เพลย์แมทหรือเพลย์ยิมสำหรับทารก: จำเป็นไหมและวิธีเลือกให้เหมาะกับบ้านและวัยลูก

เพลย์แมทอาจดูเป็นของใช้เด็กที่แทบทุกบ้านมี ทั้งสีสันสดใส ของเล่นห้อย โมบาย กระจกบานเล็ก หรือเสียงเพลงน่ารัก ๆ แต่คำถามคือจำเป็นต้องซื้อไหม? คำตอบคือไม่จำเป็นเสมอไป

อย่างไรก็ตาม หากเลือกให้เหมาะกับบ้านและวัยของลูก เสื่อเล่น สามารถช่วยให้ช่วงเวลานอนเล่นบนพื้นสะดวกและสนุกขึ้นได้มาก เป็นพื้นที่นุ่มสบายที่ให้ลูกน้อยได้มอง ขยับแขนขา ถีบเท้า เอื้อมมือ และค่อย ๆ ฝึกทักษะตามวัย โดยไม่ได้ทำให้พัฒนาการเร็วขึ้นแบบทันตาเห็น แต่หลายครอบครัวก็พบว่าเป็นของใช้ที่หยิบมาใช้บ่อยจริง

เพลย์แมทหรือเพลย์ยิมคืออะไร?

เพลย์แมทสำหรับทารก คือแผ่นรองสำหรับให้ลูกนอนเล่นบนพื้นขณะตื่นและมีผู้ใหญ่ดูแล บางรุ่นเป็นเสื่อเรียบ ๆ เน้นความนุ่มและพื้นที่ใช้งาน ส่วนบางรุ่นมีซุ้มโค้งติดเหนือเสื่อ พร้อมของเล่นแขวนให้ลูกมองและเอื้อมมือแตะ

รุ่นที่มีซุ้มของเล่นมักเรียกว่า เพลย์ยิม หรือ activity gym เด็กจะนอนหงายใต้ซุ้ม มองของเล่น ลวดลายสีตัดกัน กระจกนิรภัย หรือของเล่นผ้าเสียงกรุ๊งกริ๊ง เมื่อโตขึ้นจึงเริ่มเอื้อม ปัดมือ กำของเล่น และเรียนรู้ว่าการขยับตัวของตัวเองทำให้สิ่งรอบตัวเคลื่อนไหวได้

เพลย์ยิมหลายรุ่นมาพร้อมอุปกรณ์เสริม เช่น

• ตุ๊กตาผ้านุ่มแบบถอดได้
• ผ้าย่นมีเสียงกรอบแกรบ
• ของเล่นเขย่าขนาดเล็ก
• กระจกนิรภัยสำหรับเด็ก
• ผิวสัมผัสหลากหลายชนิด
• เสียงเพลงหรือเสียงประกอบ
• หมอนรองสำหรับฝึกนอนคว่ำ

ส่วน เสื่อเด็ก แบบเรียบจะไม่มีของเล่นแขวน อาจเป็นผ้าบุนวม แผ่นโฟม หรือผ้ากันน้ำเช็ดทำความสะอาดง่าย ใช้เป็นมุมประจำสำหรับนอนเล่น อ่านนิทาน ฝึกพลิกตัว และฝึกนอนคว่ำได้ดี

เมื่อไรใช้เพลย์แมทได้?

คุณพ่อคุณแม่หลายคนสงสัยว่า เมื่อไรใช้เพลย์แมท ได้ โดยทั่วไปเริ่มใช้ได้ตั้งแต่ลูกอายุประมาณ 4-6 สัปดาห์ หากลูกตื่นสบายตัวและมีผู้ใหญ่คอยดูแลตลอดเวลา

ในช่วงวัยนี้ เด็กยังไม่ได้เอื้อมจับของเล่น สิ่งที่เขาทำได้หลัก ๆ คือมองและเพ่งสายตา ของเล่นที่แขวนอยู่ด้านบน หรือลวดลายขาว-ดำและสีที่ตัดกันชัดเจน อาจดึงความสนใจของลูกได้ทีละไม่กี่วินาที

เสื่อทารก แบบมีกิจกรรมจะเริ่มน่าสนใจขึ้นมากเมื่อลูกอายุราว 2-4 เดือน เพราะเด็กหลายคนเริ่มทำสิ่งเหล่านี้ได้

• มองตามวัตถุที่เคลื่อนที่
• เอื้อมมือหาของเล่น
• กำและคลายมือรอบสิ่งของ
• ปัดมือโดนของเล่นที่ห้อยอยู่
• ถีบขาอย่างตื่นเต้นเมื่อมีเสียงหรือการเคลื่อนไหว

เด็กแต่ละคนมีจังหวะพัฒนาการของตัวเอง บางคนอาจนอนมองตุ๊กตาผ้าไหวไปมาได้นานหลายนาที ขณะที่บางคนสนใจพัดลมเพดานหรือใบไม้ไหวตรงหน้าต่างมากกว่า ทั้งสองแบบเป็นเรื่องปกติ

เพลย์แมทปลอดภัยสำหรับเด็กแรกเกิดหรือไม่?

คำตอบคือปลอดภัย หากใช้อย่างถูกวิธี เสื่อเล่นทารก ควรใช้สำหรับการเล่นตอนเด็กตื่นเท่านั้น และต้องวางบนพื้นเรียบ มีผู้ใหญ่เฝ้าดูใกล้ชิดเสมอ

ไม่ควรใช้เป็นที่นอน แม้ลูกจะเผลอหลับหลังเล่นจนเหนื่อย ควรอุ้มย้ายไปนอนในเปลหรือที่นอนเด็กที่ได้มาตรฐาน พื้นผิวเรียบ ไม่มีหมอน ผ้าห่มหนา หรือตุ๊กตาอยู่รอบตัวตามหลักการนอนปลอดภัยสำหรับทารก

วางเสื่อให้ห่างจากบันได มุมเฟอร์นิเจอร์ สายไฟ สัตว์เลี้ยง เตาแก๊ส หรือของชิ้นเล็กที่อาจเข้าปากและทำให้สำลักได้

ประโยชน์ของเพลย์แมท: ลูกได้อะไรจากการเล่นบนเสื่อ?

คำตอบของคำถามว่า เพลย์แมทมีประโยชน์ไหม ไม่ได้อยู่ที่ลูกเล่นได้นานแค่ไหน แต่อยู่ที่โอกาสเล็ก ๆ ในการขยับตัว สังเกต และสำรวจสิ่งรอบตัวอย่างอิสระ

กระตุ้นการมองเห็น

ในช่วงแรกเกิด ลูกกำลังเรียนรู้การเพ่งมองและโฟกัสสายตา ของเล่นแขวน ลายกราฟิกที่ตัดกันชัด หรือกระจกนิรภัยช่วยให้มีสิ่งน่าสนใจให้มอง ไม่จำเป็นต้องใช้ของเล่นหลายสีเต็มไปหมด แค่มีรูปทรงหรือสีเด่นชัดไม่กี่อย่างก็เพียงพอแล้ว

ชวนให้เอื้อมมือและฝึกกำจับ

ของเล่นที่ห้อยอยู่ตรงหน้าเป็นแรงจูงใจให้เด็กขยับแขน ช่วงแรกการปัดโดนอาจเป็นเรื่องบังเอิญ แต่ต่อมาลูกจะเริ่มเข้าใจว่าเมื่อมือโดนของเล่น ของเล่นนั้นขยับหรือมีเสียงตอบกลับ

การเอื้อม ปัด และกำจับ ช่วยฝึกการประสานงานระหว่างตาและมือโดยธรรมชาติ ไม่ใช่การเรียนแบบจริงจัง แต่เป็นการเล่นที่เด็กได้ค้นพบด้วยตัวเอง

ใช้เป็นเสื่อสำหรับท้องคว่ำได้สะดวก

เสื่อสำหรับท้องคว่ำ ที่มีความนุ่มพอดีช่วยให้ลูกฝึก tummy time ได้สบายกว่าการนอนบนพื้นแข็ง วางของเล่นผ้านุ่ม หนังสือผ้า หรือกระจกนิรภัยไว้ด้านหน้าเล็กน้อย เพื่อชวนให้ลูกพยายามเงยหน้าและหันมอง

เริ่มทีละน้อยก็พอ แม้ครั้งละ 1-2 นาที แต่ทำซ้ำหลายรอบในแต่ละวันก็มีความหมาย หากลูกงอแงมาก ลองให้ลูกนอนคว่ำบนอกคุณพ่อคุณแม่ก่อน แล้วค่อยกลับมาฝึกบนเสื่อในช่วงที่อารมณ์ดี

มีพื้นที่เล่นบนพื้นอย่างปลอดภัย

การมีมุมเล่นที่สะอาดและคุ้นเคยช่วยให้ชีวิตประจำวันง่ายขึ้น คุณอาจวางลูกลงบนเสื่อขณะนั่งพับผ้าอยู่ใกล้ ๆ เตรียมอาหารง่าย ๆ หรือเพียงนั่งคุย ร้องเพลง และสบตากับลูก

เวลาบนพื้นยังเปิดโอกาสให้เด็กขยับร่างกายได้อิสระกว่าการอยู่ในเปลโยก เก้าอี้เด้ง หรือคาร์ซีทเป็นเวลานาน

ประเภทของเพลย์แมทสำหรับเด็ก

เสื่อแต่ละแบบเหมาะกับบ้านและช่วงวัยต่างกัน ลองใช้คู่มือนี้ประกอบการตัดสินใจว่า เพลย์แมทแบบไหนดี สำหรับครอบครัวของคุณ

1. เพลย์ยิมแบบมีซุ้มโค้ง

เป็นรูปแบบคลาสสิกที่พบได้บ่อย มีแผ่นรองนุ่มด้านล่างและซุ้มโค้ง 1-2 อันสำหรับแขวนของเล่นในระยะที่ลูกมองเห็น

หลายรุ่นมีเพลง ไฟ ของเล่นเสริมประสาทสัมผัส หรือของเล่นที่ถอดซักได้ เหมาะมากในช่วงหลายเดือนแรกที่ลูกยังนอนหงายและชอบมองสิ่งที่อยู่เหนือศีรษะ

เหมาะสำหรับ: เด็กอายุราว 1 เดือนถึง 5-6 เดือน และบ้านที่อยากได้ชุดกิจกรรมพร้อมใช้

ข้อควรพิจารณา: เมื่อลูกเริ่มพลิกคว่ำ พลิกหงาย หรือคลานได้ เขาอาจออกจากบริเวณเสื่ออย่างรวดเร็ว ทำให้ซุ้มของเล่นถูกใช้น้อยลง

2. เสื่อเล่นแบบเรียบ ไม่มีซุ้ม

เสื่อเล่น แบบเรียบดูเรียบง่าย แต่ใช้ได้นานกว่า เหมาะกับการฝึกนอนคว่ำ พลิกตัว นั่ง อ่านหนังสือภาพ และเล่นบล็อกนิ่มหรือตุ๊กตาเมื่อโตขึ้น

เพราะไม่มีซุ้ม จึงย้ายไปใช้ได้หลายจุด จะปูในห้องนั่งเล่น ห้องครัว พกไปบ้านคุณตาคุณยาย หรือใช้ปูบนสนามหญ้าแห้งโดยมีแผ่นกันชื้นรองด้านล่างก็ได้

เหมาะสำหรับ: ครอบครัวที่ต้องการเสื่ออเนกประสงค์ ใช้ได้ต่อเนื่องตั้งแต่แรกเกิดจนพ้นวัยทารก

3. เพลย์แมทแบบปรับเปลี่ยนได้

แบบผสมเป็นทางเลือกตรงกลาง มีซุ้มที่ถอดออกได้ ช่วงแรกใช้เป็นเพลย์ยิม แล้วเมื่อเด็กโตขึ้นก็ถอดของเล่นออก เหลือเป็นเสื่อบุนวมสำหรับเล่นบนพื้น

ราคามักสูงกว่าแบบพื้นฐาน แต่หากใช้ได้นานก็อาจคุ้มค่า สำหรับคนที่กำลังเปรียบเทียบ เพลย์แมทสำหรับทารก หลายรุ่น แบบที่ปรับการใช้งานได้ถือว่าน่าสนใจไม่น้อย

วิธีเลือกเพลย์แมทให้เหมาะกับลูก

ลายน่ารักหรือสีสวยเป็นเรื่องดี แต่รายละเอียดด้านการใช้งานสำคัญกว่า

ผ้าซักง่ายหรือเช็ดทำความสะอาดได้

เด็กเล็กมักมีนมหก อาเจียนเล็กน้อย หรือผ้าอ้อมซึมแบบไม่ทันตั้งตัว เลือกเสื่อที่ถอดปลอกซักเครื่องได้ หรือเป็นวัสดุที่เช็ดทำความสะอาดได้ง่าย จะช่วยลดภาระได้มาก

ตรวจสอบป้ายดูแลรักษาก่อนซื้อ รุ่นที่ระบุว่าทำความสะอาดเฉพาะจุดอาจไม่สะดวกเมื่อใช้งานทุกวัน

วัสดุปลอดภัย ไม่มีกลิ่นฉุน

เลือก เพลย์แมทปลอดสารพิษ หรือผลิตภัณฑ์ที่ระบุชนิดวัสดุและมาตรฐานความปลอดภัยอย่างชัดเจน หากแกะออกมาแล้วมีกลิ่นสารเคมีแรง ควรนำไปผึ่งในที่อากาศถ่ายเท และหากกลิ่นไม่หายควรพิจารณาเปลี่ยนสินค้า

ตรวจรอยเย็บ ขอบเสื่อ และชิ้นส่วนของเล่นให้แน่นหนา ไม่มีชิ้นเล็กที่หลุดง่าย

มีผิวสัมผัสและเสียงอย่างพอดี

เด็กไม่ได้ต้องการของเล่น 20 ชิ้นในคราวเดียว ของเล่นไม่กี่แบบที่ต่างกันก็เพียงพอ เช่น

• ผ้าย่นมีเสียงกรอบแกรบ
• ของเล่นเขย่าเสียงเบา
• ผิวสัมผัสที่แตกต่างกัน
• กระจกนิรภัย
• ป้ายผ้าหรือริบบิ้นนุ่ม ๆ

สิ่งเหล่านี้ทำให้ลูกได้ค้นพบสิ่งใหม่ โดยไม่ทำให้ช่วงเล่นมีสิ่งเร้ามากเกินไป

มีความหนานุ่มเหมาะกับพื้นบ้าน

เสื่อควรนุ่มพอสำหรับพื้นบ้านของคุณ หากบ้านปูกระเบื้อง พื้นลามิเนต หรือพื้นไม้ ควรเลือกแบบที่มีชั้นรองรับแรงกระแทกพอสมควร หรือปูทับบนพรมอีกชั้นหนึ่ง หากเป็นห้องที่ปูพรมอยู่แล้ว เสื่อบุนวมบางอาจเพียงพอ

ของเล่นถอดได้และซุ้มปรับระดับได้

ของเล่นที่ถอดออกได้ช่วยให้คุณหมุนเวียนของเล่น ซักทำความสะอาด หรือนำยางกัดชิ้นโปรดมาแขวนแทนได้ ซุ้มที่ปรับระดับได้ก็มีประโยชน์เช่นกัน ของเล่นควรอยู่ใกล้พอให้ลูกสังเกตและค่อย ๆ เอื้อมถึง แต่ไม่ควรห้อยต่ำจนสัมผัสใบหน้าลูก

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

ฟังก์ชันเยอะไม่ได้หมายความว่า เสื่อเด็ก จะดีกว่าเสมอไป

ควรหลีกเลี่ยงเพลย์แมทที่มีไฟกระพริบ เพลงเสียงดัง หรือเสียงอิเล็กทรอนิกส์ต่อเนื่องตลอดเวลา เสียงเพลงสั้น ๆ เป็นครั้งคราวไม่ใช่ปัญหา แต่ของเล่นที่ดึงความสนใจทั้งหมดไปจากการเล่นอาจทำให้เด็กเหนื่อยล้าได้

เสียงพูด รอยยิ้ม การสบตา และสีหน้าของคุณพ่อคุณแม่ยังน่าสนใจสำหรับลูกมากกว่าปุ่มพลาสติกที่มีไฟกะพริบ

อย่าเลือกสินค้าที่มีชิ้นส่วนหลวม ของตกแต่งติดไม่แน่น ขอบแข็งคม หรือแผ่นรองบางเกินไป ถ้าลองจับแล้วรู้สึกว่าบอบบาง ใช้งานจริงที่บ้านก็มักไม่ทนเช่นกัน

เด็กจะเลิกใช้เพลย์ยิมเมื่ออายุเท่าไร?

เด็กส่วนใหญ่มักเลิกสนใจ เพลย์ยิม แบบมีซุ้มเมื่อเริ่มพลิกตัวแล้วกลิ้งออกจากเสื่อเป็นประจำ หรือเริ่มคลาน โดยมักอยู่ราวอายุ 5-6 เดือน แต่บางคนอาจเบื่อเร็วกว่านั้น

ไม่ได้หมายความว่าเสื่อหมดประโยชน์ เพียงถอดซุ้มออก วางของเล่นที่เหมาะกับวัยเพิ่มเข้าไป แล้วใช้ต่อเป็นพื้นที่เล่นบนพื้นได้ เสื่อเรียบยังมีประโยชน์ในช่วงฝึกนั่ง คลาน ไปจนถึงนั่งอ่านนิทานในวัยเตาะแตะ

จำเป็นต้องซื้อจริงไหม?

คำตอบตรง ๆ คือ ไม่จำเป็น

ผ้าห่มสะอาดปูบนพื้น พร้อมของเล่นปลอดภัยไม่กี่ชิ้น ก็เป็นมุมเล่นสำหรับเด็กแรกเกิดได้เหมือนกัน อาจรองผ้าขนหนูพับเพื่อเพิ่มความนุ่ม วางบัตรภาพขาว-ดำไว้ใกล้ ๆ เท่านี้ก็เพียงพอแล้ว เด็กไม่ได้รู้ว่าของเล่นชิ้นนั้นมาจากเพลย์ยิมราคาแพงหรือจากร้านใกล้บ้าน

เพลย์แมทที่ดีที่สุดคือแบบที่บ้านคุณใช้จริง สะอาด ปลอดภัย นุ่มสบาย และดูแลง่าย หากเพลย์ยิมอยู่ในงบและช่วยให้การฝึกนอนคว่ำสะดวกขึ้น ก็เป็นของใช้ที่น่าซื้อ แต่หากไม่พร้อมก็ไม่ต้องกดดันตัวเอง ลูกน้อยต้องการเวลาบนพื้น ของน่าสนใจไม่กี่อย่าง และคุณพ่อคุณแม่ที่อยู่ใกล้ ๆ มากกว่าสิ่งอื่นใด