Bé 10 tuần: Những mốc phát triển quan trọng ở tháng thứ 2

Ở tuần thứ 10, bé có thể bỗng trở nên “tỉnh táo” hơn hẳn với thế giới xung quanh. Em bé sơ sinh 10 tuần trước đây thường chỉ nhìn lơ đãng nay đã biết chăm chú nhìn gương mặt người thân, phản ứng khi nghe giọng nói quen thuộc và cố gắng điều khiển đôi tay, đôi chân còn vụng về.

Mỗi ngày có thể chỉ thay đổi một chút, nhưng đến cuối tuần, bạn sẽ nhận ra bé đã khác trước khá nhiều. Bài viết này tổng hợp những điều thường gặp trong phát triển bé 2 tháng, đặc biệt là ở bé 10 tuần, từ thể chất, cảm xúc, thị giác, vận động đến giao tiếp. Đồng thời, bài viết cũng nhắc bạn về những biểu hiện bình thường và thời điểm nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Mỗi em bé có một lịch phát triển riêng. Có bé đạt các mốc phát triển trẻ sơ sinh sớm hơn một hoặc hai tuần, trong khi bé khác cần thêm thời gian. Sự phát triển không phải là cuộc thi. Một vài ngày hoặc một tuần yên ắng không có nghĩa là bé đang gặp vấn đề.

Phát triển thể chất: cổ vững hơn, cơ thể khỏe hơn

Một thay đổi dễ nhận thấy trong giai đoạn bé 10 tuần phát triển gì là cơ cổ đang khỏe lên. Khi được bế dựa vào ngực mẹ hoặc đỡ ở tư thế ngồi, đầu bé có thể giữ ổn định hơn, chỉ còn hơi lắc nhẹ. Bé vẫn cần được đỡ, nhất là khi mệt, nhưng bạn sẽ cảm thấy mình không còn phải nâng đỡ toàn bộ phần đầu như trước.

Nhiều cha mẹ thường hỏi: «Bao giờ trẻ có thể tự giữ đầu?». Câu trả lời là khả năng này hình thành từng bước, chứ không xuất hiện đột ngột sau một đêm. Ở tuần thứ 10, nhiều bé đã giữ đầu lâu hơn khi được bế thẳng và có thể nâng đầu trong lúc nằm sấp. Tuy nhiên, đầu hoàn toàn vững và không cần hỗ trợ thường sẽ đến muộn hơn.

Trong lúc cho bé chơi trên sàn, bạn có thể thấy bé:

• Nâng đầu và phần ngực cao hơn trước
• Quay đầu sang hai bên khi nghe tiếng nói hoặc nhìn thấy đồ chơi
• Tỳ người lên cẳng tay
• Chống tay nâng ngực lên trong chốc lát
• Giữ tư thế nâng người vài giây rồi lại nằm xuống

Những động tác chống đẩy nhỏ này khá tốn sức. Bạn nên cho bé tập nằm sấp trong thời gian ngắn nhưng lặp lại nhiều lần, mỗi lần chỉ vài phút, và luôn quan sát khi bé đang thức. Có thể cuộn một chiếc khăn mỏng đặt dưới ngực để bé dễ chịu hơn, nhưng chỉ dùng trong lúc chơi có người theo dõi, tuyệt đối không dùng khi bé ngủ.

Đôi chân của bé cũng hoạt động tích cực hơn. Khi nằm ngửa, vận động bé 2 tháng có thể biểu hiện qua những cú đạp mạnh và đều hơn. Hai chân cùng co duỗi, đạp như đạp xe hoặc duỗi thẳng thay vì một chân cử động còn chân kia gần như nằm yên. Các cơ trong cơ thể đang dần khỏe lên, tạo nền tảng cho những kỹ năng về sau như lẫy, với tay và ngồi.

Phát triển cảm xúc và xã hội: nụ cười chuẩn bị thành tiếng cười

Có thể tuần này bạn sẽ nghe thấy tiếng cười đầu tiên của con.

Không phải bé nào cũng cười thành tiếng đúng 10 tuần, nhưng nhiều bé đã bắt đầu tiến gần đến cột mốc này. Tiếng cười đầu đời có thể là một âm «ha ha» trầm và ngắn, tiếng khúc khích nhẹ như hơi thở, hoặc chỉ là âm «hì hì» bất ngờ rồi biến mất ngay. Những trò chơi vận động nhẹ thường khiến bé thích thú. Bạn có thể bế bé nhún nhẹ trên đầu gối, làm mặt hài hước hoặc cù nhẹ vào bụng nếu bé thích được chạm vào. Một âm thanh bất ngờ cũng có thể khiến bé bật cười.

Sau đó, cả nhà thường sẽ cùng im lặng chờ xem làm cách nào để bé cười lần nữa.

Bé cũng phản ứng rõ hơn với giọng nói quen thuộc. Khi nghe bạn trò chuyện, bé có thể thể hiện sự hào hứng bằng cách:

• Mở to mắt và nhìn chăm chú
• Cười tươi
• Vung tay, đạp chân nhanh hơn
• Ngẩng đầu hoặc xoay người về phía giọng nói
• Phát ra tiếng ré lên vui vẻ hoặc tiếng bi bô

Bé có thể nhận ra giọng của những người thường xuyên chăm sóc mình, dù chưa hiểu được nội dung lời nói. Hãy trò chuyện với bé khi thay tã, cho bú, tắm hoặc đưa bé đi dạo. Những câu nói đời thường như «Mẹ mặc tất cho con nhé» cũng đã là nguồn âm thanh rất bổ ích đối với bé.

Một phần khác trong dấu hiệu phát triển bé 2 tháng là tiếng khóc bắt đầu có nhiều sắc thái hơn. Bé vẫn có thể khóc khá thường xuyên, nhưng bạn dần nhận ra một vài quy luật. Tiếng khóc vì đói thường bắt đầu nhỏ rồi trở nên đều, gấp và mạnh hơn. Khi buồn ngủ, bé có thể rên hoặc mè nheo. Nếu chán, quá mệt hoặc bị kích thích quá mức, bé có thể quấy, gắt gỏng, gồng người hoặc quay mặt đi.

Bạn sẽ không phải lúc nào cũng đoán đúng nguyên nhân bé khóc. Đôi khi chỉ đơn giản là bé đã trải qua một ngày quá nhiều âm thanh, ánh sáng và hoạt động. Dù vậy, bạn đang từng bước học được “ngôn ngữ riêng” của con.

Thị giác: dõi theo đồ vật đi ngang trước mặt

Khoảng 10 tuần tuổi, khả năng dõi mắt theo đồ vật của bé có thể tiến bộ rõ rệt. Bé thường có thể nhìn theo một vật đi từ bên này sang bên kia trong phạm vi rộng gần 180 độ. Hãy đưa một món đồ chơi có màu sáng thật chậm trước mặt bé và quan sát đôi mắt đang di chuyển theo. Nếu đưa quá nhanh, bé có thể mất dấu, vì vậy bạn nên thực hiện từ tốn.

Lúc này, bé có thể không chỉ chú ý đến những hình đen trắng tương phản mạnh. Các hoa văn nhiều chi tiết, tranh ảnh, gương mặt người và đồ chơi có nhiều màu cũng có thể giữ ánh nhìn của bé lâu hơn. Một chiếc chăn có họa tiết, hình minh họa trong sách hoặc hàng cúc trên áo của mẹ đều có thể trở thành thứ khiến bé say mê quan sát.

Khả năng nhận biết khoảng cách cũng đang bắt đầu hình thành. Đây mới là giai đoạn đầu, chưa phải kỹ năng hoàn chỉnh. Bé dần nhận ra thứ gì ở gần, thứ gì ở xa và đồ vật trông khác đi thế nào khi được đưa lại gần. Bạn có thể thấy bé nhìn rất chăm chú một món đồ chơi đang tiến về phía mình, rồi chuyển ánh mắt từ gương mặt bạn sang món đồ đang cầm trên tay.

Không cần mua những thiết bị đắt tiền để hỗ trợ thị giác cho bé. Bạn chỉ cần đưa một món đồ chơi mềm cách mặt bé khoảng 20 đến 30 cm, dừng lại để bé quan sát, sau đó di chuyển chậm từ trái sang phải. Nếu bé quay mặt đi hoặc bắt đầu cáu, hãy dừng lại. Việc nhìn đi chỗ khác thường là cách bé báo rằng mình cần nghỉ một chút, không nhất thiết là bé không hứng thú.

Kỹ năng vận động: biết vung tay có chủ đích và mở bàn tay

Các kỹ năng vận động bé 2 tháng đang trở nên có mục đích hơn. Trong những tuần đầu, bé có thể vô tình vung tay trúng món đồ chơi treo phía trên. Đến thời điểm này, bạn có thể nhìn thấy một chuỗi hành động rõ hơn: bé nhìn thấy đồ vật, tập trung quan sát, đưa tay về phía đó rồi chạm vào.

Cú chạm vẫn có thể khá vụng về. Tay bé đôi khi vung quá xa hoặc dừng trước món đồ chơi. Điều này hoàn toàn bình thường vì sự phối hợp giữa mắt và tay vẫn còn mới mẻ. Bạn có thể treo một món đồ chơi nhẹ trong tầm với khi bé đang chơi và có người trông chừng. Hãy để bé có thời gian quan sát trước khi mong đợi bé đưa tay ra. Việc lặp lại nhiều lần giúp bé kết nối giữa nhìn, với và chạm.

Đôi bàn tay cũng đang có những thay đổi đáng yêu. Khi bình tĩnh, bé có thể mở các ngón tay thường xuyên hơn thay vì luôn nắm chặt. Bé có thể chạm vào áo mẹ, sờ lên mặt mình hoặc nắm ngón tay của bạn trong chốc lát. Khả năng cầm nắm có chủ đích sẽ rõ hơn trong những tuần tới, còn những lúc mở bàn tay chính là bước chuẩn bị quan trọng.

Bạn có thể hỗ trợ bé bằng cách cho bé:

• Chạm vào một chiếc khăn mềm, sạch
• Đặt một chiếc xúc xắc nhẹ gần bàn tay, không cố nhét vào tay bé
• Nắm ngón tay sạch của người lớn trong thời gian ngắn
• Tự do cử động, không mặc quần áo quá chật hoặc bó tay chân

Hãy kiểm tra đồ chơi thường xuyên để bảo đảm đồ chơi chắc chắn, không có chi tiết nhỏ dễ rơi ra và đủ lớn để không gây hóc nghẹn. Tránh dùng dây dài, dây ruy băng hoặc các vật có phần nhỏ tháo rời được.

Giao tiếp: những cuộc trò chuyện đầu tiên

Tiếng ê a thường trở nên đa dạng hơn vào giai đoạn này. Thay vì chỉ phát ra một nguyên âm kéo dài, bé có thể thử các âm như «a», «u», «ê», rồi bắt đầu tạo ra những âm gần giống phụ âm như «gư» hoặc «cư». Đây chưa phải là từ ngữ, nhưng bé đang học cách phối hợp môi, lưỡi và giọng nói.

Bạn cũng có thể nhận ra những cuộc “đối thoại” đầu tiên. Hãy nói với bé, sau đó dừng lại chờ. Bé có thể phát ra âm thanh để đáp lại. Bạn trả lời, rồi tiếp tục chờ thêm lần nữa. Cuộc trò chuyện có thể chỉ kéo dài vài lượt, nhưng đó đã là một hình thức tương tác xã hội thực sự: bạn nói, bé đáp lại và cả hai cùng chờ đến lượt.

Bạn thử bắt chước âm thanh bé vừa tạo ra, rồi thêm một âm hơi khác. Giữ gương mặt đủ gần để bé nhìn thấy cử động miệng và dùng giọng nói ấm áp, vui tươi. Hát ru cũng rất phù hợp, nhất là những bài có câu hát lặp lại. Bạn không cần dạy bé theo cách formal hay ép bé luyện tập. Bé học từ việc nghe giọng bạn mỗi ngày.

Những cuộc trò chuyện đầu đời có thể diễn ra lúc bé đang bú bình, sau khi vừa ngủ dậy hoặc khi bạn bế bé đi lại trong bếp. Bạn nói nội dung gì không quan trọng. Điều bé cần nghe là giọng nói thân thuộc của bạn.

Giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày ở tuần thứ 10

Giấc ngủ vẫn có thể thất thường, dù ban ngày bé đang tiến bộ nhanh. Giấc ngủ bé 10 tuần thường gồm vài giấc ngủ ngắn, thời lượng mỗi giấc không giống nhau và một hoặc hai khoảng ngủ dài hơn vào ban đêm. Có bé bắt đầu hình thành nhịp sinh hoạt tương đối ổn định, nhưng cũng có bé hôm nay ngủ khác hẳn hôm qua.

Các đợt tăng trưởng, kỹ năng mới và việc bị kích thích quá nhiều đều có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Một bé dành cả buổi chiều để tập ngẩng đầu, vung tay với đồ chơi có thể trở nên quá mệt vào buổi tối. Hãy để ý những dấu hiệu buồn ngủ sớm như ngáp, nhìn đờ đẫn, cử động giật nhẹ, vùng lông mày đỏ hoặc quay mặt đi. Cho bé đi ngủ trước khi quá quấy có thể giúp việc dỗ ngủ nhẹ nhàng hơn, dù chưa thể tạo ra một thời gian biểu hoàn hảo.

Nhiều cha mẹ cũng thắc mắc bé 2 tháng ngủ mấy tiếng. Mỗi bé có nhu cầu khác nhau, vì vậy tổng thời gian ngủ trong ngày có thể dao động. Điều quan trọng hơn là bé vẫn bú tốt, tỉnh táo vào những lúc thức và tăng trưởng phù hợp. Bạn nên tiếp tục thực hiện các nguyên tắc ngủ an toàn: luôn đặt bé nằm ngửa khi ngủ, sử dụng mặt phẳng chắc và bằng, không để chăn rời, gối, thú bông hoặc vật mềm trong chỗ ngủ. Nằm sấp chỉ dành cho lúc bé thức và có người quan sát.

Khi nào nên hỏi ý kiến bác sĩ?

Sự khác biệt giữa các bé là điều thường gặp trong phát triển bé 2 tháng. Tuy nhiên, bạn nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa, bác sĩ gia đình hoặc nhân viên y tế nếu bé mất đi một kỹ năng trước đó từng làm được, có vẻ quá mềm nhũn hoặc quá cứng người, luôn sử dụng một bên cơ thể nhiều hơn hẳn bên còn lại, không phản ứng với tiếng động lớn, hiếm khi nhìn vào mắt người đối diện hoặc gần như không theo dõi gương mặt và đồ vật đang chuyển động.

Bạn không cần chờ đến lịch khám định kỳ nếu có điều gì khiến mình lo lắng. Bác sĩ có thể đánh giá tổng thể tình trạng của bé, bao gồm việc bú, tăng trưởng, vận động, thính giác và thị lực.

Tận hưởng giai đoạn bé ngày càng gắn kết với bạn

Điểm nổi bật nhất khi theo dõi bé 10 tuần phát triển gì chính là sự kết nối. Bé không chỉ cử động nhiều hơn mà còn bắt đầu cho bạn biết mình nhìn thấy gì, nghe thấy gì, thích điều gì và đang cần gì. Một cái đầu vững hơn, cú đạp mạnh hơn, lần đầu chủ động quơ tay vào đồ chơi hay tiếng «gư» đáp lại lời mẹ đều có thể khiến cả nhà vui mừng, bởi đó là những bước tiến thật sự.

Hãy tiếp tục cho bé có thời gian chơi trên sàn, trò chuyện, ôm ấp và quan sát thế giới xung quanh. Hãy vui khi tiếng cười đầu tiên xuất hiện, nhưng cũng đừng lo nếu bé cần thêm một hoặc hai tuần nữa. Các mốc phát triển trẻ sơ sinh không đến cùng lúc ở mọi em bé. Điều đáng quan tâm nhất vẫn là nhịp phát triển riêng của con, cùng sự theo dõi đều đặn về sức khỏe, cân nặng bé 2 tháng, chiều cao bé 2 tháng và khả năng bú, ngủ, tương tác hằng ngày.