nie. Drżenie brody, delikatne ruchy dłoni, odruch Moro, drżenie nóg po kontakcie z chłodnym powietrzem oraz pojedyncze drgnięcia podczas snu należą do częstych zjawisk we wczesnym okresie życia. W miarę dojrzewania układu nerwowego i rozwoju osłonek mielinowych ruchy zwykle stają się płynniejsze i lepiej kontrolowane.

Wiele typowych drżeń ustępuje do 3. lub 4. miesiąca życia, natomiast odruch Moro może utrzymywać się mniej więcej do 4. lub 6. miesiąca. Każde dziecko rozwija się we własnym tempie.

Zaufaj swojej obserwacji. To ty najlepiej znasz zwyczaje i zachowanie swojego dziecka. Większość epizodów jest niegroźna, ale nietypowe drżenia mimowolne u niemowląt, ich nasilanie się, problemy z karmieniem, nieprawidłowe ruchy oczu albo mniejsza reakcja na otoczenie wymagają porady specjalisty. Zadanie pytania lekarzowi nigdy nie jest przesadą.