Khi em bé chào đời và mẹ cảm thấy tội lỗi với con lớn: nguyên nhân, tác hại và cách xử lý

Một em bé chào đời đôi khi mang theo một người bạn đồng hành bất ngờ: cảm giác tội lỗi. Bạn có thể yêu con nhỏ vô cùng, nhưng vẫn day dứt vì thương đứa con đã khiến mình trở thành mẹ trước tiên. Bạn thấy có lỗi khi con lớn phải chờ lúc mình cho em bú, khi lỡ một buổi sinh hoạt ở trường, hoặc khi nhận ra trước bữa trưa mình đã nói câu «Chờ mẹ một chút» đến sáu lần.

Đó là tội lỗi với con lớn, một cảm giác phổ biến hơn nhiều so với những gì các bà mẹ thường thừa nhận.

Điều này không có nghĩa bạn yêu con đầu lòng ít đi. Gia đình đã thay đổi, sự chú ý phải chia đôi, còn trái tim bạn đang cố bắt kịp với hàng loạt việc mới.

Vì sao cảm giác tội lỗi xuất hiện sau khi em bé chào đời

Sự chú ý của bạn không còn dành riêng cho một đứa trẻ

Trong một thời gian dài, con đầu lòng gần như có trọn sự chú ý của bạn. Bạn thuộc lòng giờ ăn, thói quen, câu chuyện con hay kể và món ăn vặt con thích. Rồi em bé xuất hiện, cần được bế, cho bú, thay tã và dỗ dành suốt ngày đêm.

Sự thay đổi ấy có thể khiến bạn choáng ngợp. Bạn vẫn ngồi cạnh con lớn nhưng đầu óc lại đang đếm cữ bú hoặc lắng nghe xem em có khóc không. Việc chia sẻ sự chú ý giữa các con là một trong những điều khó khăn nhất khi làm cha mẹ. Ngay cả một việc bình thường như đọc truyện trước giờ ngủ cũng trở nên khác hẳn khi em bé đang ngủ trên ngực bạn và bạn chỉ mong em đừng tỉnh.

Con lớn cũng sẽ nhận ra những thay đổi ấy. Con có thể bám mẹ hơn, nói to hơn, đòi hỏi nhiều hơn hoặc quay lại những hành vi tưởng như đã bỏ từ lâu. Trải nghiệm con ghen em bé không có nghĩa gia đình đang có vấn đề. Nhiều khi đó chỉ là cách con hỏi: «Con vẫn quan trọng với mẹ chứ?»

Bạn từng hứa rằng mọi thứ sẽ không thay đổi

Trước khi sinh, có thể bạn đã trấn an con và chính mình bằng những câu như: «Mẹ sẽ luôn ở bên con» hoặc «Mọi chuyện sẽ chẳng thay đổi đâu». Những lời hứa ấy xuất phát từ tình yêu. Nhưng sau khi em bé ra đời, chúng có thể khiến bạn đau lòng vì sự thật là rất nhiều thứ đã khác.

Bạn không thể lúc nào cũng dành cho con những khoảng thời gian liền mạch như trước. Bạn không phải lúc nào cũng đáp lại ngay. Một số kế hoạch sẽ bị hủy. Có khi bạn còn nhận ra mình nói «không» với con thường xuyên hơn dự tính.

Đừng xem lời hứa trước khi sinh như một bản hợp đồng mà bạn đã phá vỡ. Hãy nhìn theo cách nhẹ nhàng hơn: gia đình đã thay đổi, nhưng mối gắn kết giữa mẹ và con không biến mất. Vai trò của bạn không phải là tái tạo nguyên vẹn những năm tháng đầu tiên. Điều bạn cần làm là giúp con lớn cảm thấy an toàn trong phiên bản mới của gia đình.

Bạn đang so sánh hiện tại với năm đầu chỉ có con đầu lòng

Bạn nhớ năm đầu tiên bên con lớn. Khi ấy có những buổi sáng thong thả, những cái ôm thật lâu và hàng giờ quan sát con khám phá đôi tay, giọng nói cùng thế giới xung quanh. Bây giờ, với một em bé sơ sinh, bạn có thể vừa làm những việc ấy vừa kèm con học, nấu bữa tối hoặc trả lời câu hỏi cấp thiết của con về khủng long.

Việc so sánh con và so sánh hai giai đoạn làm mẹ khiến sự khác biệt trông như một lỗi lầm đạo đức. Nhưng không phải vậy. Hiện tại bạn đang nuôi con trong những điều kiện hoàn toàn khác. Những tháng đầu của em bé thứ hai không thể giống hệt những tháng đầu của con đầu lòng, bởi bạn đã là một người mẹ khác và gia đình cũng đã là một gia đình khác.

Điều này đặc biệt quan trọng khi cân bằng sự quan tâm giữa các con dường như bất khả thi. Công bằng không có nghĩa là mỗi đứa trẻ phải nhận số phút, hoạt động hay trải nghiệm giống nhau. Công bằng là nhận ra nhu cầu riêng của từng con, biết sửa chữa khi lỡ bỏ quên ai đó và tạo cho mỗi đứa trẻ cảm giác mình luôn thuộc về gia đình.

Mạng xã hội chỉ cho thấy phần đã được chọn lọc

Một bức ảnh cha mẹ tươi cười đọc sách cho hai con có thể khiến bạn chạnh lòng, nhất là sau khi vừa cho em bú bên bồn rửa và phải quát con lớn mang giày. Những gia đình trên mạng thường trông bình tĩnh, vui vẻ và gắn kết. Mười phút hỗn loạn trước khi chụp ảnh thì chẳng ai đăng lên.

Áp lực mạng xã hội có thể biến những mệt mỏi bình thường sau sinh thành bằng chứng rằng bạn đang làm mẹ quá tệ. Bạn có thể nghĩ: «Nhà người ta xoay xở tốt hơn mình». Nhưng bạn đâu nhìn thấy những bữa ăn vội, những lần bàn giao con trong nước mắt hay buổi tối mọi chuyện rối tung lên.

Hãy bỏ theo dõi hoặc tắt hiển thị những tài khoản khiến bạn thấy mình kém cỏi. Tìm những chia sẻ chân thật, đời thường hơn. Bạn không cần thêm bằng chứng rằng tình mẫu tử có thể rất đẹp. Bạn cần được nhắc rằng một hành trình làm mẹ lộn xộn nhưng đầy yêu thương vẫn hoàn toàn có giá trị.

Cảm giác tội lỗi có thể giúp ích điều gì

Không phải mọi cảm giác tội lỗi đều cần bị xua đi. Một chút day dứt, cụ thể và vừa đủ có thể cho bạn biết con lớn đang cần được kết nối, bạn đã bỏ lỡ một lời hứa hoặc cả nhà đang cần nghỉ ngơi.

Cảm giác có ích thường cụ thể và có thể xử lý. Nó có thể là:

• «Dạo này lúc đọc truyện tối, mẹ quá mất tập trung».
• «Tuần này con đã ba lần xin được ở riêng với mẹ».
• «Mẹ đã cáu với con, và mẹ muốn sửa lại».

Khi hiểu cảm giác ấy đang nhắc mình điều gì, hãy chọn một bước nhỏ có thể làm ngay. Ngồi cạnh con trong năm phút. Nói lời xin lỗi. Cất điện thoại khi hai mẹ con ăn bữa phụ. Nhờ người thân bế em để bạn cùng con hoàn thành trò ghép hình.

Điều đó rất khác với kiểu mẹ cảm thấy tội lỗi một cách bao trùm, luôn nghĩ «Mình đang làm tổn thương con». Kiểu tội lỗi này tấn công vào con người bạn và không đưa ra hướng giải quyết nào. Ngược lại, nhìn lại một cách tỉnh táo sẽ giúp bạn bảo vệ khoảng thời gian riêng với con và củng cố mối quan hệ giữa hai mẹ con.

Tội lỗi quá mức có thể gây ra điều gì

Dễ chiều con quá mức và bỏ qua giới hạn

Khi thấy có lỗi, bạn dễ đồng ý với mọi yêu cầu của con. Cho con xem thêm màn hình, ăn bánh kẹo trước bữa cơm hoặc mua đồ chơi mỗi lần ra ngoài. Bạn có thể né tránh những giới hạn hợp lý vì sợ con nghĩ rằng bị từ chối đồng nghĩa với việc không còn được yêu thương.

Trẻ cần cả sự ấm áp lẫn giới hạn rõ ràng. Một câu bình tĩnh như «Hôm nay mình không mua đồ chơi nhé» không thể xóa đi tình yêu của bạn. Những nguyên tắc ổn định còn giúp gia đình đang thay đổi trở nên an toàn hơn với con.

Bạn có thể công nhận nỗi thất vọng mà không cần nhượng bộ: «Con rất muốn món đó. Không được mua nên con buồn là đúng. Nhưng hôm nay mình vẫn không mua nhé». Kết nối với con không có nghĩa là lúc nào cũng phải chiều theo con.

Có thể khiến bạn tích tụ bực bội

Cố gắng bù đắp quá mức sẽ tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Nếu mọi khoảng thời gian rảnh đều được dùng để chứng minh rằng con lớn không bị bỏ quên, bạn có thể kiệt sức rồi sinh bực bội. Trong lòng, bạn có thể trách em bé vì em cần mẹ, hoặc trách con lớn vì con cần được trấn an.

Những cảm xúc ấy có thể khiến bạn sợ hãi. Nhưng chúng không biến bạn thành một người mẹ tồi. Thường đó là dấu hiệu bạn đang gánh quá nhiều việc trong khi nhận được quá ít hỗ trợ. Cảm giác tội lỗi không cho bạn thời gian nghỉ ngơi sẽ không bảo vệ được các con. Nó chỉ làm cạn kiệt người mà các con đang依靠.