Bebekte Göz Akıntısı: Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı, Konjonktivit ve Evde Yapılacaklar

Bebek bezini yeni değiştirmişsiniz, kucağınıza alıp koklaşırken bir bakıyorsunuz: o minik kirpiklerde yapış yapış sarı bir tabaka. Kalp hızlanıyor.
«Göz iltihabı mı? Konjonktivit mi? Acil servise mi gitmeliyim?» diye düşünmeye başlıyorsunuz.

Önce derin bir nefes. Özellikle ilk aylarda bebek göz akıntısı çok sık görülür ve çoğu zaman göründüğü kadar ciddi değildir. Önemli olan neyin normal olduğunu, evde neleri yapabileceğinizi ve ne zaman mutlaka doktora başvurmanız gerektiğini bilmek.

Bu rehberde bebekte gözde irin ve peynirimsi akıntının başlıca nedenlerini, gözyaşı kanalı tıkanıklığının evde nasıl takip edileceğini, konjonktivit bebek tablosunun nasıl göründüğünü ve özellikle Türkiye koşullarında hangi durumların acil değerlendirme gerektirdiğini bulacaksınız.

Yenidoğanın gözleri neden yapış yapış olur?

Yenidoğan göz akıntısı birkaç farklı nedene bağlı olabilir. En sık görülen üç durum:

1. Gözyaşı kanalı tıkanıklığı (dakriyositoz / dakriostenoz) - açık ara farkla en sık neden.
2. Yenidoğan konjonktiviti - yani gözün dış tabakasının iltihabı, tahrişe, bakterilere veya virüslere bağlı olabilir.
3. Daha ciddi göz enfeksiyonları - göz kapakları ve gözün kendisi çok kızarık, bebek belirgin rahatsız görünür.

Devam etmeden önce en önemli noktayı vurgulayalım:
Eğer gözün beyaz kısmı kızarık değilse ve bebeğiniz rahat görünüyorsa, çoğu zaman basit bir gözyaşı kanalı tıkanıklığı vardır, ağır bir enfeksiyon değil.

1. Gözyaşı kanalı tıkanıklığı: En sık görülen neden

Bebekte gözyaşı kanalı tıkanıklığı nedir?

Gözyaşı kanalı tıkanıklığı (tıptaki adıyla dakriostenoz), gözden burna doğru uzanan ve göz yaşını drene eden ince kanalın tam olarak açılmaması ya da çok dar olması durumudur. Yenidoğanlarda son derece yaygındır, çalışmalar yaklaşık her 5 bebekten 1’inde görülebildiğini gösteriyor.

Diğer ebeveynlerden «Bebeğin gözyaşı kanalını masajla açtık.» gibi cümleler duymuş olabilirsiniz. Birazdan aynı masajın nasıl yapıldığını adım adım okuyacaksınız.

Gözyaşı kanalı tıkanıklığının tipik belirtileri

Bebek göz peyniri diye de tarif edilen bu akıntının kendine has bir görünümü vardır:

• Tek gözde veya iki gözde birden olabilir.
• Sarı, yapışkan bir akıntı ya da çapaklanma görülür, genellikle:
  • Uykudan sonra,
  • Özellikle sabah ilk uyandığında daha belirgindir.
• Gözün beyaz kısmı kızarık değildir, normal beyaz rengindedir.
• Göz kapakları genellikle şiş ve öfkeli görünmez.
• Bebek mutlu ve huzurludur, ağrıdan yakınmaz.
• Gözün iç köşesine hafifçe bastırdığınızda, o bölgeden biraz daha sıvı veya mukus çıkabilir.

Ebeveynlerin en sık sorusu:
«Bebek göz akıntısı normal mi?»
Eğer göz beyazı sakin ve beyaz görünüyorsa, bebek rahatsa ve yukarıdaki tabloya uyuyorsa, bu çoğu zaman zararsız bir gözyaşı kanalı tıkanıklığıdır.

Ne kadar sürer?

Bebekte gözyaşı kanalı tıkanıklığı genellikle:

• İlk haftalar içinde fark edilir.
• Bebek büyüdükçe giderek hafifler.
• Bebeklerin büyük bir kısmında 6 - 12 ay arasında kendiliğinden düzelir.

Nadiren, 1 yaşından sonra hâlâ geçmediyse, göz hastalıkları uzmanı kanalın ucunu açmak için basit bir prob uygulaması önerebilir. Bu işlem genellikle kısa sürer ve günübirlik yapılır.

2. Gözyaşı kanalı tıkanıklığı evde nasıl takip edilir?

Bebekte göz kızarık değilse ve genel durumu iyi ise, gözyaşı kanalı tıkanıklığına bağlı bebek göz akıntısı genellikle evde takip edilebilir.

İki temel adım var:

1. Bebek gözyaşı kanalı masajı ile tıkanıklığın açılmasına yardımcı olmak.
2. Göz çevresini nazikçe temizlemek ve bebekte sarı göz akıntısını düzenli olarak silmek.

Adım adım: Bebek gözyaşı kanalı masajı

Bu masaj, tıkanıklık olan bölgedeki sıvıyı aşağı doğru iterek kanalın zamanla açılmasına destek olur.

Günde 2 - 3 kez uygulanması önerilir.

1. Ellerinizi çok iyi yıkayın
   Sabun ve su ile yıkayıp temiz bir havluyla kurulayın. Göz çevresi çok hassastır, yeni mikrop taşımamak önemli.

2. Doğru noktayı bulun

   • Bebeği kucağınıza hafif dik oturur şekilde alın ya da düz bir zemine başı hafif yukarıda olacak şekilde yatırın.
   • Gözün buruna yakın iç köşesine bakın.
   • Göz kapaklarının burunla birleştiği o minik bölge, gözyaşı kesesinin ve kanalın başladığı yerdir.

3. Parmağınızı doğru şekilde yerleştirin

   • Temiz işaret parmağınızı kullanın.
   • Parmağınızı, gözün iç köşesinin hemen yanına, burun tarafına koyun, kesinlikle göz küresinin üzerine değil.
   • Baskı uyguladığınız yer gözyaşı kesesinin olduğu bölge olmalı, gözün kendisi değil.

4. Nazikçe bastırıp aşağı doğru kaydırın

   • Nazik ama kararlı bir baskı uygulayın. Bebeğe acı vermemeli, canını yakmamalı. Aşağı yukarı «sıkı bir sarılma» kadar bir güç düşünün, parmakla dürtme gibi sert olmamalı.
   • Parmağınızı burnun yanından aşağı doğru düz bir hat halinde kaydırın.
   • Bunu bir seans içinde 5 - 10 kez tekrar edin.

5. Düzenli olarak tekrarlayın

   • Hedef günde 2 - 3 masaj seansı yapmak.
   • Genellikle en kolay:
     • Banyodan sonra,
     • Alt değiştirme sırasında,
     • Bebek tok ve sakinken uygulanır.

Baskının şiddetinden emin değilseniz, aile hekimi, çocuk doktoru veya hemşireniz masajı size uygulamalı olarak gösterebilir.

Yenidoğanda göz çapak nasıl temizlenir?

Kanal tıkalı olsa bile, göz çevresini temiz tutmak çok önemli. Böylece tıkanıklığın üzerine ek bir göz enfeksiyonu bebek tablosu eklenme riski azalır.

Evde bebek göz akıntısı temizliği için şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Malzemeleri hazırlayın

   • Eczaneden alınmış steril serum fizyolojik (bulamazsanız kaynatılıp soğutulmuş içme suyu),
   • Pamuklu pedler ya da küçük pamuk toplar,
   • Temiz bir havlu.

2. Ellerinizi yıkayın
   Bebeğin gözüne dokunmadan önce ve sonra mutlaka ellerinizi yıkayın.

3. Bir pamuk pedi ıslatın
   Serum fizyolojik ile ıslatın, damlamayacak ama güzelce nemlenmiş olsun.

4. İçten dışa doğru silin

   • Her zaman gözün iç köşesinden (buruna yakın yer) başlayın.
   • Kulak tarafına doğru, yani dış köşeye doğru tek yönlü silin.
   • Bir seferde tek hamle yapın, ileri geri ovalamayın.

5. Her silme için yeni pamuk kullanın

   • Hâlâ akıntı varsa yeni bir pamuk pedi ıslatıp tekrar silin.
   • İki göz için mutlaka ayrı pamuk kullanın ki olası bir enfeksiyon bir gözden diğerine geçmesin.

6. Nazikçe kurulayın

   • En son temiz bir havlunun ayrı bir köşesiyle göz çevresini hafifçe kurulayın.

Gün içinde, özellikle uykulardan sonra akıntı arttıkça bu işlemi tekrarlayabilirsiniz.

3. Yenidoğan konjonktiviti: Her göz peyniri tıkanıklık olmayabilir

Her yenidoğanda gözde irin sadece gözyaşı kanalı tıkanıklığına bağlı değildir. Bazen durum konjonktivit, yani gözün beyazını ve kapak içini saran zarın iltihabı olabilir.

Bu iltihap ilk 1 ay içinde ortaya çıkarsa yenidoğan konjonktiviti olarak adlandırılır.

Nedenleri:

• Kimyasal tahriş - çoğunlukla doğumdan sonra damlatılan antibiyotikli damlalara ya da başka damlalara bağlı.
• Bakteriyel enfeksiyon - doğum kanalından geçen ya da daha sonra çevreden alınan mikroplar.
• Viral enfeksiyon - özellikle üst solunum yolu enfeksiyonları ile beraber görülebilir.

Kimyasal konjonktivit

Türkiye’de çoğu doğum hastanesinde artık her bebeğe rutin antibiyotikli göz damlası uygulanmasa da, bazı durumlarda hâlâ kullanılabiliyor.

Bu tür damlalara bağlı kimyasal tahriş:

• Gözde hafif kızarıklık,
• Göz kapaklarında hafif şişlik,
• Sulu, hafif sulanma tarzında akıntı yapabilir.

Bu tip konjonktivit bebek tablosu genellikle:

• Doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde ortaya çıkar.
• Özel bir tedavi gerektirmeden 48 saat içinde kendiliğinden hafifler.
• Yoğun irinli akıntı ya da çok huzursuz bir bebekle seyretmez.

Yenidoğanda bakteriyel konjonktivit

Bakteriyel konjonktivit, bebek göz enfeksiyonu açısından daha dikkatle izlenmesi gereken tablodur. Bazı türleri ağır seyredebilir.

Belirtiler şunlar olabilir:

• Göz beyazında belirgin kızarıklık - damarlar belirgin, kan çanağı gibi görünür.
• Göz kapaklarında şişlik ve kızarıklık.
• Yoğun irinli akıntı - kalın sarı ya da yeşil, temizledikten kısa süre sonra tekrar birikir.
• Gözler özellikle uykudan sonra tamamen yapışıp kapanabilir.
• Bebek ışığa rahatsız olabilir, huzursuz olur, gözünü ovuşturur.

Nedenleri arasında:

• Doğum sırasında annelerin doğum kanalındaki bakteriler,
• Sonrasında bebeğin gözüne temas eden ellerden veya yüzeylerden bulaşan mikroplar sayılabilir.

Viral konjonktivit

İlk günlerde daha nadir olsa da, özellikle bebek biraz büyüdükten sonra, nezle ve soğuk algınlığı gibi viral enfeksiyonlarla birlikte görülebilir.

Tipik bulgular:

• Daha sulu, şeffaf ama zamanla hafif yapışkan olabilen akıntı,
• Kızarık ve tahriş olmuş gözler,
• Beraberinde burun akıntısı, hapşırık, hafif öksürük gibi üst solunum yolu belirtileri.

Yenidoğan konjonktiviti tedavisi

Yenidoğan döneminde göz akıntısıyla birlikte göz beyazında kızarıklık varsa, mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir. Evde kalan eski damlaları kullanmak ya da bitkisel karışımlarla göz yıkamak doğru değildir.

Bakteriyel konjonktivit şüphesinde doktorunuz:

• Bebeğin gözünü detaylı muayene eder,
• Gerek görürse akıntıdan kültür veya sürüntü örneği alabilir,
• Yenidoğanlara uygun, güvenli antibiyotikli göz damlası veya pomat yazabilir.

Viral konjonktivit genellikle kendiliğinden düzelir. Ancak özellikle çok küçük bebeklerde, ciddi bir bakteri enfeksiyonunu ekarte etmek için doktorunuz yine de görmek isteyecektir.

Doktora giderken:

• Göz akıntısını, yukarıda anlattığımız şekilde nazikçe temizlemeye devam edin.
• Aşağıdaki hijyen kurallarına uyarak enfeksiyonun diğer göze ve evdeki diğer kişilere bulaşmasını önlemeye çalışın.

4. Acil değerlendirme gerektiren enfeksiyon belirtileri

Çoğu bebek göz akıntısı zararsızdır ancak bazı belirtiler varsa acil hareket etmek gerekir.

Çocuk doktoruna veya aile hekimine aynı gün içinde mutlaka başvurun, hekiminize ulaşamıyorsanız 112’yi arayın veya en yakın acil servise gidin eğer:

• Göz kapaklarında belirgin şişlik ve kızarıklık varsa, basit hafif şişlikten daha ağır görünüyorsa,
• Yeşil, çok kalın irinli akıntı varsa ve siler silmez tekrar hızla birikiyorsa,
• Bebek gözünü tam açamıyor, göz çevresine dokununca ağlıyorsa,
• Gözün beyaz kısmı kırmızı, tahriş olmuş, kan çanağı gibi görünüyorsa,
• Bebeğiniz genel olarak hasta görünüyorsa:
  • Ateşi varsa (özellikle 3 aydan küçük bebekte 38°C ve üzeri ateş acil durumdur),
  • Çok halsiz, zor uyanır durumda ise,
  • Emmesi belirgin şekilde azaldıysa.

Bu bulgular, göz çevresine yayılabilecek daha ciddi bir göz enfeksiyonu bebek tablosunu düşündürebilir ve çoğu zaman ağızdan ya da damardan antibiyotik tedavisi gerektirebilir.

Ebeveyn sezgisine de güvenmek gerekir.
Gözün görünümü için içinizde «Bu hiç iyi görünmüyor.» duygusu varsa, beklemeden tıbbi destek alın.

5. Bebeğinizin gözlerini korumak için evde dikkat edilecekler

İster gözyaşı kanalı tıkanıklığı bebek tablosu ile uğraşıyor olun, ister hafif bir konjonktivit, hijyen kurallarına dikkat etmek iyileşme sürecini hızlandırır, bulaşmayı azaltır.

Şu basit kuralları alışkanlık haline getirin:

• Her zaman içten dışa doğru silin
  Buruna yakın iç köşeden başlayıp kulak tarafına doğru silin, asla dıştan içe, yani buruna doğru silmeyin.

• Her silmede yeni pamuk kullanın
  Aynı pamuğu tekrar tekrar kullanmayın, tekrar serum fizyolojik içine sokmayın.

• İki göz için ayrı pamuk
  Olası enfeksiyonun bir gözden diğerine geçiş ihtimalini azaltır.

• Ellerinizi önce ve sonra yıkayın
  Evdeyken su ve sabun, dışarıdaysanız alkol bazlı el antiseptiği kullanın.

• Göz damlası ucunu göze değdirmeyin
  Doktorunuz damla ya da pomat verdiyse:

  • Şişeyi gözün biraz üzerinde tutun,
  • Damlayı alt kapağın iç kısmına, küçük bir cep oluşturarak damlatın,
  • Uç kirpiğe veya deriye değerse temiz bir mendille silip hemen kapağını kapatın.

• Ortak havlu ve bez kullanmayın
  Bebeğin yüzü için sadece ona ait, sık sık değişen bir havlu kullanın.

6. Bebekte gözde irin ne yapmalı, ne zaman doktora gitmeli?

Kafanızda net bir tablo oluşması için kısa bir kontrol listesi:

Aile hekimi, çocuk doktoru veya ebeye yakın zamanda (1 - 2 gün içinde) başvurun, eğer:

• Gözün beyaz kısmında kızarıklık varsa, sadece kapak kenarlarında değil,
• Göz kapakları şiş görünüyorsa, özellikle tek taraflıysa,
• Düzenli gözyaşı kanalı masajı ve temizlikle 2 hafta geçmesine rağmen akıntıda belirgin düzelme yoksa,
• Bebek göz çevresine dokununca ağlıyor, tek gözünü açmak istemiyor veya belirgin huzursuzsa,
• Temizledikten kısa süre sonra tekrar gelen sarı ya da yeşil, irinli akıntı devam ediyorsa.

Acil yardım isteyin (aynı gün içinde doktor, gerekirse 112 / acil servis) eğer:

• Bebekte ateş varsa veya genel durumu belirgin bozulmuşsa,
• Çok yoğun, koyu yeşil irin varsa, göz sürekli yapışıp kapanıyorsa,
• Göz kapakları çok kızarık, sıcak ve ileri derecede şiş ise, şişlik çevre dokulara yayılıyorsa,
• Bebek gözünü hiç açamıyorsa ya da göz küresini görmekte zorlanıyorsanız,
• Siz ebeveyn olarak içinize sinmeyen bir durum hissediyorsanız.

Uykusuz ebeveynler için özet

Bebek gözünde akıntı ya da konjonktivit bebek tablosundan şüphelendiğinizde, kendi kendinize şu kısa değerlendirmeyi yapabilirsiniz:

• Göz beyazı normal, bebek keyifli, sarı yapışkan akıntı özellikle uykudan sonra artıyor mu?
  Büyük olasılıkla gözyaşı kanalı tıkanıklığı vardır. Yapmanız gerekenler:

  • Düzenli bebek gözyaşı kanalı masajı,
  • Serum fizyolojik ve pamukla nazik göz temizliği,
  • Sabır, çoğu bebekte 6 - 12 ay içinde kendiliğinden düzelir.

• Göz kızarık, kapaklar şiş, bol irinli akıntı mı var?
  Bu durum konjonktivit veya daha ciddi bir göz enfeksiyonu bebek tablosu olabilir. Bebeğinizin:

  • Doktor tarafından muayene edilmesi,
  • Gerekirse antibiyotikli damla veya pomat kullanması gerekir.

• Çok şiş, çok kızarık, ateş, genel durumda bozulma var mı?
  Bunu acil durum kabul edin.
  Aile hekiminize, çocuk doktorunuza ya da 112’ye başvurun, gerekli görürseniz en yakın acil servise gidin.

İlk haftalarda gününüzün yarısını minicik gözler ve minicik popolar temizlemekle geçiriyormuşsunuz gibi hissetmeniz çok normal. Doğru temizlik yöntemiyle ve hangi belirtilerde yardım almanız gerektiğini bilerek, hem yenidoğan göz akıntısını evde güvenle takip edebilir, hem de gerektiği anda gecikmeden profesyonel destek alabilirsiniz.