Kailan Dapat Tumawag sa Doktor para sa Bagong Silang na Sanggol: Praktikal na Gabay sa Unang Linggo

Ang unang mga linggo kasama ang bagong silang ay sobrang nakakapagod. Ikaw ay nag-aaral habang kulang sa tulog, ang baby naman ay nag-aadjust sa buhay sa labas ng sinapupunan, at pakiramdam mo bawat tunog, kulay, o kilos niya ay posibleng senyales ng problema.

Kaunting pag-aalala ay normal at nakakatulong para maging ligtas ang sanggol. Pero kapag puro kaba at panic na lang, nauubos ka rin. Ang gabay na ito ay nasa kalagitnaan: kalmado, malinaw, at madaling balikan kapag naiisip mo, «Normal ba ito?» o «Kailangan ko na bang tawagan ang doktor?»

Nakatutok ang artikulong ito sa kailan tatawag sa doktor para sa bagong silang na sanggol sa unang mga linggo ng buhay. Hango sa mga rekomendasyon ng mga doktor at pediatrician dito sa Pilipinas at ginagamit din sa maraming ibang bansa.

Kung may kutob ka na may mali, o hindi ka mapakali sa mga sintomas ng sanggol, pakinggan mo ang instinct mo. Maaari kang tumawag sa iyong pediatrician, OB/midwife, pumunta sa pinakamalapit na ospital, o tumawag sa 911 para sa malubhang emergency. Hindi ka kailanman istorbo kapag sanggol ang pinag-uusapan.

Kailan kailangan ng agarang atensyong medikal

Ang mga sintomas sa ibaba ay hindi iyong tipong «tingnan muna natin bukas». Kapag napansin mo ang alinman dito sa bagong silang, magpatingin agad. Para sa hirap sa paghinga, pamumula o pamumula-bughaw ng labi, o kung mukhang malubhang may sakit ang sanggol, tumawag agad sa 911 o dalhin sa ER ng pinakamalapit na ospital.

1. Lagnat o sobrang babang temperatura

Hirap pang mag-kontrol ng sariling temperatura ang bagong silang, kaya ang lagnat ng sanggol o sobrang lamig ng katawan ay puwedeng unang senyales ng impeksiyon.

Magpatingin agad sa doktor kung ang sanggol ay may:

• Mataas na temperatura ng sanggol, higit sa 38°C (sukat sa kili-kili, hindi sa noo)
• Mababang temperatura ng sanggol, mas mababa sa 36°C na hindi tumataas kahit binihisan na, binalot, o pinainit sa skin-to-skin

Ang lagnat sa bagong silang ay maaaring senyales ng malubhang impeksiyon, at kadalasan kailangan silang ma-obserbahan sa ospital. Sa kabilang banda, ang sobrang lamig din ay puwedeng senyales ng impeksiyon o problema sa blood sugar.

Ilang paalala:

• Gumamit ng digital thermometer sa kili-kili.
• Kapag lumabas na mataas, sukatin uli para makasiguro.
• Huwag basta magbigay ng paracetamol o ibuprofen sa bagong silang kung hindi mismo inireseta ng doktor.

Kung naiisip mo na, «Parang ang init ng baby ko» o «Parang ang lamig niya kahit naka-swaddle», huwag umasa sa palad mo lang. Sukatin ang temperatura at kung nasa labas ng 36–37.5°C, tawagan ang iyong pediatrician, OB/midwife, o magtanong sa health hotline ng ospital.

2. Pagtanggi sa pagpapakain sa 2 sunod-sunod na feeding

Ang bagong silang ay karaniwang dumedede o umiinom tuwing mga 2–3 oras, kasama ang gabi. Normal lang ang minsang antuking feeding. Hindi normal ang paulit-ulit na pagtanggi sa pagpapakain.

Dapat nang kumonsulta sa doktor o midwife kung:

• Tumanggi kumain ang sanggol sa dalawang magkasunod na feeding o higit pa
• Wala siyang interes sa dede o bote at nananatiling sobrang antukin o malambot ang katawan
• Napapansin mong sanggol hindi umiinom nang maayos at kaunti o kakaiba ang ihi

Kapag sinasabi ng magulang, «Sanggol hindi umiinom» o «Hindi dumedede nang maayos ang baby», agad iniisip ng mga doktor ang dehydration, mababang blood sugar, o maagang senyales ng sakit.

Pareho itong mahalaga kung ikaw ay nagpapasuso, gumagamit ng formula, o kombinasyon. Kahit nakakakapit sa dede pero ilang higop lang tapos tulog agad lagi, magandang magpatingin at humingi ng tulong.

3. Paulit-ulit na pagsusuka (hindi simpleng regurgitation lang)

Karamihan sa mga baby ay nagre-regurgitate o naglalabas ng kaunting gatas. Konting gatas sa balikat, talsik pagkatapos i-burp, normal iyon. Parte talaga yan ng buhay may bagong silang.

Mag-alala kung:

• May malakas na pagsusuka ang sanggol na parang «sumisirit» at nangyayari nang paulit-ulit
• Ang pagsusuka ay tuloy-tuloy, hindi lang isang beses o dalawang beses sa maghapon
• Mukhang gutom ang baby pero halos lahat ng iniinom ay isinusuka niya pabalik
• May mga palatandaan ng dehydration, gaya ng kaunting ihi ng sanggol o kakaunting basang lampin

Magkaiba ang sanggol pagsusuka at simpleng tulo ng gatas sa baba. Ang persistent na pagsusuka ng sanggol ay maaaring senyales ng impeksiyon, problema sa bituka, o intolerance na kailangang suriin. Kung hindi ka sigurado kung «luwa lang» o totoong pagsusuka, puwede mong i-video sandali at ipakita sa iyong pediatrician o midwife.

4. Mas kaunting basang lampin kaysa inaasahan

Ang dami ng ihi ay isa sa pinakamalinaw na palatandaan kung kumusta ang kalusugan ng bagong silang.

Bilang gabay:

• Araw 1: 1 basang lampin
• Araw 2: 2 basang lampin
• Araw 3: 3 basang lampin
• Pagkatapos nito: dapat ay hindi bababa sa 6 na basang lampin kada araw

Kung eksklusibong breastfeeding, puwedeng medyo mabagal muna sa unang araw habang «dumarating» ang gatas, pero pagsapit ng araw 4–5, dapat nakikita mo na ang pattern na ito.

Tawagan ang doktor o midwife kung:

• May mas kaunting basang lampin sanggol kaysa inaasahan ayon sa edad
• Buong araw halos bahagyang mamasa-masa lang ang lampin
• Ang ihi ay napakadilaw, kulay tsaa, o may matapang na amoy

Maraming magulang ang nag-aalala at naghahanap tungkol sa ilang basang lampin sanggol at tama lang iyon. Ang kakaunting ihi ng sanggol ay puwedeng maagang senyales ng dehydration o problema sa pagpapakain na kailangan ng suporta.

5. Dugo sa dumi o pagsusuka

Kapag may dugo, laging magandang kumonsulta sa doktor lalo na sa bagong silang.

Magpatingin agad kung mapansin mo ang:

• Dugo sa dumi ng sanggol - mapulang guhit, buo-buong pula, o napakadilim, parang alkitran na dumi matapos ang unang ilang araw
• Dugo sa pagsusuka - matingkad na pula, o pagsusukang parang kulay at hitsura ng coffee grounds

Minsan maliit na piraso lang ng dugo sa dumi ng sanggol ay maaaring galing sa maliit na punit sa may puwetan, pero hindi ito puwedeng ipagwalang-bahala. Ang dugo sa dumi o pagsusuka ay maaaring senyales ng impeksiyon, allergy, o pagdurugo sa loob ng bituka.

Kung sa tingin mo ay may dugo, itabi ang lampin at kung kaya, kuhanan ng litrato. Makakatulong ito sa doktor na ma-assess ang sitwasyon.

6. Dilaw o berdeng pagsusuka

Importante ang kulay dito.

• Dilaw na pagsusuka ng sanggol (may halong apdo o bile)
• Berde na pagsusuka ng sanggol

Parehong puwedeng mangahulugan na ang apdo mula sa bituka ay bumabalik paitaas, na maaaring senyales ng bara sa loob ng digestive system. Itinuturing itong emergency hangga't hindi napapatunayang ligtas.

Kung may dilaw na pagsusuka sanggol o berde na pagsusuka sanggol, lalo na kung higit sa isang beses nangyari, tumakbo na sa ER o tumawag sa 911. Huwag nang maghintay pa ng schedule sa clinic.

7. Sobrang antukin o hirap magising

Oo, mahilig talagang matulog ang bagong silang, umaabot pa minsan sa 18–20 oras sa isang araw. Pero kahit ganoon, dapat nagigising pa rin sila nang regular para dumede at tumutugon kapag kinakausap o hinahawakan.

Mag-alala kung:

• Ang sanggol hirap magising, kahit oras na para dumede
• Pakiramdam mo ay sobrang lambot o parang «manikang basahan» ang katawan kapag binubuhat
• Mukhang sobrang pagod palagi at hindi makadede nang maayos, laging tulog agad
• Mukhang matamlay ang sanggol at hindi gaanong ginagalaw ang braso at paa gaya ng dati

Madalas sinasabi ng magulang, «Parang hindi maayos magising ang baby ko» kapag ganitong klase ng antok - hindi lang simpleng mahimbing na tulog. Huwag isipin na «ang bait, hindi iyakin». Maaari itong senyales ng impeksiyon, mababang blood sugar, o ibang seryosong kondisyon.

8. Tuloy-tuloy na iyak na hindi mapatahan ng 2 oras o higit pa

Lahat ng baby umiiyak, at normal ang may «iyakang oras» sa hapon o gabi na nakakapagod. Ang mahalaga ay kung napapakalma pa ba sila.

Magpatingin agad kung:

• May sanggol umiiyak hindi humihinto nang tuloy-tuloy sa loob ng 2 oras o higit pa
• Nasubukan mo nang pasusuhin, burp, palitan ang lampin, buhatin, skin-to-skin, at lahat ng alam mong paraan, pero hindi pa rin mapatahan
• Ang iyak ay sobrang talas o kakaiba sa karaniwang iyak niya
• Halatang may iniindang sakit - lagi niyang hinihila ang tuhod papunta sa tiyan, naka-ngisi sa sakit, o ini-arch ang likod

Ang tuloy-tuloy, hindi mapatahan na pag-iyak ay maaaring senyales ng sakit, impeksiyon, o problema sa tiyan o bituka. Mas nakakabahala ito kung biglaang pagbabago sa normal na ugali ng baby.

At kung ramdam mong nasa punto ka na ng pagmumura sa pagod o galit, normal na huminto sandali. Ilagay ang baby nang ligtas sa crib, lumabas ng kuwarto ng isang minuto, huminga nang malalim, at tumawag ng partner, kapamilya, o helpline para may makausap at makatulong.

9. Bughaw na labi o dila

Nakakatakot makita ang pagbabago ng kulay ng sanggol at may dahilan kung bakit dapat itong seryosohin.

Mag-emergency (tumawag 911 o diretso ER) kung mapansin ang:

• Bughaw o kulay-ubeng labi
• Bughaw na dila o loob ng bibig
• Kulay-bughaw na hindi mabilis nawawala kahit pinainit at binalot na ang baby

Maaaring senyales ito ng mababang oxygen sa dugo, problema sa puso, o problema sa baga. Minsan puwedeng mamutla-bughaw ang kamay at paa ng bagong silang lalo na kung malamig, at puwedeng normal iyon. Pero ang labi at dila na bughaw ay iba at nangangailangan ng agarang atensyon.

10. Hirap sa paghinga

Kapag usapang paghinga ng bagong silang, laging ituring na agarang emergency kapag may kakaiba.

Tumawag agad sa 911 o pumunta sa ER kung mapansin mo ang:

• Pag-ungol o parang may tunog na grunt sa bawat hinga
• Paglaki o pag-flare ng butas ng ilong habang humihinga
• Pag-hila ng dibdib papasok sa pagitan o sa ilalim ng tadyang (retractions)
• Sobrang bilis na paghinga o mahahabang paghinto ng paghinga
• Huni, wheezing, o kakaibang tunog sa bawat hinga
• Mukhang hirap na hirap ang sanggol, maputla o maitim ang kulay, at malambot ang katawan

May mga magulang na nag-aalala sa «maingay na paghinga ng baby» o «baradong ilong sa gabi» at kadalasan normal lang na sipon o liit ng sipon sa ilong. Ang titignan ay ang hirap ba sa paghinga at ang kabuuang itsura ng sanggol: nakakain ba nang maayos, maayos ang kulay, at kalmado, o halatang nag-struggle?

Kung nagdadalawang-isip ka, puwede mong i-video ang paghinga at ipakita sa doktor. Pero kung malakas ang kutob mong hindi ito tama, huwag nang mag-atubiling dumiretso sa emergency.

11. Umuumbok o lubog na bumbunan (fontanelle)

Ang malambot na bahagi sa tuktok ng ulo ng baby ay tinatawag na fontanelle. Dapat ay medyo malambot at bahagyang kurbado papaloob kapag kalmado ang sanggol.

Magpatingin sa parehong araw kung mapansin mo ang:

• Umuumbok na fontanelle kahit kalmado ang baby at nakaupo o nakatayo ang posisyon (puwedeng bahagyang umumbok kapag umiiyak, at normal iyon)
• Sobrang lubog na fontanelle, lalo na kung sinabayan ng tuyong bibig, basang lampin na kakaunti, o mukhang dehydrated ang sanggol

Maaaring senyales ng impeksiyon o pagtaas ng pressure sa loob ng ulo ang umuumbok na fontanelle. Ang sobrang lubog naman ay puwedeng senyales ng dehydration. Parehong dapat pinapacheck sa doktor.

12. Kumakalat na pamumula sa paligid ng pusod

Ang tuod ng pusod (umbilical stump) ay dadaan sa ilang hindi magandang tingnan na yugto bago matuyo at malaglag. Kaunting crusting o bahagyang pamumula mismong sa gilid ng tuod ay puwedeng normal.

Magpatingin agad kung mapansin mo ang:

• Pamumula na kumakalat palabas mula sa base ng pusod papunta sa palibot na balat
• Balat sa paligid ng tuod na mainit, makirot, o sobrang lambot kapag hinawakan
• Nana, mabahong likido, o mukhang namamaga ang lugar
• May kasabay na lagnat ng sanggol o mukhang matamlay at may sakit

Ito ay maaaring senyales ng impeksiyon sa pusod. Mabilis itong umabot sa dugo sa bagong silang kaya mas maagang maagapan mas mabuti. Kadalasan, mabilis gumagaling kapag maagap ang gamutan, kaya huwag na munang maghintay kung «gagaling kaya ito mag-isa».

Mga nakakatakot tingnan pero kadalasang normal lang

Hindi lahat ng kakaibang kilos o hitsura ng bagong silang ay senyales ng sakit. Marami silang «quirks» na mukhang scary sa unang anak, pero para sa mga sanay na doktor at midwife, normal lang ito.

Kung hindi ka sigurado, magandang magtanong pa rin. Pero ito ang mga bagay na madalas nginitian ng mga pedia at sasabihing, «Oo, normal lang po iyan.»

Hikab-hikab o hiccups

Karaniwang-karaniwan ang hiccups sa bagong silang. Marami pang baby ang may hiccups na sa loob ng tiyan, na nararamdaman ng ilang nanay bilang maliliit at paulit-ulit na «kadyot».

Kadalasan ang hiccups ay:

• Hindi masakit
• Hindi senyales ng problema sa tiyan
• Mas madalas pagkatapos dumede o kapag na-eexcite o naiinis ang baby

Hindi mo kailangang gamutin. Puwede mong subukang: maikling dede, kargahin nang patayo, o hintayin lang ng ilang minuto. Kadalasan humihinto ito nang kusa.

Pagbahing o sneezing

Mahilig ring bumahing ang mga bagong silang. Napakaliit at sensitibo ng ilong nila.

Ang madalas na pagbahing na walang:

• Lagnat
• Ubo o hirap sa paghinga
• Problema sa pagdede o pag-inom

ay kadalasan paraan lang ng katawan para alisin ang alikabok, gatas, o sipon sa butas ng ilong. Sa unang linggo, hindi pa ito maaasahang senyales ng allergy o sipon, maliban na lang kung may kasama nang ibang sintomas.

Nangangatal ang baba o «jittery» na galaw

Ang nanginginig na baba kapag umiiyak, o maliliit at sandaling panginginig sa braso at binti, ay mukhang nakakakaba. Sa karamihan ng bagong silang, resulta lang ito ng hindi pa hinog na nervous system.

Kadalasan normal kung:

• Humihinto ang galaw kapag bahagya mong hinawakan o hinawakan nang maigi ang braso o binti
• Mas nangyayari kapag umiiyak, nagugulat, o na-eexcite ang baby
• Maayos siyang dumedede, gising at alerto kapag gising, at mukhang malusog

Magpatingin agad kung ang panginginig ay:

• Hindi humihinto kahit hinawakan mo ang galaw
• May paulit-ulit at ritmikong paggalaw na hindi mo mapigil
• Kasabay ng pag-ikot ng mata, matagal na titig na parang wala sa sarili, o iba pang kakaibang kilos

Doon, posible nang seizure ito. Pero ang paminsan-minsang nanginginig na baba ay madalas normal at kusang nawawala habang lumalaki.

Mottled o mantsang balat kapag malamig

Hindi pa pulido ang circulation ng bagong silang, kaya kapag malamig, puwede mong mapansin ang:

• Mantsang o parang marble na pattern sa balat ng braso at binti
• Mamula-bughaw na kamay at paa kahit ang dibdib at mukha ay maayos ang kulay

Kung maayos ang kulay ng katawan at mukha, at nawawala ang mottling kapag pinainit mo na gamit ang dagdag na damit, kumot, o skin-to-skin, kadalasan normal lang ito.

Mag-alala kung:

• Malamig sa hawak ang dibdib o likod, hindi lang kamay at paa
• Hindi nawawala ang mottling at mukhang matamlay, hindi makadede, o may ibang sintomas ng sakit
• May pagbabago ng kulay sa labi at dila

Sa ganitong sitwasyon, magpatingin na o tumawag sa doktor para sa payo.

Pagtitiwala sa instinct mo at paghingi ng tulong

Ikaw ang kasama ng baby 24/7. Naririnig mo ang bawat ungol sa madaling araw, kita mo ang kulay ng balat niya sa natural na ilaw, kabisado mo ang ugali niya sa paraang hindi kayang makita ng doktor sa 10 minutong check up.

Kapag may pakiramdam kang «May hindi tama» at hindi mawala-wala sa isip mo, sapat na iyon na dahilan para:

• Tawagan ang iyong pediatrician, OB/midwife, o barangay health center
• Makipag-ugnayan sa hotline ng ospital kung gabi o holiday
• Dumiretso sa ER o tumawag sa 911 kung mukhang malubhang may sakit ang sanggol

Hindi ka OA, hindi ka maarte. Magulang ka na nag-aalaga sa isang napakaliit na tao.

Maaari mong i-bookmark ang artikulong ito, i-save ang mga official na page ng DOH o ng pinagdadalhan mong ospital sa iyong cellphone, at huwag mahiyang magtanong. Habang tumatagal, mas makikilala mo kung alin sa mga sintomas ng sanggol ang mga normal na «arte» lang at alin ang totoong red flag.

Habang hindi ka pa ganoon kasigurado, sandalan mo ang mga propesyunal sa paligid mo. Nandiyan sila para tulungan ka, lalo na sa mga unang linggo ng buhay ng iyong sanggol.