3 Aylık Emzirme Krizi: Nedenleri, Belirtileri ve Çözüm Önerileri

Doğumdan yaklaşık 2,5-3 ay sonra, emziren birçok anneyi endişelendiren bazı değişiklikler ortaya çıkabilir. Göğüsleriniz gün boyunca eskisi gibi dolu ve ağır hissetmeyebilir. Bebeğiniz memede huzursuzlanabilir, memeyi bırakabilir ya da etrafına bakınabilir. Daha önce 20-30 dakika süren emzirme seansları 5-7 dakikada bitebilir.

Bu durumda akla hemen «Sütüm kesiliyor mu?» sorusu gelir. İnternette arama yaptığınızda da «3 aylık emzirme krizi» veya «3 ayda süt azaldı» gibi ifadelerle karşılaşabilirsiniz. İyi haber şu: Çoğu zaman bu durum anne sütü miktarının gerçekten azaldığını göstermez. Genellikle emzirmenin daha verimli hâle geldiğini gösteren normal bir geçiş dönemidir.

3 Aylık Emzirme Krizi: Sütünüzde Neler Oluyor?

3 aylık emzirme krizi nedir?

Emzirme krizi 3. ay civarında sık görülen doğal bir değişim dönemini anlatır. Ancak her annede aynı zamanda başlamaz. Bazı anneler 10. haftada, bazıları ise 14. veya 16. haftada bu değişiklikleri fark eder. Bu dönem, bebeğin 3 aylık büyüme atağı ile de aynı zamana denk gelebilir. Böylece bebeğin emme davranışındaki değişiklikler daha belirgin hâle gelir.

Sık görülen değişiklikler şunlardır:

• Emzirme aralarında göğüslerin eskisi kadar dolgun ve sert hissedilmemesi.
• Sütün memeden sızmasının azalması ya da tamamen durması.
• Bebeğin memeyi istemesi, ardından memede huysuzlanması.
• Emzirme süresinin belirgin şekilde kısalması.
• Bebeğin yalnızca 5-10 dakika emdikten sonra doymuş görünmesi.
• Akşam saatlerinde yeniden sık ve peş peşe emme isteğinin başlaması.
• Daha önce sakin emen bebeğin memeyi sık sık bırakması, etrafa bakması veya dikkatinin kolayca dağılması.

İlk haftalarda göğüslerinizin ne kadar dolu olduğunu hatırlıyorsanız, bu değişiklikler oldukça korkutucu gelebilir. Ancak tek başına göğüslerin yumuşaması, süt azaldığı anlamına gelmez.

Göğüsleriniz neden yumuşar?

Doğumdan sonraki ilk dönemde süt üretimini büyük ölçüde hormonlar yönetir. Vücudunuz bebeğinizin ne kadar süt tüketeceğini henüz öğrenmektedir. Bu nedenle ihtiyacından daha fazla süt üretebilir. Emzirme aralarında memede biriken süt, göğüslerin dolu, gergin ve bazen ağrılı hissedilmesine neden olur.

Bu ilk dönem, vücudun emzirmeye alıştığı ve adeta deneme yaptığı bir süreçtir. Hormonların etkisiyle ihtiyaçtan fazla süt üretilir ve memede depolanır.

Yaklaşık 3. ayda süt üretimi genellikle arz-talep düzenine geçer. Buna otokrin kontrol de denir. Meme, sütü uzun süre depolamak yerine sütün ne kadar ve ne sıklıkta boşaltıldığına daha doğrudan yanıt vermeye başlar. Bebeğiniz emdikçe süt üretimi uyarılır.

Bu nedenle göğüsleriniz neredeyse boşmuş gibi hissettirse bile süt üretimi durmuş değildir. Süt memede sürekli üretilir ve sütün boşalması yeni süt üretimi için vücuda sinyal gönderir. Yumuşak göğüs, çoğu zaman süt üretiminin düzgün şekilde ayarlandığını gösterir.

«Süt yumuşadı neden?» diye merak ediyorsanız, yanıt çoğunlukla şudur: Vücudunuz artık gereğinden fazla süt üretip memede uzun süre bekletmeye ihtiyaç duymuyordur. Bebeğinizin emme düzenini öğrenmiş ve üretimi buna göre ayarlamıştır.

Bebeğiniz artık daha hızlı emiyor

Bir aylık bebek, emme ve yutma koordinasyonunu hâlâ geliştirdiği için 20-30 dakikada emebilir. Üç aylık bir bebeğin emme becerileri ise oldukça ilerlemiştir. Ağız, dil ve çene kasları güçlenmiş; emme, yutma ve nefes alma koordinasyonu gelişmiştir. Bu nedenle sütü çok daha kısa sürede çekebilir.

Üç aylık bir bebek, bir aylıkken 20-30 dakikada aldığı sütü 5-10 dakikada alabilir. Emzirme süresi, bebeğin ne kadar süt aldığını tek başına göstermez.

Bu yüzden emzirme süresi kısaldı diye hemen endişelenmeniz gerekmez. Bebeğiniz uyanık olduğu zamanlarda canlıysa, düzenli olarak çiş yapıyorsa, emmelerin çoğundan sonra rahatlıyorsa ve kilo alımı devam ediyorsa kısa emmeler yeterli olabilir.

Bazı bebekler ilk birkaç dakikada oldukça fazla süt alır ve doyduğu için memeyi bırakır. Bazıları ise kısa bir ara verdikten sonra aynı memeye yeniden döner. Emzirme her zaman saatle ölçülen düzenli bir programa uymaz.

Bebeğiniz neden birden memede huysuzlanıyor?

Üç aylık bir bebeğin dünyaya ilgisi artar. Duvardaki ışık, bir kardeşin sesi, odadan geçen kedi ya da yakındaki telefonun titreşimi bile emmesini yarıda bırakmasına neden olabilir. Bebeğiniz bir dakika emip başını çevirebilir, gülümseyebilir ve sonra yeniden memeye dönebilir.

Bu davranış bazen emzirme reddiyle karıştırılır. Gerçek bir emme reddinde bebek birkaç emzirme boyunca memeyi sürekli reddeder. Burun tıkanıklığı, hastalık, diş çıkarma ağrısı, kulak ağrısı veya yaşanan stres gibi nedenler söz konusu olabilir. Buna karşılık yalnızca dikkatinin dağıldığı için huysuzlanan ve sessiz bir odada güzelce emen bebeğin memeyi tamamen reddettiği söylenemez.

Şunları deneyebilirsiniz:

• Sessiz ve loş bir odada emzirmek.
• Bebeğiniz çok acıkmadan, ilk açlık işaretlerini verdiğinde memeyi sunmak.
• Uykudan yeni uyandığı ve sakin olduğu zamanı değerlendirmek.
• Televizyon, telefon ve diğer dikkat dağıtıcıları azaltmak.
• Bebeğinizi ten tene temas ederek emzirmek.

Sabırlı olmaya çalışın. Bu dönemde bazı emmeler dağınık ve kısa sürebilir. Bebeğiniz meraklanmaya başlamıştır; süt üretiminizi azaltmaya çalışmıyordur.

Akşam saatlerinde sık emmek normaldir

Birçok bebek öğleden sonra ve akşam saatlerinde arka arkaya emmek ister. Emip kısa süre dinlenebilir, huzursuzlanabilir ve 20 dakika sonra yeniden meme arayabilir. Bu duruma küme emzirme denir. Özellikle gün sonunda yorgun olan anne için oldukça yorucu olabilir.

Küme emzirme, göğüslerinizin boş olduğu veya bebeğinizin yeterince süt alamadığı anlamına gelmez. Bebekler bu şekilde günlük süt alımını düzenleyebilir, rahatlayabilir ve daha uzun bir uykuya hazırlanabilir. Sütün sık sık boşalması, ertesi gün için daha fazla süt üretilmesi konusunda vücuda sinyal de verir.

Büyüme atağı sırasında bu davranış birkaç günlüğüne daha yoğun hâle gelebilir. Bebeğiniz neredeyse sürekli açmış gibi görünebilir, ancak dönem çoğunlukla kendiliğinden hafifler. Emzirirken yanınıza su ve küçük bir atıştırmalık alın. Kendinizi rahat ettirin ve mümkünse yemek, ev işleri veya varsa büyük çocuğun bakımı konusunda yakınlarınızdan destek isteyin.

Anneler bu dönemde neden paniğe kapılır?

Bu endişenin anlaşılır bir nedeni vardır. İlk haftalarda sabahları taş gibi sert göğüslerle uyanmış, emzirme pedlerinizin tamamen ıslandığını görmüş olabilirsiniz. Sütün memede biriktiğini fiziksel olarak hissediyordunuz. Şimdi ise göğüsleriniz yumuşak, bebeğiniz hızlı emiyor ve çevrenizden biri «Sütün kesilmiş olabilir» diyebiliyor.

İnternet forumları da kaygıyı artırabilir. Bir anne dolu göğüsleri yeterli sütün kanıtı olarak anlatır, başka biri sağdığı süt miktarını paylaşır. Böylece aslında normal olan değişiklikler bir anda sorun gibi görünür. Özellikle sağma makinesinden çıkan süt miktarı yanıltıcı olabilir. Verimli emen bir bebek, pompanın çekebileceğinden çok daha fazla süt alabilir. Sağımda elde edilen miktar, toplam süt üretiminizi güvenilir biçimde göstermez.

İlk haftalarla bu dönemi karşılaştırmak da adil değildir. Emzirmenin amacı göğüslerin sürekli gergin olması değil, bebeğin sütü etkili şekilde alması ve sizin rahat etmenizdir.

«Tedbir olsun» diye mama vermek nasıl sorun yaratabilir?

Anneler «3 ayda süt azaldı» endişesi yaşadığında, emzirmeden sonra «ne olur ne olmaz» diyerek mama vermeyi düşünebilir. Bazı durumlarda ek beslenme tıbben gerekli ve doğru bir uygulamadır. Buradaki sorun mamanın kendisi değildir. Sorun, emzirmenin yerine düzenli olarak mama verilmesi ve o öğünde sütün sağılmamasıdır.

Süt üretimi, sütün ne sıklıkta memeden boşaltıldığıyla yakından ilişkilidir. Bebeğinizin emmesi gereken bir öğün sürekli olarak biberonla karşılanırsa göğüsleriniz daha az uyarılır. Zaman içinde süt üretimi azalabilir. Anne de bu azalmayı ilk endişesinin kanıtı olarak görür, daha fazla mama verir ve emzirme sayısı daha da düşer. Böylece kısır bir döngü oluşabilir.

Ebe, çocuk doktoru veya emzirme danışmanı ek beslenme önerdiyse süt üretimini nasıl koruyacağınızı mutlaka sorun. Emzirmenin yerine geçen öğünlerde süt sağmak planın bir parçası olabilir. Yalnızca göğüslerinizin yumuşak olmasına veya bebeğin kısa emmesine bakarak büyük değişiklikler yapmayın.

Süt üretimi nasıl sağlanır?

Anne sütünü desteklemenin en güvenilir yolu, sütün düzenli ve etkili şekilde memeden boşaltılmasıdır. Çoğu küçük bebek için bu, katı bir saat çizelgesi yerine bebeğin açlık işaretlerine göre emzirmek anlamına gelir.

Yararlı olabilecek alışkanlıklar şunlardır:

1. Bebeğiniz açlık işareti verdiğinde memeyi sunun. Birçok bebek 24 saat içinde 8-12 kez emebilir. Ancak her bebeğin düzeni farklıdır.
2. Emzirmeleri düzenli olarak atlamayın. Bebeğinizden ayrı kaldığınızda veya bir öğün biberonla verildiğinde, süt sağmak göğüslerin uyarılmasına yardımcı olabilir.
3. Bir emzirme sırasında iki memeyi de teklif edin. Önce bebeğinizin bir memeyi mümkün olduğunca tamamlamasına izin verin, ardından diğer memeyi sunun. Bazı bebekler ikisini de emer, bazıları tek memeyle yetinir.
4. Meme kavramasını kontrol edin. Derin ve doğru kavrama, sütün rahat ve etkili biçimde aktarılmasını sağlar. Bebeğiniz yalnızca meme ucunu değil, areolanın büyük bir bölümünü de ağzına almalıdır.
5. Süt akışı yavaşladığında meme kompresyonu uygulayın. Memeye nazikçe baskı yapmak, uykulu veya dikkati dağılmış bebeğin emmeye devam etmesine yardımcı olabilir.
6. Küme emzirmeyi normal karşılayın. Akşam saatlerinde sık emmesi başarısız olduğunuz anlamına gelmez. Bu, bebeklerde sık görülen doğal bir davranıştır.
7. Düzenli beslenin ve susadıkça su için. Emziren annelerin günlük sıvı ihtiyacı kişiye göre değişir. Su, süt ve diğer içeceklerle birlikte yaklaşık 2,5-3 litre sıvı tüketmek çoğu anne için yeterli olabilir. Kendinizi zorlayarak aşırı miktarda su içmeniz gerekmez.
8. Fırsat buldukça dinlenin. Dinlenmek tek başına mucizevi şekilde süt üretmez, ancak aşırı yorgunluk hem emzirmeyi hem de kendinize bakmayı zorlaştırır.

Bitkisel ürünler, özel emzirme çayları ve süt artırdığı iddia edilen yiyecekler her zaman güvenli veya etkili değildir. Böyle bir ürün kullanmayı düşünüyorsanız önce doktorunuza, ebenize veya emzirme danışmanınıza danışın.

Bebeğinizin yeterince süt aldığını nasıl anlarsınız?

Göğüslerin dolgunluğu ve bebeğin memede geçirdiği süre, tek başına güvenilir ölçütler değildir. Bebeğinizin genel durumuna bakın.

Emzirmenin yolunda gittiğini düşündüren işaretler şunlardır:

• Yenidoğan döneminden sonra 24 saat içinde en az 6 ıslak bez.
• Dışkılama düzeninin bebeğin yaşına göre değişebilmesiyle birlikte düzenli kaka yapması.
• Uyanık olduğu zamanlarda canlı ve çevresine ilgili olması.
• Kas tonusunun iyi olması ve cilt renginin sağlıklı görünmesi.
• Emmelerin en azından bir bölümünde yutkunma sesinin duyulması.
• Emzirme sonrasında gevşemesi veya rahatlamış görünmesi.
• Rutin kontrollerde düzenli kilo alması.

Bu dönemde, göğüslerinizin nasıl hissettiğini tahmin etmeye çalışmaktansa bebeğin kilo takibi daha anlamlıdır. Genel bir ölçüt olarak haftada yaklaşık 150 gramdan az kilo alımı değerlendirme gerektirebilir. Ancak bebeğin doğum kilosu, büyüme eğrisi ve genel sağlık durumu birlikte ele alınmalıdır. Ölçümleri uygun büyüme eğrileri üzerinden çocuk doktorunuz değerlendirmelidir.

Ne zaman gecikmeden yardım almalısınız?

Bebeğinizde aşağıdaki durumlardan biri varsa çocuk doktoruna veya sağlık kuruluşuna başvurun:

• 24 saat içinde 6’dan az ıslak bez.
• Kilo alamama veya kontrol sırasında kilo kaybı.
• Belirgin halsizlik ya da emmek için zor uyanma.
• Ağız kuruluğu, idrar renginin çok koyu olması veya başka susuzluk belirtileri.
• Bıngıldakta çökme.
• Memeyi sürekli reddetme, tekrarlayan kusma, ateş veya nefes almada güçlük.

Bu belirtiler mutlaka değerlendirilmelidir. Bunlar normal bir emzirme krizi belirtileri olarak geçiştirilmemelidir.

Süt azalması konusunda endişeniz varsa çocuk doktoru, ebe, aile hekiminiz veya yetkin bir emzirme danışmanından destek alın. Bir uzman emzirme sırasında sizi gözlemleyebilir, bebeğin memeyi kavramasını ve süt aktarımını değerlendirebilir, kilo geçmişini inceleyebilir. Gerekirse ek beslenme ya da süt sağma konusunda size uygun bir plan oluşturabilir.

İçinizi rahatlatacak son bilgiler

Yumuşak göğüsler boş göğüsler demek değildir. Kısa süren bir emzirme de etkisiz emzirme anlamına gelmez. Üç aylık bebeğinizin dikkati kolayca dağılıyor diye memeyi tamamen reddettiği söylenemez. Akşamları sık emmesi de vücudunuzun süt yetiştiremediğini göstermez.

Bu dönemde vücudunuz, ilk haftalardaki hormon ağırlıklı ve fazla üretim düzeninden daha hassas bir arz-talep sistemine geçer. Bebeğiniz ise güçlenmiş, daha hızlı emmeye başlamış ve çevresine çok daha fazla ilgi duyar hâle gelmiştir. Değişiklik birdenbire olmuş gibi görünse de çoğunlukla gelişimin ve emzirmenin daha verimli hâle gelmesinin bir işaretidir.

Memeyi sunmaya devam edin, göğüslerinizin büyüklüğünden çok bebeğinizin genel durumunu takip edin. Objektif olarak bir sorun olduğunu düşündüren işaretler varsa deneyimli bir uzmandan yardım alın. Çoğu ailede bu sözde kriz, anne ve bebek yeni emzirme düzenine alıştıkça kendiliğinden hafifler.