Cách thay tã cho bé sơ sinh - Bao lâu thay, phân bình thường và cách phòng hăm

Những lần thay tã đầu tiên có thể khiến bạn thấy như đang tham gia một gameshow làm cha mẹ: hai cái chân bé xíu đạp loạn xạ, phân trẻ sơ sinh màu sắc bí ẩn, lau đến cái khăn ướt thứ mười lăm vẫn chưa tự tin là sạch hẳn. Hít sâu một hơi. Bạn sẽ làm việc này rất nhiều, nên nó sẽ trở thành phản xạ cực nhanh thôi.

Bài viết này sẽ cùng bạn đi qua cách thay tã, thay tã bao lâu một lần cho trẻ sơ sinh, màu phân trẻ sơ sinh bình thường là như thế nào, và làm sao để giữ da con luôn dễ chịu, hạn chế hăm tã.

Thay tã cho bé sơ sinh bao lâu một lần

Bạn sẽ nghe rất nhiều kiểu “quy tắc”, nên càng nghe càng rối. Một nhịp thay tã sơ sinh đơn giản mà hợp lý là:

• Khoảng 2 - 3 giờ một lần ban ngày, hoặc
• Sau mỗi cữ bú, và
• Ngay sau khi bé đi tiêu

Ở Việt Nam, nhiều bố mẹ chọn cách gắn thay tã với cữ bú. Bé bú xong, bé ợ hơi, là tranh thủ thay tã luôn. Như vậy bạn không phải mở tã kiểm tra liên tục, mà vẫn thay đủ thường xuyên để da bé được khô ráo.

Một vài gợi ý chi tiết hơn:

• Chỉ ướt tiểu: Thường có thể chờ tối đa khoảng 3 giờ, trừ khi sờ thấy bỉm rất nặng, phồng căng hoặc bé khó chịu.
• Có phân: Thay ngay khi phát hiện. Phân trẻ sơ sinh khá chua, dễ gây kích ứng da.
• Ban đêm: Nếu bé ngủ yên, tã chỉ ướt tiểu, nhiều bố mẹ để bé ngủ tiếp và thay vào cữ bú đêm kế tiếp. Nếu có phân, vẫn nên thay, kể cả 3 giờ sáng.

Nếu bạn đang băn khoăn cụ thể thay tã sơ sinh bao lâu một lần trong tuần đầu, hãy chuẩn bị tinh thần: khoảng 8 - 12 lần mỗi 24 giờ. Nghe thì nhiều, thực ra đúng là nhiều. Nhưng hoàn toàn bình thường.

Hướng dẫn từng bước: cách thay tã cho bé

Mỗi nhà sẽ có một vài “mẹo riêng”, nhưng cách dưới đây đơn giản, an toàn và được nhiều điều dưỡng, nữ hộ sinh ở bệnh viện sản gợi ý.

1. Chuẩn bị đầy đủ trước khi thay

Trước khi bắt đầu thay tã, hãy để mọi thứ trong tầm tay:

• Tã/bỉm sạch (nên chuẩn bị 2 cái đề phòng “tai nạn”)
• Khăn ướt cho em bé hoặc bát nước ấm với bông gòn/gạc mềm
• Kem chống hăm tã hoặc thuốc mỡ bảo vệ da (nếu bạn dùng)
• Đệm lót thay tã hoặc khăn tắm lớn
• Áo/body dự phòng nếu bé còn rất nhỏ hoặc bạn “linh cảm” hôm nay dễ… bể bỉm

Đặt bé nằm ngửa trên mặt phẳng an toàn. Nếu dùng bàn thay tã cao, luôn giữ ít nhất một tay trên người bé. Trẻ rất nhỏ vẫn có thể bất ngờ vặn mình.

2. Mở tã và “thăm dò tình hình”

1. Mở miếng dán của tã bẩn.
2. Nhẹ nhàng nâng hai chân bé bằng cách giữ hai mắt cá chân và nhấc nhẹ mông lên. Tránh kéo chân lên quá cao vì có thể tạo lực không tốt cho khớp háng.
3. Nếu nhiều phân, bạn có thể dùng phần trước của tã bẩn lau sơ bớt, gập phần bẩn vào trong.

Kéo tã bẩn ra, tạm gập lại để phía dưới mông bé vài giây nếu cần, phòng trường hợp “biểu diễn thêm hiệp nữa”.

3. Cách lau rửa đúng (và cách vệ sinh khi thay tã cho bé gái)

Vệ sinh sạch sẽ quan trọng không kém việc thay đủ thường xuyên.

• Với bé gái, luôn lau từ trước ra sau. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong vệ sinh khi thay tã cho bé gái. Bắt đầu từ vùng mu rồi lau dần về phía hậu môn, tránh để vi khuẩn từ hậu môn đi ngược lên đường tiểu.
• Với bé trai, lau sạch xung quanh dương vật và bìu, chú ý các nếp gấp. Không kéo tụt bao quy đầu của bé xuống.

Một vài lưu ý chung:

• Mỗi lần lau nên dùng một miếng khăn ướt hay miếng bông sạch, không lau đi lau lại bằng một miếng.
• Nhẹ nhàng mở các nếp gấp ở bẹn, quanh bộ phận sinh dục và giữa hai mông. Phân rất hay “trú ẩn” trong đó.
• Nếu bé bị dính phân nhiều, hãy lau thật nhẹ tay, chia thành nhiều lần lau, tránh chà mạnh một chỗ.

Với trẻ sơ sinh còn rất nhỏ hoặc da cực kì nhạy cảm, bạn có thể ưu tiên dùng nước ấm và bông mềm thay vì khăn ướt có mùi thơm.

4. Làm sạch hết các nếp gấp và để da khô thoáng

Khi trông đã sạch sẽ rồi:

• Kiểm tra lại tất cả nếp gấp da: bẹn, đùi, hai bên mông, sau đầu gối nếu lần “nổ bỉm” hôm nay khá hoành tráng.
• Thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm, hoặc chờ 30 - 60 giây cho vùng da tự khô. Một chút thời gian “phơi” không khí rất tốt cho việc phòng hăm tã.

Bạn có thể cho bé “thả rông” vài phút trên tấm lót chống thấm để da hô hấp tốt hơn. Chỉ cần chuẩn bị tinh thần sẵn sàng hứng một màn “tè tự do”.

5. Bôi kem chống hăm tã khi cần

Không bắt buộc phải bôi kem mỗi lần thay tã. Nhiều bố mẹ chọn bôi một lớp mỏng:

• Khi thấy da bé hơi ửng đỏ, kích ứng
• Vào ban đêm, lúc thời gian giữa hai lần thay có thể dài hơn
• Giai đoạn bé mọc răng, sau tiêm ngừa, khi phân loãng hơn bình thường

Thường chỉ cần lượng cỡ hạt đậu. Bôi quá dày có thể bí da. Tán mỏng kem ở những vùng tã chạm vào, nhất là mông và bẹn.

6. Mặc tã mới

1. Lót tã sạch dưới mông bé, phần có miếng dán quay về phía lưng.
2. Kéo phần trước tã lên giữa hai chân.
3. Dán hai miếng dán sao cho tã ôm vừa vặn, không siết chặt. Bạn nên luồn được khoảng hai ngón tay vào cạp tã một cách thoải mái.
4. Với bé sơ sinh, gập nhẹ mép trên của tã xuống dưới rốn, để cuống rốn khô và sạch.

Nếu bạn đang tập thay tã sơ sinh mà thấy tã nào cũng hoặc quá to hoặc quá chật, có thể bé cần đổi cỡ hoặc đổi loại. Mỗi hãng bỉm/tã ôm dáng khác nhau.

Phân trẻ sơ sinh bình thường như thế nào

Các bố mẹ mới sinh nói về phân trẻ sơ sinh rất nhiều, vì nó thay đổi khá nhanh, màu sắc cũng… ấn tượng.

Phân meconium ở trẻ sơ sinh (ngày 1 - 2)

Trong 1 - 2 ngày đầu sau sinh, bé sẽ đi phân meconium:

• Màu xanh đen, gần như đen hẳn
• Rất dính, hơi giống nhựa đường
• Hầu như không mùi hoặc mùi nhẹ

Đây là hiện tượng bình thường. Phân meconium là phần chất bé đã nuốt trong bụng mẹ. Khá khó lau sạch, nên dùng thêm nước ấm và bông/gạc sẽ dễ hơn.

Phân chuyển tiếp (ngày 3 - 4)

Khoảng ngày thứ ba trở đi, phân bắt đầu thay đổi:

• Màu chuyển sang xanh rêu hoặc xanh nâu
• Bớt dính, giống dạng sệt, sền sệt
• Lượng phân thường nhiều hơn

Đây là giai đoạn phân chuyển tiếp, cho thấy hệ tiêu hóa của bé đang bắt đầu xử lý sữa tốt hơn.

Phân vàng hạt ở bé bú mẹ (từ khoảng ngày 5)

Từ khoảng ngày thứ 5, với bé bú sữa mẹ, thường bạn sẽ thấy:

• Phân màu vàng tươi hoặc vàng mù tạt
• Lỏng hoặc mềm, có những hạt lợn cợn nhỏ như hạt mè, hạt phô mai
• Đi khá thường xuyên, có thể vài lần một ngày

Đây là phân vàng hạt ở bé bú mẹ chuẩn “giáo trình”, hoàn toàn bình thường. Bé bú sữa công thức thường có:

• Phân vàng nhạt, vàng nâu hoặc nâu sáng
• Đặc hơn, hơi giống bơ đậu phộng
• Ít lần hơn, nhưng trong những tuần đầu thường vẫn đi ít nhất 1 lần/ngày

Nếu bạn thấy phân màu trắng, xám rất nhạt hoặc đỏ tươi kéo dài, nên đưa bé đi khám tại bệnh viện hoặc phòng khám nhi uy tín. Đó không phải những màu phân trẻ sơ sinh bình thường.

Số tã ướt và chuyện bé bú đủ hay không

Tã ướt thực ra là một “thước đo” rất đơn giản giúp bạn theo dõi lượng sữa bé nhận được.

Vậy bao nhiêu tã ướt một ngày là ổn với trẻ sơ sinh?

Một gợi ý thường được các bác sĩ nhi, điều dưỡng ở Việt Nam tư vấn:

• Ngày 1: ít nhất 1 tã ướt
• Ngày 2: ít nhất 2 tã ướt
• Ngày 3: ít nhất 3 tã ướt
• Ngày 4: ít nhất 4 tã ướt
• Từ ngày 5 trở đi: khoảng 6 tã ướt trở lên trong 24 giờ

Khi nói tới tã ướt ở trẻ sơ sinh, thông thường là tã cầm thấy nặng tay, sờ lạnh, hoặc nếu dùng bỉm dùng một lần có vạch báo ướt thì vạch chuyển màu rõ.

Nếu số tã ướt thường xuyên ít hơn con số trên, hoặc nước tiểu vàng sậm, mùi gắt, hãy liên hệ bác sĩ nhi, điều dưỡng khoa sản - nhi hoặc đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất. Đó có thể là dấu hiệu bé chưa bú đủ.

Bỉm dùng một lần và tã vải: nên chọn loại nào

Bạn có thể chọn một trong hai, hoặc kết hợp cả hai. Nhiều gia đình Việt dùng bỉm ban đêm hoặc khi ra ngoài, còn ở nhà thì dùng tã vải, tã chéo, bỉm vải.

Bỉm dùng một lần

Ưu điểm:

• Rất tiện, đặc biệt trong vài tuần đầu
• Thay nhanh, phù hợp giai đoạn bố mẹ thiếu ngủ trầm trọng
• Dễ mua ở siêu thị, cửa hàng mẹ và bé, nhà thuốc
• Rất tiện khi đi chơi, đi du lịch, về quê

Hạn chế:

• Chi phí lâu dài khá đáng kể
• Tạo nhiều rác sinh hoạt hơn
• Một số loại có hương liệu, lotion dễ gây kích ứng với bé da nhạy cảm

Tã vải, bỉm vải

Ưu điểm:

• Về lâu dài có thể tiết kiệm, nhất là nếu dùng cho nhiều bé
• Giảm lượng rác thải ra môi trường
• Nhiều bé đỡ bị hăm tã hơn sau khi bố mẹ quen tay với quy trình giặt phơi
• Mẫu mã, màu sắc, họa tiết rất đa dạng, nhìn cũng vui mắt, giúp công cuộc thay tã đỡ “nhàm chán”

Hạn chế:

• Chi phí ban đầu cao hơn
• Cần giặt và phơi đều đặn
• Mặc lên có thể cồng kềnh hơn một chút
• Cần thời gian làm quen để bắt đầu biết cách gấp, căn chỉnh vừa vặn

Nếu còn phân vân, bạn có thể thử trước vài loại bỉm vải khác nhau, nhiều cộng đồng mẹ bỉm sữa trên mạng xã hội cũng hay chia sẻ kinh nghiệm, cho mượn thử.

Cách phòng hăm tã cho bé

Kể cả bạn chăm rất kỹ, vẫn có lúc bé bị hăm tã. Da trẻ mỏng và nhạy cảm hơn người lớn nhiều. Tuy nhiên, vài thói quen nhỏ có thể giúp giảm nguy cơ đỏ rát.

Giữ vùng tã sạch và khô nhất có thể

• Cố gắng theo nhịp “2 - 3 giờ một lần hoặc sau mỗi cữ bú” khi nghĩ về thay tã bao lâu một lần.
• Thay ngay sau khi bé đi tiêu.
• Ưu tiên dùng khăn ướt không mùi, không cồn cho em bé, hoặc nước ấm và bông mềm, nhất là vài tuần đầu.

Cho da “thở”

• Mỗi ngày nếu được, cho bé nằm không tã 5 - 10 phút. Lót khăn hoặc tấm chống thấm, để da ở vùng đóng tã được tiếp xúc với không khí.
• Đảm bảo tã không quá chật. Nếu cởi tã ra thấy vệt đỏ in sâu quanh đùi hoặc eo, hãy dán lỏng hơn một chút.

Dùng kem chống hăm tã hợp lý

• Khi thấy da hơi đỏ hoặc bé dễ hăm, bôi một lớp mỏng kem chống hăm tã lên vùng da tã che phủ.
• Nếu bé đang bị hăm, tăng tần suất thay tã, kéo dài thời gian để da khô thoáng trước khi mặc tã mới.

Để ý dấu hiệu nhiễm trùng

Đưa bé đi khám nếu:

• Vùng hăm đỏ rực, bé có vẻ rất đau khi chạm vào
• Xuất hiện mụn nước, vết trợt, chảy dịch hoặc mủ
• Hăm bôi kem, giữ khô sạch 2 - 3 ngày vẫn không giảm
• Bé quấy nhiều bất thường hoặc kèm sốt

Đôi khi trên nền hăm tã thông thường có thêm nhiễm nấm hoặc vi khuẩn. Lúc này thường cần kem bôi kê đơn, bôi vài ngày là dễ chịu hẳn.

Bạn đang học một kỹ năng mới, không phải đi thi

Những ngày đầu, mỗi lần thay tã có thể làm bạn hồi hộp, sợ làm sai. Thực ra không ai chấm điểm cả. Bạn đang học, và bé cũng vậy.

Bạn sẽ dán lệch miếng dán. Bạn sẽ có lần mặc tã ngược trước sau. Bố mẹ nào cũng từng thế. Điều quan trọng là:

• Thay đủ thường xuyên.
• Lau rửa nhẹ nhàng nhưng kỹ, nhất là các nếp gấp.
• Quan sát màu phân trẻ sơ sinh bình thường và số tã ướt mỗi ngày.

Còn lại, chỉ là chuyện quen tay. Chẳng bao lâu nữa, bạn sẽ có thể thay tã cho bé trong bóng tối, nửa ngủ nửa thức, một tay thay bỉm, tay kia giữ tách trà đang nguội bên cạnh giường.

Đến lúc đó, bạn chính là “chuyên gia” rồi.