สำหรับคุณแม่ส่วนใหญ่ การเริ่ม เตรียมตัวกลับไปทำงาน ล่วงหน้าประมาณ 2-4 สัปดาห์ถือว่าเหมาะกำลังดี มีเวลาให้ทดลองจัดตาราง ฝึกใช้เครื่องปั๊ม และให้ลูกคุ้นเคยกับการดูดขวด โดยไม่ต้องเปลี่ยนช่วงท้ายของวันลาคลอดให้กลายเป็นภารกิจที่กดดันเกินไป
หากทราบวันกลับไปทำงานหลังคลอดที่แน่นอนแล้ว ลองนับย้อนกลับและวางแผนเรื่องเหล่านี้
คุณแม่ไม่ได้จำเป็นต้องเริ่มปั๊มนมตั้งแต่สัปดาห์แรกหลังคลอด เว้นแต่มีเหตุผลด้านสุขภาพหรือปัญหาการให้นม ช่วงแรกควรเน้นให้ลูกดูดนมบ่อยตามความต้องการ เรียนรู้จังหวะของกันและกัน และปล่อยให้ปริมาณน้ำนมค่อย ๆ เข้าที่
เมื่อการให้นมเริ่มลงตัว มักอยู่ราว 4-6 สัปดาห์หลังคลอด หลายคนจึงเริ่มเพิ่มการปั๊มนมวันละ 1 รอบสั้น ๆ ได้ง่ายขึ้น
เด็กบางคนปรับตัวกับขวดและผู้ดูแลใหม่ได้เร็ว แต่บางคนต้องใช้เวลา การเริ่มเตรียมล่วงหน้าหลายสัปดาห์จะช่วยให้คุณมีเวลาลองผิดลองถูกโดยไม่ต้องเร่งรีบ
คำว่า “สต๊อกนม” อาจทำให้คุณแม่นึกถึงถุงนมเรียงเต็มช่องฟรีซพร้อมป้ายวันที่สวยงาม แต่ในชีวิตจริง คุณไม่จำเป็นต้องมีนมแม่สำรองจำนวนมากขนาดนั้น
ก่อนกลับไปทำงานหลังคลอด เป้าหมายไม่ได้อยู่ที่การแช่นมจนเต็มตู้ แต่คือมีน้ำนมพอเป็นกันชนสำหรับวันแรก ๆ วันที่ปั๊มได้ช้ากว่าปกติ หรือวันที่นมหกโดยไม่ทันตั้งตัว
เมื่อเริ่มทำงานแล้ว นมที่ปั๊มในแต่ละวันจะถูกใช้ทดแทนมื้อที่ลูกดื่มระหว่างคุณไปทำงาน สต๊อกนมจึงเป็นเพียงตัวช่วยให้ใจสบายขึ้น ไม่ใช่ตัวชี้วัดว่าคุณแม่ทำได้ดีแค่ไหน
สำหรับคุณแม่หลายคน ช่วงที่เหมาะกับการปั๊มนมมากที่สุดคือหลังมื้อเช้า เพราะร่างกายมักมีน้ำนมมากในช่วงเช้า และบางครั้งลูกอาจดูดนมเพียงข้างเดียว
ลอง ปั๊มนมหลังให้นมเช้า วันละ 1 ครั้ง อาจปั๊มได้ไม่มากในช่วงแรก ซึ่งเป็นเรื่องปกติ หากทำได้สบาย ๆ ตั้งเป้าเก็บเพิ่มครั้งละประมาณ 30-60 มิลลิลิตร ก็เพียงพอแล้ว บางวันอาจได้มาก บางวันได้น้อย ไม่จำเป็นต้องกังวล
ปริมาณน้ำนมที่ออกจากเครื่องปั๊มไม่ได้สะท้อนว่าคุณมีน้ำนมน้อย เพราะทารกมักดูดนมได้มีประสิทธิภาพกว่าเครื่องปั๊ม
ตัวอย่าง วิธีปั๊มนม แบบง่าย ๆ
หากปั๊มอย่างสม่ำเสมอ โดยทั่วไปใช้เวลาเพียง 1-2 สัปดาห์ก็สามารถสร้างสต๊อกน้ำนมแม่ขนาดพอดีได้ แม้มีเพียงถุงเล็ก ๆ ไม่กี่ถุง ก็ช่วยลดความกังวลในสัปดาห์แรกที่กลับไปทำงานได้มาก
คำถามเรื่องควรเก็บนมไว้เท่าไรเป็นเรื่องที่คุณแม่ถามกันบ่อยก่อนเริ่มปั๊มนมและกลับไปทำงาน วิธีคิดที่ใช้ได้จริงคือ เตรียมนมให้พอสำหรับ 1 วันเต็มที่ต้องห่างลูก และเผื่อเพิ่มอีกเล็กน้อย
เช่น หากลูกดื่มนม 3 ขวดระหว่างที่คุณทำงาน อาจเตรียมนมให้ครบ 3 มื้อ และสำรองอีก 1 ขวด หลังจากนั้นนมที่ปั๊มได้ในวันทำงานก็สามารถส่งให้ผู้ดูแลใช้ในวันถัดไป
ควรแบ่งเก็บเป็นปริมาณเล็ก ๆ ตามที่ลูกดื่มจริง เช่น 60, 90 หรือ 120 มิลลิลิตร วิธีนี้ช่วยลดนมเหลือทิ้ง เพราะนมแม่ที่อุ่นแล้วควรใช้ตามระยะเวลาที่หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำ
ก่อน เก็บน้ำนม ควรติดฉลากบนขวดหรือถุงนมทุกครั้ง โดยระบุข้อมูลต่อไปนี้
สำหรับการเก็บน้ำนมในตู้เย็น ควรวางไว้บริเวณด้านในหรือด้านหลังของตู้เย็น ไม่วางที่ประตูตู้ เพราะอุณหภูมิแกว่งได้ง่ายกว่า และควรดูคำแนะนำล่าสุดจากกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข หรือสถานพยาบาลที่ดูแลคุณแม่และลูก
โดยทั่วไปสามารถ เริ่มให้ขวด 4-6 สัปดาห์ หลังคลอดได้ เมื่อการเข้าเต้าและการให้นมแม่เริ่มเป็นไปอย่างราบรื่น เด็กบางคนรับขวดทันที แต่บางคนอาจทำหน้าเหมือนไม่เห็นด้วยอย่างมากกับสิ่งนี้
หากลูกปฏิเสธขวดในช่วงแรก ไม่ได้แปลว่ามีอะไรผิดปกติ
แนวทางเหล่านี้อาจช่วยให้ วิธีฝึกทารกรับขวด ง่ายขึ้น
อาจเริ่มจากนมขวดเล็ก ๆ วันละครั้ง หรือทุก 2-3 วัน ไม่จำเป็นต้องรีบเปลี่ยนมื้อเข้าเต้าหลายมื้อในทันที เป้าหมายคือให้ลูกคุ้นเคยกับขวดและคนป้อน
เด็กแต่ละคนมีความชอบไม่เหมือนกัน บางคนชอบนมอุ่นกว่านมอุณหภูมิห้องเล็กน้อย บางคนดื่มนมเย็นได้สบาย ลองสังเกตปฏิกิริยาของลูกเป็นหลัก
หากลูกปฏิเสธขวดต่อเนื่องและใกล้ถึงวันกลับไปทำงาน ควรปรึกษาคลินิกนมแม่ พยาบาลหลังคลอด กุมารแพทย์ หรือที่ปรึกษาด้านการให้นมบุตร บางครั้งเพียงปรับท่า เปลี่ยนจุก หรือเปลี่ยนช่วงเวลาป้อนก็ช่วยได้มาก
การมีตาราง ปั๊มนมที่ทำงาน ที่ชัดเจนช่วยรักษาปริมาณน้ำนม และลดอาการคัดเต้าระหว่างวัน โดยทั่วไปควรปั๊มทุกประมาณ 3 ชั่วโมง หรือใกล้เคียงกับช่วงเวลาที่ลูกเคยดูดนมตามปกติ
หากลูกเคยกินนมตอน 07.00 น., 10.00 น., 13.00 น. และ 16.00 น. ตารางในวันทำงานอาจเป็นการปั๊มช่วง 10.00 น., 13.00 น. และ 16.00 น. จากนั้นให้ลูกเข้าเต้าก่อนออกจากบ้านและหลังไปรับกลับ
ตารางที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับลักษณะงานของแต่ละคน ครูอาจปั๊มช่วงพักระหว่างคาบ พยาบาลอาจต้องจัดเวลาให้สอดคล้องกับรอบเวรหรือรอบตรวจคนไข้ ส่วนคนทำงานจากบ้านอาจให้ลูกเข้าเต้าในช่วงพักกลางวันได้
ไม่มีตารางเดียวที่ถูกต้องสำหรับทุกบ้าน
ก่อนถึงวันแรก ลองเขียนตารางคร่าว ๆ ไว้ก่อน เพื่อดูว่ามีช่วงไหนที่ต้องกันเวลาให้ตัวเองบ้าง
| เวลา | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| ก่อนออกจากบ้าน | ให้ลูกดูดนมจากเต้า |
| ช่วงสาย | ปั๊มนม 15-20 นาที |
| พักกลางวัน | ปั๊มนม 15-20 นาที |
| ช่วงบ่าย | ปั๊มนม 15-20 นาที |
| หลังไปรับลูกหรือถึงบ้าน | ให้ลูกเข้าเต้า |
| ช่วงเย็น | ให้นมตามความต้องการของลูก |
เครื่องปั๊มนมไฟฟ้าแบบปั๊มคู่ช่วยประหยัดเวลาได้มาก โดยเฉพาะคุณแม่ที่ต้องปั๊มมากกว่าวันละ 1 ครั้ง การปั๊มแต่ละครั้งใช้เวลาราว 15-20 นาที แต่ควรเผื่อเวลาสำหรับประกอบอุปกรณ์ ล้าง และจัดเก็บนมด้วย
ลองบล็อกเวลาปั๊มลงในปฏิทินงานก่อนกลับไปทำงานจริง ให้มองว่าเป็นนัดหมายที่สำคัญ คุณคงไม่เลื่อนนัดสุขภาพที่จำเป็นเพราะมีประชุมที่ไม่เร่งด่วนทุกครั้ง การปั๊มนมก็ควรได้รับการจัดสรรเวลาเช่นกัน
ครั้งแรก ๆ ที่ต้องปั๊มนมที่ทำงานอาจรู้สึกเขินหรือไม่คุ้น แต่เมื่อผ่านไปสักพัก มันจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของวันทำงาน เหมือนชงกาแฟ เช็กอีเมล หรือพักกินข้าว
กระเป๋าปั๊มนมสำหรับไปทำงานควรมีของจำเป็นเหล่านี้
เสื้อชั้นในปั๊มนมแบบแฮนด์ฟรีมีประโยชน์มาก คุณสามารถตอบอีเมล กินข้าว หรือพักมือระหว่างปั๊มได้ ไม่จำเป็นต้องสวยงาม แต่ใช้งานได้จริง
หลังปั๊มนม ให้เทน้ำนมลงขวดหรือถุงที่สะอาด ติดฉลาก แล้วนำเข้าตู้เย็นทันทีหากมีตู้เย็นที่เหมาะสม หากที่ทำงานไม่มีตู้เย็น สามารถเก็บไว้ในกระเป๋าเก็บความเย็นพร้อมเจลเย็นจนกลับถึงบ้านได้
ระหว่างวันควรเปิดกระเป๋าเก็บความเย็นให้น้อยครั้งที่สุด เมื่อเลิกงานแล้วให้นำนมกลับบ้านโดยเร็ว และนำไปแช่เย็นหรือแช่แข็งตามคำแนะนำการเก็บน้ำนมของหน่วยงานสาธารณสุข
หากต้องใช้ตู้เย็นรวมในออฟฟิศ อาจใส่ขวดนมที่ติดฉลากแล้วไว้ในกล่องทึบหรือถุงแยก เพื่อความสบายใจของตัวเอง คุณไม่จำเป็นต้องอธิบายกับใครหากไม่อยากอธิบาย
คุณแม่ควรมีห้องส่วนตัวที่สะอาด มีปลั๊กไฟ และนั่งได้อย่างสะดวก ห้องน้ำไม่ใช่พื้นที่ที่เหมาะสำหรับปั๊มนมหรือเตรียมอาหารของทารก ทั้งเรื่องสุขอนามัย ความเป็นส่วนตัว และความรู้สึกขณะใช้งาน
ก่อนกลับไปทำงาน ลองสอบถามรายละเอียดเหล่านี้กับหัวหน้างานหรือฝ่ายบุคคล
เรื่องเล็ก ๆ แบบนี้ส่งผลต่อความราบรื่นของวันทำงานมากกว่าที่คิด โดยเฉพาะวันที่งานยุ่งหรือมีประชุมต่อเนื่อง
ร่างกายอาจใช้เวลาประมาณ 1-2 สัปดาห์ในการปรับตัวกับรูปแบบการให้นมใหม่ คุณแม่บางคนรู้สึกว่าน้ำนมลดลงชั่วคราวเมื่อกลับไปทำงาน โดยเฉพาะในวันที่ปั๊มแบบรีบ ๆ ข้ามรอบปั๊ม หรือเครียดมาก
พยายามให้ลูกเข้าเต้าเมื่อได้อยู่ด้วยกัน รูปแบบที่ช่วยได้คือ
ช่วงสุดสัปดาห์ ลูกอาจอยากดูดนมถี่กว่าปกติหลังต้องแยกจากแม่ตลอดสัปดาห์ เรื่องนี้พบได้บ่อย เป็นการดูดนมเพื่อความใกล้ชิด ไม่ได้หมายความว่าน้ำนมหายไป
หากสังเกตว่าปริมาณนมที่ปั๊มได้ลดลง ลองเพิ่มรอบปั๊มชั่วคราว อาจปั๊มหลังมื้อเช้า เพิ่มรอบสั้น ๆ ตอนเย็น หรือปั๊มต่ออีกไม่กี่นาทีหลังลูกเข้าเต้า
อย่าลืมตรวจอุปกรณ์ปั๊มด้วย วาล์วหรือชิ้นส่วนที่เสื่อมสภาพอาจทำให้แรงดูดลดลงโดยที่เราไม่ทันสังเกต
การดื่มน้ำให้พอ กินอาหารเป็นมื้อ และพักเมื่อมีโอกาสช่วยให้คุณแม่รู้สึกดีขึ้น แต่ไม่มีคุกกี้ เครื่องดื่ม หรืออาหารชนิดใดที่ทดแทนการระบายน้ำนมอย่างสม่ำเสมอได้ ปัจจัยหลักที่ช่วยคงน้ำนมคือการให้ลูกดูดหรือปั๊มนมอย่างมีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง
ความรู้สึกกังวลเมื่อต้องห่างลูกเป็นเรื่องธรรมดามาก คุณอาจรู้สึกตื่นเต้นที่ได้กลับไปใช้สมองกับงานอีกครั้ง ดีใจที่ได้ดื่มกาแฟตอนยังร้อน เศร้าตอนส่งลูก และรู้สึกผิดที่ตัวเองโล่งใจ
ความรู้สึกเหล่านี้เกิดขึ้นพร้อมกันได้ทั้งหมด
เช้าวันแรกอาจหนักกว่าที่คิด ลองจัดกระเป๋าไว้ตั้งแต่คืนก่อน เผื่อเวลาเดินทางเพิ่ม และอย่าคาดหวังว่าทุกอย่างต้องเป๊ะ คุณกำลังเริ่มต้นสิ่งใหม่
คุณแม่บางคนพบว่าการดูรูปหรือวิดีโอลูกช่วยกระตุ้นการหลั่งน้ำนมขณะปั๊มที่ทำงานได้ บางคนพกผ้าหรือเสื้อของลูกที่มีกลิ่นคุ้นเคยไว้ด้วย แม้อาจทำให้น้ำตาซึมในครั้งแรก ก็ไม่เป็นไร
เมื่อเวลาผ่านไป ทุกอย่างมักง่ายขึ้น อาจไม่ใช่ทันที และไม่ได้ราบรื่นทุกวัน แต่คุณจะเริ่มรู้ว่าประชุมไหนมักยืดเยื้อ รอบปั๊มไหนห้ามเลื่อน และควรเก็บแผ่นซับน้ำนมสำรองไว้ในลิ้นชักกี่แผ่น
กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยกำหนดให้ลูกจ้างหญิงมีสิทธิลาเพื่อเลี้ยงดูบุตรตามเงื่อนไขที่กฎหมายระบุ ส่วนการจัดเวลาพักและสถานที่สำหรับปั๊มนม อาจแตกต่างกันตามนโยบายของแต่ละองค์กร
ก่อนกลับไปทำงาน ควรอ่านระเบียบบริษัท พูดคุยกับฝ่ายทรัพยากรบุคคล และสอบถามแนวทางที่เหมาะกับลักษณะงานของคุณ โดยเฉพาะผู้ที่ทำงานเป็นกะ ทำงานภาคสนาม หรือมีสัญญาจ้างชั่วคราว
หลายองค์กรมีห้องให้นมบุตรหรือห้องพยาบาลอยู่แล้ว หากยังไม่มี อาจขอพื้นที่ส่วนตัวที่สะอาด ปลอดภัย และมีปลั๊กไฟสำหรับปั๊มนมได้
เวลาคุยกับหัวหน้างาน ควรสื่อสารอย่างชัดเจนและตรงประเด็น เช่น
“หลังกลับไปทำงาน ฉันจำเป็นต้องปั๊มนมประมาณทุก 3 ชั่วโมง อยากขอคุยเรื่องเวลาพักและห้องส่วนตัวที่มีปลั๊กไฟ เพื่อให้จัดตารางงานได้เรียบร้อยก่อนเริ่มงานค่ะ”
การขอเวลาปั๊มนมไม่ใช่การเรียกร้องสิทธิพิเศษ แต่เป็นการวางแผนเรื่องสุขภาพของแม่และอาหารของลูกอย่างเหมาะสม
หากรูปแบบงานและการดูแลลูกเอื้ออำนวย ลองค่อย ๆ เพิ่มเวลาแทนการกลับไปทำงานเต็มวันทันที สัปดาห์แรกไม่จำเป็นต้องเป็นแบบสุดทางเสมอไป
อาจเริ่มด้วยการทำงานครึ่งวันหรือกะที่สั้นลง เพื่อให้ลูกได้ปรับตัวกับขวดและผู้ดูแล ขณะเดียวกันคุณก็ได้ทดลองปั๊มนมในที่ทำงานโดยไม่กดดันมากเกินไป
ขยับเป็นวันทำงานที่ยาวขึ้น อาจเพิ่มครั้งละ 1-2 ชั่วโมง รักษารอบปั๊มนมให้สม่ำเสมอ แม้ชั่วโมงงานยังเปลี่ยนไปในแต่ละวัน
เมื่อผ่านไปสักระยะ คุณจะเห็นชัดขึ้นว่าอะไรเหมาะกับบ้านของคุณ บางคนต้องปั๊มรอบแรกให้เร็วกว่าเดิม บางคนตัดสินใจซื้อชุดอุปกรณ์ปั๊มสำรองไว้ที่ทำงาน บางคนพบว่าลูกดื่มที่เนิร์สเซอรีน้อยกว่าที่คาด แล้วกลับมาดูดนมถี่ในช่วงเย็น
ทั้งหมดนี้เป็นเรื่องปกติ
การปั๊มนมและกลับไปทำงานไม่ใช่บททดสอบที่ต้องทำให้สมบูรณ์แบบ เตรียมอุปกรณ์ให้พร้อม สร้างสต๊อกน้ำนมแม่ในปริมาณพอดี ฝึกให้ลูกคุ้นขวด และกันเวลาสำหรับปั๊มนม จากนั้นค่อยเรียนรู้และปรับไปตามชีวิตจริงของคุณกับลูกน้อย