Bé 5 - 6 tuần quấy khóc: Hiểu cơn tăng trưởng, dấu hiệu và cách dỗ

Bạn vừa mới thấy mọi thứ bắt đầu vào guồng với em bé sơ sinh. Bú dễ hơn một chút, giấc ngủ của con có vẻ đều hơn, rồi… đúng tầm 5 tuần tuổi, mọi thứ như sụp đổ.

Bé lại khóc nhiều. Đòi bế suốt ngày. Đòi bú liên tục. Ngủ chỉ được 15 - 20 phút rồi giật mình. 3 giờ sáng, mắt thâm quầng, bạn có thể thở dài tự hỏi: «Sao bé 5 tuần quấy khóc dữ vậy? Có gì đó bất thường không? Có phải mình ít sữa?»

Hít sâu một hơi. Rất nhiều khả năng đây là cơn tăng trưởng ở trẻ sơ sinh giai đoạn 5 - 6 tuần kèm theo cú nhảy phát triển đầu tiên trong chuỗi Những tuần kỳ diệu (Wonder Weeks). Cực kỳ căng. Cực kỳ mệt. Nhưng gần như là… bình thường.

Cùng xem thực sự chuyện gì đang xảy ra, vì sao một em bé trước đó khá ngoan bỗng trở nên khó chịu, và bạn có thể vượt qua giai đoạn này như thế nào mà không đánh mất bình tĩnh (và lòng tin vào bản thân).

Giai đoạn 5 - 6 tuần thực sự có gì?

Khoảng 5 tuần sau sinh, não bộ của bé bước vào một đợt phát triển lớn thường được gọi là Bước nhảy 1 trong cuốn Những tuần kỳ diệu là gì (The Wonder Weeks). Đây không chỉ là chuyện tăng cân hay dài người. Đó là một bước chuyển về nhận thức.

Trước đó, các giác quan của bé khá mờ nhạt. Thế giới như được nhìn qua lớp kính mờ, âm thanh như nghe qua nút bịt tai.

Trong giai đoạn tăng trưởng 5 - 6 tuần:

• Giác quan trở nên nhạy hơn
  Âm thanh rõ ràng hơn, ánh sáng chói hơn, chạm vào cũng mạnh hơn. Những tiếng động trước đây chỉ là nền giờ bỗng trở nên ồn ào và dễ làm bé giật mình.

• Thế giới bỗng khác hẳn
  Ở mức rất bản năng, bé như nhận ra: «Hình như có gì đó thay đổi.» Vừa thú vị, vừa gây choáng ngợp.

• Não bộ kết nối dữ dội
  Hàng triệu kết nối thần kinh mới được hình thành. Điều đó cần rất nhiều năng lượng. Bé sẽ cần bú nhiều hơn, ôm ấp nhiều hơn và nhiều trợ giúp hơn để tự trấn tĩnh.

Trong mắt bạn, điều này hiện ra như một bé quấy khóc, ngủ kém hơn, như bị «tụt lùi». Còn với em bé, đó giống như vừa bị ném vào một thế giới hoàn toàn mới mà chưa kịp được ai hướng dẫn.

Khái niệm Những tuần kỳ diệu: Bước nhảy 1 là gì?

Những tuần kỳ diệu (Wonder Weeks) là một khái niệm khá nổi tiếng, dựa trên quan sát rằng trong 20 tháng đầu đời, bé trải qua những «bước nhảy» phát triển não bộ khá có quy luật. Mỗi bước nhảy thường đi kèm:

• bé quấy khóc nhiều hơn
• bé hay bám mẹ, đòi ẵm suốt
• giấc ngủ bị đảo lộn
• bé bú nhiều hơn bình thường

Bước nhảy 1 thường xuất hiện khoảng 5 tuần sau ngày dự sinh, chứ không nhất thiết là 5 tuần sau ngày sinh. Nghĩa là nếu bạn sinh sớm hay trễ thì thời điểm bé 5 tuần quấy khóc có thể xê dịch vài ngày đến một tuần.

Bước nhảy 1 trong Những tuần kỳ diệu

Trong Bước nhảy 1, bé bắt đầu ý thức rõ hơn về:

• Xúc giác
  Cảm giác được bế trên tay khác trước. Quần áo, bỉm, nước tắm, thậm chí là luồng gió mát trên da cũng trở nên rõ rệt, đôi khi hơi «quá sức chịu đựng» với bé.

• Thính giác
  Tiếng máy lạnh, xe cộ ngoài đường, tiếng anh chị chạy nhảy phòng bên, tiếng tivi… bỗng rõ mồn một và rất dễ làm bé quá tải.

• Thị giác
  Tầm nhìn của bé khá hơn. Khuôn mặt trở nên hấp dẫn. Sáng tối, ánh sáng - bóng râm nổi bật hơn. Bé có thể nhìn bạn lâu hơn, mặt «nghiêm túc» hơn, hoặc đảo mắt quan sát khắp nơi.

Vì vậy, một em bé trước đây chỉ ăn - ngủ - thay bỉm có thể bỗng trở nên mắt tròn mắt dẹt, khó vào giấc, khó chịu hơn. Các giác quan đang «thức dậy», và bé vẫn loay hoay không biết xử lý lượng thông tin mới đó như thế nào.

Dấu hiệu bé bước vào giai đoạn phát triển 5 - 6 tuần

Mỗi bé một kiểu, nhưng có vài dấu hiệu điển hình của giai đoạn 5 tuần - 6 tuần và cơn tăng trưởng ở trẻ sơ sinh lúc này.

Bạn có thể thấy:

• Bé hay bám mẹ, đòi bế suốt
  Bé chỉ cam chịu khi nằm trên ngực bạn, hoặc trong tay người lớn. Đặt xuống nôi, giường được 5 phút là lại gào. Nhiều mẹ than «đặt xuống là khóc».

• Bé 1 tháng quấy khóc nhiều hơn bình thường
  Một em bé trước giờ ít khóc có thể bắt đầu khóc dai dẳng, đặc biệt vào chiều tối. Có bé thì không khóc to nhưng càm ràm cả ngày. Nhìn bên ngoài giống một đợt «thụt lùi giấc ngủ», thực ra là bước tiến phát triển.

• Bé bú nhiều hơn bình thường, bú cụm
  Bé có thể đòi bú 1 - 2 tiếng một lần, nhất là chiều và tối. Dù bú mẹ hay bú bình cũng vậy. Bé không «hư» đâu, đơn giản là cơ thể và não bộ đang cần nhiều năng lượng.

• Bé ngủ không đều, giấc ngủ bị vỡ vụn
  Ngủ ngày ngắn, 15 - 20 phút là dậy. Đêm dậy nhiều lần hơn. Rất khó đặt bé xuống nôi khi bé vừa chợp mắt. Tình trạng bé ngủ không đều ở giai đoạn 5 - 6 tuần là cực kỳ phổ biến.

• Chỉ yên khi được bế ẵm
  Vừa đặt xuống là khóc, bế lên ngay lập tức nín. Bé cần cơ thể bạn để «điều hòa» nhịp tim, hơi thở và cảm xúc. Không phải bạn đang làm bé «bám hơi» hay «làm hư».

• Giật mình nhiều hơn
  Bé dễ giật mình với tiếng động hay cử động đột ngột, do hệ thần kinh và giác quan nhạy hơn.

Nếu bạn thấy mình «tick» khá nhiều dấu hiệu, khả năng cao là bé đang ở đúng cửa sổ dấu hiệu giai đoạn phát triển 5 - 6 tuần.

Cơn tăng trưởng của bé sơ sinh kéo dài bao lâu?

Lúc đang ở giữa tâm bão, ai cũng thấy như vô tận. Nhưng cơn tăng trưởng ở trẻ sơ sinh giai đoạn 5 - 6 tuần và Bước nhảy 1 thường kéo dài khoảng:

• 1 đến 2 tuần

Có bé quấy dữ 3 - 5 ngày rồi dịu dần. Có bé «lằng nhằng» nhẹ nhàng nhưng lâu hơn, khoảng một tuần hay hơn.

Nhiều bố mẹ hay kể lại một chu trình khá giống nhau:

1. Giai đoạn tích lũy (1 - 2 ngày)
   Bé bắt đầu khó chịu hơn bình thường một chút, ngủ ngày ngắn lại.

2. Đỉnh cao quấy khóc (vài ngày)
   Bé 1 tháng quấy khóc nhiều, đòi bế suốt, bú cụm, giấc ngủ lộn xộn. Bạn gần như không rời bé được.

3. Giảm dần (vài ngày tiếp theo)
   Bé bỗng tỉnh táo, tương tác hơn, có nụ cười đầu đời, các giấc ngủ đêm bắt đầu dài ra trở lại.

Nếu bạn đang phân vân cơn tăng trưởng của trẻ sơ sinh thường kéo dài bao lâu, thì đa phần các đợt tăng trưởng + bước nhảy giai đoạn đầu đời rơi vào khoảng 1 - 2 tuần, trong đó vài ngày ở giữa là mệt nhất.

Sau giai đoạn này bé 5 tuần phát triển gì?

Phần thưởng cuối con đường «bão tố» là đây. Khi não bộ đã quen với mức nhận thức mới, bạn sẽ thấy bé xuất hiện một loạt kỹ năng mới rất đáng yêu.

Sau giai đoạn 5 - 6 tuần, nhiều bé:

• Tỉnh táo và tương tác hơn
  Bé thức lâu hơn giữa các cữ bú, không chỉ khóc mè nheo mà có những lúc lặng lẽ nhìn ngó xung quanh.

• Bắt đầu biết cười giao tiếp
  Không chỉ là cười do xì hơi hay mơ màng nữa. Bé nhìn mặt bạn, nghe giọng bạn và… mỉm cười lại. Thường rơi vào khoảng tuần 6, giống như bé gửi một lời «Cảm ơn mẹ đã chịu đựng con!».

• Tập trung tốt hơn vào mặt và đồ vật
  Bạn sẽ thấy bé nhìn chằm chằm vào mắt bạn, dõi theo bạn khi bạn di chuyển, hoặc chăm chú nhìn những hình đen trắng, đồ vật tương phản.

• Bắt đầu ê a, tạo âm mới
  Những tiếng «ư… ư…», «a… a…» đầu đời. Bé đang tập dùng giọng nói và học cách tương tác xã hội.

• Nếp sinh hoạt có vẻ đỡ hỗn loạn hơn
  Giấc ngủ chưa thể «ngay hàng thẳng lối», nhưng bạn sẽ thấy những khoảng ngủ đêm dài hơn một chút, giấc ngủ ngày bớt vỡ vụn so với lúc cao điểm bé 6 tuần quấy khóc.

Đó chính là nhịp điệu quen thuộc của Những tuần kỳ diệu: sau một «kỳ bão tố» quấy khóc, là một «kỳ nắng đẹp» nơi các kỹ năng mới xuất hiện rõ rệt.

Bé đòi bú liên tục: cơn tăng trưởng hay thiếu sữa?

Điều khiến nhiều mẹ stress nhất trong giai đoạn này, đặc biệt khi cho con bú mẹ, là chuyện bé bú cụm, bú liên tục. Rất dễ nảy sinh suy nghĩ:

• «Bú xong vẫn khóc, chắc mình không đủ sữa.»
• «Mới bú 30 phút trước, giờ lại đòi nữa.»
• «Bé giật ra giật vào, bứt rứt trên ti, chắc ít sữa quá.»

Trong đa số trường hợp ở lứa tuổi này, không phải như vậy.

Cơn tăng trưởng và nhu cầu bú tăng

Trong một cơn tăng trưởng ở trẻ sơ sinh, bé sẽ tự động bú nhiều hơn. Điều này làm được hai việc:

1. Đáp ứng nhu cầu năng lượng tăng vọt
   Cơ thể và não bé đang phát triển rất nhanh, tiêu hao rất nhiều năng lượng.

2. Gửi tín hiệu cho cơ thể mẹ tăng sữa
   Với bé bú mẹ, càng được bú và rút sữa thường xuyên, cơ thể mẹ sẽ điều chỉnh để tăng lượng sữa trong 1 - 2 ngày sau đó. Bé bú cụm ở giai đoạn 5 - 6 tuần chính là cách bé «đặt hàng» thêm sữa.

Nếu bé bú bình, bạn cũng có thể thấy bé uống hết bình nhanh hơn, có vẻ «chưa đã» và cần tăng nhẹ lượng sữa mỗi cữ. Có thể tham khảo bác sĩ nhi khoa, y tế phường xã hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi để điều chỉnh lượng sữa phù hợp với cân nặng và tuổi của bé.

Dấu hiệu thường cho thấy nguồn sữa vẫn ổn

Nếu bạn cho bé bú mẹ và lo lắng về việc thiếu sữa, hãy để ý những điểm sau:

• Bé tè đều, tã ướt rõ ràng (thường từ 5 - 6 tã ướt nặng trở lên mỗi ngày ở giai đoạn này).
• Phân mềm, vàng, không quá cứng hay khô. Với bé bú mẹ hoàn toàn, có bé đi vài lần một ngày, có bé 2 - 3 ngày mới đi vẫn bình thường.
• Bé tăng cân đều theo biểu đồ tăng trưởng của Bộ Y tế hoặc WHO (bạn có thể nhờ bác sĩ hoặc điều dưỡng ở trạm y tế theo dõi).
• Dù hay quấy, bé vẫn có những khoảng thời gian tỉnh táo, dễ chịu khi được bế/ôm.

Giai đoạn bé 5 tuần, 6 tuần quấy khóc không đồng nghĩa với thiếu sữa. Hầu hết trùng với cơn tăng trưởng + Bước nhảy 1. Nếu bạn lo, hãy trao đổi với bác sĩ, điều dưỡng hoặc tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ để yên tâm hơn.

Và nhớ rằng: bé bú sữa mẹ hay sữa công thức thì trong cơn tăng trưởng vẫn sẽ quấy khóc, đòi bế, đòi bú nhiều. Đó là chuyện phát triển, không chỉ là dinh dưỡng.

Cách dỗ bé quấy khóc giai đoạn 5 - 6 tuần

Bạn không thể «ngăn» bước nhảy này, nhưng hoàn toàn có thể làm cho nó nhẹ nhàng hơn với cả bé lẫn bạn.

1. Ôm da kề da nhiều hơn

Da kề da không chỉ dành cho vài giờ sau sinh. Ở tuần 5 - 6, đây vẫn là «vũ khí bí mật».

• Đặt bé nằm trần (hoặc chỉ mặc bỉm) trên ngực trần của bạn, phủ chăn mỏng bên ngoài.
• Nhịp tim, hơi thở, nhiệt độ và hormone stress của bé sẽ ổn định hơn khi da kề da.
• Nhiều bé đang quấy khóc chỉ cần nằm lên ngực mẹ hoặc bố là dịu đi thấy rõ.

Da kề da cũng giúp cơ thể mẹ tiết hormone hỗ trợ tiết sữa, rất có ích nếu bạn đang lo lắng về sữa.

2. Cho bé bú theo nhu cầu

Trong giai đoạn này, cố «kéo giãn» cữ bú theo giờ cứng nhắc thường chỉ làm cả mẹ lẫn con căng thẳng hơn. Khi bé đòi bú mỗi 1 tiếng, đó thường là vì:

• Bé thực sự cần thêm năng lượng để tăng trưởng
• Bé cần bú để được vỗ về, tìm lại cảm giác an toàn trong một thế giới bỗng ồn ào và chói sáng

Cho bé bú theo nhu cầu:

• Giúp bé tăng trưởng tốt
• Giúp bé cảm thấy được đáp ứng và an toàn
• Nhiều khi lại khiến bé ngủ sâu hơn giữa các cữ, dù trước mắt có vẻ khá «lộn xộn»

Nếu ngực đau, nứt cổ gà, mệt mỏi hoặc căng thẳng, điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Nên tìm sự hỗ trợ: tư vấn sữa mẹ, bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc các nhóm nuôi con bằng sữa mẹ uy tín. Mẹ cũng cần được chăm sóc.

3. Địu bé, bế bé trong khăn

Một chiếc địu hoặc khăn quấn có thể cứu cánh cả nhà trong giai đoạn bé 1 tháng quấy khóc.

Lợi ích:

• Bé được bế sát người lớn, được đung đưa nhẹ nhàng như trong bụng mẹ, rất dễ ngủ.
• Bạn rảnh tay hơn để ăn uống, uống nước, làm vài việc lặt vặt, hoặc đơn giản là… cầm điện thoại lướt cho đỡ buồn.
• Rất nhiều bé ngủ ngon trong địu hơn hẳn khi nằm nôi trong những cơn tăng trưởng.

Hãy chọn loại địu hỗ trợ tư thế chân chữ «M», lưng cong tự nhiên, mặt bé luôn thoáng, nhìn thấy được và ở ngang tầm hôn. Ở Việt Nam có nhiều nhóm, cộng đồng chia sẻ kinh nghiệm địu bé an toàn, bạn có thể tham khảo thêm.

4. Chia việc với chồng hoặc người thân

Việc chăm một em bé 5 - 6 tuần quấy khóc là việc của… cả nhà.

• Thay phiên nhau bế bé, để người kia tranh thủ ngủ, tắm, ăn hoặc đơn giản là nằm im 15 - 20 phút.
• Nếu mẹ cho bé bú mẹ trực tiếp, bố hoặc người thân có thể phụ ợ hơi, thay tã, ru bé ngủ sau bú.
• Nếu có vắt sữa, sữa trữ hoặc bé bú bình, người khác có thể cho bé bú một vài cữ để mẹ được ngủ một mạch dài hơn.

Nếu bạn phải chăm con một mình, hãy tận dụng tối đa sự giúp đỡ xung quanh: ông bà, anh chị em, bạn thân… Chỉ cần ai đó bế bé giúp 30 phút để bạn chợp mắt trên ghế sofa cũng rất quý.

5. Hạ tiêu chuẩn việc nhà xuống mức… sống sót

Đây không phải là thời điểm để:

• Dọn nhà sạch bóng
• Trả lời hết tin nhắn, email
• Tự tay nấu những bữa cầu kỳ
• Sắp xếp ảnh, làm album…

Hãy cho mình quyền chỉ làm những việc tối thiểu:

• Bé được an toàn, được ăn no
• Bạn ăn uống được chút gì đó đủ chất, uống đủ nước
• Tranh thủ ngủ bất cứ khi nào có thể

Những việc khác có thể để sau. Thực sự. Vượt qua giai đoạn «bão tố» này đã là một thành tích.

6. Giữ sức khỏe tinh thần của chính bạn

Thiếu ngủ kéo dài, tiếng khóc liên miên, bị bám suốt 24/24 dễ khiến người lớn kiệt sức.

Một vài điều nhỏ mà có võ:

• Nhờ ai đó trông bé 5 - 10 phút, bước ra ngoài ban công hoặc trước nhà hít thở không khí.
• Dùng tai nghe nghe nhạc êm, podcast, truyện audio trong lúc cho bé bú cụm kéo dài.
• Nói thẳng với người bạn tin tưởng: «Mình đang thấy rất đuối.» Việc nói ra đã là một bước quan trọng.

Nếu bạn thấy buồn kéo dài, lo âu nhiều, hay có ý nghĩ tiêu cực, khó gắn kết với con hoặc thấy mình «chịu hết nổi» hầu hết thời gian trong ngày, hãy trao đổi với bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc gọi đến các đường dây nóng hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Trầm cảm sau sinh, lo âu sau sinh rất thường gặp và hoàn toàn có thể điều trị. Đó không phải lỗi của bạn.

Đây có phải là thụt lùi giấc ngủ không?

Rất nhiều bố mẹ mô tả giai đoạn này như một đợt thoái lui giấc ngủ (sleep regression) vì sau một khoảng thời gian ngủ cũng tạm ổn, bé bỗng ngủ kém hẳn đi. Thực chất, ở lứa tuổi này, chuyện không phải «tụt lùi» mà là:

• Một cơn tăng trưởng ở trẻ sơ sinh hoàn toàn bình thường
• Một bước nhảy phát triển nhận thức và giác quan

Cảm nhận của bạn thì vẫn giống nhau: ít ngủ, nhiều tiếng khóc, nhiều giờ bế ru hơn.

Tin vui là:

• Khi giai đoạn này đi qua, nhiều bé tự nhiên ngủ được những quãng dài hơn ban đêm như trước, thậm chí hơn.
• Bạn chưa cần áp dụng những lịch trình cứng nhắc ở 5 - 6 tuần. Bế ẵm, cho bú dỗ ngủ, ôm ấp… đều là những cách ru con ngủ bình thường ở lứa tuổi này.

Nếu bạn quá kiệt sức vì chuyện bé ngủ không đều, có thể trao đổi với bác sĩ nhi, y tế phường, hoặc các chuyên gia về giấc ngủ trẻ em sử dụng phương pháp nhẹ nhàng, phù hợp với độ tuổi. Hãy thận trọng với những lời hứa «dạy con tự ngủ trong vài ngày» cho bé dưới 3 tháng, vì nếu bỏ qua yếu tố bú, tăng trưởng và phát triển thần kinh, thường chỉ làm cả nhà căng thẳng hơn.

Bé quấy khóc là dấu hiệu não bộ đang phát triển tốt

Góc nhìn quan trọng nhất cần ghi nhớ:

Một em bé quấy khóc, bám mẹ, đòi bú liên tục không phải là «khó tính» hay «hư». Những ngày «dông bão» chính là dấu hiệu não bộ của bé đang phát triển đúng hướng.

Khoảng 5 tuần tuổi:

• Giác quan của bé nhạy hơn
• Bé nhận thức nhiều hơn về thế giới xung quanh
• Nhu cầu tình cảm, gắn bó tăng lên
• Mô hình giấc ngủ thay đổi theo não bộ mới

Bạn cảm giác như mọi thứ đang «đổ vỡ». Trên thực tế, bé đang bước thêm một bước tiến rất lớn.

Gia đình không bị tụt lùi, mà đang đi qua một giai đoạn phát triển mà hầu như bố mẹ nào cũng từng đứng giữa đêm khuya, bồng một em bé 1 tháng quấy khóc và tự hỏi: «Có phải chỉ nhà mình vậy không?»

Không phải chỉ mình bạn.

Vài lời trấn an cuối cùng

Nếu bé nhà bạn:

• Quấy khóc nhiều hơn hẳn ở tuần 5 - 6
• Đòi bú nhiều hơn bình thường, bú cụm
• Ngủ ít, ngủ không đều, dậy liên tục
• Đòi bế suốt, vừa đặt xuống là khóc

và bạn đang tự hỏi:

• «Sao bé 5 tuần quấy khóc cả ngày?»
• «Đây có phải cơn tăng trưởng ở trẻ sơ sinh giai đoạn 5 - 6 tuần không?»
• «Cơn tăng trưởng kéo dài bao lâu nữa thì đỡ?»

thì câu trả lời có khả năng cao nhất là:

Gia đình bạn đang ở đúng tâm điểm của cơn tăng trưởng 5 - 6 tuần kết hợp với Bước nhảy 1 trong Những tuần kỳ diệu, và hành vi của bé là bình thường.

Bạn không thất bại. Phần lớn khả năng là sữa của bạn vẫn đủ. Bé không bị «bế nhiều thành hư», cũng không «tự nhiên kém ngủ». Bé chỉ là một em bé sơ sinh bé xíu, và thế giới của bé vừa bỗng dưng rộng hơn, sáng hơn, ồn hơn.

Ôm bé sát hơn. Nhận giúp đỡ khi có thể. Bỏ bớt những việc không quan trọng. Giai đoạn này sẽ qua, và sau đó bạn sẽ gặp một em bé biết cười với bạn, nhìn bạn say đắm và ê a đáp lại khi bạn trò chuyện.

Giai đoạn này chỉ là tạm thời. Và nó là dấu hiệu của tiến bộ.