Bé giật mình và run: nguyên nhân, dấu hiệu cần lo và khi nào nên đi khám

Một cái cằm rung nhẹ, bàn tay run rẩy hoặc động tác đột ngột dang hai tay có thể khiến cha mẹ hoảng hốt, nhất là trong những tuần đầu chưa quen với các biểu hiện của trẻ sơ sinh. Bạn có thể tự hỏi: “Bé giật mình bình thường không?”. Phần lớn trường hợp, câu trả lời là có. Trẻ nhỏ thường cử động giật, nhanh và thiếu phối hợp, đặc biệt khi khóc, bú, vừa thức dậy hoặc đang ngủ.

Điều đáng mừng là đa số tình trạng bé run và giật mình đều không nguy hiểm. Đây thường là dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh của bé vẫn đang hoàn thiện khả năng điều khiển cơ thể. Dù vậy, hiểu đâu là biểu hiện thường gặp và khi nào cần đưa trẻ đi khám sẽ giúp cha mẹ bớt lo lắng trong những tháng đầu đời.

Vì sao trẻ sơ sinh hay run và giật mình?

Khi mới chào đời, hệ thần kinh của bé chưa phát triển hoàn chỉnh. Các dây thần kinh được bao bọc bởi lớp bảo vệ gọi là bao myelin, giúp truyền tín hiệu điện nhanh và chính xác. Trong những tháng đầu, lớp bao này vẫn tiếp tục hình thành.

Vì vậy, tín hiệu truyền qua lại giữa não, tủy sống và cơ bắp đôi khi chưa thật sự ổn định. Động tác của bé có thể trông run rẩy, mạnh hơn bình thường hoặc thiếu nhịp nhàng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến tình trạng run ở trẻ sơ sinh khá phổ biến.

Bé có thể run rõ hơn khi đói, lạnh, mệt, phấn khích hoặc khóc. Một tiếng động nhỏ cũng đủ khiến bé giật mình, còn khi ngủ, các ngón tay, tay hoặc chân có thể co giật nhẹ. Nhìn có vẻ đáng sợ, nhưng nhiều khi đó chỉ là một phần của quá trình phát triển hệ thần kinh trẻ sơ sinh.

Những cử động thường gặp và thường là bình thường

Rung cằm hoặc run cằm

Rung cằm trẻ sơ sinh là một trong những điều khiến cha mẹ thường xuyên thắc mắc. Môi dưới hoặc cằm của bé có thể rung nhẹ trong vài giây, nhất là khi bé khóc, đói, khó chịu hoặc bị lạnh.

Nguyên nhân thường là các cơ vùng mặt vẫn đang học cách hoạt động nhịp nhàng. Cha mẹ có thể thấy hiện tượng này khi thay tã, sau khi tắm hoặc trong lúc bé khóc nhiều. Khi bé bình tĩnh và được giữ ấm, cằm thường tự hết rung.

Ở đa số trẻ, biểu hiện này giảm rõ rệt khi bé được 2 đến 3 tháng tuổi. Cằm rung thoáng qua, thỉnh thoảng mới xuất hiện và có nguyên nhân dễ nhận biết thường không đáng lo.

Run tay và cánh tay

Những cử động nhỏ, nhanh và hơi giật ở bàn tay, cổ tay hoặc cánh tay cũng khá phổ biến. Cha mẹ có thể gọi đây là bé run tay hoặc những cơn run nhẹ. Hiện tượng thường xuất hiện khi bé đói, khóc, bực bội hoặc cố với lấy đồ vật.

Một số bé run nhiều hơn trong giai đoạn ngủ hoạt động, tương tự pha ngủ REM ở người lớn. Khi đó, các ngón tay có thể rung, hai tay giật nhẹ hoặc bàn tay run trong chốc lát rồi tự dừng.

Nếu cử động hết khi bé bình tĩnh lại hoặc khi cha mẹ nhẹ nhàng đỡ tay, đây thường là dấu hiệu yên tâm. Tình trạng bé run tay khi khóc hay khi bị kích thích thường thuộc nhóm run sinh lý, không nhất thiết là biểu hiện bệnh.

Phản xạ Moro, hay phản xạ giật mình ở trẻ sơ sinh

Phản xạ Moro ở trẻ sơ sinh là phản ứng tự động trước một thay đổi đột ngột. Tiếng động lớn, chuyển động nhanh hoặc cảm giác như mất điểm tựa có thể khiến bé:

1. Dang hai tay sang hai bên.
2. Xòe các ngón tay.
3. Co tay trở lại về phía người.
4. Đôi khi bật khóc trong chốc lát.

Đây chính là phản xạ bé giật mình quen thuộc. Bé có thể giật mình khi được đặt xuống nôi hoặc giường, dù cha mẹ đã cố gắng thao tác thật nhẹ nhàng. Phản xạ này thường rõ nhất trong giai đoạn sơ sinh và giảm dần từ 4 đến 6 tháng tuổi, khi khả năng vận động chủ động và kiểm soát cơ bắp tốt hơn.

Quấn khăn đúng cách có thể giúp một số bé bớt giật mình. Tuy nhiên, cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn ngủ an toàn, không quấn quá chặt và phải ngừng quấn khi bé bắt đầu có dấu hiệu lẫy hoặc cố xoay người.

Chân run khi thay tã

Bạn có từng thấy chân bé run khi tháo tã chưa? Không khí mát chạm vào da có thể gây rùng mình hoặc khiến chân bé rung nhẹ. Sự thay đổi đột ngột từ cơ thể đang được mặc ấm sang trạng thái tiếp xúc với không khí lạnh cũng đủ làm một số bé run chân.

Hiện tượng này thường dừng lại khi bé được mặc đồ hoặc đắp khăn và cảm thấy dễ chịu hơn. Cha mẹ nên giữ phòng đủ ấm, thay tã nhanh nhưng nhẹ nhàng, đồng thời chuẩn bị sẵn khăn mềm bên cạnh. Không đặt túi chườm nóng, chai nước nóng hoặc đệm sưởi điện trong nôi vì có thể gây bỏng và làm tăng nguy cơ mất an toàn khi ngủ.

Cử động giật nhẹ khi ngủ

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh không hoàn toàn yên tĩnh. Trong giai đoạn ngủ hoạt động, tương tự pha REM, bé có thể giật nhẹ, mỉm cười, nhăn mặt, mút môi, nhíu mày hoặc cử động tay chân. Nhịp thở đôi khi cũng thay đổi nhẹ.

Những cử động này thường là một phần bình thường trong quá trình não bộ phát triển. Cha mẹ dễ nhận thấy hơn khi bé vừa thiu thiu ngủ hoặc chuyển từ chu kỳ ngủ này sang chu kỳ khác. Nếu bé chỉ giật khi ngủ và cử động dừng lại sau khi thức, đó thường là dấu hiệu đáng yên tâm.

Vì thế, nếu bạn từng băn khoăn “vì sao bé giật mình khi ngủ?”, câu trả lời có thể đơn giản là bé đang ở giai đoạn ngủ hoạt động. Trẻ sơ sinh dành phần lớn thời gian ngủ trong trạng thái này.

Phân biệt co giật và run ở trẻ sơ sinh

Nhìn bằng mắt thường, việc phân biệt run sinh lý với co giật ở trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng dễ dàng. Một dấu hiệu có thể tham khảo là xem cử động có dừng lại khi được giữ nhẹ hay không.

Cơn run hoặc rung thông thường thường dừng khi cha mẹ nhẹ nhàng đỡ hoặc giữ phần chi đang run. Chẳng hạn, bàn tay đang rung có thể yên lại khi bạn đặt tay bao quanh để nâng đỡ. Không bóp chặt, ghì xuống hoặc cố ép cử động dừng lại. Chỉ cần chạm và đỡ nhẹ là đủ.

Cơn co giật thường vẫn tiếp diễn dù được giữ nhẹ. Bé có thể xuất hiện các cử động lặp đi lặp lại theo nhịp, xảy ra thành từng chuỗi và không có yếu tố rõ ràng như đói, lạnh hay khóc. Không phải lúc nào toàn thân bé cũng rung. Đôi khi chỉ một cánh tay, một bên mặt hoặc hai chân bị ảnh hưởng.

Cha mẹ không cần tự chẩn đoán tại nhà. Nếu cử động trông khác thường, hãy liên hệ với bác sĩ nhi, cơ sở y tế hoặc trạm y tế để được tư vấn. Bác sĩ có thể cần xem video và trực tiếp thăm khám cho bé.

Khi nào bé giật mình cần đi khám?

Phần lớn các đợt run hoặc giật chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và liên quan đến khóc, lạnh, đói, giật mình hoặc giấc ngủ. Hãy đưa bé đi khám hoặc liên hệ cơ sở y tế nếu biểu hiện không giống những tình huống này.

Cần sớm đưa trẻ đi khám khi nhận thấy:

• Cử động lặp đi lặp lại theo nhịp và không dừng lại dù đã nhẹ nhàng giữ tay hoặc chân của bé.
• Các cơn run xuất hiện thường xuyên hơn, mạnh hơn hoặc kéo dài hơn theo thời gian, thay vì giảm dần.
• Mắt có biểu hiện bất thường như nhìn trân trân, liên tục đảo lên hoặc lệch hẳn sang một bên.
• Bé buồn ngủ bất thường, khó đánh thức, mềm nhũn hoặc phản ứng kém hơn mọi ngày.
• Bé bú kém, nôn nhiều lần hoặc có thay đổi rõ rệt trong thói quen bú.
• Cơn run xảy ra không liên quan đến khóc, lạnh, thức dậy, bú hay ngủ.
• Cơn run đi kèm tím tái, da rất nhợt, khó thở hoặc có lúc ngừng thở.

Nếu bé đang có một cơn kéo dài, thở không bình thường, tím tái hoặc rất nhợt, không đáp ứng khi gọi hay chạm vào, hãy gọi 115 hoặc đưa bé đến cơ sở cấp cứu ngay. Nếu có thể, đặt bé nằm nghiêng ở nơi an toàn, dọn các vật xung quanh và không cho bất cứ thứ gì vào miệng, cũng không ghì chặt tay chân bé.

Nên làm gì khi bạn lo lắng?

Hãy cố gắng bình tĩnh, dù điều này không dễ khi nhìn thấy bé run. Nếu cơn tái diễn, bạn có thể dùng điện thoại quay một đoạn video ngắn. Cố gắng quay cả người bé, không phóng quá gần và không làm gián đoạn việc chăm sóc. Video sẽ giúp bác sĩ đánh giá tốt hơn, nhất là khi cử động đã hết trước lúc gia đình đến phòng khám.

Bạn cũng nên ghi lại một số thông tin:

• Cơn bắt đầu lúc nào?
• Kéo dài bao lâu?
• Bé đang khóc, lạnh, đói, vừa thức dậy hay đang ngủ?
• Cử động có dừng khi được nhẹ nhàng đỡ không?
• Mắt bé mở, nhìn cố định hay đảo lên?
• Bé có phản ứng khi nghe giọng nói hoặc được chạm vào không?
• Sau đó bé bú và thở có bình thường không?

Đừng trì hoãn việc cấp cứu chỉ để quay video. An toàn của bé luôn là ưu tiên hàng đầu.

Tiên lượng thường rất tốt

Vậy bé giật mình bình thường không? Trong rất nhiều trường hợp, đây là biểu hiện bình thường. Rung cằm, run nhẹ ở tay, phản xạ Moro, chân rung khi gặp lạnh và các cử động giật nhẹ trong lúc ngủ đều thường gặp ở trẻ nhỏ. Khi hệ thần kinh trưởng thành hơn và các bao myelin tiếp tục phát triển, cử động của bé thường trở nên mềm mại, ổn định hơn.

Nhiều tình trạng run sinh lý giảm hoặc hết trước 3 đến 4 tháng tuổi, trong khi phản xạ Moro có thể còn đến khoảng 4 đến 6 tháng. Mỗi bé có tốc độ phát triển riêng, vì vậy không nên so sánh quá cứng nhắc với trẻ khác.

Hãy tin vào cảm nhận của mình. Cha mẹ là người hiểu rõ nhất những biểu hiện thường ngày của bé. Phần lớn các cơn run không nguy hiểm, nhưng nếu cử động thay đổi, nặng dần hoặc đi kèm bú kém, mắt bất thường hay giảm tỉnh táo, bé cần được nhân viên y tế đánh giá. Chủ động hỏi bác sĩ không bao giờ là phản ứng thái quá.