Cho bé bú khi có anh chị: chuẩn bị, giới hạn và tư thế an toàn cho mẹ

Những tuần đầu cho trẻ sơ sinh bú có thể khiến mẹ luôn trong trạng thái xoay xở, nhất là khi con lớn vẫn còn nhỏ và cần người lớn hỗ trợ gần như mọi lúc. Mẹ vừa cố giúp em ngậm đúng khớp, vừa trả lời câu hỏi về đôi tất, mở gói bánh, lại vừa ngăn anh chị trèo lên ghế sofa. Điều đó hoàn toàn bình thường. Cho bé bú khi có anh chị bên cạnh không phải lúc nào cũng yên ắng, gọn gàng.

Chuẩn bị trước một chút sẽ giúp những khoảnh khắc này an toàn và bớt căng thẳng hơn. Mục tiêu không phải là bắt con lớn ngồi im hoàn hảo. Điều cần làm là cho con biết mình sẽ chơi gì, đặt ra giới hạn rõ ràng về mặt an toàn và đảm bảo mẹ có đủ người hỗ trợ để cho con bú mà không kiệt sức.

Chuẩn bị khu vực cho bú mẹ thuận tiện

Một khu vực cho bú mẹ chuẩn bị tốt không cần cầu kỳ. Chỉ cần một chiếc ghế thoải mái, bàn nhỏ bên cạnh và chiếc giỏ đựng đồ đặt trong tầm tay. Hãy bố trí ở nơi mẹ thường cho em bú, thay vì làm một góc thật đẹp nhưng lại bất tiện mỗi khi sử dụng.

Trước khi bắt đầu bú mẹ hoặc cho bé bú bình, hãy gom sẵn những món thường khiến mẹ phải đứng dậy giữa cữ bú:

• Một chai nước hoặc cốc nước lớn
• Đồ ăn nhẹ dễ dùng cho mẹ như chuối, bánh yến mạch, phô mai, các loại hạt hoặc bánh quy
• Khăn xô, khăn sữa
• Điện thoại và bộ sạc
• Tã và khăn ướt
• Khăn muslin hoặc chăn mỏng
• Tai nghe nếu mẹ muốn nghe nhạc, nghe sách nói trong lúc con lớn chơi

Mẹ không nhất thiết phải ăn một bữa đầy đủ ngay trong lúc cho con bú, nhưng đói và khát sẽ khiến một cữ bú dài trở nên mệt mỏi hơn nhiều. Nên chọn các món có thể ăn bằng một tay. Những món cần bóc, cắt hoặc đặt trên đĩa ở vị trí chênh vênh trên đùi thường không phù hợp với đời sống thực tế có hai con nhỏ.

Chuẩn bị «chiếc giỏ dành cho anh chị»

«Chiếc giỏ dành cho anh chị» là một giỏ nhỏ gồm những hoạt động chỉ được lấy ra khi em bé bú. Vì không phải lúc nào cũng có, các món đồ trong giỏ sẽ trở nên hấp dẫn hơn. Mẹ không cần tìm cách khiến con lớn tự chơi cả tiếng đồng hồ, chỉ cần tạo ra một khoảng thời gian đủ dùng để em bú an toàn.

Một số trò chơi cho trẻ lớn khi em bú có thể gồm:

• Nhãn dán có thể bóc dán nhiều lần và một quyển sổ
• Bảng đồ chơi bận rộn cỡ nhỏ
• Bảng vẽ nam châm
• Bộ ghép hình miếng lớn
• Sách nói mà con yêu thích
• Hộp đồ ăn nhẹ có nhiều ngăn
• Vài con vật hoặc ô tô đồ chơi
• Sách bìa cứng để con tự xem

Hãy chọn đồ chơi phù hợp với độ tuổi và không đòi hỏi mẹ phải liên tục đi tìm những mảnh bị thất lạc. Một câu chuyện ngắn hoặc sách nói đặc biệt hữu ích khi hai tay mẹ đang bận. Mẹ có thể nói: «Chiếc giỏ đặc biệt sẽ được lấy ra khi em bé bú», rồi cất đi sau khi cữ bú kết thúc.

Đặt giỏ ở gần nhưng không để trong khu vực ngủ của em bé. Nếu con lớn đã biết đi, tránh các chi tiết nhỏ vì chúng có thể bị nhặt lên và cho vào miệng em. Mẹ là người hiểu rõ thói quen của con nhất. Một chiếc giỏ rất phù hợp với bé ba tuổi này có thể lại hoàn toàn không an toàn với một bé khác.

Đặt giới hạn trước khi mọi người đều mệt

Trẻ nhỏ thường muốn ở thật gần khi mẹ cho em bú. Đó có thể là nhu cầu được âu yếm, sự tò mò, một chút ghen tị hoặc đơn giản là con đang muốn mẹ chú ý đến mình. Con có thể ngồi cạnh, nắm tay hoặc tựa vào cánh tay mẹ. Nhưng con không được trèo qua người em, kéo ngực mẹ, kéo dây máy hút sữa hay giật bình sữa.

Hãy giải thích quy tắc khi mọi người vẫn đang bình tĩnh. Nói ngắn gọn:

• «Con có thể ngồi cạnh mẹ, nhưng không được trèo lên em.»
• «Gần đầu em thì dùng tay thật nhẹ nhàng.»
• «Ngực mẹ là chỗ để em bú. Con có thể nắm tay mẹ.»
• «Bình sữa để trong miệng em. Con có thể vuốt chân em.»
• «Mẹ sẽ không để con kéo người em.»

Những câu nhắc nhở bình tĩnh về giới hạn con lớn khi mẹ cho bú sẽ hiệu quả hơn nếu được lặp lại bằng cùng một cách nói. Mẹ không cần giảng giải dài dòng. Khi đang mệt, đói hoặc ghen, trẻ nhỏ khó tiếp nhận một bài giải thích chi tiết trong lúc mẹ còn phải giúp em ngậm bắt vú.

Nếu con đưa tay chạm vào ngực hoặc bình sữa, nhẹ nhàng chặn tay con và đưa ra lựa chọn khác: «Mẹ không để con kéo. Con có thể chạm vào ngón chân em». Nếu con trèo lên đùi, hướng con xuống mà không quát mắng: «Con muốn ở gần mẹ. Con ngồi bên cạnh, không trèo qua người em nhé».

Giới hạn cần rõ ràng, nhưng thông điệp không phải là từ chối con. Con có quyền buồn, giận hoặc khó chịu khi phải chia sẻ mẹ. Tuy vậy, con không được làm em đau hoặc cản trở việc em bú.

Chọn tư thế cho con bú để vẫn quan sát được con lớn

Một số tư thế cho con bú sẽ giúp mẹ dễ để mắt đến con lớn hơn. Không có một tư thế duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Tình trạng hồi phục sau sinh, sự thoải mái của mẹ, độ tuổi của em bé và cách cư xử của con lớn đều cần được cân nhắc.

Tư thế ngả người cho bú có thể phù hợp khi mẹ tỉnh táo, có gối đỡ chắc chắn và vẫn quan sát được cả hai con. Mẹ ngả lưng trên gối, đưa em bé sát vào người và để con lớn ngồi bên cạnh, không ngồi đè lên em. Em bé phải được nâng đỡ đầy đủ, đường thở luôn thông thoáng.

Tư thế nằm cho bú mẹ có thể hữu ích vào ban đêm hoặc trong một cữ bú ban ngày yên tĩnh, nhưng chỉ khi mẹ vẫn tỉnh và có thể giám sát. Không dùng giường, sofa hoặc các bề mặt khác làm nơi để em bé nằm một mình khi không có người trông. Sau khi bú xong, đưa bé về chỗ ngủ riêng, đặt bé nằm ngửa, không để chăn rộng, gối hoặc đồ vật rời xung quanh.

Với một số gia đình, tư thế bế thẳng có đỡ hoặc tư thế bế ôm sẽ dễ hơn vì em bé nằm rõ trong một vùng trên đùi mẹ. Mẹ nên thử các tư thế khi chưa bị thúc ép bởi cơn đói và tiếng khóc. Nhân viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ, nữ hộ sinh, bác sĩ hoặc chuyên gia hỗ trợ cho con bú có thể giúp mẹ tìm được tư thế giảm áp lực lên lưng và giúp bé ngậm bắt vú sâu hơn.

Tận dụng 10 phút đầu tiên

Phần đầu của cữ bú thường là lúc bận rộn nhất. Em bé có thể cần mẹ hỗ trợ ngậm bắt vú, trong khi con lớn bất chợt muốn đi vệ sinh, đòi đổi cốc nước hoặc cần mẹ chú ý ngay lập tức.

Nếu có thể, hãy nhờ bố hoặc một người thân chơi cùng con lớn trong 10 phút đầu. Người hỗ trợ chỉ cần ngồi dưới sàn chơi xếp hình, đưa con ra ban công hoặc sân, hay cho con ăn nhẹ ở bàn. Khoảng thời gian này giúp mẹ ổn định em bé, kiểm tra tư thế, điều chỉnh khớp ngậm và thả lỏng vai.

Hỗ trợ của bạn đời khi cho con bú không nhất thiết là phải gánh cả việc nhà. Người ấy có thể rót thêm nước, mở gói đồ ăn, lấy khăn sữa hoặc ngăn con lớn trèo lên ghế của mẹ. Nếu có người thân đáng tin cậy ở bên, hãy giao một việc cụ thể thay vì chỉ nói «Em cần giúp». Chẳng hạn: «Anh trông bé Bin trong 10 phút đầu giúp em nhé, để em cho em bé ngậm bắt vú ổn định».

Cho bé bú bình khi con lớn ở bên

Những chuẩn bị trên cũng áp dụng khi cho bé bú bình. Hãy để sẵn nước, đồ ăn nhẹ, khăn sữa và chiếc giỏ dành cho anh chị trước khi bắt đầu. Nếu pha sữa công thức, cần làm đúng hướng dẫn trên sản phẩm và khuyến cáo của cơ quan y tế địa phương. Không để bình sữa đang làm ấm rồi bỏ đi chạy theo con lớn, và tuyệt đối không kê bình để em bé tự bú.

Dù bình chứa sữa mẹ vắt ra hay sữa công thức, cách cho bú chậm theo nhịp của bé vẫn rất quan trọng. Bế bé ở tư thế hơi cao, giữ bình gần ngang thay vì dốc đứng và cho bé nghỉ đều đặn. Hãy quan sát tín hiệu của bé thay vì cố ép bé uống hết. Bé có thể đang cần nghỉ nếu quay mặt đi, làm sữa trào ra, nuốt ừng ực, gồng người hoặc đẩy núm bình ra.

Con lớn có thể muốn «giúp mẹ». Hãy giao cho con một việc an toàn như chọn sách nói, mang khăn sữa hoặc ngồi cạnh mẹ. Không để con tự cầm bình nếu không có người lớn đỡ em bé và quan sát liên tục. Trẻ nhỏ có thể làm rơi bình, đẩy núm bình quá sâu vào miệng em hoặc vô tình ấn vào mặt em.

Cho bé bú bình cũng là lúc trẻ sơ sinh cần mẹ tập trung. Có thể cho anh chị tham gia, nhưng không giao cho con trách nhiệm chăm em.

Làm gì khi con lớn ăn vạ

Sẽ có lúc con lớn khóc, la hét hoặc đòi mẹ bế ngay giữa cữ bú. Điều đó không có nghĩa là nếp sinh hoạt của gia đình đã thất bại. Chỉ là con mới hai, ba hoặc bốn tuổi và tình huống lúc đó vượt quá khả năng tự kiểm soát của con.

Trước tiên, mẹ hãy xem em bé có thể tạm dừng an toàn hay không. Nếu em đã bú ổn và con lớn chỉ cần được kết nối lại trong chốc lát, mẹ có thể dừng khoảng hai phút. Đặt em bé vào nơi an toàn hoặc tiếp tục đỡ em chắc chắn, sau đó ôm con lớn, nhìn vào mắt con và nói đơn giản: «Con cần mẹ. Mẹ ở đây. Mình sẽ cho em bú xong».

Hai phút đôi khi là đủ. Sau đó mẹ có thể tiếp tục.

Nhưng cũng có những lúc như vậy vẫn chưa đủ. Nếu con lớn đánh người, cố trèo lên em hoặc càng lúc càng kích động, hãy nhờ bạn đời đưa con sang phòng khác. Đây không phải là hình phạt vì con đang có cảm xúc. Tránh nói: «Con hư nên bị đuổi đi». Có thể nói: «Cảm xúc của con đang rất lớn và mẹ cần giữ mọi người an toàn. Bố sẽ sang phòng bên ngồi với con trong lúc mẹ cho em bú xong».

Nếu chỉ có một mình, khi cần mẹ có thể đặt em bé vào cũi hoặc chỗ ngủ an toàn trong chốc lát, rồi giúp con lớn bình tĩnh lại. Để em khóc vài phút trong một chiếc cũi an toàn vẫn tốt hơn là cố ôm cả hai con trong lúc chúng giằng co. Khi tình hình ổn định, mẹ quay lại tiếp tục cữ bú.

Có những ngày cữ bú bị gián đoạn hết lần này đến lần khác. Mẹ có thể phải bắt đầu lại nhiều lần. Đó là thực tế của việc nuôi dạy con, không phải lỗi của mẹ.

Những nguyên tắc an toàn không thể bỏ qua

An toàn khi cho con bú với con lớn ở bên không phụ thuộc vào việc tạo ra một khung cảnh hoàn hảo. Điều quan trọng hơn là mẹ luôn để ý xem mỗi đứa trẻ có thể làm gì. Trẻ đã biết đi thường phản ứng rất nhanh, trong khi chưa hiểu em bé sơ sinh mong manh đến mức nào.

Hãy thống nhất những quy tắc sau:

• Không bao giờ để em bé sơ sinh và con lớn đã biết đi ở cùng nhau mà không có người lớn giám sát, kể cả khi mẹ chỉ định đi vệ sinh trong chốc lát.
• Không để con lớn trèo qua, nằm lên hoặc tì mạnh vào người em.
• Luôn nhìn rõ mặt em bé và giữ đường thở thông thoáng trong lúc cho bú mẹ hoặc bú bình.
• Không để em bé trên sofa, giường người lớn, bàn thay tã hoặc ghế khi mẹ phải quay sang chăm con lớn.
• Cất bình sữa, bộ phận máy hút sữa, thuốc, đồ uống nóng và các món nhỏ trong giỏ ngoài tầm với của trẻ.
• Nếu thấy buồn ngủ, hãy đưa em bé về chỗ ngủ an toàn riêng thay vì tiếp tục cho bú ở tư thế mẹ có thể ngủ quên.

Với những gia đình đang cho cả hai con bú mẹ, các nguyên tắc an toàn trên vẫn giữ nguyên. Con lớn có thể bú cùng lúc khi em bé ở gần, nhưng mẹ phải liên tục chú ý vị trí và nhịp thở của trẻ sơ sinh. Nhiều mẹ chọn cho em bé bú trước, giới hạn thời gian bú của con lớn hoặc chỉ cho cả hai bú cùng lúc khi có người lớn khác bên cạnh. Không có quy định nào bắt buộc mẹ phải cho hai con bú đồng thời.

Giữ nếp sinh hoạt đủ linh hoạt cho cuộc sống thực tế

Việc cho bé bú khi có con lớn sẽ dễ hơn khi con biết bước tiếp theo là gì: rửa tay, lấy giỏ đồ chơi, chọn một câu chuyện, ngồi cạnh khu vực cho bú mẹ chuẩn bị và chờ mẹ ôm khi cữ bú kết thúc. Một trình tự quen thuộc giúp con có vai trò, nhưng không biến con thành người chịu trách nhiệm chăm em.

Có cữ bú diễn ra rất yên ổn. Cũng có cữ kết thúc với miếng dán đầy trên sofa, hộp đồ ăn vơi sạch và con lớn yêu cầu nghe cùng một bài hát đến sáu lần. Hãy hướng đến sự an toàn và khả năng thực hiện được, không cần một khung cảnh hoàn hảo.

Em bé cần được ăn. Con lớn cần được kết nối với mẹ. Mẹ cũng cần nước, thức ăn và người hỗ trợ. Khi có cách cho con bú phù hợp, các giới hạn rõ ràng, tư thế cho con bú an toàn và sự hỗ trợ thiết thực từ bạn đời, việc cho con bú khi có con lớn gần vẫn có thể diễn ra, kể cả trong những ngày mọi thứ rất lộn xộn. Tùy gia đình, mẹ có 2 con cách cho bú sẽ khác nhau, miễn là cả hai bé đều được chăm sóc an toàn và mẹ không phải cố gắng một mình.