Bé 3 tháng không chịu bú: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách giúp bé bú lại

Bé 3 tháng đột nhiên không chịu bú không có nghĩa là bé tự cai sữa. Trẻ hiếm khi chủ động cai sữa trước 12 tháng tuổi. Vì vậy, nếu trước đây bé bú bình thường nhưng nay đột ngột quay mặt, khóc hoặc tránh vú, nhiều khả năng đây là tình trạng bỏ bú tạm thời, còn gọi là “khủng hoảng bú mẹ”.

Điều này có thể khiến cha mẹ hoang mang, nhất là khi bé từng bú rất ngoan. Tuy nhiên, đa số trường hợp chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và có thể cải thiện. Bé chưa quyết định bỏ bú mẹ, và bạn cũng không làm gì sai.

Điều cần làm là tìm hiểu nguyên nhân bé bỏ bú, duy trì nguồn sữa và giúp bé cảm thấy thoải mái, an toàn khi trở lại với việc bú mẹ. Dưới đây là những điều bạn nên biết khi bé 3 tháng không chịu bú.

Bé bỏ bú tạm thời hay đã cai sữa?

Bỏ bú tạm thời là gì?

Bỏ bú tạm thời là tình trạng bé đột ngột từ chối bú mẹ sau một thời gian vẫn bú bình thường. Hôm trước bé còn bú tốt, hôm sau bé chỉ ngậm vú vài giây rồi nhả ra, cong người, khóc hoặc nhất quyết không chịu ngậm bắt vú.

Tình trạng khởi phát đột ngột này thường có các đặc điểm:

• Xảy ra bất ngờ, không diễn tiến từ từ
• Thường kéo dài 2-5 ngày
• Một số trường hợp có thể kéo dài đến 2 tuần
• Khiến cả bé và cha mẹ đều căng thẳng
• Có thể liên quan đến sự khó chịu, bé bị phân tâm khi bú, dòng sữa thay đổi hoặc một nguyên nhân khác

Bé đang bỏ bú vẫn có thể tìm vú, mút tay, nhận sữa mẹ vắt ra hoặc tỏ vẻ đói nhưng lại cáu khóc khi được đưa đến vú. Điều đó không có nghĩa là bé đã chấm dứt bú mẹ.

Cai sữa thật sự thường diễn ra từ từ. Số cữ bú giảm dần, sau đó trẻ từng bước làm quen với các loại thức ăn và đồ uống khác. Bé 3 tháng tuổi chưa đủ khả năng phát triển để tự đưa ra quyết định như vậy. Nếu bạn đang thắc mắc «Vì sao bé không chịu bú?», hãy nghĩ đến tình trạng bỏ bú tạm thời hoặc một vấn đề liên quan đến việc bú trước tiên.

Nguyên nhân bé bỏ bú ở 3 tháng tuổi

1. Bé bắt đầu bị phân tâm

Khoảng 3 tháng tuổi, khả năng quan sát và chú ý của bé phát triển nhanh. Khuôn mặt, tiếng nói, ánh đèn, tiếng chó sủa, điện thoại rung hay anh chị bước vào phòng đều có thể hấp dẫn hơn việc bú.

Đây là tình trạng bé phân tâm khi bú khá thường gặp. Bé có thể ngậm vú, bú vài lần rồi nhả ra để nhìn theo âm thanh hoặc chuyển động xung quanh. Khi được đưa trở lại vú, bé bắt đầu quấy khóc. Bé trông vẫn đói nhưng không thể yên đủ lâu để bú.

Đây không phải là biểu hiện bướng bỉnh. Bé chỉ đang khám phá thế giới và chưa biết cách bỏ qua những kích thích xung quanh để tập trung bú.

2. Sữa xuống quá nhanh hoặc quá chậm

Thay đổi trong phản xạ xuống sữa có thể khiến việc bú trở nên khó chịu hoặc gây bực bội cho bé.

Sữa xuống quá mạnh

Khi phản xạ xuống sữa mạnh, sữa có thể phun nhanh ngay từ đầu cữ bú. Bé có thể:

• Sặc, ho hoặc khụt khịt khi bú
• Bực bội nhả vú
• Cắn hoặc siết đầu ti
• Khóc ngay sau khi vừa ngậm vú
• Căng thẳng, choáng ngợp lúc bắt đầu bú

Tình trạng này dễ gặp hơn khi ngực mẹ căng nhiều, nguồn sữa dồi dào hoặc bé bắt đầu ngủ lâu hơn giữa các cữ.

Bạn có thể thử tư thế ngả lưng, để bé nằm sấp trên người mẹ và bú trong tư thế đầu cao hơn một chút. Trọng lực có thể giúp dòng sữa chảy chậm lại. Mẹ cũng có thể vắt tay hoặc hút sữa khoảng một phút trước khi cho bé ngậm vú, để phần sữa phun mạnh ban đầu chảy vào khăn.

Không nên hút một lượng lớn sữa trước mọi cữ bú nếu chưa được chuyên gia tư vấn, vì việc hút quá nhiều có thể khiến cơ thể tiếp tục sản xuất dư sữa.

Sữa xuống chậm

Ngược lại, có khi bé ngậm vú nhưng nhanh chóng mất kiên nhẫn vì phải chờ sữa xuống. Điều này có thể xảy ra sau một ngày mẹ căng thẳng, thiếu ngủ, các cữ bú cách xa nhau hoặc bé đã quen bú bình.

Sữa trong bình thường chảy ra gần như ngay lập tức và khá đều. Trong khi đó, dòng sữa khi bú mẹ sẽ thay đổi tự nhiên. Bé đã quen với dòng sữa có sẵn có thể cảm thấy bú mẹ mất nhiều công sức hơn.

Mẹ có thể xoa bóp nhẹ bầu ngực, chườm ấm, hít thở chậm và dành vài phút da kề da với bé để hỗ trợ phản xạ xuống sữa. Khi bé đang bú, hãy thử ép nhẹ bầu ngực để sữa chảy dễ hơn. Nếu bé đã khóc quá nhiều, nên dỗ bé bình tĩnh trước thay vì liên tục đưa vú vào miệng.

3. Bé bị bệnh nên bú khó chịu

Bé đang không khỏe có thể từ chối bú dù vẫn đói. Một số bệnh khiến tư thế bú hoặc động tác nuốt trở nên đau đớn hơn.

Các nguyên nhân có thể gồm:

• Viêm tai giữa: Nằm ở tư thế bú quen thuộc hoặc động tác nuốt có thể làm bé đau tai hơn. Bé có thể khóc khi được đặt nằm nghiêng về một bên nhưng bú dễ hơn khi được bế thẳng.
• Nghẹt mũi: Trẻ cần thở bằng mũi trong lúc bú. Khi mũi bị tắc, bé khó phối hợp động tác mút, nuốt và thở.
• Tưa miệng: Các mảng trắng trong miệng không dễ lau sạch có thể là dấu hiệu tưa miệng. Niêm mạc đau rát khiến bé bú khó chịu.
• Đau họng: Cảm lạnh hoặc nhiễm siêu vi có thể khiến bé đau khi nuốt.

Hãy chú ý các dấu hiệu như sốt, số tã ướt giảm, buồn ngủ bất thường, nghẹt mũi, các mảng trắng trong miệng, ho hoặc thay đổi rõ rệt trong hành vi. Nếu bé có vẻ bị bệnh, bạn nên đưa bé đi khám tại cơ sở y tế. Khi nguyên nhân gây khó chịu được xử lý, tình trạng bé từ chối bú mẹ thường cũng cải thiện.

Nếu bé nghẹt mũi, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về nước muối sinh lý phù hợp với trẻ nhỏ và cách làm thông mũi an toàn. Không tự ý dùng thuốc cảm, thuốc nhỏ mũi có hoạt chất hoặc các thuốc khác cho trẻ sơ sinh nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

4. Dấu hiệu mọc răng sớm

Chiếc răng đầu tiên thường mọc vào khoảng 6 tháng tuổi, nhưng cảm giác căng và ngứa lợi có thể xuất hiện sớm hơn. Ở 3 tháng tuổi, một số bé đã chảy nhiều nước dãi, thích nhai tay, cọ lợi hoặc trở nên cáu kỉnh khi bú.

Động tác mút có thể tạo áp lực lên phần lợi đang nhạy cảm. Bé ngậm vú, bú được vài lần rồi nhả ra và khóc. Bạn có thể cho bé gặm vòng ngậm nướu sạch, được làm mát vừa phải trước cữ bú. Không tự dùng gel gây tê hoặc thuốc hỗ trợ mọc răng, trừ khi được bác sĩ chỉ định, vì một số sản phẩm không an toàn cho trẻ nhỏ.

5. Mùi vị sữa thay đổi

Mùi vị sữa mẹ đôi khi thay đổi nhẹ do những biến động trong cơ thể hoặc sinh hoạt của mẹ. Phần lớn trẻ vẫn thích nghi bình thường, nhưng một số bé nhạy cảm có thể phản ứng trong thời gian ngắn.

Những yếu tố có thể liên quan gồm:

• Tập thể dục với cường độ cao, đôi khi làm lượng axit lactic trong sữa tăng tạm thời
• Mẹ có kinh nguyệt trở lại và thay đổi nội tiết tố
• Một số loại thuốc
• Thức ăn hoặc thực phẩm bổ sung có mùi vị quá mạnh

Thông thường, mẹ không cần kiêng khem quá mức hay ngừng tập thể dục. Nếu bé bắt đầu bỏ bú ngay sau khi mẹ dùng thuốc mới, uống thực phẩm bổ sung hoặc thay đổi chế độ ăn đáng kể, hãy trao đổi với bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ. Không tự ý ngừng thuốc đang được kê đơn.

6. Bé thích bú bình hơn do dòng sữa

Nếu bé thường xuyên bú bình, dòng sữa nhanh và đều trong bình có thể khiến bé cảm thấy bú mẹ khó hơn. Khi bú mẹ, sữa có thể chảy chậm lúc đầu, nhanh hơn khi xuống sữa rồi lại chậm dần. Bình sữa thường tạo cảm giác dễ bú hơn.

Tình trạng này thường được gọi là ưa dòng chảy, không hẳn là “nhầm núm vú”. Vấn đề chủ yếu nằm ở sự khác nhau về tốc độ sữa và công sức bé phải bỏ ra, chứ không phải bé không biết đâu là vú mẹ.

Khi cần cho bé bú bình, hãy áp dụng cách cho bú bình có nhịp độ. Giữ bình tương đối nằm ngang, thường xuyên dừng lại cho bé nghỉ và dùng núm bình dòng chảy chậm nếu phù hợp. Cách này giúp trải nghiệm bú bình gần với bú mẹ hơn, đồng thời tránh để sữa chảy quá nhanh vào miệng bé.

Cách khắc phục bé bỏ bú và giúp bé bú mẹ lại

Khi bé từ chối bú, phản ứng tự nhiên của cha mẹ là cố gắng đưa vú cho bé nhiều lần. Điều này hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, nếu bị ép bú liên tục, bé có thể gắn việc bú mẹ với cảm giác căng thẳng và phản kháng. Mục tiêu là giúp vú mẹ trở thành một nơi quen thuộc, yên bình đối với bé.

Giảm tối đa các yếu tố gây xao nhãng

Hãy đưa bé vào căn phòng yên tĩnh, ánh sáng dịu, tắt tivi và cất điện thoại sang một bên. Một căn phòng ít đồ đạc hoặc phòng ngủ yên tĩnh thường phù hợp hơn nơi có nhiều người qua lại.

Đây có thể là cách đơn giản nhưng hiệu quả khi bé 3 tháng không chịu bú vì bị phân tâm. Khi xung quanh bớt tiếng động và chuyển động, bé sẽ dễ tập trung vào việc bú hơn.

Cho bé bú khi đang buồn ngủ

Những lúc lơ mơ, bản năng bú của bé thường hoạt động tốt hơn. Bạn có thể thử đưa vú cho bé:

• Ngay khi bé bắt đầu tỉnh sau giấc ngủ
• Khi bé buồn ngủ trước giờ ngủ
• Trong cữ bú đêm
• Sau khi đã dỗ bé bình tĩnh nhưng trước khi bé đói đến mức khóc lớn

Đừng chờ đến khi bé khóc ngặt nghẽo vì đói. Một em bé đang quá kích động thường không đủ kiên nhẫn để tìm tư thế ngậm bắt vú hoặc chờ sữa xuống.

Tăng thời gian da kề da

Mẹ có thể cởi bớt quần áo của bé, chỉ để tã, rồi đặt bé nằm trên ngực trần của mình. Nếu cần, hãy đắp một chiếc khăn mỏng cho cả hai mẹ con.

Đừng lập tức đưa vú vào miệng bé. Hãy để bé nằm nghỉ, ngửi mùi cơ thể mẹ, cử động và tự tìm đến vú khi sẵn sàng. Da kề da giúp giảm căng thẳng, đồng thời đánh thức lại bản năng bú của bé. Mẹ có thể thực hiện cách này khi nằm nghỉ, đọc sách hoặc xem một chương trình nhẹ nhàng.

Kết hợp chuyển động nhẹ nhàng

Một số bé dễ ngậm vú hơn khi được bế chuyển động nhẹ. Bạn có thể thử:

• Đung đưa trên ghế
• Đi chậm quanh phòng
• Nhún nhẹ khi bế bé
• Bế bé thẳng và đưa người qua lại thật nhẹ

Chuyển động đều có thể giúp bé dịu lại khi bị quá kích thích hoặc bực bội. Khi bé đã thư giãn hơn, hãy đưa vú cho bé mà không dừng chuyển động đột ngột.

Thay đổi tư thế bú

Tư thế từng phù hợp vào tuần trước có thể bỗng trở nên khó chịu hoặc không còn hợp với bé. Bạn có thể thử:

• Cho bú nằm nghiêng
• Tư thế mẹ ngả lưng
• Tư thế bế thẳng, để bé ngồi đối diện như ôm gấu koala
• Cho bú trong lúc đi lại hoặc đung đưa nhẹ
• Đổi bên bế so với tư thế thường ngày

Tư thế nằm nghiêng có thể phù hợp nếu bé bị đau tai và không thích bị tì đè ở một bên đầu. Tư thế mẹ ngả lưng thường hữu ích khi sữa xuống quá mạnh. Nếu bạn đang tìm cách giúp bé ngậm bắt vú, thay đổi tư thế toàn thân của bé đôi khi hiệu quả hơn việc liên tục chỉnh miệng bé vào đầu ti.

Tuyệt đối không ép bé bú

Không ấn đầu bé vào ngực, giữ mặt bé sát vú hoặc cố nhét đầu ti vào miệng khi bé đang khóc. Những cách này thường khiến bé phản kháng mạnh hơn.

Thay vào đó, hãy tạm dừng. Bế bé thẳng, ôm ấp, đi lại hoặc tiếp tục da kề da. Sau đó thử lại vào thời điểm khác. Bạn có thể mời bé bú thường xuyên nhưng không gây áp lực. Nhiều lần thử ngắn và bình tĩnh sẽ tốt hơn một lần giằng co kéo dài.

Duy trì nguồn sữa khi bé bỏ bú

Một đợt bỏ bú có thể làm lượng sữa được lấy ra giảm nhanh. Vì vậy, mẹ nên hút hoặc vắt sữa trong thời gian tìm nguyên nhân và hỗ trợ bé bú lại. Thông thường, hãy hút sữa khoảng 2-3 giờ một lần, tương đương với số cữ bé thường bú. Việc này giúp duy trì nguồn sữa và hạn chế căng tức ngực.

Bạn có thể thực hiện theo kế hoạch sau:

1. Đưa vú cho bé khi bé bình tĩnh hoặc đang buồn ngủ.
2. Nếu bé từ chối, dừng lại trước khi mọi việc biến thành cuộc chiến.
3. Hút hoặc vắt sữa để thay cho cữ bú bị bỏ.
4. Cho bé uống phần sữa mẹ đã vắt nếu bé vẫn đói.
5. Thử lại vào một thời điểm khác, khi bé dễ hợp tác hơn.

Nếu bé hoàn toàn không chịu bú mẹ, sữa vắt có thể được cho bằng cốc nhỏ, xi lanh hoặc bình có núm chảy chậm. Chuyên gia tư vấn sữa mẹ có thể hướng dẫn bạn cách cho bé uống bằng cốc, xi lanh và cách cho bú bình có nhịp độ an toàn. Không đổ sữa trực tiếp vào miệng bé và không để bé tự uống bằng cốc khi không có người lớn theo dõi.

Hút sữa có thể khiến mẹ buồn và mệt mỏi vì điều mẹ mong muốn là được cho bé bú trực tiếp. Dù vậy, đây chỉ là biện pháp tạm thời để bảo vệ nguồn sữa, không phải dấu hiệu cho thấy việc bú mẹ đã thất bại.

Khi nào cần lo lắng và bổ sung sữa?

Phần lớn trường hợp bỏ bú tạm thời sẽ cải thiện sau vài ngày, nhưng tình trạng đủ nước và đủ sữa của bé luôn cần được ưu tiên. Hãy liên hệ với bác sĩ nhi, bác sĩ gia đình, nữ hộ sinh hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ nếu:

• Bé có dưới 6 tã ướt trong vòng 24 giờ
• Tình trạng bỏ bú kéo dài hơn 3-4 ngày và bé uống được rất ít sữa
• Bé lừ đừ, mềm nhũn bất thường, khó đánh thức hoặc yếu
• Có dấu hiệu mất nước như miệng khô, nước tiểu sẫm màu hoặc số tã ướt giảm rõ rệt
• Bé bị sốt, khó thở, nôn ói liên tục hoặc có vẻ đau đớn

Trong thời gian xử lý tình trạng bé bỏ bú, sữa mẹ vắt có thể là lựa chọn bổ sung cần thiết. Nếu mẹ không vắt đủ sữa hoặc bé vẫn không nhận đủ lượng sữa, bác sĩ có thể khuyên dùng thêm sữa công thức. Bổ sung sữa là biện pháp bảo vệ sức khỏe cho bé, không phải là thất bại của người mẹ. Nếu vẫn muốn tiếp tục bú mẹ, bạn hãy duy trì việc hút sữa đều đặn.

Tóm lại

Tình trạng bé 3 tháng bỏ bú thường là một đợt bỏ bú tạm thời, không phải bé đã cai sữa. Bé phân tâm khi bú, sữa xuống quá nhanh hoặc quá chậm, bị bệnh, đau lợi, mùi vị sữa thay đổi hay quen với dòng sữa nhanh từ bình đều có thể là nguyên nhân bé bỏ bú.

Hãy đưa bé đến nơi yên tĩnh, cho bú khi bé buồn ngủ, tăng thời gian da kề da, thử chuyển động và tư thế khác nhau. Đừng ép bé ngậm vú. Trong thời gian bé từ chối bú, mẹ nên hút sữa khoảng 2-3 giờ một lần để duy trì nguồn sữa.

Nếu bạn vẫn băn khoăn bé bỏ bú mẹ phải làm sao, đừng chờ đến khi bản thân quá mệt mỏi và lo lắng. Chuyên gia tư vấn sữa mẹ có thể quan sát một cữ bú, đánh giá cách ngậm bắt vú và tốc độ dòng sữa, từ đó cùng bạn xây dựng cách khắc phục bé bỏ bú phù hợp với cả bé và cơ thể mẹ.