Yeni doğanı emzirirken büyük çocukla başa çıkma: pratik ve güvenli stratejiler

Yeni doğan bebeği emzirmek, özellikle büyük çocuğunuz hâlâ sürekli ilgi ve yardıma ihtiyaç duyuyorsa, gün içinde küçük bir jonglörlük gösterisine dönüşebilir. Bir yandan bebeği memeye yerleştirmeye çalışırken diğer yandan çorabın nerede olduğunu yanıtlayabilir, atıştırmalık paketini açabilir ve koltuğa tırmanan çocuğunuzu durdurabilirsiniz. Bu son derece normaldir. Bebeği büyük çocukla emzirmek her seferinde sessiz ve sakin görünmek zorunda değildir.

Önceden yapacağınız küçük hazırlıklar bu anları daha güvenli ve daha az yorucu hâle getirebilir. Amaç, büyük çocuğunuzu uzun süre tamamen sessiz tutmak değil. Ona ne yapacağını önceden göstermek, fiziksel sınırları netleştirmek ve bebeği emzirirken sizin de tükenmemenizi sağlamaktır.

Size uygun bir emzirme istasyonu hazırlayın

Emzirme istasyonu nasıl kurulur? Bunun için mutlaka ayrıntılı ve büyük bir köşe hazırlamanız gerekmez. Rahat bir koltuk, yanına koyacağınız küçük bir sehpa ve elinizin altında duracak bir sepet çoğu zaman yeterlidir. Kullanışsız, gösterişli bir köşe hazırlamak yerine en sık emzirdiğiniz yere pratik bir düzen kurun.

Bebeği memeye almadan ya da biberon vermeye başlamadan önce, emzirmenin ortasında ihtiyaç duyabileceğiniz şeyleri yanınıza alın:

• Büyük bir şişe su veya bardak
• Muz, yulaf barı, peynir, kuruyemiş ya da kraker gibi kolay yenebilen atıştırmalıklar
• Gaz bezi
• Telefon ve şarj kablosu
• Bez ve ıslak mendil
• Müslin örtü veya ince bir battaniye
• Büyük çocuğunuz oynarken bir şeyler dinlemek isterseniz kulaklık

Emzirirken mutlaka tam bir öğün yemek zorunda değilsiniz. Ancak açlık ve susuzluk, uzun bir emzirme seansını çok daha zor hâle getirebilir. Tek elle yiyebileceğiniz gıdaları seçin. Soymayı, kesmeyi veya dizinizde tabak tutmayı gerektiren yiyecekler, günlük hayatın telaşında pek kullanışlı olmayabilir.

“Büyük çocuk sepeti” hazırlayın

“Büyük çocuk sepeti”, yalnızca bebeği emzirirken ortaya çıkan küçük bir etkinlik ve oyuncak grubudur. Her zaman ortada olmaması, sepeti daha ilgi çekici kılar. Buradaki amaç, çocuğunuzu bir saat boyunca oyalamak değil, size birkaç dakikalık rahat bir alan kazandırmaktır.

Büyük çocuk için meşgul oyuncaklar ve etkinlik fikirleri arasında şunlar bulunabilir:

• Yeniden kullanılabilir çıkartmalar ve bir defter
• Küçük bir meşgul tahtası
• Mıknatıslı çizim tahtası
• Büyük parçalı yapbozlar
• Sevdiği bir sesli kitap
• Bölmeli bir kapta atıştırmalık
• Birkaç oyuncak hayvan veya araba
• Kendi başına bakabileceği karton kitap

Etkinlikleri çocuğunuzun yaşına uygun ve güvenli olacak şekilde seçin. Sürekli kaybolan küçük parçaları aramanızı gerektirmemeleri de işinizi kolaylaştırır. Kısa bir sesli kitap, elleriniz doluyken özellikle işe yarayabilir. Çocuğunuza “Özel sepet, bebek emerken çıkıyor” diyebilir ve emzirme bitince sepeti kaldırabilirsiniz.

Sepeti yakınınızda tutun, ancak bebeğin uyuduğu alana koymayın. Hareketli bir çocuğunuz varsa, küçük parçaların yeni doğan bebeğin ağzına ulaşabileceği etkinliklerden kaçının. Çocuğunuzu en iyi siz tanırsınız. Bir çocuğun severek oynadığı sepet, başka bir çocuk için hiç uygun olmayabilir.

Herkes yorulmadan önce sınırları belirleyin

Bebek emerken büyük çocuğunuz yanınızda olmak isteyebilir. Bu yakınlık sevgi göstergesi, merak, kıskançlık ya da yalnızca dikkatinizi çekme çabası olabilir. Yanınıza oturabilir, elinizi tutabilir veya kolunuza yaslanabilir. Ancak bebeğin üzerine tırmanmasına, memenizi, sütyeninizi, süt sağma makinesinin hortumunu ya da biberonu çekmesine izin verilmemelidir.

Kuralları kimse henüz huzursuz değilken anlatın. Cümleleri kısa tutun:

• “Yanımıza oturabilirsin. Bebeğin üzerine tırmanamazsın.”
• “Bebeğin başının yanında ellerimiz nazik olur.”
• “Meme bebeğin beslenmesi için. Sen benim elimi tutabilirsin.”
• “Biberon bebeğin ağzında kalacak. Sen ayağına nazikçe dokunabilirsin.”
• “Bebeği çekmene izin vermeyeceğim.”

Emzirirken büyük çocuğa sınırlar koyarken aynı ifadeleri tekrar tekrar kullanmak işe yarar. Uzun açıklamalar yapmanıza gerek yoktur. Yorgun, aç veya kıskanç bir çocuk, siz bebeği emzirmeye çalışırken ayrıntılı bir konuşmayı takip edemeyebilir.

Büyük çocuğunuz memeye veya biberona uzanırsa elini nazikçe durdurup başka bir seçenek sunun. “Çekmene izin vermeyeceğim. İstersen bebeğin ayak parmaklarına dokunabilirsin” diyebilirsiniz. Kucağınızın üzerine tırmanırsa onu azarlamadan aşağı yönlendirin: “Bana yakın olmak istiyorsun. Bebeğin üzerinden değil, yanıma tırman.”

Sınır net olmalı, ancak verilen mesaj çocuğunuzu reddettiğiniz anlamına gelmemelidir. Çocuğunuzun sizinle ilgiyi paylaşmak konusunda büyük duygular yaşamasına izin vardır. Fakat bebeğe zarar vermesine veya beslenmesini engellemesine izin verilmez. Emzirme ve kardeş kıskançlığı bir arada görülebilir. Sakin, tutarlı ve şefkatli yaklaşım bu dönemi kolaylaştırır.

Büyük çocuk yanınızdayken rahat emzirme pozisyonlarını seçin

Büyük çocukla emzirme sırasında bazı emzirme pozisyonları çevreyi takip etmenizi ve iki çocuğu birden gözlemlemenizi kolaylaştırabilir. Her aile için tek bir doğru pozisyon yoktur. Doğum sonrası iyileşme süreciniz, rahatınız, bebeğin yaşı ve büyük çocuğunuzun davranışları seçimde etkili olur.

Yarı geriye yaslanarak emzirme pozisyonu, uyanık olduğunuz, sırtınızı desteklediğiniz ve iki çocuğu da görebildiğiniz zamanlarda işe yarayabilir. Sırtınızın arkasına yastıklar yerleştirin, bebeği bedeninize yakın tutun ve büyük çocuğunuzu bebeğin üzerine değil, yanınıza oturtun. Bebeğin başı ve hava yolu her zaman açık ve destekli olmalıdır.

Yan yatarak emzirme gece beslenmelerinde veya gün içinde kısa bir dinlenme anında kullanılabilir. Ancak bu pozisyonda uyuyakalma ihtimaliniz varsa dikkatli olun ve bebeği gözetimsiz bırakmayın. Yatak, koltuk veya benzeri yüzeyler yeni doğan bebeğin gözetimsiz uyuması için uygun değildir. Emzirme bittikten sonra bebeği sırtüstü, etrafında gevşek örtü veya eşya bulunmayan kendi güvenli uyku alanına taşıyın.

Bazı aileler için destekli dik pozisyon ya da klasik beşik tutuşu daha kolay olabilir. Bu pozisyonlarda bebek kucağınızda belirli bir alanda kalır. Zorlanmadığınız bir zamanda farklı pozisyonları deneyin. Emzirme danışmanı, ebe, aile hekiminiz veya çocuk sağlığı uzmanınız sırtınızı koruyan ve bebeğin memeyi iyi kavramasını sağlayan bir pozisyon bulmanıza yardımcı olabilir.

İlk 10 dakikayı planlı kullanın

Emzirmenin başlangıcı çoğu zaman en hareketli bölümdür. Bebeğin memeyi kavraması için yardıma ihtiyacı olabilir. Aynı anda büyük çocuğunuz tuvalete gitmek, başka bir bardak almak veya tüm dikkatinizi üzerine çekmek isteyebilir.

Mümkünse eşinizden ya da partnerinizden emzirmenin ilk 10 dakikasında büyük çocuğunuzla ilgilenmesini isteyin. Bunun için birlikte yere oturup bloklarla oynaması, çocuğu bahçeye çıkarması veya mutfak masasında ona atıştırmalık vermesi yeterlidir. Bu ilk dakikalar, bebeği rahatça yerleştirmeniz, pozisyonunu kontrol etmeniz ve omuzlarınızı gevşetmeniz için size zaman kazandırır.

Emzirirken partner desteği, partnerinizin bütün ev işlerini üstlenmesi anlamına gelmez. Suyunuzu tazelemesi, atıştırmalığınızı açması, gaz bezini getirmesi veya büyük çocuğunuzun koltuğa tırmanmasını engellemesi bile çok değerlidir. Yardım isteyeceğiniz kişiye genel bir şekilde “Yardıma ihtiyacım var” demek yerine belirli bir görev verin: “Ben bebeği memeye yerleştirirken ilk 10 dakika Ali’yle ilgilenebilir misin?”

Büyük çocuğunuz yanınızdayken biberon verme

Biberon verme sırasında da benzer bir hazırlık işinize yarar. Su, atıştırmalık, gaz bezi ve büyük çocuk sepetini önceden yanınıza alın. Mama hazırlıyorsanız ürünün üzerindeki talimatlara ve Sağlık Bakanlığı ile sağlık kuruluşlarının güncel önerilerine uyun. Biberonu ısıtırken çocuğunuzun peşinden koşmayın ve biberonu bebeğin ağzında desteklemek için hiçbir zaman yastıkla ya da başka bir eşyayla sabitlemeyin.

İster sağılmış anne sütü ister mama veriyor olun, bebeğin ritmine uygun biberon verme önemlidir. Bebeği yarı dik bir pozisyonda tutun, biberonu çok dik açıyla kaldırmak yerine daha yatay tutun ve düzenli aralar vermesine izin verin. Biberonu hızlıca bitirmesi için zorlamak yerine bebeği gözlemleyin. Başını çevirmesi, sütün ağzından taşması, hızlı yutkunması, bedenini germesi veya emziği ağzından itmesi mola ihtiyacına işaret edebilir.

Büyük çocuğunuz “yardım etmek” isteyebilir. Ona sesli kitabı seçmek, müslin bezi getirmek veya yanınıza oturmak gibi güvenli görevler verin. Bebeği aktif olarak destekleyen ve yakından izleyen bir yetişkin yoksa biberonu çocuğunuzun eline bırakmayın. Çocuk biberonu düşürebilir, bebeğin ağzına fazla ilerletebilir veya yanlışlıkla bebeğin yüzüne bastırabilir.

Biberon verme de yeni doğan bebeğin tüm dikkatinize ihtiyaç duyduğu bir zamandır. Büyük çocuğunuzu sürece dahil edebilirsiniz, ancak sorumluluğu ona bırakmamalısınız.

Büyük çocuğunuz kriz yaşadığında ne yapabilirsiniz?

Bir noktada büyük çocuğunuz emzirmenin ortasında ağlayabilir, bağırabilir veya kucağa alınmak isteyebilir. Bu, hazırladığınız düzenin işe yaramadığı anlamına gelmez. Çocuğunuzun yaşı iki, üç ya da dört olabilir ve yaşadığı durum baş etme kapasitesini aşmış olabilir.

Önce bebeğin beslenmesine kısa bir ara verip veremeyeceğinize bakın. Yeni doğan bebek sakinse ve büyük çocuğunuz kısa süreli bir yakınlığa ihtiyaç duyuyorsa iki dakikalık bir mola verebilirsiniz. Bebeği güvenli bir yere bırakın ya da güvenli biçimde desteklemeye devam edin. Ardından büyük çocuğunuza sarılın, göz teması kurun ve “Bana ihtiyacın oldu. Buradayım. Beslenmeyi bitireceğiz” deyin.

Bazen iki dakika yeterli olabilir. Sonra emzirmeye devam edebilirsiniz.

Ancak büyük çocuğunuz vuruyor, bebeğin üzerine çıkmaya çalışıyor veya giderek daha fazla huzursuz oluyorsa partnerinizden onu başka bir odaya götürmesini isteyin. Bu, çocuğu varlığı nedeniyle cezalandırmak değildir. “Yaramaz olduğun için gönderiliyorsun” demek yerine, “Duyguların çok büyük ve herkesin güvende olmasını sağlıyorum. Ben bebeği beslemeyi bitirirken baban seninle diğer odada oturacak” diyebilirsiniz.

Yalnızsanız ve gerekirse yeni doğan bebeği kısa süreliğine güvenli uyku alanına bırakın, ardından büyük çocuğunuzun sakinleşmesine yardımcı olun. Fiziksel bir mücadele sırasında iki çocuğu birden tutmaya çalışmaktansa, güvenli beşikte birkaç dakika ağlayan bebeği daha sonra almak daha güvenlidir. Ortam sakinleştiğinde beslenmeye geri dönebilirsiniz.

Bazı günlerde emzirme defalarca bölünebilir. Baştan başlamanız gerekebilir. Bu başarısızlık değil, ebeveynliğin günlük hâlidir.

Esnetilmemesi gereken emzirme güvenliği kuralları

Çocuk yanınızdayken emzirme güvenliği, her şeyi kusursuz biçimde düzenlemekten çok, iki çocuğun neler yapabileceğinin farkında olmakla ilgilidir. Hareketli bir çocuk çok hızlı davranabilir ve yeni doğan bebeğin ne kadar hassas olduğunu henüz kavrayamayabilir.

Şu kuralları net tutun:

• Yeni doğan bebeği, hareketli büyük çocuğunuzla kısa süreliğine bile olsa gözetimsiz bırakmayın.
• Büyük çocuğun bebeğin üzerine tırmanmasına, uzanmasına veya ağırlığını bebeğe vermesine izin vermeyin.
• Emzirme ya da biberon verme sırasında bebeğin yüzünü ve hava yolunu görünür ve açık tutun.
• Büyük çocukla ilgilenmek için bebeği koltukta, yetişkin yatağında, alt değiştirme masasının üzerinde veya sandalyede bırakmayın.
• Biberonları, süt sağma makinesi parçalarını, ilaçları, sıcak içecekleri ve sepetteki küçük parçaları çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın.
• Uykunuz geliyorsa, dalabileceğiniz bir pozisyonda emzirmeye devam etmek yerine bebeği kendi güvenli uyku alanına taşıyın.

İki çocuğu aynı anda emziren ailelerde, yani tandem emzirme sırasında da aynı güvenlik kuralları geçerlidir. Büyük çocuk memeden emerken yeni doğan bebeğin konumu ve nefes alışı sürekli kontrol edilmelidir. Bazı ebeveynler önce yeni doğan bebeği emzirmeyi, büyük çocuk için süre sınırı koymayı veya tandem emzirmeyi yalnızca başka bir yetişkin varken tercih eder. İki çocuğu aynı anda emzirmeniz şart değildir.

Rutini gerçek hayata uyacak kadar esnek tutun

Bebeği emzirirken büyük çocuk ne yapacağını bildiğinde süreç genellikle kolaylaşır: Eller yıkanır, sepet alınır, bir hikâye seçilir, emzirme istasyonunun yanına oturulur ve emzirme bitince sarılma zamanı gelir. Tanıdık bir rutin, büyük çocuğunuza bir rol verir, ancak bebeğin sorumluluğunu ona yüklemez.

Bazı emzirme seansları sakin geçer. Bazılarında koltuğun üzerinde çıkartmalar, boşalmış bir atıştırmalık kabı ve aynı şarkıyı arka arkaya altı kez dinlemek isteyen bir çocuk olabilir. Hedefiniz kusursuz bir düzen değil, güvenli ve uygulanabilir bir günlük akış olsun.

Bebeğinizin beslenmeye, büyük çocuğunuzun ilgiye ve sizin de suya, yiyeceğe ve desteğe ihtiyacınız var. Emzirme için hazırlık evde önceden yapıldığında, net sınırlar belirlendiğinde, uygun emzirme pozisyonları seçildiğinde ve partner desteği sağlandığında, bu ihtiyaçlar aynı anda karşılanabilir. Özellikle emzirirken çocuk meşgul etme fikirleri ve düzenli bir emzirme istasyonu, zor günleri biraz daha yönetilebilir kılar.