คุณอุ้มกล่อมจนลูกหลับสนิท วางลงบนเตียงอย่างเบามือ ค่อยๆ เดินถอยออกมา… ไม่ถึง 10 นาทีต่อมา หน้าแดง เกร็ง อุ้ยขาเข้าหาหน้าท้อง ครางฮึดฮัดอย่างทรมาน ถ้าคุณถามตัวเองวนไปว่า «ทำไมลูกท้องอืดตลอดเลยนะ» คุณไม่ได้เป็นคนเดียวแน่นอน
ลูกท้องอืด, ทารกมีแก๊ส หรือผายลมทารก เป็นเรื่องพบได้บ่อยมาก เสียงดังบ้าง เหม็นบ้าง แต่ส่วนใหญ่ไม่อันตราย และมีหลายวิธีง่ายๆ ที่ช่วยได้ที่บ้าน
บทความนี้จะช่วยอธิบายให้เข้าใจว่า ทำไมทารกท้องอืดบ่อย, ดูอย่างไรว่าเป็น อาการแก๊สในทารก, ความต่างระหว่าง โคลิกทารกกับผายลมธรรมดา และมี วิธีแก้ท้องอืดทารก แบบอ่อนโยนที่คุณเริ่มทำได้ทันที
ผู้ใหญ่ผายลมก็แค่เรื่องปกติไม่ค่อยรู้สึกอะไร แต่สำหรับทารก ร่างกายเขายังอยู่ในช่วงฝึกหัด
ช่วงเดือนแรกๆ ระบบทางเดินอาหารของทารกยังพัฒนาไม่เต็มที่ กล้ามเนื้อที่ช่วยบีบน้ำนมผ่านลำไส้อาจทำงานไม่สัมพันธ์กัน แบคทีเรียดีในลำไส้ก็ยังปรับสมดุลอยู่
ก็เลยเกิดผลตามมาว่า
ทารกท้องอืด ช่วงแรกเกิดจึงพบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะช่วง 3 เดือนแรก ซึ่งเป็นช่วงที่เด็กมักร้องไห้เก่งที่สุดอยู่แล้ว
ทุกครั้งที่ทารกกินนมหรือร้องไห้แรงๆ มักจะกลืนลมเข้าไปด้วย ยิ่งลมเข้าท้องเยอะ ก็ยิ่งมีแก๊สเยอะตาม
ทารกอาจกลืนลมมากขึ้นถ้า
นี่คือเหตุผลที่ การไล่ลมทารกหลังดูดนม สำคัญมาก คุณกำลังช่วยให้ลมออกจากกระเพาะตั้งแต่ต้น ก่อนที่มันจะไหลลงลำไส้และกลายเป็นลูกท้องอืดในภายหลัง
คุณแม่ที่ให้นมลูกหลายคนกลุ้มใจกับเรื่อง อาหารแม่ทำให้ลูกท้องอืด
«หรือว่าเมื่อวานกินบร็อกโคลีเยอะไป», «กินถั่วเลยทำให้ลูกท้องอืดหรือเปล่า»
ความจริงคือ สำหรับเด็กส่วนใหญ่ สิ่งที่แม่กินไม่ใช่สาเหตุหลักของทารกท้องอืด อาหารสุขภาพทั่วไป เช่น หัวหอม กะหล่ำปลี ถั่ว ที่ทำให้ผู้ใหญ่ผายลมง่าย ไม่ได้หมายความว่าจะทำให้ทารกท้องอืดเสมอไป
แต่ก็มีบางกรณีที่อาหารแม่ทำให้อาการแย่ลง โดยเฉพาะหาก
ถ้าคุณสังเกตเห็นความสัมพันธ์ชัดเจน เช่น ทุกครั้งที่แม่ดื่มนมวัวเยอะๆ ลูกจะงอแงมากผิดปกติ แนะนำให้ปรึกษากุมารแพทย์หรือพยาบาลอนามัยแม่และเด็ก ก่อนตัดอาหารหลักบางประเภทออกเอง เพื่อช่วยแยกว่าควรสงสัยแพ้อาหารจริงหรือไม่ และไม่ต้องงดอาหารโดยไม่จำเป็น
ฝั่งทารกที่กินนมผงก็สามารถท้องอืดได้เหมือนกัน สาเหตุอาจอยู่ที่
กรณีนี้ก็ควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลก่อนเปลี่ยนนมบ่อยๆ จะดีที่สุด
ลูกน้อยร้องไห้ได้จากหลายสาเหตุ แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าเกี่ยวกับแก๊สหรือไม่
อาการท้องอืดทารก ที่พบบ่อย ได้แก่
ดึงขางอเข้าหาหน้าท้อง
ท่าคลาสสิกของลูกท้องอืด ทารกจะงอตัว งอเข่าชิดท้อง แล้วเหยียดตัวออกวนไป
แอ่นหลังเกร็ง
บางคนจะแข็งตัว แอ่นหลังราวกับพยายามหนีจากความอึดอัดในท้อง
ท้องแข็ง ตึง แน่นผิดปกติ
เวลาเอามือแตะจะรู้สึกท้องตึงหรือโป่งกว่าปกติ ไม่ได้นิ่มสบายเหมือนเดิม
ดิ้นพลิกตัวไปมา
กระดิกขา บิดตัว กลิ้งไปมา ไม่อยู่นิ่ง พร้อมเสียงครางหรือฮึดฮัด
ครางเบ่ง ผายลมเสียงดัง
ทำหน้าเกร็ง แดง พยายามเบ่งทั้งที่ยังไม่ถ่าย แต่มีผายลมทารกออกมาเรื่อยๆ
ร้องไห้แบบมาเร็วไปเร็ว
อยู่ดีๆ ก็ร้องจ้า ร้องแบบเจ็บปวด แล้วพอได้ผายลมหรือถ่ายก็สงบลงอย่างเห็นได้ชัด
ถ้าลูกรู้สึกผ่อนคลาย ยิ้มได้ หรือหลับสบายขึ้นหลังผายลมหรือเรอออกครั้งใหญ่ มีโอกาสสูงว่า ลูกท้องอืด หรือมีแก๊สเป็นส่วนหนึ่งของปัญหา
หลายคนสับสนกับคำว่า ทารกมีแก๊ส และ โคลิกทารก บางครั้งเกิดพร้อมกัน แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่เรื่องเดียวกันทั้งหมด
โคลิกทารก โดยทั่วไปหมายถึง
การร้องมักดังมาก สงบยาก และจะเป็นเย็นๆ หรือช่วงหัวค่ำบ่อยๆ สาเหตุยังไม่แน่ชัดเป็นอย่างเดียว แต่น่าจะเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน
ถ้าเป็น ลูกท้องอืด / ทารกมีแก๊ส มักเห็นว่า
แต่ถ้าเป็น โคลิกทารก
เด็กบางคนอาจมีทั้งสองอย่าง คือทั้งโคลิกและท้องอืดร่วมกัน แก๊สอาจเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาพรวมโคลิก แต่ไม่ใช่ทั้งหมด
ถ้าคุณไม่แน่ใจว่าลูกเป็นโคลิกหรือแค่ท้องอืด หรือลูกร้องมากจนคุณรู้สึกไม่สบายใจ แนะนำให้พาไปพบกุมารแพทย์ หรือปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขใกล้บ้าน ฟังความรู้สึกตัวเองไว้เสมอ ถ้ารู้สึกผิดปกติ ควรไปตรวจ
ต่อไปนี้คือ วิธีช่วยผายลมทารก และลดลูกท้องอืดที่คุณทำเองได้ที่บ้าน ลองเลือกใช้สลับกันในช่วงที่ลูกงอแงจากท้องอืด
ง่ายมาก แต่ได้ผลดีกว่าที่คิด
ท่านี้ช่วยให้ลำไส้เคลื่อนไหว แก๊สถูกดันออกได้ดีขึ้น ทำได้ครั้งละ 2-3 นาที วันละหลายรอบ โดยเฉพาะก่อนนอนหรือหลังให้นม
การ นวดท้องทารกที่ท้องอืด เบาๆ ช่วยลดความตึง และช่วยให้แก๊สเคลื่อนตัวได้ดี
เคล็ดลับเล็กน้อย
ลองนวดตามนี้
วนเป็นวงกลมตามเข็มนาฬิกา
นึกภาพหน้าปัดนาฬิกาบนท้องลูก ใช้ปลายนิ้วหรือฝ่ามือวนเบาๆ รอบสะดือ ตามทิศทางเข็มนาฬิกา เป็นทิศทางเดียวกับลำไส้ของเรา
ท่า “I Love U”
นวดได้ครั้งละไม่กี่นาที วันละ 2-3 ครั้ง ถ้าลูกร้องมากขึ้นหรือเกร็งตัวให้หยุดทันที
นอนคว่ำ (tummy time) ไม่ได้มีดีแค่ช่วยให้คอแข็ง แต่ยังช่วยเรื่อง ทารกท้องอืด ด้วย
เมื่อลูกนอนคว่ำ
เริ่มจากสั้นๆ แค่ครั้งละ 1-2 นาที วันละหลายครั้ง และต้องมีผู้ใหญ่เฝ้าเสมอ คุณอาจวางลูกคว่ำบนเบาะเล่น หรือให้ลูกนอนคว่ำบนหน้าอกคุณแล้วเอนตัวเล็กน้อย ถ้าลูกท้องอืดมาก ลองให้ tummy time สักนิดหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม อาจช่วยให้สบายขึ้น
การอุ้มเรอทารก ดีตั้งแต่ต้น จะช่วยลดลูกท้องอืดตั้งแต่ยังไม่ลงลำไส้
ลองทั้ง 3 ท่านี้ แล้วสังเกตว่าท่าไหนลูกเรอง่ายที่สุด
อุ้มพาดบ่า
นั่งตักแล้วโน้มตัวไปข้างหน้า
วางคว่ำบนตัก
บางคนเรอเร็วมาก บางคนใช้เวลาหลายนาที ลองไล่ลมกลางมื้อ และหลังมื้อ แทนที่จะรอจนกินเสร็จทั้งหมดแล้วค่อยไล่ลมทีเดียว
การประคบอุ่นเบาๆ ช่วยให้กล้ามเนื้อหน้าท้องคลายตัว
ทำอย่างปลอดภัยแบบนี้
อย่าปล่อยลูกลำพังขณะประคบ และถ้าลูกดิ้นหรือดูไม่สบาย ให้เอาออกทันที เมื่อผ้าเริ่มเย็นก็นำออก
ท่าอุ้มโคลิก เป็นท่าที่คุณพ่อคุณแม่ไทยหลายบ้านใช้ทั้งเวลาโคลิกและเวลาลูกท้องอืด
จากนั้นเดินช้าๆ หรือโยกตัวเบาๆ เมื่อหน้าท้องถูกกดอ่อนๆ รวมกับจังหวะการเคลื่อนไหว แก๊สจะค่อยๆ เคลื่อนออก และช่วยให้ลูกสงบขึ้นได้
หลายครั้งแค่ปรับวิธีป้อนนม ก็ช่วยลด อาการท้องอืดทารก ได้เยอะ โดยไม่ต้องเปลี่ยนนม
เช็กการเข้าเต้า (latch)
การเข้าเต้าลึกและแน่นช่วยลดการกลืนลม ถ้าได้ยินเสียงดัง “จ๊วบจ๊าบ” หรือมีน้ำนมหกออกมาข้างปากตลอด ลองขอให้พยาบาล / ที่ปรึกษาการให้นมมาดูท่าดูดให้
ลองเปลี่ยนท่าให้นม
เด็กบางคนกลืนลมน้อยลงเมื่อให้นมในท่าที่ตัวเขาตั้งขึ้นเล็กน้อย หรือท่าเอนนอนให้ลูกนอนบนตัวแม่ (laid-back breastfeeding) ให้แรงโน้มถ่วงช่วย
พักเรอกลางมื้อ
ถ้าลูกท้องอืดง่าย ลองหยุดให้นมสักแป๊บกลางมื้อ อุ้มเรอ แล้วค่อยให้ต่อ
เลือกขนาดรูจุกให้เหมาะ
รูเล็กเกินไป ลูกต้องดูดแรงจนกลืนลมมาก รูใหญ่เกินไป นมไหลแรง ลูกยิ่งรีบกลืน ผลคืออากาศเข้าเยอะเช่นกัน อาจต้องลองปรับขนาดให้เหมาะกับวัยและสไตล์การดูด
เอียงขวดให้นมเต็มจุก
พยายามให้จุกเต็มไปด้วยนม ไม่ให้มีช่องอากาศครึ่งจุก
ลองวิธีป้อนแบบ paced feeding
อุ้มลูกให้ตัวตั้งขึ้นหน่อย จับขวดเกือบขนานกับพื้น ให้ลูกได้พักหายใจเป็นช่วงๆ เหมือนจังหวะการดูดนมแม่ ช่วยลดการกลืนลมได้ดี
พักเรอกลางมื้อและหลังมื้อ
แบ่งเป็นเรอระหว่างมื้อ 1 ครั้ง และหลังมื้ออีก 1 ครั้ง
ไม่ว่ากินนมแม่หรือนมผง การอุ้มลูกในท่าศีรษะสูงกว่าลำตัวเล็กน้อยขณะป้อนนม ช่วยลดทั้งแก๊สและอาการแหวะนมได้
ปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์สำหรับ วิธีแก้ท้องอืดทารก มากมาย บางอย่างช่วยได้บ้าง บางอย่างอาจไม่ต่างมาก งานวิจัยก็ให้ผลหลากหลาย
ยาลดฟองแก๊สที่มีตัวยา simethicone เป็นส่วนประกอบ ใช้กันแพร่หลายเป็น ยาน้ำลดแก๊สในทารก ช่วยทำให้ฟองแก๊สในกระเพาะและลำไส้แตกตัว รวมเป็นฟองใหญ่ที่ขับออกง่ายขึ้น
ข้อควรรู้
ควรอ่านฉลากให้ละเอียด และปรึกษากุมารแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ โดยเฉพาะในทารกอายุน้อยมาก หรือคลอดก่อนกำหนด
บางครอบครัวสนใจให้โปรไบโอติกเพื่อช่วยเรื่อง อาการแก๊สในทารก และ โคลิกทารก
ถ้าคุณคิดจะเริ่มให้โปรไบโอติก
ส่วนใหญ่ ลูกท้องอืด ไม่อันตราย แต่มีบางอาการที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นภาวะอื่นที่รุนแรงกว่า
ควรพาลูกไปโรงพยาบาลหรือพบแพทย์ด่วน ถ้าลูกมีอาการเหล่านี้
ถ้ารู้สึกว่าลูกผิดปกติ อย่ารอ ให้รีบพาไปโรงพยาบาลใกล้บ้าน หรือโทร 1669 (ระบบการแพทย์ฉุกเฉินในประเทศไทย) เพื่อขอคำแนะนำ
เสียงคราง ฮึดฮัด งอเข่า ปล่อยลมบ่อย ร้องไห้กลางดึกแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย ทำให้หลายคนรู้สึกเครียดและสงสัยตัวเองว่าดูแลลูกไม่ดีหรือเปล่า
อาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่า
เกือบทั้งหมดเกิดจากความจริงง่ายๆ ว่า ลูกของคุณยังเป็นมนุษย์ตัวจิ๋วที่ระบบย่อยอาหารยังไม่โตเต็มที่ ก็เลยมีแก๊สเยอะกว่าผู้ใหญ่ และต้องการการช่วยเหลือนิดหน่อย
ลองผสมผสานวิธีต่างๆ เช่น
หากคุณยังรู้สึกกังวล หรือไม่แน่ใจว่าเป็นแค่ลูกท้องอืด หรือเริ่มมีลักษณะคล้ายโคลิกทารก อย่าฝืนคิดคนเดียว ลองปรึกษากุมารแพทย์ พยาบาล หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขใกล้บ้าน เพื่อให้ได้คำแนะนำที่เหมาะกับลูกของคุณโดยเฉพาะ
ช่วงเวลานี้ไม่นานอย่างที่คิด เมื่อลำไส้ลูกพัฒนาเต็มที่ขึ้น แก๊สจะน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด แล้ววันหนึ่งคุณจะนึกขึ้นมาได้ว่า «เออ เราไม่ได้ต้องมาปั่นจักรยานขาให้ลูกตอนตีสามอีกแล้วนี่นา»