Bebek Gazı Neden Olur, Nasıl Anlaşılır ve Evde Hemen Uygulanacak Çözümler

Bebeği nihayet uyuttunuz. Yatağa bıraktınız, sessizce odadan çıktınız… 10 dakika sonra yüzü kıpkırmızı, ıkınıyor, bacaklarını karnına çekiyor, belli ki huzursuz. Kendinize sürekli „Benim bebeğim neden bu kadar gazlı?“ diye soruyorsanız, kesinlikle yalnız değilsiniz.

Bebeklerde gaz çok sık görülür, çoğu zaman gürültülüdür ama genelde ciddi bir sorun değildir. Güzel tarafı, evde kendi kendinize uygulayabileceğiniz pratik yöntemlerle bebeğinizi rahatlatmanız mümkün.

Bu yazıda bebek gazı neden olur, bebek gazı belirtileri nelerdir, kolik mi gaz mı nasıl ayırt edilir ve evde hemen uygulayabileceğiniz bebek gazı nasıl giderilir yöntemlerini adım adım bulacaksınız.

---

Bebekler neden bu kadar gazlı?

Biz yetişkinler gaz çıkarırken pek fark etmeyiz. Bebeklerde durum öyle değil, çünkü vücutları hâlâ öğrenme aşamasında.

1. Sindirim sisteminin olgunlaşmamış olması

İlk aylarda bebeğin sindirim sistemi tam anlamıyla olgunlaşmış sayılmaz. Bağırsak hareketlerini sağlayan kaslar henüz uyum içinde çalışmayabilir, bağırsak florası da yeni yeni oluşuyordur.

Bu durum genelde şunlara yol açar:

• daha fazla gaz üretilmesi
• gazın bağırsakta „sıkışıp“ basınç yapması
• bebeğin gazı çıkarmaya çalışırken kıvranması, ıkınması

Özellikle ilk 3 ayda görülen yenidoğan gaz sancısı çok yaygındır ve tam da bu dönem, bebeklerin en çok ağladığı zamanlara denk gelir.

2. Emme ya da ağlama sırasında hava yutma

Bebek her beslendiğinde veya uzun süre yüksek sesle ağladığında mutlaka bir miktar hava yutar. Midede biriken bu hava, bir süre sonra bağırsaklara geçip gaza dönüşür.

Bebekler şu durumlarda daha fazla hava yutabilir:

• memeye ya da biberona tam ve derin kavrayarak („latch“) tutunamıyorsa
• biberon emziğinin akış hızı çok hızlı ya da çok yavaşsa
• yatay pozisyonda besleniyorsa
• uzun süre kesintisiz ve çok şiddetli ağlıyorsa

Bu nedenle beslenme sırasında ve sonrasında gaz çıkarma çok işe yarar. Yutulan havayı bağırsaklara inmeden yukarıdan çıkarmanıza yardım eder.

3. Emziren annede gaz yapan yiyecekler (sandığınız kadar sık sebep değil)

Emziren pek çok anne kafa karışıklığı yaşar:
„Dün brokoli yedim, acaba ondan mı?“, „Kuru fasulye mi yaptı bunu?“, „Baharatlı yemek yüzünden mi?“

Çoğu bebek için annenin yediği normal, sağlıklı yiyecekler bebek gazının ana nedeni değildir. Soğan, lahana, kuru baklagiller gibi bizde gaz yapan besinler, emzirilen bebekte her zaman aynı etkiyi yaratmaz.

Bazı durumlarda ise annenin beslenmesi şikâyetleri artırabilir, özellikle de:

• ailede besin alerjisi öyküsü varsa
• bebekte kaka içinde kan ya da sümüksü görünüm, egzama, kilo alamama gibi başka belirtiler de varsa

Örneğin siz her fazla süt ürünü (inek sütü, ayran vb.) içtiğinizde bebeğiniz çok belirgin bir şekilde huzursuz oluyorsa, kendi kendinize büyük gıda gruplarını kesmek yerine aile hekiminizle ya da çocuk doktorunuzla konuşmak daha doğru olur. Böylece olası alerjiyi doğru şekilde değerlendirmek ve gereksiz kısıtlamalardan kaçınmak mümkün olur.

Mama ile beslenen bebeklerde de bebeklerde gaz sık görülebilir. Bu durumda sebep şunlar olabilir:

• biberonun hazırlanma ya da tutulma şekli
• emzik (biberon ucu) akış hızının uygunsuz olması
• nadiren de olsa kullanılan mamanın içeriğine hassasiyet

Sürekli mama değiştirmek yerine, çocuk doktorunuza danışarak ilerlemek her zaman daha güvenlidir.

---

Bebek gazı belirtileri

Bebekler her şeye ağlayarak tepki verir. Peki ağlayan bebek gaz mı, başka bir şey mi, nasıl anlayacağız?

Sık görülen bebek gazı belirtileri:

• Bacakları karnına çekme
  Klasik belirtidir. Bebek bir toparlanır, dizlerini karnına doğru çeker, sonra tekrar uzatır.

• Sırtını geriye doğru kasma
  Bazı bebekler sanki ağrıdan kaçmak ister gibi sırtını yay gibi gerer.

• Sert ve şiş göbek
  Normalde yumuşak olan karın bölgesi daha gergin, sert ve şiş görünebilir.

• Kıpırdanma, huzursuz hareketler
  Sürekli sağa sola dönme, bacakları çırpma, durmadan kımıldanma, yanına ıkınma sesi eklenebilir.

• Ikınma, zorlanma, sesli gaz çıkarma
  Yüz kızarabilir, bebek tüm gücüyle sıkınıyormuş gibi görünebilir.

• Aniden başlayan ağlama nöbetleri
  Bir anda hiçbir şey yokken şiddetli ağlayabilir, gaz çıkarınca ya da kaka yapınca birden sakinleşebilir.

Bebeğiniz büyük bir gaz çıkardıktan ya da güzel bir geğirdikten sonra rahatlayıp sakinleşiyorsa, hatta gülümsüyorsa, gaz sancısının en azından sorunun bir kısmı olduğu düşünülür.

---

Gaz mı kolik mi, farkı ne?

Bebek gazı ile bebeklerde kolik sık karıştırılır. Bazı durumlarda iç içe geçmiş olabilirler ama aynı şey değillerdir.

Kolik nedir?

Kolik için genelde şu tanım kullanılır:

• Günde 3 saatten fazla ağlama
• Haftada en az 3 gün
• En az 3 hafta boyunca devam etmesi
• Altta yatan başka bir hastalık olmaması, bebeğin genel durumunun ve beslenmesinin iyi olması

Bu ağlama nöbetleri çoğu zaman çok şiddetlidir, sakinleştirmek zordur ve özellikle akşamüstü-gece saatlerinde artma eğilimindedir. Net bir tek sebebi yoktur.

Günlük yaşamda gaz mı kolik mi?

Gaz sancısı olduğunda çoğu zaman:

• vücut dili rahatsızlığa çok belirgin işaret eder (dizleri karnına çekme, sırtı germe, ıkınma)
• karın gergin, şiş hissedilir
• ağlama aniden başlar ve aniden kesilebilir
• geğirdikten, gaz çıkardıktan ya da kaka yaptıktan sonra genelde gözle görülür bir rahatlama olur

Kolikte ise:

• ağlama uzun süre devam eder, net bir tetikleyici fark edilmeyebilir
• gaz ya da kaka sonrası rahatlama kısa süreli ya da çok belirgin olmayabilir
• ne yaparsanız yapın, bebek dönem dönem hiç sakinleşmiyormuş gibi görünebilir

Bazı bebeklerde hem kolik hem gaz sancısı bir arada bulunabilir. Gaz, kolik tablosunu artıran parçalardan sadece biri olabilir.

„Kolik mi gaz mı?“ diye emin olamıyorsanız ya da size göre ağlama çok fazlaysa, mutlaka aile hekiminizle ya da çocuk doktorunuzla görüşün. İçinize sinmeyen bir durum varsa bunu ciddiye almak önemlidir.

---

Bebek gazını hafifletmenin güvenli ve nazik yolları

Şimdi bebek gazı nasıl giderilir, evde neler yapabilirsiniz, onları toparlayalım. Aşağıdaki yöntemleri tek tek deneyebilir ya da birkaçını birlikte uygulayabilirsiniz.

1. Bisiklet bacak hareketi

Hem çok kolay hem de birçok bebekte oldukça etkili bir yöntemdir.

1. Bebeği sırtüstü, düz ve güvenli bir zemine yatırın.
2. İki ayak bileğini de nazikçe kavrayın.
3. Bacaklarını sanki mini bir bisiklet sürüyormuş gibi sırayla karnına doğru getirip uzaklaştırın.
4. Yavaş hareket edin, bebeğin yüz ifadesini takip edin, rahatsız olursa hemen durun.

Bu hareket bağırsaklardaki gazın ilerlemesine yardım eder. Özellikle akşam uykusundan önce veya beslenme sonrası, günde birkaç kez 2-3 dakikalık seanslar hâlinde yapılabilir.

2. Gaz sancısı için karın masajı

Nazik bir karın masajı, hem basıncı azaltmaya hem de gazın bağırsak boyunca ilerlemesine yardımcı olabilir.

Dikkat edilecek noktalar:

• Odanın sıcak olmasına, bebeğin üşümemesine dikkat edin.
• Ellerinizi mutlaka yıkayın ve hafifçe ısıtın.
• İsterseniz az miktarda bebeklere uygun doğal bir yağ kullanabilirsiniz, böylece elleriniz daha rahat kayar.
• Hareketleriniz yumuşak olsun, kesinlikle bastırmayın.

Şu masaj desenlerini deneyebilirsiniz:

• Saat yönünde daireler
  Bebeğin karnını saat kadranı gibi düşünün. Göbek çevresinde, el ayanızla ya da parmak uçlarınızla saat yönünde küçük daireler çizin. Bu, bağırsakların doğal hareket yönüyle uyumludur.

• „I Love U“ (I – L – U) hareketi

  1. Önce bebeğin karnının sizin sağdan baktığınızda sol tarafına, yukarıdan aşağıya doğru yumuşak bir çizgi çizin. Bu „I“ harfi gibi düşünülür.
  2. Ardından bebeğin karnının üst kısmından, sağdan sola doğru hafifçe masaj yapıp, tekrar sol taraftan aşağıya inin. Bu da ters „L“ harfidir.
  3. Son olarak sağ alt taraftan başlayarak göbeğin üstünden dolaşıp sol alt tarafa inin, ters „U“ harfi çizmiş gibi olun.

Günde birkaç kez, her seferinde birkaç dakika uygulayabilirsiniz. Bebek hoşlanmıyor ya da ağlaması bariz şekilde artıyorsa hemen durun.

3. Karınüstü zaman (tummy time)

Tummy time, yani karınüstü zaman sadece baş ve boyun kaslarını güçlendirmek için değil, bebek gazı için de işe yarayabilir.

Bebek karınüstü yattığında:

• Karın bölgesine hafif bir baskı olur, bu da gazın hareket etmesine katkı sağlayabilir.
• Bebek doğal olarak tekme atar, kollarını ve bacaklarını hareket ettirir, bu hareketler de bağırsakları uyarır.

İlk başlarda günde birkaç kez, 1-2 dakikalık çok kısa sürelerle başlayın ve her zaman yanında olun. Oyun halısının üzerinde ya da sizin göğsünüzün üzerinde, hafif yatık pozisyonda da yaptırabilirsiniz. Bebek çok gazlı ve huzursuzsa, bez değişiminden sonra kısa bir karınüstü süre iyi gelebilir.

4. İşe yarayan gaz çıkarma pozisyonu seçenekleri

Beslenme sırasında ve sonrasında etkili gaz çıkarma, gaz sancısının hiç ortaya çıkmamasına bile yardım edebilir.

Şu gaz çıkarma pozisyonu yöntemlerini sırayla deneyip bebeğinize hangisinin iyi geldiğini gözlemleyin:

1. Omuz üstü pozisyonu

   • Bebeği göğsünüze yaslayarak dik konumda, başı omzunuzun üzerinde olacak şekilde tutun.
   • Bir elinizle baş ve boynunu destekleyin.
   • Diğer elinizle sırtına hafif hafif vurun ya da yukarıdan aşağıya doğru ovalayın.

2. Kucağınızda oturur pozisyon

   • Bebeği dizlerinizin üzerine oturtun, size dönük ya da yan dönük olabilir.
   • Bir elinizle çenesini ve göğsünü destekleyin (boğazına baskı yapmamaya dikkat edin).
   • Bebeği hafifçe öne eğip sırtını okşayın ya da nazikçe vurun.

3. Kucağınızda yüzüstü pozisyon

   • Bebeği karnı dizlerinizin üzerine gelecek şekilde yüzüstü uzatın.
   • Başını göğsünden biraz daha yukarıda olacak şekilde destekleyin.
   • Sırtına yumuşak hareketlerle vurun veya ovalayın.

Bazı bebekler hemen geğirir, bazıları birkaç dakikaya ihtiyaç duyar. Bebeğiniz çok gazlıysa sadece beslemenin sonunda değil, ortasında da kısa bir mola verip gazını çıkarmayı deneyebilirsiniz.

5. Ilık kompres

Ilık (sıcak değil) bir kompres, karın kaslarının gevşemesine ve rahatlamaya yardım edebilir.

Güvenli uygulama için:

• Temiz bir küçük havlu ya da bez kullanın.
• Ilık suya batırıp iyice sıkın, damlamasın.
• Önce kendi bileğinizde ısıyı test edin, cildinizde hoş ve ılık hissettirmeli, asla yakmamalı.
• Bebeğin kıyafetinin üzerine, karnının üstüne birkaç dakika nazikçe koyun.

Uygulama boyunca bebeğinizin yanından ayrılmayın. Rahatsız olduğunu hissederseniz ya da bez soğuduysa hemen alın.

6. Kolik tutuşu

Hem bebek gazı hem de kolik için pek çok ebeveynin sevdiği bir pozisyon vardır, buna „kolik tutuşu“ denir.

• Bebeği yüzüstü, karnı ön kolunuzun üzerine gelecek şekilde yerleştirin.
• Başını dirseğinize yakın, gövdesinden biraz yukarıda ve iyi desteklenmiş olacak şekilde tutun.
• Diğer elinizle bacaklarını veya sırtını destekleyin.

Bu pozisyonda hafifçe sallanabilir, odada dolaşabilir ya da ayakta ritmik salınımlar yapabilirsiniz. Hem karına hafif baskı uygulanmış olur hem de hareket, sıkışmış gazın çıkmasına ve bebeğin sakinleşmesine yardım edebilir.

---

Gazı azaltmak için beslenmede yapılabilecek düzenlemeler

Çoğu zaman yenidoğan gaz sancısı, besinin türünden ziyade nasıl verildiğiyle ilgilidir. Yani anne sütü / mama değiştirmeden önce, beslenme şekline odaklanmak daha mantıklıdır.

Anne sütüyle beslenen bebekler için

• Emme kavrayışını (latch) kontrol edin
  Bebeğin memeyi derin ve tam kavraması, hava yutmasını önemli ölçüde azaltır. Emme sırasında sürekli „çıtırdama“ sesi geliyorsa veya süt ağzının kenarlarından sürekli akıyorsa, bir hemşireden, emzirme danışmanından ya da aile sağlığı merkezindeki ebelerden destek almak iyi olabilir.

• Farklı emzirme pozisyonları deneyin
  Bazı bebekler, daha dik oturur pozisyonda ya da anne hafif geriye yaslanmışken emzirildiğinde daha az hava yutar. Sizin ve bebeğinizin rahat ettiği pozisyonu bulana kadar denemekten çekinmeyin.

• Ortada mola verip gaz çıkarın
  Bebeğiniz çok gazlıysa her emzirmede sadece sonunda değil, ortasında da kısa bir ara verip gazını çıkarmayı deneyebilirsiniz.

Mama ile beslenen bebekler için

• Emzik akış hızını doğru seçin
  Akış çok hızlıysa bebek sütle birlikte havayı da hızla yutar, çok yavaşsa bu sefer daha güçlü emmeye çalıştığı için hava yutabilir. Bebeğin yaşına ve içiş şekline uygun başlık bulmak için biraz deneme yapmak gerekebilir.

• Biberonu eğimle tutun
  Emzik kısmı her zaman sütle dolu olmalı, yarısı hava dolu kalmamalı. Biberonu hafif eğimli ve emzik her an sütle dolu olacak şekilde tutmaya özen gösterin.

• Paced (kontrollü) biberonla besleme deneyin
  Bebeği biraz daha dik pozisyonda tutun, biberonu tamamen dik değil, daha yatay şekilde verin, sık sık kısa molalar verin. Emzirme ritmine benzeyen bu yöntem, hava yutmayı azaltabilir.

• Beslenme sırasında ve sonunda mutlaka gaz çıkarın
  Özellikle mama ile beslenen bebeklerde, ortada ve sonda gaz çıkarma rutini çok işe yarayabilir.

Hem anne sütüyle hem mamayla beslenen bebeklerde, çok yatar pozisyonda emzirmek yerine biraz daha dik konumda beslemek, hem gaz hem de reflü şikâyetlerini azaltmaya yardımcı olabilir.

---

Gaz damlası, probiyotikler ve ne zaman doktora gitmeli?

Piyasada bebek gazı için satılan çok sayıda ürün var. Bazıları bazı bebeklerde işe yararken, bazıları hiçbir fark yaratmayabiliyor. Bilimsel çalışmaların sonuçları da her zaman aynı doğrultuda değil.

Bebekler için simetikon gaz damlası

Birçok bebek gaz damlasında etkin madde olarak simetikon bulunur. Simetikon, mide ve bağırsaktaki gaz kabarcıklarının birleşip daha rahat çıkmasını sağlamaya çalışır.

Öne çıkan noktalar:

• Kullanım talimatına uyulduğunda, genelde bebekler için güvenli kabul edilir
• Bazı aileler, özellikle gaz ve geğirme sorununda belirgin rahatlama bildirmektedir
• Bilimsel araştırmaların sonuçları karışıktır, yani her bebekte mucizevi etki beklenmemelidir

Özellikle çok küçük ya da prematüre bebeklerde, herhangi bir ilaca başlamadan önce mutlaka aile hekiminize, çocuk doktorunuza ya da eczacınıza danışın. Dozaj konusunda kutu üzerindeki talimatlara mutlaka uyun.

Probiyotikler ve bebek gazı

Son yıllarda ebeveynler bebek gazı ve bebeklerde kolik için probiyotikleri de sıkça sormaya başladı.

• Özellikle Lactobacillus reuteri (L. reuteri) içeren bazı probiyotiklerin, emzirilen kolikli bebeklerde fayda sağlayabildiğini gösteren çalışmalar var.
• Etki, kolik şikâyetlerinde gaz sancısına göre biraz daha belirgin görünüyor ve her bebekte aynı sonucu vermiyor.

Probiyotik kullanmayı düşünüyorsanız:

• Önce mutlaka çocuk doktorunuzla konuşun.
• Sadece bebekler için özel üretilmiş bir ürün tercih edin.
• Faydası olup olmadığını değerlendirebilmek için birkaç hafta düzenli kullanmak gerekir.

Acilen doktora ne zaman başvurmalı?

Bebek gazı çoğu kez zararsız olsa da, bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlardan biri varsa zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun:

• Karın bölgesinde normale göre çok belirgin şişlik, sertlik ve dokununca şiddetli ağrı
• Yeşil ya da parlak sarı renkte kusma, fışkırır tarzda (projeksiyon) kusma
• Kakasında kan görmeniz
• Ateş, olağandışı uyku hali, halsizlik, bebeğin „bitkin“ durması
• Emmek ya da mama içmek istememesi, belirgin az idrara çıkma (bezinin çok daha az ıslanması), genel olarak hasta görünüm

İçinize sinmeyen bir tablo varsa, „Gazdır geçer.“ diye düşünmek yerine aile hekiminizi, 112 Acil’i ya da en yakın sağlık kurumunu arayın. Ebeveyn sezgisi çoğu zaman yersiz değildir.

---

Son söz: Suç sizde değil

Bebeklerde gaz geceleri bitmek bilmiyormuş gibi hissettirebilir. Ikınmalar, bir anda başlayan ağlama krizleri, bacakları karnına çekmeler çok dramatik görünebilir ve özgüveninizi zedeleyebilir.

Bu durum;

• sütünüzün „yetersiz“ ya da „kötü“ olduğunu
• yanlış mama seçtiğinizi
• bebeği „yanlış“ beslediğinizi

göstermez.

Çoğu zaman olan şey şu: Sindirim sistemi henüz olgunlaşmamış, minik bir insan; gazını çıkarmak için biraz fazladan yardıma ihtiyaç duyuyor.

Şunları birlikte deneyebilirsiniz:

• Bisiklet bacak hareketi ve karın masajı
• Kısa karınüstü zamanlar ve kolik tutuşu
• Farklı gaz çıkarma pozisyonu alternatifleri
• Emzirme ve biberon pozisyonlarını, besleme hızını gözden geçirmek

„Kolik mi gaz mı?“ diye kafanız karışıyorsa ya da her şey size fazla geliyorsa bunu tek başınıza çözmek zorunda değilsiniz. Aile hekiminizden, çocuk doktorunuzdan, hemşire ya da ebelerden destek isteyin, durumunuza özel öneriler alın.

Bu dönem gerçekten geçiyor. Bebeğinizin bağırsakları olgunlaştıkça bebeklerde gaz şikâyetleri hafifliyor ve bir gün dönüp baktığınızda, saatlerce „bisiklet bacak“ yaptığınız o uykusuz geceler sadece uzak bir anı olarak kalıyor.

_{Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve doktorunuzun, çocuk doktorunuzun veya başka bir sağlık uzmanının tavsiyesinin yerine geçmemelidir. Herhangi bir sorunuz veya endişeniz varsa bir sağlık uzmanına danışmalısınız.
Erby uygulamasının geliştiricileri olarak, yalnızca genel bilgilendirme amaçlı sunulan ve kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmeyen bu bilgiler temelinde aldığınız kararlardan sorumlu değiliz.}