Chăm sóc sinh đôi tại nhà - Mẹo thực tế, hệ hỗ trợ và giấc ngủ an toàn

Đón hai em bé sơ sinh về nhà vừa là niềm vui khó tả, vừa có thể khiến cả gia đình choáng ngợp. Bạn có thể vừa yêu con tha thiết, vừa thiếu ngủ, đau nhức, lo lắng và không biết mình đang làm gì, tất cả chỉ trong vài phút. Điều đó hoàn toàn bình thường.

Chăm sóc sinh đôi không phải là lập tức xây dựng một nếp sinh hoạt hoàn hảo. Mục tiêu trước mắt chỉ là cùng nhau vượt qua cữ bú, lần thay tã, giấc ngủ ngắn và bữa ăn kế tiếp, với nhiều sự hỗ trợ nhất có thể.

Những tuần đầu tiên không phải là bài kiểm tra năng lực làm cha mẹ. Đây là giai đoạn cơ thể hồi phục, cả nhà làm quen với cuộc sống mới và học cách chăm sóc sơ sinh. Dưới đây là hướng dẫn thực tế giúp gia đình vượt qua thời gian đầu nuôi con sinh đôi tại nhà mà không đòi hỏi bản thân phải làm được mọi thứ.

Đặt kỳ vọng thực tế cho 6 đến 8 tuần đầu

Trong thời gian này, gia đình bạn chỉ cần tập trung vào một vài việc:

• Đảm bảo cả hai bé được bú đầy đủ.
• Giữ cho các bé sạch sẽ, ấm áp và an toàn.
• Bảo vệ giấc ngủ bố mẹ sinh đôi bất cứ khi nào có thể.
• Quan tâm đến sức khỏe thể chất và tinh thần của cha mẹ.
• Rồi lặp lại.

Như vậy là đủ. Nhà cửa có thể bừa bộn, quần áo giặt xong chưa gấp, bữa tối có thể chỉ là bánh mì, cháo, ngũ cốc hoặc món gì đó ăn vội bằng một tay bên bồn rửa. Một căn nhà sạch bóng không khiến bạn trở thành cha mẹ tốt hơn.

Trẻ sinh đôi thường không về nhà cùng một lịch cho bé sinh đôi thật đều đặn. Hai bé có thể bú lệch giờ, đánh thức lẫn nhau, ngủ theo những quãng rất khó đoán hoặc đột ngột thay đổi nếp sinh hoạt sau một đợt tăng trưởng. Có ngày mọi thứ diễn ra khá trật tự. Cũng có ngày bạn chỉ nhớ mang máng những lần thay tã và tiếng khóc.

Hãy đánh giá một ngày bằng những việc nhỏ. Hai bé đã được bú chưa? Tốt rồi. Bạn đã uống nước chưa? Cũng đáng ghi nhận. Bạn đã tắm được chưa? Có những ngày đó đã là một thành tựu lớn.

Hạ thấp tiêu chuẩn việc nhà

Trước khi các bé chào đời, hãy thống nhất xem việc gì có thể tạm gác lại. Việc dọn dẹp chỉ cần tập trung vào khu vực chuẩn bị thức ăn, phòng tắm và những nơi liên quan đến an toàn. Các dự án trang trí, sắp xếp nhà cửa hay trả lời mọi tin nhắn đều có thể để sau.

Đặt một chiếc giỏ cạnh ghế sofa, trong đó có tã, khăn ướt, khăn sữa, nước uống, đồ ăn nhẹ, sạc điện thoại và những vật dụng thường dùng khi cho con bú. Bạn sẽ bớt phải đứng lên đi lại rất nhiều lần. Một trong những mẹo chăm sóc sinh đôi hữu ích nhất là để những thứ cần dùng ngay trong tầm tay.

Xây dựng hệ thống hỗ trợ thật cụ thể

Mọi người thường nói: “Cần gì thì cứ bảo nhé”. Họ có thể thật lòng muốn giúp, nhưng cha mẹ đang kiệt sức thường không còn đủ năng lượng để nghĩ ra một danh sách việc cần làm. Vì vậy, hãy đề nghị thật cụ thể.

Danh sách việc có thể nhờ

Bạn có thể gửi cho người thân, bạn bè những đề nghị như:

• Mang đến một bữa ăn hoàn chỉnh, thay vì chỉ mua nguyên liệu.
• Giặt, phơi, gấp hoặc cất một mẻ quần áo.
• Rửa và tiệt trùng bình sữa, máy hút sữa cùng các bộ phận đi kèm.
• Bế một bé để bạn tranh thủ tắm.
• Đưa một bé đi dạo trong lúc bạn cho bé còn lại bú.
• Mua giúp thực phẩm, thuốc hoặc đồ dùng gia đình.
• Đổ rác và phân loại rác tái chế nếu có.
• Thay ga giường.
• Chuẩn bị đồ ăn nhẹ và rót đầy các bình nước.
• Trông các bé để bạn chợp mắt.
• Đưa bạn đi khám sau sinh hoặc đưa các bé đi khám nhi.

Một tin nhắn cụ thể sẽ dễ nhận được câu trả lời hơn, chẳng hạn: “Thứ Ba từ 10 giờ đến 12 giờ, bạn có thể mang giúp mình bữa trưa, rửa bình sữa và bế một bé để mình tắm không?”. Cách nói này thực tế hơn nhiều so với: “Nhà mình đang rất vất vả nhưng cũng không biết cần gì”.

Bạn cũng có thể lập danh sách giúp đỡ sau sinh và chia sẻ cho người thân. Đây là một cách đơn giản để nhờ giúp đỡ mẹ sinh đôi mà không phải giải thích lại từ đầu cho từng người.

Luân phiên người hỗ trợ, không chỉ luân phiên việc

Một người đáng tin cậy đến đều đặn vào mỗi thứ Tư có thể hữu ích hơn năm người chỉ ghé qua 20 phút. Nếu có thể, hãy lập một lịch hỗ trợ. Một người thân phụ trách đi chợ, một người bạn giúp giặt quần áo, người khác mang cơm đến hai lần mỗi tuần.

Nếu thuận tiện, hãy dành ca đêm cho cha mẹ càng nhiều càng tốt. Người hỗ trợ có thể đảm nhận việc nhà, bế con và các công việc ban ngày để người phải thức dậy cho con bú ban đêm được ngủ bù. Nếu có một người lớn đáng tin cậy có thể hỗ trợ vào buổi tối hoặc sáng sớm, hãy sắp xếp ca cụ thể thay vì để mọi người ghé thăm ngẫu nhiên.

Khách đến thăm nên làm cuộc sống của bạn nhẹ hơn, không phải tạo thêm việc. Họ không nên đòi được tiếp đãi, nấu ăn hay trò chuyện lâu. Bạn hoàn toàn có thể từ chối người đang bị bệnh, làm bạn mệt mỏi, ở lại quá lâu hoặc nhất quyết muốn được chăm sóc. “Hôm nay gia đình mình không tiếp khách” là một câu trả lời đầy đủ. Đây chính là cách nói không với khách thăm sau sinh mà không cần cảm thấy có lỗi.

Làm cho việc cho hai bé bú dễ xoay xở hơn

Dù bạn cho con bú mẹ, dùng sữa công thức hay kết hợp cả hai, cho sinh đôi bú là một công việc cần tính toán về thời gian và sức lực, bên cạnh tình cảm dành cho con. Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với mọi gia đình. Cách tốt nhất là cách giúp các bé tăng trưởng tốt và người chăm sóc vẫn có thể duy trì sức khỏe.

Cho hai bé bú cùng lúc khi có thể

Cho hai bé bú mẹ song song có thể giúp người mẹ lấy lại một khoảng nghỉ ngắn. Khi đã quen tư thế và nhận được hướng dẫn phù hợp, cho hai bé bú cùng lúc có thể giảm vòng lặp kéo dài: cho một bé bú, dỗ bé ngủ rồi lập tức bắt đầu với bé còn lại.

Với gia đình dùng bình, cho hai bé bú gần cùng thời điểm cũng giúp các cữ bú bớt kéo dài cả ngày. Bạn có thể dùng gối hỗ trợ, ngồi ở tư thế vững chắc và nhờ một người lớn ở bên trong những ngày đầu. Tuyệt đối không kê bình cho bé tự bú hoặc để bé bú bình một mình.

Việc đồng bộ mọi cữ bú không bắt buộc. Nếu một bé đói, không khỏe hoặc có chỉ định y tế riêng, hãy đáp ứng nhu cầu của bé đó. Tuy vậy, nếu nhẹ nhàng đưa thời gian bú của hai bé gần nhau hơn, bạn có thể tạo được một khoảng nghỉ dài hơn sau đó. Đây là một nguyên tắc hữu ích trong tư vấn chăm sóc sinh đôi và quá trình học cách chăm sóc hai trẻ sơ sinh.

Ghi chép đơn giản về việc bú

Thiếu ngủ khiến bạn rất dễ quên các chi tiết. Một tờ giấy, ghi chú trên điện thoại hoặc ứng dụng theo dõi có thể dùng để ghi:

• Bé nào đã bú.
• Thời điểm bắt đầu và kết thúc.
• Bé đã uống bao nhiêu sữa công thức hoặc sữa mẹ vắt ra.
• Bé đã bú bên ngực nào, nếu bạn cho bú mẹ.
• Số lần tã ướt và tã bẩn.
• Tình trạng nôn trớ, sặc hoặc khó khăn bất thường khi bú.

Hãy ghi chép vừa đủ. Bạn không cần tạo một bảng theo dõi nhiều màu sắc và phức tạp. Mục đích của việc ghi lại là nhận biết dấu hiệu, trả lời câu hỏi khi đưa con đi khám và tránh băn khoăn không biết một bé đã bú hay chưa.

Nếu cho hai bé bú mẹ, bạn có thể tìm chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ hoặc nhân viên y tế có kinh nghiệm với trẻ sinh đôi. Cho hai bé bú cùng lúc có thể liên quan đến tư thế, nguồn sữa, hút sữa, khớp ngậm và quá trình hồi phục sau sinh. Được hướng dẫn sớm thường giúp giảm đáng kể áp lực.

Nếu một bé cần bổ sung nhiều năng lượng hơn, điều này khá thường gặp khi một bé nhẹ cân hơn hoặc sinh non, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa hay đội ngũ sơ sinh. Bác sĩ có thể đề nghị bổ sung sữa mẹ vắt ra hoặc sữa công thức, điều chỉnh tần suất bú hay theo dõi cân nặng thường xuyên hơn. Đừng tự thay đổi lớn chỉ vì so sánh hai bé với nhau hoặc nghe lời khuyên trên mạng xã hội.

Ưu tiên giấc ngủ an toàn, sau đó mới tính đến sự thuận tiện

Giấc ngủ là mối bận tâm lớn trong chăm sóc sinh đôi. Trước hết, hãy bảo đảm an toàn. Mỗi bé nên ngủ trên một bề mặt riêng, chắc và bằng phẳng như cũi hoặc nôi đúng tiêu chuẩn, không có gối, chăn rộng, quây cũi, ổ chặn hay thú bông. Nên chuẩn bị cũi hoặc nôi riêng cho từng bé. Hãy tuân theo hướng dẫn ngủ an toàn hiện hành của Bộ Y tế và cơ sở y tế nơi bạn theo dõi, đặc biệt về việc cho bé ngủ cùng phòng với cha mẹ và thời điểm chuyển bé sang phòng riêng.

Luôn đặt bé nằm ngửa khi ngủ, trừ khi bác sĩ có hướng dẫn khác. Giữ khu vực ngủ thông thoáng, không để vật mềm hoặc đồ vật rời trong cũi. Ghế sofa, giường người lớn hoặc ghế tựa không phải là nơi ngủ an toàn, nhất là khi người lớn đang quá mệt và có thể ngủ quên trong lúc bế con.

Thử chia ca ban đêm

Không có cách sắp xếp hoàn hảo cho mọi gia đình, nhưng chia ca có thể giúp giảm mức độ kiệt sức. Chẳng hạn:

• Một người đi ngủ sớm, người còn lại phụ trách phần đầu của buổi tối.
• Hai người chia đêm thành các ca cụ thể.
• Một người cho bú, người kia thay tã, vỗ ợ hơi và dỗ bé.
• Nếu mẹ cho con bú, người không trực tiếp cho bú có thể thay tã và đưa bé đến cho mẹ.

Nếu bạn đang hồi phục sau sinh thường, sinh mổ hoặc một thai kỳ khó khăn, nhu cầu thể chất của bạn cũng cần được coi trọng. Không nên mặc định rằng người mẹ phải đảm nhận toàn bộ việc chăm con ban đêm chỉ vì đang cho con bú. Sữa mẹ vắt ra, sữa công thức hoặc sự hỗ trợ thỉnh thoảng đều có thể là lựa chọn phù hợp với từng gia đình. Nếu cần, hãy trao đổi với nhân viên y tế trước khi thay đổi cách cho bé ăn.

Hai bé có thể dần ngủ và bú gần cùng giờ, nhưng cũng có thể không. Trong giai đoạn này, nếu một bé ngủ, bạn nghỉ ngơi là hoàn toàn hợp lý, thay vì lập tức tranh thủ rửa bát hoặc dọn nhà. Bếp sạch không thể bế con thay bạn.

Tạo một hệ thống sinh hoạt để vượt qua từng ngày

Những nếp sinh hoạt dễ duy trì nhất là những nếp giúp bạn bớt phải đưa ra quyết định.

Gom các việc lặp đi lặp lại

Bạn có thể thay tã cho cả hai bé trước cữ bú khi các bé đang yên, hoặc sau cữ bú nếu cách đó phù hợp hơn. Luôn để sẵn vài bộ quần áo và tã ở gần nơi chăm con. Khi ra ngoài, cho đồ của hai bé vào một túi lớn có các ngăn rõ ràng, thay vì mang hai túi nhỏ phức tạp.

Nếu nhà có nhiều tầng thường xuyên sử dụng, hãy bố trí một khu vực thay tã và cho bú ở mỗi tầng. Có thể chuẩn bị:

• Tã và khăn ướt.
• Kem chống hăm.
• Khăn sữa.
• Vài bộ quần áo sơ sinh dự phòng.
• Nước rửa tay nhanh.
• Nước uống và đồ ăn nhẹ cho người lớn.
• Túi hoặc thùng đựng tã và quần áo bẩn.

Nếu dùng bình sữa, hãy để dụng cụ rửa bình ở nơi thường cho bé bú. Người hỗ trợ rửa bình trong lúc bạn nghỉ ngơi đang giúp một việc rất thiết thực.

Chọn ba ưu tiên mỗi ngày

Với nhiều gia đình, ba việc đó có thể là:

1. Tắm một lần.
2. Ăn một bữa nóng, đủ chất.
3. Có một khoảng thời gian được nghỉ mà không bị gián đoạn.

Như vậy đã là một ngày tốt. “Bữa nóng” có thể là bát canh hâm lại, cháo, cơm hộp, mì hoặc món ăn người thân mang đến. Nếu có thể, hãy ngồi xuống ăn thay vì vừa đứng vừa ăn. Để sẵn bánh, sữa chua, trái cây, hạt hoặc món ăn nhẹ cạnh ghế thường cho con bú.

Bạn không cần phải đưa các bé ra ngoài mỗi ngày. Dù vậy, vài phút đón ánh sáng ban ngày, đi bộ chậm quanh nhà hoặc đứng ngoài ban công uống một cốc nước ấm có thể giúp bạn cảm nhận rõ hơn về thời gian. Nếu việc đưa cả hai bé ra ngoài một mình khiến bạn quá sức, hãy nhờ người đi cùng.

Nếu hai bé sinh non

Nhiều trường hợp sinh đôi chào đời sớm, vì vậy ngày xuất viện chưa hẳn là thời điểm mọi lo lắng biến mất. Bạn có thể vẫn phải theo dõi cân nặng, cho bé dùng thuốc, tuân thủ kế hoạch ăn uống hoặc tập làm quen lại với cuộc sống sau thời gian nằm ở khoa sơ sinh.

Các mốc phát triển thường được xem xét theo tuổi điều chỉnh. Tuổi này được tính từ ngày dự sinh thay vì chỉ tính từ ngày sinh thật. Bác sĩ nhi khoa, nhân viên y tế theo dõi sau sinh hoặc đội ngũ sơ sinh sẽ giải thích cách áp dụng tuổi điều chỉnh khi đánh giá phát triển và lên lịch khám.

Trẻ sinh non có thể cần:

• Kiểm tra cân nặng thường xuyên hơn.
• Tái khám với bác sĩ sơ sinh hoặc bác sĩ nhi khoa.
• Hỗ trợ về sức bền khi bú và khả năng nhận đủ sữa.
• Hướng dẫn theo dõi thân nhiệt, nhịp thở và nguy cơ nhiễm trùng.
• Giúp chuyển từ nếp sinh hoạt ở bệnh viện sang chăm sóc tại nhà.

Hãy ghi lại hướng dẫn khi xuất viện và để số điện thoại liên hệ ở nơi dễ tìm. Nếu thấy điều gì bất thường, hãy gọi cho đội ngũ y tế thay vì tự quyết định xem tình trạng đó có nghiêm trọng hay không. Cần đưa bé đi cấp cứu hoặc gọi 115 khi bé khó thở, da môi tím tái hoặc xám, mềm nhũn bất thường, khó đánh thức, hay xuất hiện những dấu hiệu khẩn cấp mà nhân viên y tế đã dặn trước.

Bảo vệ sức khỏe tinh thần

Cha mẹ sinh đôi thường phải đối mặt với tình trạng thiếu ngủ kéo dài, cơ thể chưa hồi phục, áp lực cho con bú và trách nhiệm chăm sóc gần như liên tục. Những điều này có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh, lo âu sau sinh, các ý nghĩ xâm lấn và những rối loạn cảm xúc khác. Đây không phải dấu hiệu bạn vô ơn hay làm cha mẹ thất bại.

Cảm xúc buồn vui thất thường, dễ khóc hoặc nhạy cảm trong những ngày đầu, thường cải thiện trong khoảng hai tuần. Hãy liên hệ với bác sĩ, nữ hộ sinh, cơ sở y tế đang theo dõi cho bạn hoặc chuyên gia tâm lý nếu cảm giác buồn bã, lo âu, cáu gắt, trống rỗng hay tuyệt vọng kéo dài, trở nên dữ dội hoặc khiến việc chăm sóc bản thân và các bé trở nên bất khả thi.

Hãy chú ý những dấu hiệu cảnh báo như:

• Thường xuyên cảm thấy tuyệt vọng, hoảng sợ hoặc trống rỗng.
• Không thể ngủ ngay cả khi các bé đang ngủ.
• Cảm thấy xa cách với con hoặc không còn hứng thú với bất cứ điều gì.
• Luôn sợ rằng một chuyện khủng khiếp sắp xảy ra.
• Liên tục xuất hiện ý nghĩ xâm lấn về việc làm hại bản thân hoặc một em bé.
• Cảm thấy mình không thể tiếp tục hoặc muốn biến mất.
• Nghe hoặc nhìn thấy những điều mà người khác không nghe, không nhìn thấy.

Nếu bạn nghĩ mình có thể làm hại bản thân hoặc một trong hai bé, hãy đặt các bé vào cũi riêng ở nơi an toàn, lập tức gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất. Đồng thời, hãy nói ngay với một người mà bạn tin cậy. Các vấn đề về sức khỏe tâm lý mẹ sau sinh có thể điều trị được, và tìm sự hỗ trợ sớm sẽ giúp quá trình hồi phục thuận lợi hơn.

Người bạn đời cũng có thể cần được giúp đỡ. Người trông có vẻ bình tĩnh đôi khi chỉ đang cố che giấu sự mệt mỏi. Hãy hỏi thẳng nhau: “Hôm nay bạn thật sự cảm thấy thế nào?”. Sau đó lắng nghe, không nhất thiết phải tìm cách giải quyết mọi vấn đề ngay trong một cuộc trò chuyện. Việc hỗ trợ sau sinh cho gia đình sinh đôi nên quan tâm đến cả hai cha mẹ khi có thể.

Những điều không nên làm

Một vài thói quen có thể khiến những tuần đầu khó khăn hơn mức cần thiết.

Đừng liên tục so sánh hai bé. Một bé có thể bú nhanh hơn, ngủ khác giờ, tăng cân nhanh hơn hoặc đạt một mốc phát triển trước. Hãy theo dõi sự phát triển của từng bé dựa trên chính bé đó và hướng dẫn y tế, thay vì so sánh hai anh em từng giờ.

Đừng từ chối mọi sự giúp đỡ vì ngại ngùng hoặc tự ái. Nhận một nồi thức ăn, một mẻ quần áo đã giặt hoặc một giờ có người bế con không phải là yếu đuối. Đó là cách chăm sóc sinh đôi thực tế và hợp lý.

Đừng cố áp dụng ngay nếp sinh hoạt của gia đình có một em bé. Hai bé là hai cá thể riêng biệt, với những nhu cầu có thể trùng hoặc lệch nhau. Một nhịp sinh hoạt linh hoạt thực tế hơn một thời gian biểu cứng nhắc. Hãy hướng đến những thói quen có ích, không phải sự chính xác tuyệt đối.

Sẽ có những ngày rất lộn xộn, thậm chí lộn xộn hơn bạn tưởng. Hãy giữ cho các bé an toàn, cho bé bú theo hướng dẫn, nghỉ ngơi bất cứ khi nào có thể và để người khác san sẻ việc nhà trong một thời gian. Những tuần đầu chăm sóc hai bé sinh đôi thực sự nhiều thử thách, nhưng rồi sẽ qua. Bạn không cần phải làm tất cả một mình.