Bé nghẹt mũi: Nguyên nhân, cách chăm sóc tại nhà và khi cần đưa bé đi khám

Trẻ nhỏ có thể phát ra tiếng khò khè, sụt sịt hoặc thở nghe như bị bít mũi nhiều hơn mức độ thực tế. Tình trạng này rất thường gặp trong vài tuần đầu đời, nhất là lúc bú và khi ngủ ban đêm. Dù vậy, khi lần đầu làm cha mẹ, việc thấy bé nghẹt mũi và có vẻ thở không thoải mái dễ khiến bạn lo lắng. Tin tốt là đa số trường hợp nghẹt mũi ở bé chỉ nhẹ, thoáng qua và có thể chăm sóc tại nhà.

Bé nghẹt mũi: Nguyên nhân và cách chăm sóc tại nhà

Vì sao trẻ nhỏ rất dễ bị nghẹt mũi?

Nếu bạn băn khoăn vì sao bé cứ hay khụt khịt, nguyên nhân thường nằm ở chiếc mũi rất nhỏ của con.

Đường mũi của trẻ sơ sinh vốn hẹp. Chỉ một ít dịch mũi khô, niêm mạc hơi sưng do không khí hanh khô, hoặc sữa trớ lên mũi cũng đủ làm bé thở nghe nặng nề. Người lớn có thể tự xì mũi, còn bé không biết xì mũi phải làm sao thì cần người lớn hỗ trợ làm sạch đúng cách.

Trong những tháng đầu, trẻ chủ yếu thở bằng mũi. Điều này giúp bé vừa bú vừa thở, nhưng cũng khiến tình trạng nghẹt mũi nhẹ có thể làm con bú mệt hơn, ngủ không yên hoặc thở khò khè rõ hơn.

Bé nghẹt mũi khi ngủ thường khiến cha mẹ đặc biệt sốt ruột. Khi nằm, dịch mũi và dịch ở vùng họng dễ đọng lại, làm tiếng sụt sịt nghe rõ hơn. Nếu bé vẫn bú được, tỉnh táo như thường, da môi hồng hào và thở êm giữa các lần khụt khịt, đây thường chưa phải dấu hiệu nguy hiểm.

Những nguyên nhân bé nghẹt mũi thường gặp

1. Nghẹt mũi sinh lý ở trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh nghẹt mũi trong những ngày, tuần đầu sau sinh khá phổ biến và phần lớn là bình thường. Một số bé còn dịch nhầy hoặc ít dịch ối trong đường thở sau sinh. Vì hốc mũi hẹp, chỉ một lượng dịch rất nhỏ cũng tạo ra âm thanh rõ rệt.

Bạn có thể nghe thấy bé:

• Khụt khịt, khò khè hoặc phát ra tiếng như khịt mũi
• Sụt sịt thoáng qua khi ngủ
• Thở ồn hơn trong lúc bú
• Có vẻ nghẹt mũi nhưng không thấy nhiều dịch chảy ra ngoài

Trường hợp bé sơ sinh nghẹt mũi do dịch ối hoặc dịch nhầy còn sót lại thường tự cải thiện. Nếu bé bú tốt, tè đều, ngủ theo nhịp sinh hoạt thông thường và không có dấu hiệu mệt khi thở, bạn không cần cố xử lý mỗi tiếng khụt khịt của con.

Vì vậy, trẻ mới sinh nghẹt mũi có bình thường không? Trong nhiều trường hợp, câu trả lời là có.

2. Không khí khô

Không khí khô, đặc biệt khi dùng máy lạnh liên tục hoặc vào những ngày hanh khô, có thể làm niêm mạc mũi của bé bị khô. Dịch mũi trở nên đặc, đóng vảy và khó thoát ra ngoài. Bạn có thể thấy con nghẹt rõ hơn về đêm hoặc sáng dậy có ghèn, vảy khô quanh mũi.

Khô không khí và nghẹt mũi ở bé có thể được cải thiện bằng máy tạo ẩm cho bé trong phòng ngủ. Nên chọn loại phun sương mát thay vì máy phun hơi nóng để tránh nguy cơ bỏng. Độ ẩm phòng phù hợp thường vào khoảng 40% đến 60%.

Máy tạo ẩm cần được vệ sinh kỹ. Hãy đổ nước thừa mỗi ngày, để thiết bị khô và làm sạch theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Máy bẩn có thể phát sinh nấm mốc, vi khuẩn, khiến các triệu chứng hô hấp của bé nặng hơn.

3. Chất kích ứng trong môi trường

Mũi trẻ rất nhạy cảm với bụi, lông thú cưng, khói thuốc, khói nhang, xịt phòng, nước hoa, tinh dầu và mùi hóa chất tẩy rửa. Những yếu tố này có thể là nguyên nhân bé nghẹt mũi kéo dài hoặc tái diễn.

Bạn có thể áp dụng vài thay đổi đơn giản:

• Không hút thuốc lá, thuốc điện tử trong nhà hoặc gần trẻ.
• Lau bụi, hút bụi phòng ngủ và khu vực bé thường nằm.
• Giặt chăn ga thường xuyên, nhất là nhà có nuôi chó mèo.
• Hạn chế nhang, nến thơm, sáp thơm, xịt thơm phòng và máy khuếch tán tinh dầu.
• Ưu tiên nước giặt, nước xả ít mùi hoặc không mùi cho đồ của bé.
• Không xịt nước hoa, xịt khử mùi, keo xịt tóc gần con.

Đôi khi lý do bé tối nào cũng nghe nghẹt mũi lại rất đơn giản, chẳng hạn phòng ngủ quá bụi, bật điều hòa quá khô hoặc có mùi thơm nồng trong nhà.

4. Cảm lạnh do virus

Cảm lạnh là một trong những lý do thường gặp khiến bé nghẹt mũi. Khi lớn hơn một chút, bé tiếp xúc với nhiều người hơn, đi cùng cha mẹ đến nơi đông người hoặc có anh chị đi học mang virus về nhà, nguy cơ mắc cảm lạnh cũng tăng lên.

Bé bị cảm lạnh thường không chỉ nghẹt mũi mà còn có thể:

• Chảy nước mũi, ban đầu thường trong
• Hắt hơi
• Sốt nhẹ
• Quấy khóc, bám mẹ hơn
• Ngủ chập chờn
• Bú ngắn cữ hoặc đòi bú nhiều lần hơn
• Ho nhẹ do dịch mũi chảy xuống họng

Phần lớn cảm lạnh do virus sẽ đỡ dần trong khoảng 7 đến 10 ngày. Việc chính là giúp bé dễ chịu, bú đủ và theo dõi các dấu hiệu nặng. Kháng sinh không có tác dụng với cảm lạnh do virus nếu không có chỉ định của bác sĩ.

5. Nghẹt mũi nhẹ sau tiêm chủng

Một số bé có thể sụt sịt hoặc hơi nghẹt mũi sau khi tiêm chủng. Đây có thể là phản ứng miễn dịch nhẹ, đôi khi đi kèm buồn ngủ hơn, khó chịu hoặc sốt nhẹ.

Tình trạng này thường giảm trong 1 đến 2 ngày. Cho bé bú nhiều cữ hơn, mặc đồ thoáng, theo dõi nhiệt độ và dùng thuốc hạ sốt đúng hướng dẫn của nhân viên y tế nếu cần.

Nếu bé có biểu hiện nặng, triệu chứng kéo dài hơn dự kiến hoặc bạn cảm thấy không yên tâm, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn.

Cách chữa nghẹt mũi cho bé tại nhà

Các mẹo chữa nghẹt mũi cho bé hiệu quả thường không phức tạp. Bạn không cần dùng nhiều loại thuốc. Nước muối sinh lý, vệ sinh mũi nhẹ nhàng và cho bé bú đủ thường đã hữu ích.

Nhỏ nước muối sinh lý

Nước muối sinh lý 0,9% dạng nhỏ mũi là một lựa chọn an toàn giúp làm mềm dịch mũi khô. Đây cũng là cách hỗ trợ để bé thở và bú dễ hơn.

Cách thực hiện:

1. Đặt bé nằm ngửa, đầu nghiêng nhẹ sang một bên.
2. Nhỏ 1 đến 2 giọt nước muối sinh lý vào bên mũi phía trên.
3. Chờ vài giây để dịch mũi mềm ra.
4. Nghiêng đầu bé sang phía còn lại và làm tương tự.
5. Để dịch tự chảy ra ngoài, chỉ hút mũi nếu thực sự cần.

Bạn có thể nhỏ nước muối 2 đến 3 lần mỗi ngày, hoặc trước cữ bú khi bé nghẹt nhiều khiến việc bú khó khăn. Với bé nghẹt mũi về đêm, nhỏ mũi trước giờ ngủ đôi khi giúp con dễ chịu hơn.

Không đưa đầu lọ nước muối sâu vào trong lỗ mũi. Chỉ cần đặt nhẹ ở ngay cửa mũi.

Dùng dụng cụ hút mũi hoặc bóng hút mũi

Dụng cụ hút mũi có thể giúp lấy dịch sau khi nước muối đã làm mềm chất nhầy. Bóng hút mũi hoặc dụng cụ hút bằng tay đều có thể dùng được nếu thao tác đúng và nhẹ nhàng.

Đây là cách hút mũi cho bé an toàn với bóng hút:

1. Bóp xẹp bóng trước khi đưa đầu hút đến gần mũi bé.
2. Đặt đầu hút nông ngay ở cửa mũi, không đưa sâu vào bên trong.
3. Thả tay từ từ để tạo lực hút nhẹ.
4. Lấy dụng cụ ra rồi bóp dịch vào khăn giấy.
5. Rửa sạch và làm khô dụng cụ sau mỗi lần dùng.

Không nên hút mũi quá nhiều vì có thể làm niêm mạc mũi bị kích ứng, sưng nề và khiến bé càng nghẹt hơn. Chỉ nên hút tối đa 3 đến 4 lần/ngày, khi dịch mũi thật sự ảnh hưởng đến việc bú hoặc hô hấp.

Không phải tiếng sụt sịt nào cũng cần hút mũi.

Cho bé ngồi trong phòng tắm có hơi ấm

Khi dịch mũi đặc và khó ra, hơi ấm trong phòng tắm có thể giúp làm ẩm đường thở. Bạn có thể mở vòi sen nước nóng để tạo hơi, sau đó bế bé đã mặc đủ quần áo ngồi trong phòng khoảng 10 phút.

Không cho bé lại gần nước nóng, không tắm trực tiếp bằng nước quá nóng và không để hơi nước phả thẳng vào mặt con. Phòng chỉ nên ấm dễ chịu, không ngột ngạt. Nếu người lớn thấy nóng bức, bé cũng có thể đang khó chịu.

Cách này có thể hữu ích trước khi bú hoặc trước giờ ngủ, khi bạn đang tìm cách thông mũi cho bé mà không muốn lạm dụng dụng cụ hút mũi.

Không kê cao đầu bé khi ngủ

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng kê cao đầu nệm sẽ giúp bé bớt nghẹt mũi khi nằm. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, bề mặt ngủ an toàn cần phẳng, chắc và không có vật mềm. Không nên chèn khăn dưới nệm, kê gối, dùng gối chống trào ngược, gối chặn, thú bông hay chăn cuộn để nâng đầu bé.

Nếu bé nghẹt mũi khi ngủ, hãy nhỏ nước muối và làm sạch mũi nhẹ nhàng trước giờ ngủ. Khi thức, bạn có thể bế bé ở tư thế thẳng hoặc hơi dựng để bé dễ chịu hơn, nhưng khi đặt ngủ cần luôn cho bé nằm ngửa trên nệm phẳng.

Cho bé bú thường xuyên

Cho bú mẹ là cách hỗ trợ rất tốt khi bé cảm lạnh hoặc nghẹt mũi. Sữa mẹ vừa cung cấp nước vừa có các thành phần miễn dịch. Tư thế bú hơi dựng cũng có thể giúp dịch mũi dễ thoát hơn.

Bé nghẹt mũi có thể bú ngắn hơn vì vừa bú vừa thở khiến con mệt. Điều này không sao nếu bạn tăng số cữ bú, cho bé nghỉ giữa chừng và nhỏ nước muối trước bú khi cần.

Với bé bú bình, cũng nên chia thành các cữ nhỏ, cho bú thường xuyên hơn. Theo dõi số lần tè và lượng nước tiểu là cách đơn giản để nhận biết bé có đang nhận đủ dịch hay không.

Những điều không nên làm khi bé nghẹt mũi

Khi thấy con khó chịu, cha mẹ rất dễ muốn áp dụng các cách trị cảm của người lớn. Tuy nhiên, trẻ nhỏ cần được chăm sóc khác.

Không nên dùng:

• Dầu menthol, dầu khuynh diệp, tinh dầu hoặc sản phẩm xông mũi bôi lên người bé hay đặt gần mặt bé. Những sản phẩm này có thể kích ứng đường thở.
• Thuốc xịt co mạch, thuốc thông mũi dành cho người lớn hoặc trẻ lớn nếu không có chỉ định bác sĩ.
• Tăm bông ngoáy sâu vào mũi bé. Việc này có thể đẩy dịch vào sâu hơn, làm trầy niêm mạc hoặc chảy máu.
• Hút mũi liên tục, nhiều lần trong ngày.
• Thuốc ho, thuốc cảm không kê đơn cho trẻ nhỏ nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn cụ thể.

Nước muối sinh lý, môi trường sạch và sự kiên nhẫn thường an toàn hơn nhiều so với các sản phẩm có thuốc.

Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?

Đa phần bé nghẹt mũi sẽ tự khỏi, nhưng trẻ nhỏ có thể trở nặng nhanh. Hãy tin vào cảm nhận của bạn và đưa bé đi khám sớm nếu thấy dấu hiệu khó thở như:

• Cánh mũi phập phồng theo nhịp thở
• Lõm ngực, rút lõm vùng giữa các xương sườn hoặc dưới hõm ức khi hít vào
• Thở nhanh, rên khi thở hoặc có vẻ gắng sức theo từng nhịp thở
• Môi, da chuyển tím tái, xám hoặc nhợt bất thường
• Có những cơn ngừng thở

Bạn cũng nên đưa bé đi khám nếu bé bỏ bú, bú rất kém, số tã ướt giảm rõ rệt, li bì bất thường hoặc khó đánh thức.

Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên cần được nhân viên y tế đánh giá sớm. Nếu bé khó thở, tím tái, lơ mơ hoặc có vẻ rất nặng, hãy gọi 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất ngay.

Cần sắp xếp khám nếu nghẹt mũi kéo dài quá 10 ngày, nặng hơn sau khi đã đỡ, hoặc đi kèm dịch mũi xanh vàng đặc kéo dài. Dịch mũi xanh không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với nhiễm khuẩn, nhưng nếu kéo dài cùng các triệu chứng khác thì nên được bác sĩ kiểm tra.

Tiếng khụt khịt của bé lúc 3 giờ sáng có thể khiến bất kỳ cha mẹ nào căng thẳng. Khi phân vân bé nghẹt mũi phải làm sao, hãy nhớ nguyên tắc nhẹ nhàng: nhỏ nước muối, giữ phòng sạch và đủ ẩm, chỉ hút mũi khi cần, cho bé bú nhiều cữ và theo dõi dấu hiệu bất thường. Phần lớn bé sẽ sớm trở lại với những tiếng sụt sịt đáng yêu quen thuộc.