Bé 9 tuần: Các mốc phát triển, kỹ năng quan sát và cách chăm sóc hằng ngày

Đến khoảng 9 tuần tuổi, em bé có thể thay đổi rõ rệt chỉ sau vài ngày. Từ một trẻ sơ sinh chủ yếu ăn và ngủ, bé bắt đầu tỉnh táo hơn, biểu lộ cảm xúc nhiều hơn và chú ý đến người, đồ vật xung quanh. Những mốc phát triển bé 2 tháng này khiến các việc quen thuộc như thay tã hay cho bé nằm chơi trên sàn cũng trở nên thú vị hơn hẳn.

“9 tuần tuổi” nghe có vẻ như một mốc rất cụ thể, nhưng mỗi em bé lại có tốc độ riêng. Một bé 9 tuần đã có thể làm được vài điều dưới đây, trong khi bé khác cần thêm thời gian. Vì vậy, những biểu hiện sau chỉ là bức tranh tham khảo về bé 9 tuần phát triển như thế nào, không phải danh sách bắt buộc bé phải hoàn thành.

Phát triển thể chất

Cứng cáp hơn khi nằm sấp

Khi bé 9 tuần nằm sấp, bạn có thể thấy bé ngẩng đầu cao hơn và tự tin hơn so với vài tuần trước. Ngực bé có thể hơi nhấc khỏi mặt phẳng khi bé chống bằng cẳng tay. Bé ngẩng đầu nhìn xung quanh, giữ tư thế đó được vài giây rồi nhanh chóng mệt.

Nằm sấp là một bài tập khá nặng đối với em bé nhỏ. Thay vì cố cho bé tập thật lâu, hãy chia thành nhiều lần ngắn trong ngày. Mỗi lần vài phút trên sàn phẳng, sạch và không có vật cản là đủ. Bạn có thể nằm đối diện để bé nhìn thấy mặt mình, hoặc đặt món đồ chơi bé thích ngay trước mặt để khuyến khích bé ngẩng đầu và quan sát.

Một số bé vẫn không thích nằm sấp. Điều đó không có nghĩa là bé chậm phát triển. Hãy thử tập sau khi bé ngủ dậy hoặc sau khi ăn một lúc, tránh đặt bé nằm sấp ngay sau cữ bú. Nếu bé khóc nhiều hoặc có vẻ quá mệt, nên dừng lại và thử vào thời điểm khác.

Khả năng kiểm soát đầu đang tiến bộ

Bé 9 tuần kiểm soát đầu tốt hơn trước, nhưng đầu vẫn chưa hoàn toàn vững. Khi được bế thẳng dựa vào ngực người lớn hoặc được đỡ chắc phần thân, bé có thể giữ đầu ổn định trong vài giây. Đầu vẫn có thể lắc lư, nhất là khi bé mệt hoặc bạn thay đổi tư thế bế.

Bạn có thể nhận thấy bé giữ đầu tốt hơn khi ợ hơi, khi được bế đi lại hoặc khi ngồi tựa trên đùi người lớn. Dù vậy, hãy tiếp tục đỡ đầu và cổ cho bé mỗi khi bế lên hay đặt xuống. Khả năng giữ đầu sẽ dần chắc hơn trong những tháng tiếp theo.

Chân cử động mạnh và nhiều hơn

Đôi chân nhỏ của bé có thể hoạt động liên tục. Bé 9 tuần vận động thường đạp chân mạnh hơn, nhất là khi đang vui vẻ, thoải mái hoặc nằm ngửa. Các động tác cũng có thể cân đối hơn, hai chân cùng cử động tương tự nhau thay vì một bên hoạt động nhiều hơn hẳn.

Bé có thể đạp chân khi thay tã, nghe thấy giọng bố mẹ hoặc nhìn thấy món đồ chơi nhiều màu sắc. Trong lúc bé thức và có người quan sát, hãy cho bé nằm ngửa, mặc quần áo thoải mái để tự do cử động. Hạn chế quấn hoặc mặc đồ quá chật khi bé đang tỉnh.

Thị giác và khả năng quan sát

Theo dõi đồ vật mượt mà hơn

Một thay đổi dễ nhận thấy trong thị lực bé 2 tháng là khả năng dõi theo đồ vật đã tốt hơn. Bé có thể nhìn theo món đồ chơi di chuyển chậm từ bên này sang bên kia mà mắt không còn giật cục như trước. Bạn thử cầm một món đồ đơn giản cách mặt bé khoảng 20 đến 30 cm, chờ bé tập trung nhìn rồi nhẹ nhàng di chuyển sang hai bên.

Động tác cần đủ chậm. Nếu đưa đồ chơi quá nhanh, bé có thể mất dấu và quay mặt đi. Đây không phải là dấu hiệu bé không làm được, mà chỉ cho thấy thị giác vẫn đang trong quá trình luyện tập.

Bé cũng có thể chăm chú nhìn khuôn mặt bạn khi nghe bạn nói. Khuôn mặt luôn rất hấp dẫn với trẻ nhỏ. Đôi mắt, miệng và những thay đổi trong nét mặt của bạn mang đến cho bé rất nhiều điều để quan sát.

Khả năng phân biệt màu đang hình thành

Khi mới chào đời, trẻ thường bị thu hút bởi các hình ảnh tương phản mạnh như đen và trắng. Đến khoảng 9 tuần, khả năng nhận biết màu bắt đầu phát triển khi các tế bào cảm nhận màu đỏ, xanh lá và xanh dương trong mắt dần trưởng thành. Lúc này, bé có thể chú ý đến những đồ vật nhiều màu hơn thay vì chỉ thích các hình đen trắng.

Một chiếc khăn màu đỏ, món đồ chơi mềm màu xanh lá hay quyển sách màu xanh dương đều có thể khiến bé chú ý. Bạn không cần mua bộ đồ chơi kích thích giác quan đắt tiền. Một chiếc khăn xô có màu nổi, sách tranh đơn giản hoặc chiếc áo có họa tiết của bố mẹ cũng đủ để bé ngắm nhìn.

Đây vẫn là giai đoạn đầu của quá trình phát triển thị giác. Màu sắc bé nhìn thấy có thể chưa giống hoàn toàn với cách người lớn nhìn, đồng thời mức độ chú ý cũng thay đổi tùy lúc bé buồn ngủ, đói bụng hoặc ánh sáng trong phòng.

Tập trung tốt hơn ở khoảng cách gần

Bé thường nhìn rõ nhất những vật cách mặt khoảng 20 đến 30 cm. Đây cũng là khoảng cách giữa khuôn mặt của bạn và bé khi ôm, cho bú hoặc trò chuyện. Vì thế, khuôn mặt bố mẹ thường là hình ảnh bé yêu thích nhất.

Bạn có thể thấy bé nhìn từ mắt xuống miệng bạn, nhất là khi bạn đang nói. Những khoảnh khắc như vậy giúp bé làm quen với giao tiếp từ rất lâu trước khi biết nói. Hãy mỉm cười, dừng lại một chút và cho bé thời gian nhìn lại. Một cuộc trò chuyện yên tĩnh đôi khi hấp dẫn hơn cả món đồ chơi phát ra âm thanh.

Phát triển xã hội và cảm xúc

Nụ cười xã hội rõ ràng hơn

Nụ cười xã hội thường xuyên là một trong những mốc phát triển bé 2 tháng được bố mẹ mong chờ nhất. Bé có thể cười khi nhìn thấy khuôn mặt quen thuộc, nghe giọng nói yêu thích hoặc đoán được sắp có một trò chơi vui. Đôi khi bé cũng cười với người lạ, đặc biệt khi đang tỉnh táo, no bụng và dễ chịu.

Nụ cười này khác với những biểu cảm thoáng qua khi bé ngủ. Bé đang dần liên kết khuôn mặt, giọng nói và những trải nghiệm dễ chịu với nhau. Có thể bạn sẽ lặp đi lặp lại một bài hát ngộ nghĩnh hoặc làm một vẻ mặt thật buồn cười vì biết chắc bé sẽ mỉm cười đáp lại. Hãy cứ tận hưởng những phút giây ấy.

Tuy nhiên, không phải lúc nào bé cũng cười theo yêu cầu. Có khi bé đang chăm chú quan sát, lúc khác lại quá mệt để phản ứng. Hãy nhìn vào xu hướng chung trong vài ngày, thay vì chờ bé thể hiện mỗi lần bạn lấy điện thoại ra quay.

Âm thanh bi bô đa dạng hơn

Ở giai đoạn này, tiếng bi bô của bé thường phong phú hơn. Thay vì chỉ phát ra một âm đơn như “a”, bé có thể kéo dài nhiều nguyên âm, chẳng hạn “a a”, “u u” hoặc “ô ô”. Bé cũng có thể ngừng lại như đang chờ bạn trả lời, rồi tiếp tục phát âm khi nghe thấy giọng bạn.

Đáp lại những âm thanh đó là cách đơn giản để khuyến khích giao tiếp sớm. Bạn có thể bắt chước âm bé vừa phát ra, nói thêm vài từ và chừa một khoảng lặng để bé đáp lại. Những lượt tương tác qua lại như vậy giúp bé làm quen với nhịp điệu của một cuộc trò chuyện.

Khi nằm yên trong nôi và cảm thấy thoải mái, bé còn có thể thử nhiều âm thanh khác như tiếng ré lên, tiếng khò khè, tiếng thở dài hoặc những tiếng nguyên âm nho nhỏ. “Kho từ vựng” của bé đang dần mở rộng.

Nhận ra những người thân quen

Đến 9 tuần, nhiều bé đã nhận ra bố mẹ hoặc người chăm sóc chính qua khuôn mặt, giọng nói và mùi hương. Bé có thể quay đầu về phía giọng nói quen thuộc, nhanh chóng dịu lại khi được bế hoặc phản ứng khác đi khi bạn bước vào phòng so với lúc gặp người lạ.

Sự nhận biết không phải lúc nào cũng thể hiện bằng nụ cười. Bé có thể thay đổi nhịp thở, ngừng cử động, nhìn chăm chú hoặc đạp chân phấn khích. Mỗi bé có một cách thể hiện riêng. Có bé nhìn người thân thật lâu, có bé lại cười nói và cử động liên tục.

Mối liên kết quen thuộc này giúp bé cảm thấy an toàn hơn. Qua những việc lặp lại hằng ngày như được ôm, bú, vỗ về và trò chuyện, bé dần hình thành cảm giác yên tâm với người chăm sóc mình.

Kỹ năng vận động

Bàn tay mở ra và cử động có chủ đích hơn

Khả năng phối hợp bàn tay của bé đang dần tiến bộ. Khi tỉnh táo và thư giãn, bàn tay bé có thể mở nhiều hơn thay vì luôn nắm chặt. Bé cũng có thể chủ động đưa tay lên miệng, chứ không chỉ tình cờ vung tay đúng hướng.

Đưa tay lên miệng là một cách luyện tập hữu ích. Bé đang học cách cảm nhận vị trí của bàn tay và điều khiển bàn tay theo ý muốn. Bé có thể mút ngón tay, chạm môi hoặc nắm hai bàn tay vào nhau trong giây lát.

Bạn cũng có thể thấy bé quơ tay về phía món đồ chơi được treo gần đó. Bé chưa thể với chính xác mỗi lần và đôi khi còn với lệch khá xa. Điều này hoàn toàn bình thường. Điều đáng chú ý là bé đã bắt đầu quan tâm đến việc vươn tay và thử kết nối chuyển động với vật mình nhìn thấy.

Hãy chọn đồ chơi nhẹ, được làm chắc chắn và đặt trong tầm nhìn của bé. Không để đồ chơi rời trong chỗ ngủ, đồng thời luôn quan sát bé khi chơi.

Những cử động ban đầu còn vụng về

Ở tuổi này, các động tác của bé vẫn có thể đột ngột và thiếu phối hợp. Bé có thể vươn một tay, vung cả hai tay rồi bất chợt không còn hứng thú. Bé cũng có thể nắm ngón tay của bạn trong chốc lát nhưng chưa giữ được đồ chơi ổn định.

Đó đều là những mốc phát triển trẻ sơ sinh 9 tuần thường gặp. Sự tiến bộ thường không diễn ra đều đặn từng ngày. Một kỹ năng có thể xuất hiện hôm nay, vài ngày sau tạm thời không thấy rồi trở lại thường xuyên hơn.

Thói quen và thời gian tỉnh táo

Khoảng thời gian tỉnh táo kéo dài hơn

Đến khoảng 9 tuần, bé thường tỉnh lâu hơn trước, có thể từ 60 đến 90 phút mỗi lần, đặc biệt là vào buổi sáng. Trong khoảng thời gian này, bé có thể nhìn ngắm xung quanh, lắng nghe giọng nói, tập nằm sấp, bú và tương tác trực diện với bố mẹ trước khi buồn ngủ trở lại.

Thời gian thức lâu hơn đem đến nhiều cơ hội chơi và trò chuyện, nhưng cũng dễ khiến bố mẹ không kịp nhận ra bé đã quá mệt. Bé đang vui vẻ nhìn đồ chơi có thể nhanh chóng trở nên cáu kỉnh. Hãy để ý các dấu hiệu như nhìn xa xăm, quay mặt đi, ngáp, dụi mặt hoặc đột nhiên khó chịu.

Bạn không cần lấp đầy từng phút bé thức bằng hoạt động. Ôm bé yên lặng, nghe nhạc nhẹ hoặc cùng bé nhìn ra cửa sổ cũng là những cách tương tác phù hợp.

Bắt đầu hình thành sở thích về thời điểm trong ngày

Bé có thể bắt đầu có những khung giờ yêu thích riêng. Chẳng hạn, buổi sáng bé tỉnh táo, nhìn chăm chú và đạp chân vui vẻ, nhưng đến cuối buổi chiều lại dễ quấy. Có bé dễ chịu và thích giao tiếp sau khi ngủ dậy, trong khi một số bé thường khó chịu hơn vào buổi tối.

Những dấu hiệu này giúp bạn hiểu bé hơn, nhưng chưa thể xem là một thời gian biểu cố định. Việc bú, tăng cân, ngủ nghỉ, có khách đến nhà hoặc những thay đổi trong sinh hoạt đều có thể ảnh hưởng đến tâm trạng của bé. Bạn có thể ghi chú đơn giản trên điện thoại về giờ bé bú, ngủ và bắt đầu có dấu hiệu mệt.

Khi tìm hiểu bé 9 tuần biết làm gì hay cần chuẩn bị gì ở giai đoạn này, hãy nghĩ đến những nhịp sinh hoạt đang hình thành, thay vì chờ một lịch trình thật đều đặn. Bạn có thể dựa vào tín hiệu của bé mà chăm sóc, không cần cố làm cho mọi ngày giống hệt nhau.

Khi nào nên hỏi ý kiến chuyên môn

Mỗi em bé phát triển với tốc độ khác nhau. Tuy nhiên, bạn nên trao đổi với bác sĩ nhi, nữ hộ sinh, điều dưỡng hoặc trạm y tế nếu nhận thấy bé mất đi một kỹ năng đã có, thường xuyên dùng một bên cơ thể nhiều hơn hẳn bên kia, dường như không thể cử động cả hai chân, hoặc hiếm khi phản ứng với khuôn mặt, giọng nói hay ánh sáng. Nếu có điều gì khiến bạn lo lắng, cứ mạnh dạn hỏi. Bố mẹ là người hiểu các biểu hiện hằng ngày của bé rõ nhất.

Những biểu hiện về bé 2 tháng phát triển và phát triển trẻ sơ sinh được đề cập ở đây chỉ mang tính tham khảo. Đây không phải bài kiểm tra, chẩn đoán hay cuộc đua giữa các em bé. Có bé tập trung vào nụ cười và tiếng bi bô trước, có bé lại dành nhiều thời gian để luyện sức mạnh cơ thể. Hãy vui với từng thay đổi nhỏ: lồng ngực nhấc lên khi nằm sấp, ánh mắt vững hơn, bàn tay mở ra với về phía đồ chơi, hay nụ cười rạng rỡ khi bé nhìn thấy bạn.

Đó chính là sự phát triển của bé ở tuần thứ 9 trong đời thực: từ từ, không hoàn toàn đồng đều và luôn có những bất ngờ đáng yêu.