Atopische dermatitis (eczeem) bij baby's: herkennen, verzorging en behandeling

Atopische dermatitis, meestal eczeem genoemd, is een van de meest voorkomende huidproblemen bij baby’s. Naar schatting krijgt 15 tot 20% van de kinderen ermee te maken. De klachten beginnen vaak al in de eerste zes levensmaanden. Heeft je baby rode, droge of jeukende plekken, dan doe je niets verkeerd. Eczeem bij een baby ontstaat niet door slechte hygiëne. Met een goede dagelijkse routine kun je de huid meestal een stuk rustiger en comfortabeler maken.

Wat is atopische dermatitis?

Atopische dermatitis, oftewel atopisch eczeem, is een chronische ontsteking van de huid. De aandoening komt vaak in periodes: rustige fasen worden afgewisseld met opvlammingen. De oorzaak ligt deels in de huidbarrière, de buitenste huidlaag die normaal gesproken vocht vasthoudt en irriterende stoffen buiten de huid houdt.

Bij sommige kinderen maakt de huid minder van het eiwit filaggrine aan. Het verband tussen een filaggrine tekort en eczeem is goed onderzocht. Als dit eiwit ontbreekt of minder goed werkt, verliest de huid sneller vocht. Ook kunnen zeep, allergenen, bacteriën en andere prikkelende stoffen gemakkelijker binnendringen. Het afweersysteem reageert daarop met ontsteking, droogheid en jeuk.

Dat betekent niet dat je baby een infectie heeft of een slechte weerstand. Atopisch eczeem ontstaat door een combinatie van erfelijke eigenschappen van de huidbarrière en een overgevoelige afweerreactie. De aanleg kan in families voorkomen waarin eczeem, astma of hooikoorts voorkomt, maar een familiegeschiedenis is niet noodzakelijk.

Hoe ziet eczeem bij baby’s eruit?

De symptomen van eczeem bij een baby kunnen er anders uitzien dan bij een ouder kind of volwassene. Veelvoorkomende eczeem symptomen bij een baby zijn:

• Rode, ruwe of schilferige huid
• Droge plekken die grof aanvoelen
• Kleine kloofjes of gevoelige huid
• Heftige jeuk
• Vochtige plekken of gelige korstjes tijdens een opvlamming
• Onrustig slapen en veel wrijven of krabben

In de eerste levensmaanden komt eczeem op het gezicht van een baby vaak voor, vooral op de wangen. Ook het voorhoofd en de hoofdhuid kunnen rood en droog worden. Sommige baby’s wrijven met hun gezicht over het hoeslaken omdat ze nog niet goed kunnen krabben. Andere baby’s krabben met hun handen, vooral wanneer de wantjes uitgaan.

Naarmate je baby ouder en beweeglijker wordt, kan de verdeling van de plekken veranderen. Eczeem ontstaat dan bijvoorbeeld in de knieholten en elleboogplooien. Ook de hals, polsen, enkels en romp kunnen meedoen.

Een uitslag rond de mond wordt soms veroorzaakt door speeksel. Kwijlen, een speen of voedselresten kunnen de al gevoelige huid irriteren. Dit wordt ook wel speekseldermatitis genoemd. Een baby kan tegelijkertijd last hebben van speekselirritatie én atopisch eczeem.

Waardoor ontstaat eczeem bij een baby?

Er is niet één oorzaak aan te wijzen. Meestal spelen verschillende factoren samen. Mogelijke eczeem baby oorzaken zijn:

• Een erfelijke aanleg voor een kwetsbare huidbarrière
• Verschillen in de werking van het afweersysteem
• Een droge huid en extra vochtverlies
• Prikkelende stoffen zoals zeep, wasmiddel en speeksel
• Warmte, zweet en wrijving
• Omgevingsallergenen bij sommige kinderen

Een opvlamming betekent niet altijd dat je precies één oorzaak hebt gevonden. Eczeem kan erger worden na een verkoudheid, tijdens het doorkomen van tandjes of simpelweg door een verandering van het weer.

Veelvoorkomende prikkels in het dagelijks leven

Droge lucht binnenshuis kan klachten uitlokken, vooral in de winter wanneer de verwarming aanstaat. De combinatie van koude buitenlucht en warme, droge kamers kan de huid trekkerig en gebarsten maken.

Agressieve verzorgingsproducten zijn een andere veelvoorkomende prikkel. Vermijd zeep, bubbelbaden en sterk geparfumeerde babyproducten. Stoffen zoals sodium lauryl sulfate, vaak afgekort tot SLS, en parfum kunnen de gevoelige huid irriteren. Ook wasmiddel en wasverzachter kunnen resten achterlaten, zeker bij sterk geparfumeerde producten.

Te warm aankleden en zweten maken de jeuk vaak erger. Binnen heeft een baby meestal niet veel lagen nodig. Als vuistregel kun je één dun laagje meer gebruiken dan je zelf draagt, in plaats van meerdere dikke lagen.

Wol en sommige synthetische stoffen kunnen over de huid schuren. Zachte katoenen kleding of ander soepel, ademend materiaal zit meestal prettiger. Let ook op naden, etiketten en ruwe boorden.

Sommige baby’s lijken meer klachten te krijgen na blootstelling aan voedingsmiddelen via de borstvoeding. Dat verband is echter niet altijd eenvoudig vast te stellen. Melkproducten, ei en tarwe worden vaak als mogelijke boosdoeners genoemd. Toch kan het weglaten van voedingsmiddelen uit je eigen dieet leiden tot tekorten en verbetert het eczeem daar niet automatisch door. Laat een arts beoordelen of een voedselreactie waarschijnlijk is.

Huisstofmijt en huidschilfers van huisdieren kunnen bij sommige kinderen klachten verergeren, vooral wanneer allergieën in de familie voorkomen. Ga er niet zonder meer van uit dat iedere opvlamming door een huisdier of stof komt. Overmatig schoonmaken en sterke schoonmaaksprays kunnen de huid juist extra prikkelen.

Een dagelijkse verzorgingsroutine bij eczeem

Een goede dagelijkse routine vormt de basis van de eczeem verzorging bij een baby. De aanleg voor eczeem verdwijnt er niet door, maar de huidbarrière kan zich beter herstellen. Ook helpt een vaste routine om vochtverlies en nieuwe opvlammingen te beperken.

Smeer twee of drie keer per dag

Gebruik minstens twee keer per dag een vette, parfumvrije basiszalf of indifferente crème. Bij een zeer droge huid kan vaker smeren nodig zijn. Crèmes en zalven werken meestal beter dan lotions, omdat ze meer vet bevatten en een sterkere beschermlaag vormen.

Let bij het kiezen van een zalf voor baby eczeem op:

• Een parfumvrije samenstelling
• Ceramiden, die de huidbarrière ondersteunen
• Vaseline of een zalf op basis van paraffine
• Een eenvoudige ingrediëntenlijst
• Een product voor de gevoelige of eczeemgevoelige huid

Bij zeer droge of gebarsten plekken is een zalf vaak het prettigst, vooral voor de nacht. Overdag kan een crème gemakkelijker aanbrengen zijn. Lotions zijn dunner en verdampen sneller, waardoor de huid opnieuw droog kan aanvoelen.

Breng de crème of zalf royaal aan en strijk deze rustig over de huid. Wrijf niet hard. Gebruik bij een pot bij voorkeur een schoon spateltje of kies een pompflacon om verontreiniging te beperken. Stop met een product als het telkens prikt, een nieuwe uitslag veroorzaakt of je baby duidelijk ongemakkelijk maakt. Vraag dan advies aan de huisarts, apotheek of het consultatiebureau.

Gebruik de methode ‘badderen en invetten’

Baden veroorzaakt geen eczeem. Lange, hete baden en veel zeep kunnen wel de beschermende vetten van de huid verwijderen. Houd het bad daarom kort en mild:

1. Vul het bad met lauwwarm water van ongeveer 36 tot 37 °C. Controleer de temperatuur met je pols of met een badthermometer.
2. Laat je baby vijf tot tien minuten badderen.
3. Gebruik alleen op zichtbaar vieze plekken een zeepvrije, parfumvrije wasgel.
4. Vermijd bubbelbad, geparfumeerde badolie en washandjes waarmee je de huid schrobt.
5. Til je baby voorzichtig uit het bad en dep de huid droog. Wrijf niet.
6. Smeer de huid binnen drie minuten in, zolang deze nog een beetje vochtig is.

Deze aanpak wordt ook wel ‘soak and seal’ genoemd: het water hydrateert de bovenste huidlaag tijdelijk en de zalf houdt dat vocht vast. Besteed extra aandacht aan de wangen, huidplooien en ruwe plekken. Zorg dat een vette zalf niet in de ogen komt.

Je baby hoeft niet per se elke dag volledig in bad. Tussendoor kan het voldoende zijn om het gezicht, de hals, de handen en het luiergebied kort te wassen. Wat het beste past, hangt af van jullie routine en het advies van de zorgverlener.

Houd kleding en kamertemperatuur aangenaam

Kleed je baby in zachte katoenen laagjes. Voelt de nek of rug warm en klam aan, trek dan een laagje uit. Was nieuwe kleding voordat je die aantrekt. Gebruik een mild, parfumvrij wasmiddel en laat wasverzachter achterwege. Een extra spoelbeurt kan helpen als je baby gevoelig reageert op wasmiddelen.

Houd de nagels kort en glad. Een katoenen pyjama kan ’s nachts onbedoeld krabben beperken. Bij sommige baby’s helpen katoenen wantjes, maar ze mogen niet knellen of zo los zitten dat ze een risico vormen.

Bij droge winterlucht is regelmatig smeren meestal belangrijker dan speciale apparatuur aanschaffen. Gebruik je een luchtbevochtiger, maak deze dan zorgvuldig en vaak schoon. Een vuil apparaat kan schimmels en bacteriën verspreiden.

Wanneer zijn medicijnen op recept nodig?

Een basiszalf beschermt de huid, maar een actieve ontsteking komt er niet altijd mee tot rust. Bij duidelijk rode, verdikte of zeer jeukende plekken, of wanneer de uitslag zich uitbreidt, kan de huisarts een hormoonzalf voorschrijven.

Bij een milde opvlamming kan hydrocortisonacetaat 1% worden geadviseerd. Gebruik dit bij een baby alleen volgens de aanwijzingen van de huisarts of een andere bevoegde zorgverlener. Smeer een dun laagje op de ontstoken plekken, niet op de gezonde huid, en gebruik de zalf niet als gewone dagelijkse moisturizer. Een basiszalf en hormoonzalf kunnen onderdeel zijn van dezelfde behandeling, maar volg de volgorde en het tijdstip dat je arts adviseert.

Veel ouders zijn bang dat hormoonzalven onveilig zijn. Bij gebruik van de juiste sterkte, hoeveelheid en behandelduur zijn ze een goed onderzochte behandeling voor eczeem. Problemen ontstaan vooral wanneer zonder begeleiding een sterke hormoonzalf wordt gebruikt, te vaak wordt gesmeerd of grote huidoppervlakken langdurig worden behandeld. Baby’s hebben een dunnere huid, daarom is medisch advies extra belangrijk.

Voor gevoelige plekken zoals het gezicht, de oogleden, de hals of huidplooien kan een arts in bepaalde situaties een calcineurineremmer voorschrijven, zoals tacrolimus of pimecrolimus. Deze middelen worden alleen in geselecteerde gevallen gebruikt, bijvoorbeeld wanneer herhaaldelijk behandelen met een hormoonzalf niet geschikt is. Gebruik nooit een crème van iemand anders bij je baby.

Eczeem en voedselallergieën

Voedselallergieën en atopisch eczeem houden soms verband met elkaar, maar die relatie wordt vaak verkeerd begrepen. Naar schatting heeft ongeveer 30 tot 40% van de baby’s met matig tot ernstig eczeem een voedselallergie, volgens klinische schattingen. Dat betekent niet dat voeding bij iedere baby de oorzaak van het eczeem is.

Eczeem is in de eerste plaats een aandoening van de huidbarrière en het afweersysteem. Een voedselallergie is een afzonderlijke afweerreactie die tegelijkertijd kan voorkomen. Een baby kan beide aandoeningen hebben, maar eczeem op zichzelf bewijst niet dat er sprake is van een voedselallergie.

Laat allergieonderzoek begeleiden door een arts, zeker wanneer je baby direct na het eten klachten krijgt zoals galbulten, zwelling, herhaaldelijk braken, hoesten, piepen of plotselinge sufheid. Uitgebreide allergietesten kunnen verwarrende vals-positieve uitslagen geven. Schrap tijdens de borstvoeding geen melk, ei, tarwe of andere voedingsmiddelen uit je eigen dieet zonder advies van een arts of diëtist. Eet je baby al vaste voeding, stel belangrijke voedingsmiddelen dan niet uit en laat ze niet zomaar weg zonder medisch advies.

Wanneer contact opnemen met de huisarts of dermatoloog?

Vraag medisch advies als regelmatig smeren en geadviseerde hydrocortisonacetaat niet voldoende helpen. Je baby heeft misschien een andere sterkte, een andere diagnose of een duidelijk behandelplan voor opvlammingen nodig.

Neem snel contact op met een arts als het eczeem:

• Over grote delen van de huid zit of steeds erger wordt
• Ondanks consequente verzorging niet verbetert
• De slaap ernstig verstoort
• Vochtig wordt of gele korstjes krijgt
• Omgeven wordt door toenemende roodheid, warmte of zwelling
• Gepaard gaat met koorts of een baby die ziek oogt

Dit kunnen tekenen zijn van een huidinfectie. Pijnlijke blaasjes die zich snel uitbreiden, kratervormige wondjes of hoge koorts moeten met spoed worden beoordeeld.

Een dermatoloog kan ook helpen als niet zeker is of het om eczeem gaat, wanneer het gezicht steeds opnieuw aangedaan is of als de klachten invloed hebben op eten, slapen en het gezinsleven. Wacht niet totdat de uitslag ernstig wordt.

Veelvoorkomende misverstanden over eczeem bij baby’s

‘Eczeem is besmettelijk’

Dat is niet zo. Je baby kan atopisch eczeem niet van een ander kind krijgen. De aandoening wordt niet verspreid via aanraken, handdoeken of beddengoed.

‘Het komt doordat de baby niet schoon genoeg is’

Slechte hygiëne veroorzaakt geen eczeem. Te vaak wassen, heet water en agressieve zeep kunnen de huidbarrière juist beschadigen en de klachten verergeren. Mild wassen is voldoende.

‘Mijn baby groeit er vanzelf wel overheen’

Veel kinderen krijgen met de jaren minder klachten. Bij ongeveer 50% is er rond het vijfde jaar een duidelijke verbetering, maar zolang het eczeem actief is, blijft goede verzorging nodig. Sommige kinderen houden een droge of gevoelige huid. Later kunnen ook handeczeem, hooikoorts of astma ontstaan. Verbetering komt vaak voor, maar is geen reden om aanhoudende klachten te negeren.

Een praktische aanpak voor de behandeling van eczeem bij je baby

Denk bij eczeem baby behandeling vooral aan regelmaat, niet aan perfectie. Smeer twee of drie keer per dag, houd badjes kort en lauwwarm, vermijd parfum en oververhitting en gebruik medicijnen tegen ontstekingen alleen als die voor jouw baby zijn geadviseerd.

De beste aanpak is vaak eenvoudig: zachte kleding, mild wassen, royaal insmeren en een opvlamming vroeg behandelen. Twijfel je of de uitslag eczeem is, houdt de jeuk je baby wakker of ziet de huid er ontstoken uit? Bespreek dit dan met het consultatiebureau, de huisarts, kinderarts of dermatoloog. Een vroege en passende eczeem behandeling helpt de huidbarrière beschermen en maakt het dagelijks leven voor jullie allebei een stuk gemakkelijker.