Bé 3 tháng biết làm gì? Toàn bộ mốc phát triển, kỹ năng và cách hỗ trợ

Ba tháng tuổi có thể là một cột mốc khiến cha mẹ nhận ra con đã thay đổi rất nhiều. Bé vẫn còn nhỏ xíu, có thể cuộn tròn ngoan ngoãn trong vòng tay, nhưng đã tỉnh táo hơn, biểu cảm rõ ràng hơn và bắt đầu tò mò về mọi thứ xung quanh. Mới phút trước bé còn chăm chú nhìn khuôn mặt mẹ, phút sau đã ré lên thích thú với món đồ chơi, phát hiện ra đôi chân của mình hoặc cố gắng chống đẩy bằng đôi tay nhỏ xíu.

Bé 3 tháng: Con đã biết làm những gì?

Mỗi em bé có tốc độ phát triển riêng, vì vậy bài viết này không phải là một bài kiểm tra mà bé cần hoàn thành. Có bé 3 tháng rất thích «trò chuyện», có bé lại dành nhiều thời gian để quan sát. Một bé có thể biết lật sớm, trong khi bé khác chưa hề tỏ ra quan tâm đến việc này trong vài tuần nữa. Các kỹ năng thường xuất hiện từng bước, đôi khi tiến bộ rõ rệt chỉ sau một vài ngày.

Nếu bạn đang băn khoăn bé 3 tháng biết làm gì, câu trả lời có thể khiến bạn bất ngờ. Ở giai đoạn này, bé đang dần khỏe hơn, nhận ra các quy luật quen thuộc, phản ứng với mọi người và khám phá rằng hành động của mình có thể tạo ra những điều thú vị.

Các mốc vận động của bé 3 tháng

Những thay đổi về thể chất thường dễ nhận thấy nhất. Bé đã kiểm soát cơ thể tốt hơn, dù các động tác vẫn có thể hơi vụng về, bất chợt và rất khó đoán.

Bé giữ đầu vững hơn, phần thân trên khỏe hơn

Khi được bế thẳng dựa vào ngực mẹ hoặc đỡ ở tư thế ngồi, bé 3 tháng giữ đầu được lâu hơn trước. Đầu bé đôi khi vẫn lắc nhẹ, nhất là khi buồn ngủ hoặc mệt, nhưng tình trạng đầu bị ngửa ra sau như những tuần đầu thường đã giảm dần.

Trong các buổi tummy time cho bé 3 tháng, nhiều bé có thể chống bằng cẳng tay và nâng ngực khỏi mặt sàn. Trông bé giống như đang tập một động tác chống đẩy tí hon, với vẻ mặt vô cùng nghiêm túc. Đây là lúc các cơ ở cổ, vai, cánh tay và lưng được rèn luyện để chuẩn bị cho việc lật, ngồi rồi bò sau này.

Bạn có thể đặt món đồ chơi bé thích hoặc khuôn mặt của mình ở ngay phía trước khi cho bé nằm sấp. Một món đồ nhiều màu sắc sẽ khuyến khích bé ngẩng đầu và nhìn xung quanh. Tuy nhiên, hãy kết thúc nếu bé bắt đầu cáu gắt hoặc quá mệt. Một vài lần ngắn, thoải mái trong ngày thường hiệu quả hơn một buổi tập kéo dài.

Bé 3 tháng biết lật chưa?

Một số bé bắt đầu lật từ sấp sang ngửa vào khoảng thời gian này. Những bé khác có thể chỉ lắc lư sang hai bên, xoay hông hoặc vô tình lật người khi cố với lấy đồ vật. Đây đều có thể là dấu hiệu cho thấy khả năng nhận biết cơ thể và sức mạnh cơ bắp của bé đang tiến bộ.

Lần lật đầu tiên thường xảy ra vào lúc cha mẹ không ngờ tới. Khi bé bắt đầu có biểu hiện muốn lật, đừng để bé một mình trên giường, ghế sofa hoặc bàn thay tã, kể cả chỉ trong chốc lát. Khu vực ngủ cần được giữ thông thoáng, không có vật dụng mềm xung quanh. Khi cho bé ngủ, vẫn luôn đặt bé nằm ngửa.

Bàn tay, đồ chơi và những ngón chân nhỏ

Bé 3 tháng biết cầm nắm chưa? Ở tuổi này, bé bắt đầu đặc biệt chú ý đến đôi tay của mình. Bé có thể chăm chú nhìn các ngón tay, vung tay, xòe rồi nắm lòng bàn tay hoặc đưa hai tay lại gần nhau trước ngực. Việc đưa tay về đường giữa cơ thể là một bước quan trọng trong quá trình phối hợp hai bên cơ thể.

Khả năng với đồ vật cũng trở nên có chủ đích hơn. Bé có thể quơ vào món đồ treo trước mặt, gạt chiếc xúc xắc hoặc đưa tay về phía khuôn mặt mẹ. Ban đầu bé thường với hụt. Đến khi chạm được vào đồ chơi khiến nó rung lên, bé có thể nhìn món đồ với vẻ ngạc nhiên thích thú.

Đôi chân cũng là một «phát hiện» mới. Bé có thể nhấc chân lên, nắm lấy ngón chân hoặc chỉ đơn giản là nhìn chân đạp dưới lớp chăn. Đôi chân trần càng khiến bé tò mò vì bé có thể vừa nhìn vừa cảm nhận chúng. Hãy cho bé có thời gian vận động tự do trên sàn, nhưng luôn quan sát và bảo đảm khu vực chơi an toàn.

Thị lực bé 3 tháng: Bé nhìn thế giới rõ hơn

Thị lực bé 3 tháng thay đổi khá nhanh. Bé không còn chỉ tập trung vào những vật ở sát mặt nữa. Nhiều bé đã có thể nhìn xuyên qua một căn phòng và dõi theo người hoặc món đồ chơi di chuyển từ bên này sang bên kia.

Bé nhận ra khuôn mặt quen thuộc từ xa

Bạn có thể nhận thấy bé nhận ra mình trước cả khi bạn đến gần. Bé có thể tươi tỉnh hơn khi mẹ bước vào phòng, mỉm cười từ xa hoặc dõi theo khuôn mặt mẹ khi mẹ đi ngang qua. Những khuôn mặt thân quen ngày càng dễ được nhận diện, ngay cả khi không ở sát bên bé.

Khả năng phân biệt màu sắc cũng đang phát triển và dần phong phú hơn. Màu sáng, độ tương phản mạnh và họa tiết rõ nét có thể thu hút sự chú ý của bé. Tuy vậy, những vật dụng quen thuộc trong nhà cũng đủ hấp dẫn, chẳng hạn như rèm cửa có hoa văn, chiếc đèn, quạt trần hoặc thú cưng trong gia đình.

Bé có thể dành nhiều phút để ngắm đôi tay của mình. Bé đang học rằng những ngón tay đang cử động kia thuộc về mình và có thể được điều khiển theo ý muốn. Đây là những bài học đầu tiên về nhận biết cơ thể, phối hợp vận động và mối liên hệ giữa hành động với kết quả.

Bạn không cần mua những món đồ chơi thị giác đắt tiền. Một chiếc khăn nhiều màu, sách vải hoặc sách tranh đơn giản cũng đủ để bé quan sát. Bạn có thể di chuyển đồ vật chậm rãi để bé dễ dõi theo. Mắt và não của bé vẫn đang học cách phối hợp với nhau.

Phát triển xã hội bé 3 tháng: Nụ cười, tiếng cười và sự gắn kết

Đây thường là giai đoạn tương tác xã hội trở nên thú vị hơn hẳn. Bé không chỉ phản ứng với những gì xảy ra xung quanh mà còn bắt đầu chủ động tìm kiếm sự kết nối và cho bạn biết điều gì khiến mình vui.

Bé 3 tháng biết cười chưa?

Một trong những cột mốc được mong chờ nhất là tiếng cười. Ban đầu, đó có thể chỉ là tiếng khúc khích khe khẽ, sau đó trở thành tiếng cười rõ hơn khi mẹ hôn bụng, làm mặt ngộ nghĩnh hoặc chơi ú òa với bé.

Không phải bé nào cũng cười thành tiếng đúng lúc 3 tháng. Có bé cười mỉm rất nhiều nhưng phải vài tuần sau mới bật cười lớn. Dù xảy ra vào thời điểm nào, tiếng cười đầu tiên vẫn có thể khiến cha mẹ đứng lặng vì hạnh phúc. Nếu tiện, bạn có thể ghi lại, nhưng cũng đừng buồn nếu lúc đó điện thoại ở quá xa. Có những khoảnh khắc đẹp nhất chỉ cần được lưu giữ trong ký ức.

Bé có thể mỉm cười tự nhiên khi cảm thấy dễ chịu, đồng thời mỉm cười đáp lại khi bạn cười hoặc nói chuyện. Những nụ cười này cho thấy nhận thức xã hội của bé đang hình thành. Bé dần hiểu rằng khuôn mặt có thể thể hiện cảm xúc và biểu cảm của mình có thể tạo ra phản ứng từ người khác.

Bé phản ứng khác nhau với từng người

Bé 3 tháng có thể bắt đầu thể hiện sự gắn bó rõ ràng với cha mẹ hoặc người thường xuyên chăm sóc mình. Bé có thể nhanh chóng thư giãn hơn khi nằm trong vòng tay mẹ, quay về phía giọng nói quen thuộc hoặc khó chịu khi mẹ rời đi. Đồng thời, cách bé phản ứng với những người khác cũng có thể rất khác nhau.

Bé có thể cười thật tươi với ông bà thường gặp nhưng lại nhìn chăm chú, nghiêm nghị khi gặp khách lạ. Bé hoạt bát với một người chăm sóc nhưng yên lặng hơn khi ở cạnh người khác. Đây là điều bình thường. Bé đang học cách ghi nhớ mọi người, nhận ra giọng nói quen thuộc và điều chỉnh phản ứng tùy theo người đang ở bên cạnh.

Trò chơi tương tác không cần phức tạp. Bạn có thể hát cho bé nghe, bắt chước nét mặt của bé, lè lưỡi hoặc dừng lại giữa cuộc trò chuyện để bé «đáp lời». Hãy để bé quyết định nhịp độ. Nếu bé quay mặt đi hoặc bắt đầu quấy, có thể bé chỉ cần được nghỉ một lúc.

Giao tiếp: Bé bắt đầu «nói chuyện»

Những cuộc trò chuyện đầu tiên đang dần xuất hiện. Dù phần lớn vẫn là tiếng của bé, chúng có thể mang lại cảm giác gần gũi và ý nghĩa đến bất ngờ.

Tiếng ê a, ré lên và những cuộc trò chuyện dài

Nhiều bé 3 tháng bắt đầu phát ra những chuỗi âm thanh kéo dài như «u», «a» hoặc «m». Khi bạn nói, bé có thể đáp lại, dừng một chút như đang lắng nghe rồi tiếp tục «trò chuyện». Đây là hình thức giao tiếp qua lại đầu tiên, trước khi bé biết nói thành lời.

Bé cũng có thể ré lên vì thích thú, nhất là khi đang chơi vui. Một số bé bắt đầu khám phá giọng nói của mình và thử những âm cao chỉ vì nhận ra mình có thể tạo ra chúng. Bé khác lại thích thổi bong bóng nước bọt, rung môi hoặc thử các âm thanh mới bằng môi và lưỡi.

Hãy đáp lại tiếng của bé như thể bé đang kể cho bạn nghe một điều gì đó. Bạn có thể bắt chước tiếng ê a, trả lời bằng một câu ngắn rồi để yên một chút cho bé «nói» tiếp. Qua đó, bé học được nhịp điệu của giao tiếp từ rất lâu trước khi nói được từ đầu tiên.

Nhìn chung, tiếng khóc có thể giảm dần sau giai đoạn cao điểm trong những tuần đầu. Bé vẫn khóc khi đói, khó chịu, buồn ngủ quá mức hoặc cần được vỗ về, nhưng bạn có thể bắt đầu phân biệt nhu cầu của bé dễ hơn. Bé khóc ít hơn không có nghĩa là bé cần bạn ít hơn. Bé chỉ đang có thêm nhiều cách để giao tiếp.

Phát triển nhận thức: Bé bắt đầu hiểu các quy luật quen thuộc

Não bộ của bé đang liên tục tạo ra những mối liên hệ mới. Bé chú ý lâu hơn và bắt đầu đoán được điều gì có thể xảy ra tiếp theo.

Bé mong đợi những thói quen quen thuộc

Bé có thể phấn khích khi nhìn thấy bình sữa, nhận ra tư thế quen thuộc trước khi bú hoặc nghe những âm thanh thường có trong giờ tắm. Bé có thể đạp chân, mỉm cười, vung tay hoặc phát ra tiếng vui vẻ vì đã nhận ra thói quen ấy trước khi nó thực sự bắt đầu.

Những phản ứng này cho thấy trí nhớ và khả năng mong đợi ban đầu đang phát triển. Bé học được rằng một hình ảnh, âm thanh hoặc tư thế nhất định thường dẫn đến điều dễ chịu và quen thuộc.

Khám phá mối liên hệ giữa hành động và kết quả

Chiếc xúc xắc chuyển động khi bé gạt vào. Đồ treo nôi đung đưa khi được chạm tới. Người lớn mỉm cười khi bé mỉm cười. Những thử nghiệm nhỏ như vậy là bước đầu để bé hiểu về nguyên nhân và kết quả.

Bạn có thể thấy bé liên tục quơ vào một món đồ chơi, dừng lại rồi thử lần nữa sau khi nghe tiếng động. Bé không lặp đi lặp lại một cách vô nghĩa. Bé đang kiểm tra một điều mới: «Khi mình làm thế này thì chuyện gì sẽ xảy ra?».

Hãy chọn những món đồ chơi nhẹ, an toàn và dễ cầm. Chỉ cần đặt một món trong tầm với thay vì bày quá nhiều thứ xung quanh bé. Một chiếc xúc xắc đơn giản cũng có thể đem lại rất nhiều niềm vui khi bé bắt đầu hiểu cách nó hoạt động.

Khoảng thời gian chú ý dài hơn

Ở tuổi này, bé có thể nhìn theo một vật đang chuyển động lâu hơn, nghe hết một bài hát hoặc chăm chú nhìn một bức tranh trong sách. Bé vẫn dễ bị phân tâm và nhanh mệt, nhưng khoảng thời gian tập trung đã bắt đầu kéo dài.

Hãy đi theo điều bé đang quan tâm. Nếu bé say mê nhìn lá cây lay động ngoài ban công, cứ để bé quan sát. Nếu bé chỉ muốn xem hai trang sách rồi quay đi, điều đó cũng hoàn toàn ổn. Ở giai đoạn này, bé học hỏi qua những khoảnh khắc rất đỗi bình thường.

Giấc ngủ của bé 3 tháng

Giấc ngủ có thể bớt lộn xộn hơn vào giai đoạn này, dù không có gì bảo đảm rằng đêm nào cũng yên ả. Một số bé bắt đầu ngủ được liền mạch 5 đến 6 tiếng vào ban đêm. Với cha mẹ đang thiếu ngủ, khoảng thời gian này có thể giống như một món quà nhỏ.

Các giấc ngủ ngày đôi khi cũng trở nên dễ đoán hơn. Bạn có thể nhận ra một lịch sinh hoạt tương đối ổn định, dù thời lượng mỗi giấc vẫn thay đổi. Hôm nay bé ngủ 90 phút, ngày mai mỗi giấc chỉ kéo dài 25 phút, cả hai trường hợp đều có thể xảy ra.

Hãy tiếp tục để ý dấu hiệu buồn ngủ của bé, chẳng hạn như nhìn lơ đãng, dụi mắt, quay mặt đi hoặc đột nhiên quấy khóc. Một chuỗi hoạt động nhẹ nhàng, lặp lại trước giờ ngủ có thể giúp bé nhận biết rằng thời gian nghỉ ngơi sắp đến. Khi ngủ, hãy đặt bé nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc chắn. Không để gối rời, chăn dày, thú bông hay các vật mềm khác trong khu vực ngủ của bé.

Giấc ngủ không phát triển theo một đường thẳng. Bé lớn nhanh, bị ốm, thay đổi môi trường hoặc học được kỹ năng vận động mới đều có thể khiến giấc ngủ bị xáo trộn. Nếu ban đêm đột nhiên khó ngủ hơn, điều đó không có nghĩa là bạn đã làm sai điều gì.

Điều gì là bình thường ở bé 3 tháng?

Biểu đồ mốc phát triển 3 tháng có thể giúp cha mẹ hình dung khái quát, nhưng không thể mô tả hết sự khác biệt giữa những em bé khỏe mạnh. Khoảng thời gian đạt được mỗi kỹ năng khá rộng. Có bé tập trung vào vận động trước, trong khi bé khác lại thích nhìn mặt người và lắng nghe âm thanh hơn.

Bé có thể chưa biết lật, chưa cười thành tiếng hoặc chưa với đồ vật chính xác. Điều đó không tự động có nghĩa là bé gặp vấn đề. Hãy trao đổi với bác sĩ nhi, bác sĩ gia đình, nữ hộ sinh, nhân viên trạm y tế hoặc cơ sở y tế đang theo dõi bé nếu bạn có lo lắng. Đặc biệt, nên đưa bé đi kiểm tra nếu bé có vẻ quá mềm nhũn hoặc quá cứng, gặp khó khăn khi bú, không phản ứng với âm thanh hay khuôn mặt, hoặc mất đi một kỹ năng mà trước đó đã làm được.

Mục đích của việc theo dõi dấu hiệu phát triển 3 tháng là nhận ra sự tiến bộ của bé, không phải tạo áp lực cho cha mẹ. Hãy vui với từng thay đổi nhỏ: chiếc đầu đã vững hơn, chuỗi tiếng ê a kéo dài hơn, bàn tay tìm thấy món đồ chơi, hay nụ cười xuất hiện ngay khi bé nhìn thấy bạn bước vào phòng.

Điều gì sẽ đến tiếp theo?

Trong những tuần tới, bé có thể lật nhiều hơn, chống người khỏe hơn khi nằm sấp và với đồ vật chính xác hơn. Bé có thể bắt đầu nắm đồ chơi thay vì chỉ quơ vào, đưa đồ vật lên miệng và phát ra nhiều âm thanh hơn.

Một số bé cũng xuất hiện các dấu hiệu của giai đoạn khủng hoảng giấc ngủ 4 tháng, khi chu kỳ ngủ thay đổi khiến bé thức giấc nhiều hơn vào ban đêm hoặc ngủ ngày ngắn hơn. Điều này không xảy ra với tất cả trẻ và cũng không có nghĩa là giấc ngủ sẽ mãi tệ đi. Hãy xem đây là một bước chuyển trong quá trình phát triển, không phải là dấu hiệu cho thấy nếp sinh hoạt của gia đình đã thất bại.

Còn lúc này, hãy tận hưởng giai đoạn đầy sức sống ấy. Bé khỏe hơn, cởi mở hơn và tò mò hơn qua từng ngày. Những mốc phát triển 3 tháng không chỉ là các mục trong một bảng theo dõi. Đó còn là tiếng cười khe khẽ sau một khuôn mặt ngộ nghĩnh, bàn tay vươn về phía tay mẹ và ánh mắt rạng rỡ khi bé nhận ra bạn đang đến gần.