Zatkany nos u niemowlaka - przyczyny, objawy i bezpieczne domowe sposoby

Maluch potrafi brzmieć tak, jakby miał całkowicie zatkany nos, choć w rzeczywistości problem jest niewielki. Pochrząkiwanie, sapki, pociąganie nosem i głośniejsze oddychanie są częste szczególnie w pierwszych tygodniach życia, podczas karmienia oraz w nocy. Dla świeżo upieczonych rodziców taki zatkany nos u niemowlaka bywa jednak bardzo stresujący. Na szczęście w większości przypadków katar u niemowlęcia jest łagodny, przejściowy i można bezpiecznie złagodzić go w domu.

Katar u niemowlaka: przyczyny i sposoby, by pomóc dziecku

Dlaczego niemowlęta tak łatwo mają zatkany nos

Jeśli zastanawiasz się, dlaczego dziecko niemal bez przerwy brzmi, jakby było przeziębione, odpowiedź często kryje się w budowie jego nosa.

Przewody nosowe niemowlęcia są bardzo wąskie. Wystarczy odrobina zaschniętej wydzieliny, niewielki obrzęk śluzówki wywołany suchym powietrzem albo mleko, które cofnęło się do noska, by oddychanie stało się słyszalne. Dorosły może po prostu wydmuchać nos. Małe dziecko jeszcze tego nie potrafi i potrzebuje pomocy rodzica.

W pierwszych miesiącach życia niemowlę oddycha przez nos niemal przez cały czas. To ułatwia jednoczesne ssanie i oddychanie podczas karmienia, ale sprawia też, że nawet łagodny katar u niemowląt może utrudniać jedzenie i zakłócać sen.

W nocy odgłosy zatkanego nosa często wydają się silniejsze. Gdy dziecko leży, wydzielina może spływać i gromadzić się w nosie oraz gardle. Jeżeli maluch dobrze je, regularnie się wybudza i między epizodami sapki oddycha swobodnie, zwykle nie jest to sygnał poważnej choroby.

Najczęstsze przyczyny kataru u niemowlaka

1. Fizjologiczny katar noworodka

Katar noworodka bardzo często nie oznacza infekcji. W pierwszych dniach i tygodniach po porodzie w drogach oddechowych mogą jeszcze zalegać niewielkie ilości śluzu i płynu owodniowego. Dodatkowo mały nosek wzmacnia każdy dźwięk oddechu.

Możesz usłyszeć:

• ciche chrumkanie lub prychanie;
• krótkie sapki podczas snu;
• głośniejsze oddychanie w trakcie karmienia;
• odgłos zatkanego nosa, mimo że nie widać wydzieliny.

Taki katar noworodka zazwyczaj ustępuje samoistnie. Jeśli dziecko normalnie ssie pierś lub pije mleko z butelki, ma odpowiednią liczbę mokrych pieluszek, śpi jak zwykle i nie sprawia wrażenia osłabionego, nie trzeba reagować na każdy dźwięk wydawany przez nosek.

Czy zatkany nosek u noworodka jest normalny? W wielu przypadkach tak.

2. Suche powietrze

Sezon grzewczy nie sprzyja delikatnym śluzówkom. Ogrzewane mieszkania mają często zbyt suche powietrze, przez co wydzielina w nosie dziecka gęstnieje, zasycha i trudniej ją usunąć. Suchość powietrza a katar niemowlaka to częste połączenie, zwłaszcza zimą. Rano można zauważyć suche strupki w nosie, a nocą głośniejsze oddychanie.

Nawilżacz powietrza może pomóc, jeśli w sypialni rzeczywiście jest sucho. Wybierz urządzenie z chłodną mgiełką, ponieważ gorąca para stwarza ryzyko oparzenia. W domu warto utrzymywać wilgotność mniej więcej na poziomie 40-60%. Pomocny może być prosty higrometr, ale nie trzeba obsesyjnie kontrolować każdego wyniku.

Nawilżacz wymaga regularnego czyszczenia. Wodę należy wymieniać codziennie, zbiornik osuszać, a urządzenie myć zgodnie z zaleceniami producenta. Zaniedbany nawilżacz może stać się źródłem pleśni i drobnoustrojów.

3. Czynniki drażniące w otoczeniu

Nos niemowlęcia jest wyjątkowo wrażliwy. Kurz, sierść zwierząt, dym tytoniowy, aerozole, intensywne środki czystości, świece zapachowe czy mocne perfumy mogą nasilać uczucie zatkania nosa.

Warto wprowadzić kilka prostych zasad:

• nie pal i nie używaj e-papierosów w domu ani w pobliżu dziecka;
• regularnie odkurzaj i ścieraj kurz, przede wszystkim w pokoju, w którym śpi niemowlę;
• jeśli w domu są zwierzęta, często pierz pościel i tekstylia;
• zrezygnuj z odświeżaczy powietrza, dyfuzorów zapachowych i mocno pachnących świec;
• wybieraj możliwie łagodne, bezzapachowe detergenty;
• nie rozpylaj perfum, dezodorantu ani suchego szamponu przy dziecku.

Zdarza się, że przyczyna jest zaskakująco prosta. Niemowlę, które codziennie wieczorem ma zatkany nos, może reagować na intensywny zapach świecy palonej w salonie albo na kurz w sypialni.

4. Infekcja wirusowa

Przeziębienie jest jedną z najczęstszych odpowiedzi na pytanie o przyczyny kataru u niemowlaka. Ryzyko infekcji zwiększa się po pierwszych tygodniach życia, gdy ochrona przekazana przez mamę stopniowo słabnie. Wirusy często przynoszą do domu starsze dzieci z przedszkola lub szkoły, a także inni domownicy.

Przy infekcji poza zatkanym nosem mogą pojawić się:

• wodnista wydzielina, początkowo zwykle przezroczysta;
• kichanie;
• stan podgorączkowy lub gorączka;
• rozdrażnienie i większa potrzeba bliskości;
• gorszy sen;
• krótsze, lecz częstsze karmienia;
• delikatny kaszel spowodowany spływaniem wydzieliny po gardle.

Zwykłe przeziębienie najczęściej mija w ciągu 7-10 dni. Najważniejsze jest zapewnienie dziecku możliwości picia i jedzenia, odpoczynku oraz drożnego nosa przed karmieniem. Antybiotyki nie działają na wirusy i nie leczą typowego kataru.

5. Lekki katar po szczepieniu

U części dzieci po szczepieniu ochronnym może wystąpić przejściowe gorsze samopoczucie, senność, rozdrażnienie lub niewysoka gorączka. Lekko zatkany nos może pojawić się w tym samym czasie, choć często jest też po prostu początkiem niezależnej infekcji wirusowej.

Jeśli objawy są łagodne i szybko ustępują, zwykle wystarczy częściej przystawiać dziecko do piersi lub proponować mleko oraz obserwować jego stan. W razie gorączki i wątpliwości postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza lub pielęgniarki, którzy kwalifikowali dziecko do szczepienia.

Gdy objawy są nasilone, utrzymują się dłużej niż 1-2 dni albo cokolwiek Cię niepokoi, skontaktuj się z lekarzem POZ, pediatrą lub nocną i świąteczną opieką zdrowotną.

Jak udrożnić nos niemowlaka w domu

Najlepsze domowe sposoby na katar niemowlaka są zwykle proste i delikatne. Nie potrzeba wielu preparatów. Najczęściej wystarczają sól fizjologiczna, ostrożne usuwanie wydzieliny i częste karmienie.

Zastosuj sól fizjologiczną

Sól fizjologiczna w ampułkach lub krople soli morskiej przeznaczone dla niemowląt pomagają rozrzedzić wydzielinę i zmiękczyć zaschnięte strupki. To jeden z najbezpieczniejszych sposobów na udrożnienie nosa przed karmieniem.

Jak pomóc niemowlakowi z katarem za pomocą soli fizjologicznej:

1. Połóż dziecko na plecach i delikatnie obróć jego głowę na bok.
2. Wpuść 1-2 krople preparatu do nozdrza znajdującego się wyżej.
3. Odczekaj kilka sekund.
4. Obróć głowę dziecka na drugą stronę i powtórz czynność.
5. Pozwól wydzielinie wypłynąć samodzielnie albo usuń ją delikatnie aspiratorem, jeśli rzeczywiście przeszkadza w oddychaniu.

Sól fizjologiczną można stosować 2-3 razy dziennie, a w razie potrzeby także przed karmieniem, gdy zatkany nos przy karmieniu utrudnia ssanie. U niektórych dzieci pomaga również podanie kropli przed snem.

Nie wsuwaj końcówki ampułki lub aplikatora głęboko do nosa. Wystarczy przyłożyć ją do wejścia do nozdrza.

Użyj aspiratora lub gruszki

Aspirator do nosa może być przydatny, gdy po zastosowaniu soli fizjologicznej wydzielina jest wyraźnie widoczna i przeszkadza dziecku w jedzeniu albo oddychaniu. Można użyć gruszki, aspiratora ustnego z filtrem lub urządzenia elektrycznego, pod warunkiem że robisz to bardzo delikatnie.

Tak wygląda bezpieczne odciąganie kataru u niemowlaka gruszką:

1. Ściśnij gruszkę, zanim zbliżysz ją do nosa dziecka.
2. Przyłóż końcówkę płytko do wejścia do nozdrza.
3. Powoli zwolnij ucisk, aby delikatnie zassać wydzielinę.
4. Odsuń gruszkę od nosa i opróżnij ją do chusteczki.
5. Po użyciu dokładnie umyj i wysusz urządzenie.

Nie odciągaj wydzieliny zbyt często. Nadmierne używanie aspiratora podrażnia śluzówkę, może zwiększać obrzęk i w efekcie nasilać problem. Zwykle warto ograniczyć się do maksymalnie 3-4 razy na dobę, tylko wtedy, gdy katar naprawdę przeszkadza dziecku.

Nie każda sapka wymaga użycia aspiratora.

Posiedź z dzieckiem w zaparowanej łazience

Przy gęstej, trudnej do usunięcia wydzielinie może pomóc wilgotne, ciepłe powietrze. Odkręć gorący prysznic, zamknij drzwi do łazienki i posiedź z ubranym dzieckiem w zaparowanym pomieszczeniu przez około 10 minut.

Nie wkładaj niemowlęcia pod prysznic, nie zbliżaj go do gorącej wody i nie kieruj pary bezpośrednio na jego twarz. W łazience powinno być przyjemnie ciepło, a nie duszno. Jeśli Tobie robi się zbyt gorąco, dla dziecka prawdopodobnie także nie jest komfortowo.

Taki sposób można wykorzystać przed karmieniem lub snem, jeśli zastanawiasz się, jak udrożnić nos niemowlaka bez zbyt częstego używania aspiratora.

Nie unoś materaca, zadbaj o bezpieczny sen

Gdy katar nasila się w pozycji leżącej, rodzice często chcą podnieść materac lub ułożyć dziecko wyżej. Zgodnie z zasadami bezpiecznego snu niemowlę powinno jednak spać na plecach, na płaskim i twardym materacu.

Nie wkładaj pod głowę dziecka poduszki, klina, zwiniętego ręcznika, kołdry ani pluszowej zabawki. Nie podkładaj też przedmiotów pod materac, aby tworzyć pochyłość. Taka pozycja może zwiększać ryzyko zsunięcia się dziecka i utrudniać oddychanie.

Jeśli zatkany nos szczególnie dokucza wieczorem, zastosuj sól fizjologiczną przed snem, zadbaj o odpowiednią wilgotność w pokoju i przez chwilę potrzymaj dziecko pionowo po karmieniu, gdy jeszcze nie śpi.

Częściej proponuj karmienie

Karmienie piersią jest szczególnie pomocne podczas kataru i infekcji. Mleko mamy dostarcza płynów oraz składników wspierających odporność, a pozycja półpionowa może ułatwiać dziecku oddychanie.

Niemowlę z zatkanym nosem może ssać krócej, ponieważ jednoczesne oddychanie i picie mleka jest dla niego męczące. To normalne. Proponuj pierś częściej, rób przerwy i w razie potrzeby zakrop nosek solą fizjologiczną przed karmieniem.

Dziecku karmionemu mlekiem modyfikowanym również warto podawać mniejsze porcje, ale częściej. Obserwuj liczbę mokrych pieluszek, ponieważ jest to jeden z najlepszych wskaźników, czy maluch otrzymuje wystarczającą ilość płynów.

Czego nie robić przy katarze u niemowlaka

Gdy dziecko ma zatkany nos, łatwo sięgnąć po metody, które pomagają dorosłym. W przypadku niemowląt nie są one jednak odpowiednie.

Nie stosuj:

• maści z mentolem, eukaliptusem ani olejków eterycznych na skórę dziecka lub w jego otoczeniu, ponieważ mogą podrażniać drogi oddechowe;
• kropli obkurczających śluzówkę nosa przeznaczonych dla dorosłych lub starszych dzieci, chyba że lekarz wyraźnie je zalecił;
• patyczków higienicznych wkładanych do nosa, bo mogą wepchnąć wydzielinę głębiej, uszkodzić śluzówkę lub wywołać krwawienie;
• zbyt częstego odciągania wydzieliny;
• dostępnych bez recepty leków na kaszel i przeziębienie bez konsultacji z lekarzem.

Sól fizjologiczna, czyste powietrze w domu i cierpliwość są dla niemowlęcia bezpieczniejsze niż większość preparatów „na katar”.

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem

Najczęściej katar u niemowlaka mija bez powikłań. Małe dzieci mogą jednak pogarszać się szybko, dlatego warto zaufać swojej intuicji. Pilnie szukaj pomocy medycznej, jeśli zauważysz objawy problemów z oddychaniem:

• poruszanie skrzydełkami nosa przy każdym oddechu;
• wciąganie skóry między żebrami, pod żebrami lub nad obojczykami;
• bardzo szybki oddech, stękanie, wyraźny wysiłek przy oddychaniu;
• sine, szare lub nienaturalnie blade usta i skórę;
• przerwy w oddychaniu.

Skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy dziecko odmawia jedzenia, ma znacznie mniej mokrych pieluszek niż zwykle, jest wyjątkowo senne, apatyczne lub trudno je obudzić.

Temperatura 38°C lub wyższa u dziecka poniżej 3. miesiąca życia wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Jeśli niemowlę wyraźnie walczy o oddech, sinieje, szarzeje albo wygląda na ciężko chore, dzwoń pod numer 112 lub 999.

Warto umówić wizytę u pediatry, jeżeli katar trwa dłużej niż 10 dni, nasila się po okresie poprawy albo towarzyszy mu gęsta wydzielina i wyraźne pogorszenie samopoczucia. Zielony katar sam w sobie nie musi oznaczać zakażenia bakteryjnego, ale przedłużające się objawy wymagają oceny.

Jeśli zastanawiasz się, kiedy do lekarza z katarem niemowlaka, lepiej skonsultować się także wtedy, gdy po prostu czujesz, że zachowanie dziecka nie jest takie jak zwykle. Nocne sapki potrafią mocno niepokoić, ale w większości sytuacji wystarczą delikatne działania: sól fizjologiczna, odpowiednia wilgotność powietrza, odciąganie wydzieliny tylko w razie potrzeby i częste karmienie.