Tại sao bé thở khò khè, rít hay ngáy - Biểu hiện bình thường, dấu hiệu đáng lo và khi nào cần cấp cứu

Chẳng mấy ai có thể bình tĩnh khi đang ngủ lúc 2 giờ sáng bỗng nghe từ nôi của con phát ra tiếng khụt khịt, rít nhẹ hay hơi thở khò khè tưởng như quá to so với một em bé bé xíu. Nếu bạn từng tự hỏi “Tại sao bé thở khò khè?”, bạn không hề đơn độc.

Trẻ nhỏ vốn thở rất ồn. Đường thở của bé hẹp, nhịp thở chưa ổn định và chỉ một ít dịch nhầy ở trẻ sơ sinh cũng đủ tạo ra âm thanh khiến cha mẹ lo lắng. Phần lớn tiếng thở ồn ào ở bé là bình thường. Tuy vậy, một số dấu hiệu có thể cho thấy bé đang khó thở và cần được khám sớm. Biết cách phân biệt sẽ giúp cha mẹ bớt hoang mang, đồng thời không bỏ qua những lúc cần đưa con đi cấp cứu.

Vì sao trẻ sơ sinh thường có nhiều tiếng thở lạ?

Trẻ sơ sinh và trẻ vài tháng đầu đời không thở giống trẻ lớn hay người trưởng thành. Hệ hô hấp của bé còn non nớt và đang thích nghi dần với môi trường bên ngoài tử cung.

Một số đặc điểm thông thường khiến hơi thở của bé nghe to, khò khè hoặc không đều:

• Đường thở rất nhỏ: Chỉ cần một chút dịch mũi khô, nước bọt hay sữa trớ đọng ở vùng họng cũng có thể phát ra tiếng rõ rệt.
• Hốc mũi hẹp: Trong những tháng đầu, bé chủ yếu thở bằng mũi. Vì vậy, nghẹt mũi trẻ sơ sinh ở mức nhẹ cũng có thể làm bé khụt khịt, phì phò hoặc nghe như có đờm.
• Nhiều dịch nhầy: Bé chưa biết xì mũi, khạc đờm hay hắng giọng. Dịch nhầy dễ nằm lại trong mũi họng và tạo tiếng động.
• Hệ điều hòa hô hấp chưa hoàn thiện: Thở không đều ở trẻ sơ sinh, nhất là lúc ngủ, khá phổ biến.
• Mô đường thở mềm: Một số bé có tình trạng laryngomalacia ở trẻ sơ sinh, tức phần mô phía trên thanh quản mềm hơn bình thường và rung hoặc lõm vào khi bé hít vào.

Âm thanh có thể làm người lớn giật mình, nhưng điều quan trọng hơn là tình trạng chung của bé. Bé có môi hồng, tỉnh táo khi thức, bú tốt và thư giãn giữa các nhịp thở không? Nếu có, đó thường là dấu hiệu đáng yên tâm.

Những tiếng thở bình thường nhưng dễ khiến cha mẹ lo

Khụt khịt và ngáy ở trẻ sơ sinh

Ngáy ở trẻ sơ sinh hoặc tiếng khụt khịt khá thường gặp, đặc biệt trong giai đoạn vài tuần đầu. Hốc mũi bé nhỏ nên chỉ cần không khí khô, một ít dịch mũi hoặc tư thế nằm chưa thuận lợi là mỗi nhịp thở đã có thể nghe rõ.

Tiếng sụt sịt có thể tăng lên sau khi bú, khi bé nằm ngửa hoặc lúc bị cảm. Nhiều trường hợp mũi nghe rất nghẹt nhưng lại không chảy ra bao nhiêu dịch.

Cha mẹ có thể nhỏ nước muối sinh lý 0,9% dành cho trẻ, chờ ít phút để làm loãng dịch rồi hút mũi thật nhẹ khi cần. Không nên hút quá nhiều lần trong ngày vì niêm mạc mũi có thể bị kích ứng, sưng nề và làm tình trạng nghẹt nặng hơn.

Ngáy nhẹ, thỉnh thoảng xuất hiện thường không đáng ngại. Hãy trao đổi với bác sĩ nhi khi bé ngáy to hằng đêm, có cơn ngừng thở, bú kém hoặc thường xuyên mệt mỏi, quấy khóc.

Thở không đều và ngưng thở sinh lý ở trẻ sơ sinh

Một kiểu thở khiến nhiều phụ huynh lo lắng là ngưng thở sinh lý ở trẻ sơ sinh, còn gọi là thở chu kỳ. Bé có thể ngừng thở ngắn dưới 10 giây, sau đó thở nhanh hơn vài nhịp rồi trở lại bình thường.

Kiểu thở này thường diễn ra như sau:

1. Bé thở đều vài nhịp
2. Tạm ngừng thở trong thời gian ngắn, thường dưới 10 giây
3. Thở nhanh hơn trong vài nhịp
4. Trở về nhịp thở ổn định

Thở không đều ở trẻ sơ sinh hay gặp nhất trong những tuần đầu và thường xảy ra khi ngủ. Não bộ của bé vẫn đang học cách điều chỉnh nhịp thở một cách nhịp nhàng, nên hiện tượng này sẽ giảm dần theo thời gian.

Thay vì chỉ chăm chăm đếm từng giây, hãy quan sát toàn trạng của con. Nếu khoảng ngừng thở ngắn, bé vẫn hồng hào, thư giãn và tự thở lại bình thường thì thường không đáng lo. Nhưng nếu bé ngừng thở trên 10 giây, tím tái, nhợt nhạt, mềm nhũn hoặc khó đánh thức, cần đưa bé đi khám cấp cứu ngay.

Tiếng rên ở trẻ sơ sinh khi ngủ

Tiếng rên ở trẻ sơ sinh khi ngủ đôi khi hoàn toàn bình thường. Giấc ngủ của bé không hề yên tĩnh như người lớn tưởng. Bé có thể ọ ẹ, vặn mình, cựa quậy, rít lên, rên nhẹ hoặc phát ra những âm thanh rất lạ khi chuyển giữa các giai đoạn ngủ.

Đôi lúc tiếng rên liên quan đến hệ tiêu hóa. Trẻ sơ sinh có thể rặn, đỏ mặt và dùng sức để xì hơi hoặc đi tiêu, dù phân vẫn mềm. Điều này không đồng nghĩa với táo bón.

Điểm cần lưu ý là tần suất. Bé thỉnh thoảng rên khi ngủ hoặc lúc đi tiêu thường không sao. Ngược lại, nếu bé rên ở mỗi nhịp thở, cả khi thức lẫn ngủ, đó có thể là dấu hiệu suy hô hấp. Phần dưới đây sẽ giúp bạn nhận biết rõ hơn.

Nấc cụt ở trẻ sơ sinh

Nấc cụt ở trẻ sơ sinh rất phổ biến và hầu như luôn lành tính. Nguyên nhân là cơ hoành, cơ nằm dưới phổi giúp thực hiện động tác thở, của bé còn chưa hoàn thiện và dễ bị kích thích.

Bé có thể nấc sau cữ bú, sau khi nuốt hơi, khóc nhiều hoặc khi bụng quá no. Có bé nấc mỗi ngày, có bé gần như nấc sau mỗi lần bú trong vài tuần đầu.

Nấc cụt không làm bé đau và thường không cần điều trị. Không cần áp dụng mẹo dân gian như làm bé giật mình hay cố bịt mũi, nín thở. Giữ bé ở tư thế thẳng sau bú, cho bú lượng vừa phải nhưng chia cữ nhiều hơn, kết hợp vỗ ợ hơi nhẹ nhàng có thể giúp giảm nấc. Dù vậy, đa số cơn nấc sẽ tự hết.

Những tiếng thở có thể cần được bác sĩ đánh giá

Khi không chắc chắn, cha mẹ nên quay một đoạn video hoặc ghi âm tiếng thở của bé để đưa cho bác sĩ nhi khoa xem. Không ít em bé đang thở rất lạ ở nhà nhưng lại hoàn toàn yên lặng khi đến phòng khám.

Thở rít: âm thanh cao khi bé hít vào

Thở rít là tiếng cao, chói, rít hoặc khàn, thường nghe rõ nhất khi bé hít vào. Âm thanh này có thể nặng hơn khi bé khóc, bú, nằm ngửa hoặc kích động.

Ở nhiều trẻ nhỏ, thở rít liên quan đến laryngomalacia ở trẻ sơ sinh. Khi đó, mô mềm phía trên thanh quản tạm thời lõm vào trong lúc hít vào. Nghe có thể đáng sợ, nhưng trường hợp nhẹ thường tự cải thiện khi đường thở cứng cáp hơn, đa phần trong khoảng 12 đến 18 tháng đầu đời.

Các biểu hiện có thể gặp của laryngomalacia ở trẻ sơ sinh gồm:

• Hít vào phát tiếng rít cao, rõ hơn khi bé khóc hoặc kích thích
• Tiếng thở ồn hơn khi nằm ngửa
• Bú phát ra nhiều tiếng động
• Hay trớ, có biểu hiện giống trào ngược dạ dày thực quản
• Tiếng thở giảm khi bé bình tĩnh hoặc được bế thẳng người

Dù nhiều trường hợp lành tính, bé bị thở rít kéo dài vẫn nên được bác sĩ khám. Tình trạng nặng có thể ảnh hưởng đến việc bú, tăng cân và nồng độ oxy. Cần đưa bé đi khám sớm hơn nếu bé hay sặc khi bú, tăng cân kém, có cơn ngừng thở hoặc môi tím.

Khò khè kéo dài

Bé thở khò khè thường tạo ra âm thanh như tiếng huýt sáo hoặc tiếng nhạc nhỏ, rõ hơn khi thở ra. Cần phân biệt với tiếng khụt khịt do nghẹt mũi. Tiếng thở khò khè ở trẻ sơ sinh có thể cho thấy không khí đang đi qua các đường thở dưới bị hẹp.

Trẻ sơ sinh thở khò khè có thể do viêm tiểu phế quản, một bệnh nhiễm virus thường gặp vào thời điểm giao mùa hoặc mùa lạnh. Bé cũng có thể khò khè vì đường thở bị kích ứng hay co hẹp do nguyên nhân khác. Với trẻ còn rất nhỏ, khò khè mới xuất hiện hoặc kéo dài nên được bác sĩ đánh giá, nhất là khi đi kèm ho.

Cảm lạnh có thể làm bé thở ồn nhưng không phải lúc nào cũng là khò khè thực sự. Cha mẹ không cần tự chẩn đoán chính xác tiếng thở. Điều đáng quan sát là bé có đang phải gắng sức để thở hay không. Bé vẫn thở êm, bú tốt hay mỗi nhịp thở đều khó nhọc?

Ho ở trẻ sơ sinh: khi nào bình thường, khi nào cần chú ý?

Ho ở trẻ sơ sinh lác đác vài tiếng thường là phản xạ bình thường. Bé ho để tống dịch nhầy, nước bọt hoặc một ít sữa đi nhầm vào đường thở khi bú. Ho một đến hai tiếng sau bú hoặc khi chảy dãi thường không phải dấu hiệu nguy hiểm.

Tuy nhiên, nếu bé ho lặp lại kéo dài quá vài ngày, cha mẹ nên liên hệ bác sĩ, đặc biệt khi bé còn dưới vài tháng tuổi. Nguyên nhân có thể là nhiễm virus, trào ngược, dịch mũi chảy xuống họng hoặc bệnh lý hô hấp cần được kiểm tra.

Hãy để ý hoàn cảnh xuất hiện cơn ho. Bé có ho chủ yếu lúc bú không? Ho có nặng hơn về đêm không? Bé có nôn sau ho, bỏ bú hay ngủ li bì bất thường không? Những thông tin này rất hữu ích khi bác sĩ thăm khám.

Ho ông ổng như tiếng chó sủa

Cơn ho khàn, vang, nghe giống tiếng chó sủa có thể là dấu hiệu của viêm thanh khí phế quản, thường được gọi là croup. Bệnh chủ yếu do virus gây phù nề vùng thanh quản và khí quản. Bé thường sổ mũi trước, sau đó ho nặng hơn về đêm.

Giữ môi trường thoáng mát, trấn an bé và bế bé thẳng có thể giúp bé dễ chịu hơn. Một số gia đình cho bé vào phòng tắm có hơi nước, nhưng cần hết sức cẩn thận với nước nóng. Không để bé tiếp xúc trực tiếp với hơi nước nóng vì nguy cơ bỏng rất cao. Nếu bé ho ông ổng kèm thở rít ngay cả khi đang nghỉ, khó thở tăng dần hoặc bú khó, hãy đưa bé đi khám ngay.

Rên ở mỗi nhịp thở

Điều này khác với tiếng rên thoáng qua khi bé ngủ. Rên ở mỗi nhịp thở, nhất là lúc thở ra, có thể là cách cơ thể bé cố giữ đường thở không bị xẹp. Đây là một dấu hiệu có thể gặp khi bé khó thở nặng.

Nếu tiếng rên kéo dài, xảy ra theo từng nhịp thở dù bé đang thức hay ngủ, cần đưa bé đến cơ sở y tế khẩn cấp. Đừng chờ xem liệu sau một giấc ngủ bé có tự đỡ hay không.

Dấu hiệu nguy hiểm: khi nào cần cấp cứu?

Trẻ nhỏ có thể diễn tiến nặng nhanh, vì vậy không nên chủ quan theo dõi tại nhà khi nghi ngờ bé khó thở. Gọi 115 hoặc đưa bé đến khoa cấp cứu gần nhất ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Thở trên 60 lần/phút khi bé đang yên, không khóc
• Rút lõm lồng ngực, da bị hõm vào giữa các xương sườn, dưới bờ sườn hoặc hõm ức, hõm cổ theo mỗi nhịp thở
• Phập phồng cánh mũi, lỗ mũi nở ra liên tục khi bé thở
• Môi, lưỡi hoặc da quanh miệng tím, xám hay nhợt nhạt
• Rên theo từng nhịp thở
• Bé không thể bú vì khó thở
• Bé mềm nhũn, lơ mơ bất thường, khó đánh thức hoặc đáp ứng kém hơn mọi ngày
• Cơn ngừng thở kéo dài trên 10 giây hoặc đi kèm thay đổi màu da

Đừng ngại vì nghĩ mình quá lo lắng. Khi có dấu hiệu bé gặp vấn đề hô hấp, việc được nhân viên y tế đánh giá sớm luôn cần thiết. Nếu bé đổi màu da hoặc đang vật vã để thở, hãy xử trí khẩn cấp trước, đừng chờ thêm để xem tình hình có tự cải thiện không.

Cha mẹ có thể làm gì tại nhà khi bé chỉ thở ồn nhẹ?

Với bé vẫn tỉnh táo, bú được, chỉ nghẹt mũi nhẹ hoặc có những tiếng thở thông thường của trẻ sơ sinh, vài cách đơn giản sau có thể giúp bé dễ chịu hơn:

• Bế bé thẳng người trong một khoảng ngắn sau khi bú.
• Nhỏ nước muối sinh lý khi bé nghẹt mũi, chỉ hút mũi nhẹ nhàng nếu thật sự cần.
• Chia nhỏ cữ bú, cho bú thường xuyên hơn nếu bé dễ mệt khi bú một cữ dài.
• Giữ phòng thoáng, nhiệt độ dễ chịu và tuyệt đối không có khói thuốc lá.
• Luôn đặt bé nằm ngửa khi ngủ, trên mặt phẳng chắc chắn và bằng phẳng.
• Không kê gối, chèn khăn, nâng cao nệm hoặc dùng dụng cụ định vị tư thế ngủ vì không an toàn cho trẻ nhỏ.

Hãy tin vào những gì bạn quan sát được. Một bé có tiếng thở ồn ào nhưng vẫn hồng hào, bú tốt, tăng cân và thư giãn thường chỉ là một em bé vốn thở khá to. Ngược lại, một bé im lặng nhưng thở nhanh, rút lõm ngực hoặc bỏ bú mới là trường hợp cần được chú ý ngay.

Điều cha mẹ cần nhớ khi thiếu ngủ

Trẻ sơ sinh có thể tạo ra vô vàn âm thanh, từ khụt khịt, rít nhẹ, nấc cụt đến rên khi ngủ. Phần lớn là đặc điểm tự nhiên của một cơ thể nhỏ bé với đường thở hẹp và hệ hô hấp còn non nớt. Thở không đều, ngáy nhẹ, nấc cụt và tiếng rên thoáng qua khi ngủ thường không đáng lo.

Vậy bé thở khò khè có nguy hiểm không? Điều đó phụ thuộc vào kiểu tiếng thở và tình trạng chung của bé. Khò khè dai dẳng, thở rít, ho không giảm, ho ông ổng hay rên ở từng nhịp thở không nên bị xem nhẹ. Cha mẹ hiểu rõ âm thanh thường ngày của con hơn bất kỳ ai. Nếu tiếng thở khác lạ, to hơn, kéo dài hơn hoặc bé có vẻ phải gắng sức để thở, hãy đưa bé đi khám. Đó không phải là hoảng sợ, mà là chăm con đúng cách.