Cách tính khoảng cách bú cho trẻ sơ sinh: tính từ lúc bắt đầu cữ đến lúc bắt đầu cữ tiếp theo

Những tuần đầu sau sinh đôi khi giống như một chuỗi ngày mờ mịt: cho con bú, vỗ ợ, dỗ ngủ, rồi lại cho bú. Giữa lúc mắt díp lại vì thiếu ngủ, cô hộ sinh hoặc điều dưỡng Nhi hỏi: «Bé bú bao lâu một lần vậy mẹ?»

Và trong đầu bạn chỉ có một câu: Ủa rồi tính sao cho đúng bây giờ?

Lúc này, một nguyên tắc rất đơn giản sẽ giúp mọi thứ sáng tỏ: khoảng cách bú được tính từ lúc bắt đầu một cữ bú đến lúc bắt đầu cữ bú tiếp theo. Hiểu được ý này rồi, mọi thứ còn lại dễ hơn rất nhiều.

Cùng đi từng bước, thực tế, rõ ràng, không rắc rối.

Nguyên tắc mấu chốt: tính giờ bú từ lúc bắt đầu đến lúc bắt đầu

Khi bác sĩ, nữ hộ sinh, điều dưỡng hay chuyên gia tư vấn sữa mẹ hỏi về lịch cho con bú, họ gần như luôn muốn biết khoảng cách giữa thời điểm bắt đầu mỗi cữ bú.

Nên nếu bạn đang băn khoăn cách tính thời gian giữa các lần bú, thì quy tắc là:

Tính từ lúc bắt đầu một cữ bú đến lúc bắt đầu cữ bú tiếp theo.

Không tính từ lúc kết thúc cữ bú. Không tính từ lúc đổi bên ngực. Chỉ tính từ lúc bắt đầu.

Ví dụ cho thật dễ hình dung

Giả sử bé nhà bạn:

• Bắt đầu bú lúc 10 giờ sáng
• Kết thúc khoảng 10 giờ 40
• Bú lại cữ tiếp theo lúc 12 giờ 30

Thì khoảng cách giữa các cữ bú là 2 tiếng rưỡi.

Bạn tính 10 giờ → 12 giờ 30, chứ không phải 10 giờ 40 → 12 giờ 30.

Dù cữ bú đầu kéo dài 40 phút, thì đáp án cho câu hỏi «Khoảng cách bú của bé là bao lâu một lần?» trong trường hợp này vẫn là 2 tiếng rưỡi.

Ở Việt Nam, khi các bác sĩ Nhi, nữ hộ sinh, chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ trao đổi về bảng cữ bú cho trẻ sơ sinh, họ cũng đang nói đến cách tính từ đầu cữ này đến đầu cữ kia như vậy.

Thế nào được tính là một cữ bú?

Đây là chỗ rất nhiều mẹ mới sinh bối rối. Bé bú một chút rồi lim dim, lát lại dậy, lại tìm ti mẹ, rồi lại bú, bạn có cảm giác như bé bú cả ngày không dứt, không biết tính mấy cữ cho đúng.

Cứ hình dung thế này sẽ dễ hơn.

Một cữ bú hay đã sang cữ mới?

Thường vẫn tính là cùng một cữ bú nếu:

• Bé chỉ ngủ gà gật trên tay hoặc trên ngực mẹ khoảng 15–20 phút trở xuống
• Bé ngậm ti, rồi nhả ra ngủ lơ mơ, sau đó trong vòng khoảng 15–20 phút lại tìm ti và ngậm lại
• Trong khoảng thời gian đó bạn tranh thủ thay tã, vỗ ợ, đổi bên ngực nhưng bé vẫn loanh quanh trong cùng một “đợt” bú

Tất cả những hoạt động như vậy thường được tính là một cữ bú. Đơn giản là một cữ bú hơi dài, có nghỉ giữa hiệp.

Thường tính là một cữ bú mới nếu:

• Bé đã ngủ yên hẳn hoặc nằm chơi yên ổn khoảng 30 phút trở lên
• Bạn đã đặt bé xuống nôi hoặc cũi, bé ngủ hoặc nằm chơi một lúc, rồi thức dậy và lại có dấu hiệu đói (tìm ti, mút tay, quay đầu tìm vú...)
• Bạn có đủ thời gian để làm việc khác ở giữa - ví dụ ăn nhẹ, tắm rửa nhanh, lướt điện thoại, dọn dẹp chút rồi bé mới đòi bú lại

Khi đó, bạn nên coi đó là một cữ bú mới, và bắt đầu tính cách tính giờ bú cho con từ thời điểm bé bắt đầu bú lại này.

Vì sao lại tầm 15–20 phút và 30 phút trở lên?

Đây không phải là con số bắt buộc trong y khoa, nhưng khá sát với cách nhiều nữ hộ sinh, điều dưỡng Nhi và chuyên gia tư vấn sữa mẹ ở các bệnh viện phụ sản Việt Nam giải thích khi hướng dẫn mẹ mới sinh theo dõi cữ bú:

• Các khoảng nghỉ ngắn, bé lim dim trên ngực hoặc trong tay mẹ thường vẫn là một phần của cùng một cữ bú.
• Một giấc ngủ/giờ chơi yên khoảng nửa tiếng hoặc hơn thường cho thấy bé đã kết thúc cữ đó, đang tích dần cảm giác đói cho cữ tiếp theo.

Không cần soi từng phút. Cứ nghĩ theo kiểu từng “đợt” bú: một đợt bú tương đối liên tục, chỉ nghỉ ngắn, thường được tính là một cữ.

Vì sao tính đúng khoảng cách bú lại quan trọng?

Khi đang thiếu ngủ, việc suốt ngày ghi chép cữ bú có vẻ hơi phiền. Nhưng cách theo dõi cữ bú không chỉ để… cho vui. Nó giúp bạn và nhân viên y tế nắm được:

• Bé bú bao nhiêu cữ trong ngày
• Tổng thể bé có bú đủ không
• Lịch bú hiện tại có nằm trong khoảng thường gặp với độ tuổi của bé không

Các bác sĩ, điều dưỡng, hộ sinh thường sẽ hỏi:

• «Một ngày mẹ cho bé bú bao nhiêu lần?»
• «Khoảng cách giữa các cữ bú tầm bao lâu?»
• «Một ngày điển hình bé bú như thế nào?»

Nếu bạn đang tính từ lúc kết thúc cữ này đến lúc bắt đầu cữ sau, thì thời gian giữa các cữ bú nghe sẽ dài hơn thực tế. Điều đó có thể:

• Khiến người nghe hiểu lầm là bé giãn cữ nhiều, bú thưa hơn mức bé thực sự đang bú
• Làm khó khi đánh giá cùng lúc cân nặng, số tã ướt, tã bẩn và mẫu hình bú của trẻ sơ sinh
• Dẫn đến lời khuyên chưa sát thực tế, chỉ vì cách tính cữ bú hơi lệch

Khi bạn dùng nguyên tắc tính từ lúc bắt đầu cữ đến lúc bắt đầu cữ tiếp theo, câu trả lời của bạn sẽ khớp với ý mà nhân viên y tế đang hỏi khi nhắc đến thời gian giữa các cữ bú hay khoảng cách bú cho trẻ sơ sinh.

Cho bé bú bao lâu một lần: nguyên tắc tính từ đầu cữ này đến đầu cữ sau

Trẻ sơ sinh, nhất là trong vài tuần đầu, thường được khuyến nghị bú ít nhất 8–12 cữ trong 24 giờ nếu bú mẹ hoàn toàn. Nhiều tài liệu từ các bệnh viện phụ sản lớn, Viện Dinh dưỡng và hội tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ ở Việt Nam cũng ghi nhận mức này. Nếu chia sơ bộ thì:

• Thường là 2–3 tiếng một cữ, tính từ lúc bắt đầu cữ này đến lúc bắt đầu cữ sau
• Có những giai đoạn bé bú dày hơn, đặc biệt buổi tối hoặc khi tăng trưởng nhanh (growth spurt)
• Khi bé lớn hơn một chút, bú hiệu quả hơn, tăng cân tốt, khoảng cách giữa các cữ có thể giãn nhẹ

Nếu bạn đang thắc mắc khoảng cách giữa các cữ bú thế nào thì được xem là bình thường, có thể hình dung:

• Ban ngày: hay gặp khoảng 2–3 tiếng tính từ đầu cữ đến đầu cữ
• Ban đêm: thay đổi khá nhiều, có bé y như ban ngày, có bé được một quãng ngủ dài hơn

Điều quan trọng không chỉ là số giờ, mà là cả bức tranh chung, gồm:

• Cân nặng tăng như thế nào
• Số tã ướt, tã bẩn trong ngày
• Bé tỉnh táo ra sao khi thức

Khi bạn theo dõi cữ bú sữa mẹ đúng cách, cách ghi nhật ký bú mẹ bằng giờ bắt đầu - giờ kết thúc sẽ cho bức tranh rõ ràng hơn rất nhiều so với câu trả lời kiểu: «Bú suốt ngày, lúc nào cũng đòi».

Bé bú dồn buổi tối (cluster feeding): ngoại lệ “đặc sản”

Vừa mới thấy lịch bú của con có vẻ vào nếp, thì đùng một cái bé bắt đầu… bú dồn buổi tối.

Bú dồn trông như thế nào?

Bú dồn (cluster feeding) là khi bé:

• Đòi bú rất thường xuyên, có thể 30–60 phút một lần
• Duy trì kiểu bú dày như thế trong vài tiếng liên tục
• Rất hay rơi vào khung chiều tối hoặc tối muộn - đúng lúc mẹ đuối sức nhất

Hiện tượng này hay gặp trong những giai đoạn bé tăng trưởng mạnh, hoặc đơn giản là một phần hoàn toàn bình thường của cho bé bú sữa mẹ. Bú dồn không có nghĩa là sữa mẹ loãng, không đủ chất.

Thường đó là cách bé:

• Kích thích cơ thể mẹ tăng lượng sữa
• “Nạp đầy” trước khi ngủ một quãng dài hơn
• Tìm sự gần gũi, vỗ về, an tâm

Cách tính cữ bú khi bé bú dồn

Để đỡ hoang mang, bạn cứ coi một buổi bú dồn là một “khối thời gian bú dày” bình thường, chứ không phải dấu hiệu lịch bú bị hỏng.

Về mặt kỹ thuật, đúng là mỗi lần bé ngậm ti và bú vẫn là một cữ riêng. Nguyên tắc tính từ đầu cữ này đến đầu cữ sau vẫn áp dụng. Ví dụ bé bú lúc 18 giờ, 18 giờ 45, 19 giờ 30, 20 giờ 15… thì đó là nhiều cữ khác nhau với khoảng cách 30–45 phút.

Nhưng khi bác sĩ hoặc bạn bè hỏi: «Bé nhà bạn bú bao lâu một lần?», bạn có thể trả lời kiểu:

• «Ban ngày thì khoảng 2–3 tiếng một cữ, nhưng tầm chiều tối thì bé bú dồn, cứ 30–60 phút lại đòi một lần trong mấy tiếng liền.»

Vậy là bạn vừa tính thời gian giữa các cữ bú đúng, vừa cho thấy bú dồn là một kiểu mẫu hình bình thường, không phải vấn đề gì nghiêm trọng.

Nếu bé bú dồn gần như cả ngày, cữ nào cũng sát nhau, kèm theo những dấu hiệu như:

• Tăng cân chậm hoặc sụt cân
• Mẹ đau nhiều, núm vú nứt, rất khó chịu
• Bé quấy khóc liên tục, bú như “tranh cướp”

thì nên đưa bé đi khám Nhi, gặp nữ hộ sinh hoặc tìm chuyên gia tư vấn sữa mẹ (IBCLC, các phòng tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ ở bệnh viện phụ sản) để được hỗ trợ sớm.

Cách theo dõi cữ bú mà không… “cháy não”

Cố gắng ghi nhớ hết cách tính thời gian giữa các lần bú trong đầu, trong lúc thiếu ngủ, gần như là nhiệm vụ bất khả thi. Phần lớn phụ huynh sẽ chọn một trong các cách:

• Sổ tay và bút
• Ứng dụng ghi chú trên điện thoại
• Ứng dụng chuyên theo dõi cữ bú, giấc ngủ, tã ướt tã bẩn cho trẻ sơ sinh

Dùng app như Erby

Các ứng dụng như Erby được thiết kế riêng để giúp bố mẹ theo dõi cữ bú sữa mẹ, giấc ngủ và hoạt động hằng ngày của trẻ sơ sinh. Nó biến một ngày bừa bộn của mẹ thành dữ liệu dễ nhìn, dễ hiểu.

Về cách tính cữ bú và khoảng cách giữa các cữ bú, app giúp thế này:

1. Chỉ cần bấm “Bắt đầu” và “Kết thúc”
   Bé vừa ngậm ti, bạn bấm «Start». Bé nhả ti, dừng bú, bạn bấm «Stop».
   App sẽ tự ghi lại:

   • Giờ bắt đầu cữ
   • Giờ kết thúc cữ
   • Thời lượng cữ bú
   • Bé bú bên nào, có đổi bên hay không (nếu bạn muốn ghi rõ)

2. Tự động tính khoảng cách bú
   Vì đã có giờ bắt đầu mỗi cữ, app sẽ tự:

   • Tính thời gian giữa các cữ bú
   • Tính khoảng cách bú trung bình trong ngày hoặc trong tuần
   • Nhìn ra các mẫu hình, ví dụ: «Buổi sáng đa số cữ cách nhau 2 tiếng, chiều tối bé bú dày hơn»

   Bạn không phải ngồi bấm máy tính vào lúc 3 giờ sáng nữa.

3. Nhìn được xu hướng theo ngày, theo tuần
   Theo thời gian, bạn sẽ thấy:

   • Một lịch bú tương đối ổn định bắt đầu hiện ra khi bé lớn hơn
   • Những giai đoạn bé bú dồn xuất hiện rồi lại tự giảm
   • Có quãng nào bé giãn cữ quá dài hay không, thường rơi vào khung giờ nào

   Nhìn vào đó rất yên tâm: «À, tối nào bé cũng bú dồn một chút rồi sau 12 giờ đêm lại ngủ dài hơn. Đó là kiểu của con chứ không phải bất thường.»

4. Đi khám, tư vấn dễ dàng hơn
   Khi bác sĩ, điều dưỡng hỏi về cho con bú hoặc cần xem bảng cữ bú cho trẻ sơ sinh nhà bạn, bạn chỉ cần mở app cho họ xem:

   • Số cữ trung bình trong ngày
   • Khoảng cách giữa các cữ bú
   • Những thay đổi gần đây (bé bú ít đi, giãn cữ, bú dồn nhiều…)

   Nhờ có cách ghi nhật ký bú mẹ bằng app, trí nhớ mơ hồ của mẹ sẽ biến thành số liệu rõ ràng, để lời khuyên của bác sĩ bám sát thực tế hơn rất nhiều.

Tóm lại cho dễ nhớ

Gói gọn lại:

• Khoảng cách bú được tính từ lúc bắt đầu một cữ bú đến lúc bắt đầu cữ bú tiếp theo. Đó là cách chuẩn để tính thời gian giữa các cữ bú.
• Các khoảng nghỉ ngắn 15–20 phút, bé ngủ gà gật trên tay hoặc ngực mẹ, vẫn thường được tính vào cùng một cữ bú.
• Giấc ngủ/giờ chơi yên từ 30 phút trở lên thường đánh dấu kết thúc một cữ. Khi bé dậy và đói lại thì đó là cữ mới.
• Bú dồn (cluster feeding) là khi bé bú rất dày trong vài tiếng liên tục, thường buổi chiều tối. Nhìn thì “kinh hoàng” nhưng đa số là một kiểu mẫu hình bình thường, không phải bạn làm gì sai hay sữa mẹ có vấn đề.
• Sử dụng app như Erby để cách theo dõi cữ bú, thời lượng cữ, khoảng cách bú sẽ giúp bạn hiểu rõ lịch bú của con và dễ trao đổi hơn trong các buổi khám với bác sĩ hay điều dưỡng.

Bạn không nhất thiết phải ghi chép mãi mãi. Chỉ cần 1–2 tuần ghi cữ đều đặn, bạn đã có cái nhìn rõ hơn rất nhiều về thói quen bú sữa mẹ của bé sơ sinh. Và lần sau khi ai đó hỏi:

«Vậy bé nhà mình bú bao lâu một lần rồi mẹ?»

bạn sẽ tự tin trả lời, không cần phải ngồi đoán nữa.