Πότε να καλέσω παιδίατρο για το νεογνό - Οδηγός πρώτων εβδομάδων ζωής

Οι πρώτες εβδομάδες με ένα νεογνό είναι καταιγιστικές. Εσείς μαθαίνετε τα πάντα χωρίς ύπνο, το μωρό σας μαθαίνει να ζει έξω από τη μήτρα και κάθε ήχος ή αλλαγή στο χρώμα του δέρματος μπορεί να σας τρομάξει.

Λίγη ανησυχία είναι υγιής, προστατεύει το βρέφος. Η διαρκής πανικόβλητη εγρήγορση όμως σας εξαντλεί. Ο οδηγός αυτός προσπαθεί να σταθεί κάπου στη μέση: ως ένα ξεκάθαρο, ήρεμο σημείο αναφοράς, στο οποίο μπορείτε να ρίξετε μια ματιά όταν σκέφτεστε «είναι αυτό φυσιολογικό;» ή «πρέπει να καλέσω παιδίατρο τώρα;».

Το κείμενο εστιάζει στο πότε να καλέσω παιδίατρο για ένα νεογνό στις πρώτες εβδομάδες ζωής. Γράφεται με βάση την ελληνική πραγματικότητα, αλλά τα ιατρικά «καμπανάκια» είναι γενικά αποδεκτά σε όλη την Ευρώπη.

Αν οποιαδήποτε στιγμή έχετε αμφιβολία ή απλώς «κάτι δεν σας κάθεται καλά», εμπιστευτείτε το ένστικτό σας. Καλέστε τον παιδίατρο, τη μαία σας, το Κέντρο Υγείας, το ιατρείο του ΕΟΠΥΥ, ή, αν έχετε σοβαρή ανησυχία, πηγαίνετε κατευθείαν στα Επείγοντα ή καλέστε το 166 / 112. Με ένα τόσο μικρό μωρό δεν ενοχλείτε ποτέ άδικα.

Πότε χρειάζεται άμεσα ιατρική βοήθεια

Τα παρακάτω συμπτώματα δεν είναι για «να δούμε πώς θα πάει» σε ένα νεογέννητο. Αν παρατηρήσετε κάτι από αυτά, ζητήστε άμεσα ιατρική συμβουλή. Για σοβαρά προβλήματα στην αναπνοή, μπλε χείλη ή αν το μωρό φαίνεται πολύ άρρωστο, καλέστε 166 / 112 ή πηγαίνετε αμέσως στα Επείγοντα.

1. Πυρετός ή χαμηλή θερμοκρασία

Τα νεογνά δεν ρυθμίζουν καλά τη θερμοκρασία τους και μια αλλαγή μπορεί να είναι από τα πρώτα σημάδια λοίμωξης.

Καλέστε άμεσα γιατρό αν το μωρό σας έχει:

• Θερμοκρασία πάνω από 38°C (μετρημένη στη μασχάλη, όχι στο μέτωπο)
• Θερμοκρασία κάτω από 36°C που δεν ανεβαίνει με επιπλέον ρούχα ή δέρμα με δέρμα

Ο πυρετός νεογνού μπορεί να σημαίνει σοβαρή λοίμωξη και τα τόσο μικρά βρέφη συχνά χρειάζονται έλεγχο σε νοσοκομείο. Από την άλλη, η χαμηλή θερμοκρασία νεογνού μπορεί επίσης να δείχνει λοίμωξη ή πρόβλημα με το σάκχαρο.

Μερικές πρακτικές συμβουλές:

• Χρησιμοποιήστε ψηφιακό θερμόμετρο στη μασχάλη.
• Αν δείτε υψηλή τιμή, ξαναμετρήστε μία φορά για σιγουριά.
• Μην δίνετε παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη σε νεογνό αν δεν σας το έχει πει ρητά γιατρός.

Αν πιάσετε τον εαυτό σας να σκέφτεται «το μωρό μου καίει» ή «το μωρό νιώθω να είναι πολύ κρύο», μην βασιστείτε μόνο στο χέρι. Πάρτε θερμοκρασία και αν είναι εκτός του εύρους 36–37,5°C καλέστε τον παιδίατρο ή τη μαία σας και ζητήστε οδηγίες.

2. Άρνηση σίτισης για 2 ή περισσότερα συνεχόμενα γεύματα

Στις πρώτες εβδομάδες τα βρέφη συνήθως τρώνε συχνά, περίπου κάθε 2–3 ώρες, και τη νύχτα. Ένα «χλιαρό» ή υπνηλικό τάισμα πού και πού είναι αναμενόμενο. Δεν είναι όμως φυσιολογικό να αρνείται επανειλημμένα το γεύμα.

Πρέπει να καλέσετε παιδίατρο ή μαία αν:

• Το νεογνό αρνείται να φάει για δύο συνεχόμενα γεύματα ή περισσότερα
• Δεν δείχνει ενδιαφέρον για στήθος ή μπιμπερό και παραμένει χαλαρό, πολύ υπνηλικό ή άτονο
• Βλέπετε λιγότερες βρεγμένες πάνες μαζί με κακή σίτιση

Όταν ένας γονιός λέει «το βρέφος δεν τρώει» ή «το μωρό δεν τρώει όπως πριν», ο γιατρός σκέφτεται αφυδάτωση, χαμηλό ζάχαρο ή ένα νόσημα που ξεκινά.

Αυτό ισχύει είτε θηλάζετε, είτε δίνετε φόρμουλα, είτε συνδυασμό. Ακόμη και αν το μωρό πιάνει το στήθος αλλά κάνει μόνο λίγες ρουφηξιές και αποκοιμιέται κάθε φορά, χρειάζεται βοήθεια.

3. Επίμονοι εμετοί (όχι απλό γουλί)

Τα περισσότερα μωρά «γυρίζουν» λίγο γάλα. Γουλί στο ώμο, λίγη ποσότητα μετά το ρέψιμο, είναι κομμάτι της καθημερινότητας με νεογέννητο.

Ανησυχήστε αν:

• Το μωρό έχει δυνατούς εμετούς που φαίνονται να «πετάγονται» επανειλημμένα
• Οι εμετοί είναι επίμονοι, όχι μια – δυο φορές όλη μέρα
• Το μωρό δείχνει πεινασμένο αλλά ξερνάει σχεδόν ό,τι τρώει
• Βλέπετε σημάδια αφυδάτωσης ή λιγότερες βρεγμένες πάνες

Αυτό είναι διαφορετικό από λίγο γάλα που τρέχει στο πηγούνι. Επίμονος εμετός σε βρέφος μπορεί να υποδηλώνει λοίμωξη, πρόβλημα στο έντερο ή δυσανεξία που χρειάζεται έλεγχο. Αν δεν είστε σίγουροι αν είναι γουλί ή εμετός, τραβήξτε ένα σύντομο βίντεο και δείξτε το στον παιδίατρο ή στη μαία.

4. Λιγότερες βρεγμένες πάνες από το αναμενόμενο

Η ποσότητα ούρων είναι από τους πιο καθαρούς δείκτες για το πόσο καλά πηγαίνει ένα νεογνό.

Σαν πολύ γενικός οδηγός:

• 1η μέρα: 1 βρεγμένη πάνα
• 2η μέρα: 2 βρεγμένες πάνες
• 3η μέρα: 3 βρεγμένες πάνες
• Μετά: τουλάχιστον 6 βρεγμένες πάνες τη μέρα

Αν θηλάζετε αποκλειστικά, μπορεί να πάρει 2–3 μέρες μέχρι να «κατέβει» το γάλα, αλλά μέχρι την 4η–5η μέρα θα πρέπει να πλησιάζετε αυτό το μοτίβο. Πολλοί γονείς ψάχνουν «πόσες βρεγμένες πάνες νεογέννητο» και καλά κάνουν, είναι σημαντική ένδειξη.

Καλέστε γιατρό ή μαία αν:

• Το μωρό έχει λιγότερες βρεγμένες πάνες από όσες περιμένετε για την ηλικία του
• Οι πάνες είναι απλώς ελαφρώς νωπές όλη μέρα
• Τα ούρα είναι πολύ σκούρα ή έχουν έντονη μυρωδιά

Η μειωμένη διούρηση μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι αφυδάτωσης ή δυσκολιών στη σίτιση που χρειάζονται υποστήριξη.

5. Αίμα στα κόπρανα ή στον εμετό

Το αίμα σε ένα νεογνό είναι πάντα λόγος για άμεση ιατρική συμβουλή.

Ζητήστε γρήγορα βοήθεια αν δείτε:

• Αίμα στα κόπρανα βρέφους - κόκκινες γραμμές, θρόμβους ή πολύ σκούρα, πίσσα-όπως κόπρανα μετά τις πρώτες μέρες
• Αίμα στον εμετό - ζωηρό κόκκινο ή εμετό που μοιάζει με «κατακάθι καφέ»

Καμιά φορά μια μικρή ποσότητα αίματος στα κόπρανα μπορεί να οφείλεται σε μικρή ραγάδα στον πρωκτό, αλλά δεν μπορείτε να το υποθέσετε μόνοι σας. Αίμα στα κόπρανα ή στον εμετό μπορεί να δείχνει λοίμωξη, αλλεργία ή αιμορραγία ψηλότερα στο πεπτικό.

Αν νομίζετε ότι βλέπετε αίμα, κρατήστε την πάνα και, αν μπορείτε, βγάλτε φωτογραφία. Θα βοηθήσει τον γιατρό να κρίνει πιο εύκολα τι συμβαίνει.

6. Κίτρινος ή πράσινος εμετός

Εδώ το χρώμα έχει μεγάλη σημασία.

• Κίτρινος εμετός μωρού (χολώδης, με χολή)
• Πράσινος εμετός μωρού σε νεογνό

Και τα δύο χρώματα μπορεί να σημαίνουν ότι χολή από το έντερο γυρίζει προς τα πάνω, κάτι που μπορεί να υποδηλώνει απόφραξη στο πεπτικό. Αυτό θεωρείται επείγον μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο.

Αν το μωρό σας κάνει κίτρινο ή πράσινο εμετό, ειδικά αν συμβαίνει πάνω από μία φορά, καλέστε άμεσα 166 / 112 ή πηγαίνετε στα Επείγοντα. Μην περιμένετε ραντεβού με παιδίατρο.

7. Ασυνήθιστη υπνηλία ή δυσκολία αφύπνισης

Τα νεογνά κοιμούνται πολύ, μέχρι και 18–20 ώρες το 24ωρο. Παρ’ όλα αυτά, θα πρέπει να ξυπνούν τακτικά για να φάνε και να ανταποκρίνονται σε ερεθίσματα.

Να ανησυχήσετε αν:

• Το μωρό δεν ξυπνάει εύκολα, ακόμη και για τάισμα
• Το βρέφος είναι χαλαρό, «σαν κουκλάκι από ύφασμα» όταν το σηκώνετε
• Δείχνει υπερβολικά κουρασμένο για να φάει και αποκοιμιέται αμέσως κάθε φορά
• Το νεογνό είναι νωθρό και δεν κουνά χέρια και πόδια όπως συνήθως

Πολλοί γονείς λένε «δεν ξυπνάει το μωρό όπως πριν» για αυτό το βαθύ, ανησυχητικό μούδιασμα. Μην το αποδώσετε απλά σε «καλό υπναρά». Μπορεί να είναι σημάδι λοίμωξης, χαμηλού σακχάρου ή άλλου σοβαρού προβλήματος.

8. Ακατάπαυστο κλάμα για 2 ή περισσότερες ώρες

Όλα τα μωρά κλαίνε. Πολλά έχουν δύσκολα απογεύματα ή «ώρες γκρίνιας» που εξαντλούν τους γονείς αλλά θεωρούνται ακόμη στα πλαίσια του φυσιολογικού. Το κλειδί είναι αν το μωρό μπορεί να ηρεμήσει ή όχι.

Ζητήστε άμεσα βοήθεια αν:

• Παρατηρείτε ακατάπαυστο κλάμα βρέφους για 2 ή περισσότερες ώρες
• Έχετε δοκιμάσει τάισμα, ρέψιμο, αλλαγή πάνας, αγκαλιά, δέρμα με δέρμα και τίποτα δεν βοηθά
• Το κλάμα μοιάζει πολύ οξύ, διαπεραστικό ή διαφορετικό από το συνηθισμένο του μωρού σας
• Το βρέφος δείχνει σαν να πονά - μαζεύει πόδια στην κοιλιά, μορφάζει, λυγίζει την πλάτη

Επίμονο, ακατάπαυστο κλάμα μπορεί να είναι ένδειξη πόνου, λοίμωξης ή προβλημάτων στο έντερο. Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό αν αποτελεί απότομη αλλαγή στη συνηθισμένη συμπεριφορά του μωρού.

Και αν νιώσετε ότι φτάνετε στα όριά σας, είναι απολύτως εντάξει να αφήσετε το μωρό για λίγο με ασφάλεια στην κούνια του, να πάτε σε άλλο δωμάτιο για ένα λεπτό, να πάρετε ανάσα και μετά να καλέσετε σύντροφο, φίλο ή μια γραμμή υποστήριξης.

9. Μπλε χείλη ή γλώσσα

Οι αλλαγές στο χρώμα είναι από τα πιο τρομακτικά συμπτώματα στο νεογνό και όχι άδικα.

Ζητήστε επείγουσα βοήθεια (166 / 112) αν παρατηρήσετε:

• Μπλε ή μωβ χείλη
• Μπλε γλώσσα ή εσωτερικό στόματος
• Μπλε χρώμα που δεν υποχωρεί γρήγορα όταν ζεστάνετε το μωρό

Αυτό μπορεί να σημαίνει χαμηλά επίπεδα οξυγόνου ή πρόβλημα στην καρδιά ή τους πνεύμονες. Τα χέρια και τα πόδια καμιά φορά μπορεί να είναι λίγο μπλε ή μαρμαροειδή, ειδικά αν το μωρό κρυώνει, και αυτό μπορεί να είναι φυσιολογικό. Μπλε χείλη ή γλώσσα είναι κάτι άλλο και χρειάζονται άμεσο έλεγχο.

10. Δυσκολία στην αναπνοή

Τα αναπνευστικά προβλήματα σε νεογνό είναι πάντα επείγον.

Καλέστε 166 / 112 ή πηγαίνετε άμεσα στα Επείγοντα αν δείτε:

• Γρέζο / «γκρίνιασμα» σε κάθε ανάσα
• Διόγκωση των ρουθουνιών σε κάθε αναπνοή
• Τράβηγμα του θώρακα ανάμεσα ή κάτω από τα πλευρά (εισολκές)
• Πολύ γρήγορη αναπνοή ή μεγάλα διαστήματα χωρίς ανάσα
• Σφύριγμα ή συριγμό στην αναπνοή
• Το μωρό να μοιάζει καταπονημένο, με κακό χρώμα ή πολύ χαλαρό

Πολλοί γονείς λένε «το νεογέννητο ακούγεται μπουκωμένο» ή «αναπνέει θορυβωδώς τη νύχτα». Αυτό μπορεί να είναι απλό μπούκωμα και να είναι εντάξει. Το ανησυχητικό δεν είναι τόσο ο ήχος όσο η προσπάθεια που καταβάλλει για να αναπνεύσει και η γενική του εικόνα: τρώει καλά, έχει ροζ χρώμα, είναι ήρεμο; Ή μοιάζει να παλεύει;

Αν έχετε αμφιβολία, βιντεοσκοπήστε την αναπνοή και δείξτε το στον παιδίατρο ή στο εφημερεύον νοσοκομείο. Αν όμως το ένστικτό σας λέει «κάτι δεν πάει καλά», μην χάνετε χρόνο στο τηλέφωνο, πηγαίνετε κατευθείαν σε επείγοντα.

11. Φουσκωμένη ή βυθισμένη πηγή

Το μαλακό σημείο στην κορυφή του κεφαλιού του μωρού λέγεται πηγή. Φυσιολογικά είναι λίγο μαλακή και ελαφρώς κυρτή.

Ζητήστε ιατρική συμβουλή την ίδια μέρα αν παρατηρήσετε:

• Φουσκωμένη πηγή όταν το μωρό είναι ήρεμο και σε όρθια θέση (μικρό φούσκωμα στο κλάμα μπορεί να είναι φυσιολογικό)
• Πολύ βυθισμένη πηγή, ειδικά μαζί με ξηρό στόμα και λιγότερες βρεγμένες πάνες

Φουσκωμένη πηγή μπορεί να δείχνει λοίμωξη ή αυξημένη πίεση μέσα στο κρανίο. Πολύ βυθισμένη πηγή μπορεί να υποδηλώνει αφυδάτωση. Και οι δύο καταστάσεις χρειάζονται έλεγχο.

12. Ερυθρότητα γύρω από τον ομφαλό που εξαπλώνεται

Το υπόλειμμα του ομφάλιου λώρου περνά από «άσχημα» στάδια πριν στεγνώσει και πέσει. Λίγη κρούστα ή ελαφριά ερυθρότητα ακριβώς στη βάση είναι φυσιολογικές.

Ζητήστε γρήγορα ιατρική βοήθεια αν δείτε:

• Ερυθρότητα που απλώνεται από τη βάση του ομφαλού προς το γύρω δέρμα
• Το δέρμα γύρω από τον ομφαλό να είναι ζεστό ή πολύ επώδυνο στην αφή
• Πύον, δύσοσμο υγρό ή η περιοχή να φαίνεται πρησμένη
• Το μωρό να έχει παράλληλα πυρετό ή να φαίνεται κακοδιάθετο

Αυτό μπορεί να είναι σημείο ομφαλίτιδας, λοίμωξης του ομφαλού, που στα νεογνά εξελίσσεται γρήγορα. Η έγκαιρη θεραπεία αποδίδει συνήθως πολύ καλά, οπότε μην περιμένετε να «δει αν θα περάσει».

Σημάδια που τρομάζουν αλλά συνήθως είναι φυσιολογικά

Δεν σημαίνει κάθε περίεργο σύμπτωμα ότι το μωρό είναι άρρωστο. Τα νεογνά έχουν πολλές «ιδιοτροπίες» που δείχνουν ανησυχητικές αλλά είναι σχεδόν πάντα αθώες.

Αν δεν είστε σίγουροι, φυσικά ρωτήστε. Αλλά αυτά είναι τα σημάδια που οι έμπειρες μαίες συνήθως βλέπουν και χαμογελούν λέγοντας «ναι, είναι φυσιολογικό».

Λόξυγκας

Ο λόξυγκας στα νεογνά είναι πάρα πολύ συχνός. Πολλά μωρά είχαν λόξυγκα ήδη μέσα στη μήτρα, κάτι που οι γονείς ένιωθαν σαν μικρά ρυθμικά «πηδηματάκια».

Ο λόξυγκας συνήθως είναι:

• Μη επώδυνος
• Όχι σημάδι προβλήματος στο στομάχι
• Πιο συχνός μετά το τάισμα ή όταν το μωρό είναι ενθουσιασμένο ή αναστατωμένο

Δεν χρειάζεται να κάνετε κάτι για να τον σταματήσετε. Μπορείτε να προσφέρετε λίγο γάλα, να κρατήσετε το μωρό πιο όρθιο ή απλώς να περιμένετε λίγα λεπτά. Σχεδόν πάντα σταματά μόνος του.

Φτέρνισμα

Τα νεογέννητα φτερνίζονται συχνά. Η μύτη τους είναι πολύ μικρή και ευαίσθητη.

Συχνό φτέρνισμα από μόνο του, χωρίς:

• Πυρετό
• Βήχα ή δυσκολία στην αναπνοή
• Κακή σίτιση

είναι συνήθως απλώς τρόπος να απομακρύνουν σκόνη, σταγόνες γάλακτος ή βλέννα από τα ρουθούνια. Στις πρώτες εβδομάδες δεν είναι αξιόπιστο σημάδι κρυολογήματος ή αλλεργίας.

Τρέμουλο στο πηγούνι ή «τιναγματάκια» στα άκρα

Ένα τρεμάμενο πηγούνι όταν κλαίει ή μικρά, σύντομα «τιναγματάκια» σε χέρια και πόδια μπορεί να δείχνουν τρομακτικά. Στα περισσότερα νεογνά όμως οφείλονται σε ανώριμο νευρικό σύστημα.

Θεωρούμε ότι μάλλον είναι φυσιολογικά αν:

• Οι κινήσεις σταματούν όταν κρατήσετε απαλά ή λυγίσετε το άκρο
• Εμφανίζονται κυρίως όταν το μωρό κλαίει ή είναι ενθουσιασμένο
• Κατά τα άλλα τρώει καλά, όταν ξυπνά είναι ζωηρό και δείχνει καλά

Αν το τρέμουλο συνεχίζεται ακόμη και όταν κρατάτε το άκρο σταθερό, ή βλέπετε ρυθμικές σπασμωδικές κινήσεις που δεν σταματούν, ή τα μάτια του μωρού γυρίζουν ή «καρφώνουν» παράξενα, ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια, αυτό μπορεί να είναι σπασμοί. Το περιστασιακό τρεμούλιασμα του πηγουνιού όμως είναι πολύ συχνό και συνήθως ακίνδυνο.

Μαρμαροειδές δέρμα όταν κρυώνει

Η κυκλοφορία του αίματος στα νεογνά δεν έχει ωριμάσει πλήρως. Όταν κρυώσουν, μπορεί να δείτε:

• Μαρμαροειδή / «στικτή» όψη στο δέρμα χεριών και ποδιών
• Ελαφρά μπλε χέρια και πόδια ενώ ο κορμός είναι ζεστός και ροζ

Αν το στήθος και το πρόσωπο έχουν υγιές χρώμα και το μωρό ζεσταίνεται γρήγορα με ένα παραπάνω ρουχαλάκι, αγκαλιά ή δέρμα με δέρμα, αυτή η όψη είναι συνήθως φυσιολογική.

Να ανησυχήσετε αν:

• Το μωρό είναι κρύο στην αφή στο στήθος ή την πλάτη
• Το μαρμαροειδές δέρμα επιμένει και το βρέφος φαίνεται κακοδιάθετο, νωθρό ή τρώει άσχημα
• Οι αλλαγές στο χρώμα αφορούν τα χείλη και τη γλώσσα

Σε αυτές τις περιπτώσεις, καλέστε για ιατρική συμβουλή.

Εμπιστευτείτε το ένστικτό σας και ζητήστε βοήθεια

Εσείς ζείτε με το μωρό σας. Ακούτε τους μικρούς του ήχους στις 3 το πρωί, βλέπετε το χρώμα του στο φυσικό φως, γνωρίζετε τους ρυθμούς του με τρόπο που κανένας επαγγελματίας δεν μπορεί σε μια γρήγορη εξέταση.

Αν μέσα σας ακούτε τη φράση «κάτι δεν πάει καλά» και δεν μπορείτε να την αποδιώξετε, αυτό από μόνο του είναι αρκετός λόγος για να:

• Καλέσετε τη μαία ή τον παιδίατρο σας
• Επικοινωνήσετε με το κοντινότερο Κέντρο Υγείας ή εφημερεύον νοσοκομείο
• Πηγαίνετε στα Επείγοντα ή καλέστε 166 / 112 αν το μωρό φαίνεται σοβαρά άρρωστο

Δεν είστε υπερβολικοί, είστε γονείς. Και σε ένα νεογνό, το «πότε να ανησυχήσω για μωρό» είναι πάντα καλύτερο να απαντιέται από ειδικό, όχι μόνο από το ίντερνετ.

Κρατήστε αυτό το άρθρο κάπου εύκολα προσβάσιμο, αποθηκεύστε στις σημειώσεις σας έγκυρες σελίδες του Υπουργείου Υγείας ή μεγάλων παιδιατρικών νοσοκομείων και μην διστάζετε να ρωτάτε. Σιγά σιγά θα μάθετε ποια σημάδια στο βρέφος είναι απλές «περιέργειες» και ποια είναι λόγος να πάτε στο νοσοκομείο με μωρό.

Μέχρι τότε, στηριχτείτε στους επαγγελματίες γύρω σας. Γι’ αυτό είναι εκεί.