Mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh: nguyên nhân, cách chăm sóc và khi nào cần đi khám

Những chấm đỏ li ti trên má con nhìn thì nhỏ xíu, nhưng trong đầu bố mẹ có thể phóng to gấp mười lần. Đang thay tã, ngẩng lên thấy mặt con nổi lấm tấm mụn, thế là trong đầu đã loạn lên: “Mình chăm con có sai không? Có phải dị ứng không? Có lây không?”.

Phần lớn trường hợp, câu trả lời là: không phải. Thông thường đó là mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh, rất hay gặp, gần như luôn vô hại và chỉ là tạm thời.

Cùng đi từng bước xem chuyện gì đang xảy ra với làn da của bé, vì sao lại có mụn, bố mẹ nên làm gì và không nên làm gì, khi nào cần đưa con đi khám bác sĩ hoặc hỏi ý kiến nhân viên y tế.

Mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh là gì?

Mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh (thường gọi là mụn sơ sinh, mụn em bé, mụn ở trẻ sơ sinh) là một dạng ban da rất thường gặp. Nó có thể trông như:

• Nốt sần đỏ nhỏ
• Nốt đỏ có đầu trắng giống mụn trứng cá
• Vùng da sờ vào hơi sần, không mịn

Vị trí hay gặp nhất:

• Hai bên má
• Mũi
• Trán

Đôi khi bố mẹ cũng có thể thấy thêm một vài nốt:

• Ở cằm
• Vùng ngực trên hoặc lưng trên

Nếu đang băn khoăn “mụn trứng cá sơ sinh là gì vậy?” thì có thể hình dung nó như một dạng mụn tuổi dậy thì phiên bản rất nhẹ, xuất hiện trên làn da siêu nhạy cảm của em bé.

Đặc điểm của mụn trứng cá sơ sinh:

• Lành tính
• Không lây (nên câu hỏi “mụn em bé có lây không?” thì câu trả lời là không)
• Gặp rất nhiều ở các bé hoàn toàn khỏe mạnh

Bố mẹ không gây ra mụn này, và đa số các bé hoàn toàn không khó chịu vì nó.

Mụn trứng cá sơ sinh xuất hiện khi nào?

Nhiều bố mẹ ngạc nhiên vì da con lúc mới sinh nhìn rất mịn, vài tuần sau tự nhiên mới bắt đầu nổi mụn.

Thời điểm thường gặp:

• Bắt đầu: khoảng 2 đến 4 tuần tuổi
• Rõ nhất: khoảng 6 đến 8 tuần tuổi
• Mờ dần: trong các tuần tiếp theo

Thường ban đầu chỉ vài nốt ở má, sau vài ngày có thể nổi thêm. Nhìn bằng mắt có cảm giác mỗi ngày một nhiều hơn rồi mới bớt, nên nếu không được chuẩn bị trước, bố mẹ dễ thấy hoảng.

Nếu đang tự hỏi “mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh khi nào hết?”, có thể tóm gọn thế này: thường bắt đầu trong tháng đầu, nhiều lên trong tháng thứ hai, và thường tự hết vào khoảng tháng thứ 3 đến tháng thứ 4.

Nguyên nhân mụn ở trẻ sơ sinh là gì?

Đây là phần khiến nhiều bố mẹ tự trách mình. “Có phải do mẹ ăn nóng? Do sữa? Do nước giặt?”.

Với mụn trứng cá sơ sinh điển hình, câu trả lời đa số là không phải.

Những nguyên nhân mụn ở trẻ sơ sinh thường gặp gồm:

1. Hormone của mẹ còn lưu hành trong cơ thể bé

Trong thai kỳ, hormone của mẹ qua nhau thai để giúp em bé phát triển. Sau sinh, một phần hormone đó vẫn còn trong cơ thể bé thêm một thời gian.

Những hormone này có thể kích thích tuyến bã nhờn trên da bé. Tuyến bã hoạt động mạnh hơn dẫn tới các nốt mụn nhỏ, nhìn giống “mụn tuổi dậy thì phiên bản mini”.

Bố mẹ không thể ngăn được quá trình này, và không phải do mẹ cho bú hay do mẹ ăn món gì đó. Đơn giản là cơ thể bé đang tự điều chỉnh sau khi chào đời.

2. Tuyến bã (tuyến dầu) còn non nớt

Da trẻ sơ sinh mới làm quen với môi trường bên ngoài bụng mẹ. Các tuyến bã nhờn:

• Giai đoạn đầu hoạt động khá mạnh
• Chưa kiểm soát tốt lượng dầu tiết ra

Sự kết hợp giữa hormone còn sót lại và tuyến bã chưa “già dặn” làm mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh dễ xuất hiện.

Mụn sơ sinh không phải do:

• Giữ vệ sinh kém
• Chăn gối hay quần áo bẩn
• Mẹ ăn sô cô la, đồ cay nóng hay sữa bò
• Dị ứng thức ăn hoặc dị ứng sữa (dị ứng thường ngứa và biểu hiện khác, không giống mụn này)

Hiểu rõ mụn trẻ sơ sinh không phải do mẹ gây ra rất quan trọng. Bố mẹ có thể bớt tự trách mình, tập trung vào việc chăm sóc da bé nhẹ nhàng là đủ.

Mụn ở trẻ sơ sinh nhìn như thế nào mỗi ngày?

Rất nhiều bố mẹ chia sẻ: “Sáng thấy còn ít, chiều cho bú xong tự nhiên nổi nhiều hơn hẳn”. Điều này hoàn toàn thường gặp.

Mụn trứng cá sơ sinh thường có hình ảnh:

• Nốt đỏ hoặc hồng nhỏ
• Đôi khi có đầu trắng li ti
• Từng vùng da có thể đỏ không đều, chỗ đỏ hơn, chỗ nhạt hơn

Bố mẹ có thể nhận thấy mụn trông nhiều và đỏ hơn khi:

• Bé nóng hoặc đổ mồ hôi
• Bé khóc nhiều
• Vùng quanh miệng, má ướt sữa, trớ sữa mà chưa lau sạch
• Da mặt bị cọ sát nhiều với quần áo, chăn, khăn

Ban có thể bùng lên rồi lắng xuống. Có lúc nhìn “đỏ rực”, vài giờ sau lại dịu đi. Sự lên xuống thất thường này rất điển hình, không có nghĩa là bị nhiễm trùng hay nguy hiểm.

Những việc không nên làm khi con bị mụn sơ sinh

Phản xạ rất tự nhiên của người lớn là thấy nốt gì trên mặt con là muốn “xử lý”. Nhưng với mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh, càng cố “chữa” kiểu mạnh tay, tình hình thường càng tệ hơn.

Nên tránh:

• Không nặn, không bóp mụn

  • Có thể làm rách da, để lại vết thâm hoặc sẹo
  • Tạo đường vào cho vi khuẩn, dễ gây nhiễm trùng

• Không dùng sản phẩm trị mụn của người lớn

  • Tuyệt đối tránh salicylic acid, benzoyl peroxide, retinoid, toner mạnh
  • Da trẻ sơ sinh không chịu được những chất này

• Không chà xát, kỳ cọ mạnh

  • Không dùng khăn mặt thô, bông tắm cứng, miếng tẩy tế bào chết
  • Chà mạnh chỉ làm da đỏ, kích ứng hơn

• Không bôi kem, dầu đặc lên mặt

  • Các loại kem quá đặc, dầu dừa, dầu ô liu, sáp dưỡng đặc có thể làm bí lỗ chân lông
  • Mụn có thể trông rõ hơn

• Không tự ý bôi đủ loại mẹo “tự nhiên” lên mặt bé

  • Nước chanh, kem đánh răng, tinh dầu… hoàn toàn không phù hợp cho da trẻ sơ sinh

Nếu phân vân về một sản phẩm nào đó, có thể nhớ quy tắc đơn giản: cái gì dùng cho da mụn người lớn thì đừng bôi lên mặt em bé.

Nên làm gì: chăm sóc nhẹ nhàng và kiên nhẫn

Tin vui là cách chăm sóc mụn trẻ sơ sinh thường rất đơn giản. Rất nhiều bé không cần bất kỳ loại thuốc bôi hay đơn thuốc đặc biệt nào.

Có thể áp dụng:

1. Rửa mặt nhẹ nhàng

• Dùng nước ấm (không quá nóng)
• Rửa mặt bé 1 đến 2 lần mỗi ngày
• Có thể dùng sữa rửa mặt dành cho em bé loại dịu nhẹ, không mùi, hoặc chỉ cần nước ấm là đủ
• Dùng tay sạch của bố mẹ hoặc khăn xô thật mềm, không chà mạnh

2. Thấm khô, không lau mạnh

• Dùng khăn mềm, sạch thấm nhẹ cho khô
• Tránh động tác lau qua lau lại mạnh tay khiến các nốt mụn bị kích ứng

3. Hạn chế bôi sản phẩm nặng mặt

• Không bôi thuốc mỡ đặc, dầu hoặc kem quá dày lên vùng da đang có mụn
• Nếu bé có vùng da khô bong tróc, nên hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế xem loại kem dưỡng ẩm nào phù hợp cho da bé

4. Giữ vùng quanh miệng, má luôn khô ráo

Sữa và nước dãi quanh miệng có thể làm mụn đỏ hơn.

• Lau nhẹ nhàng sữa trớ, sữa chảy quanh miệng và cằm bằng khăn mềm thấm nước ấm
• Thấm khô lại sau đó
• Dùng yếm, khăn sữa mềm để hạn chế da bị ẩm ướt liên tục

5. Chờ đợi và để da bé tự điều chỉnh

Đây là phần khó nhất. Không có mẹo nào giúp “hết mụn sơ sinh sau một đêm”.

Thông thường:

• Mụn sẽ tự cải thiện dần theo thời gian
• Không cần dùng kem đặc trị hay thuốc bôi mạnh
• Mẹ không cần kiêng ăn đủ thứ chỉ vì mụn, trừ khi bác sĩ đã dặn vì một vấn đề khác

Hãy coi việc của bố mẹ là giữ cho da bé sạch, khô thoáng, ít bị kích ứng, phần còn lại để cơ thể bé tự làm.

Mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh khi nào hết?

Nếu bố mẹ muốn một mốc thời gian rõ ràng hơn về mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh khi nào hết, có thể hình dung:

• Bắt đầu khoảng 2 đến 4 tuần tuổi
• Rõ nhất khoảng 6 đến 8 tuần tuổi
• Mờ dần trong vài tuần sau đó
• Thường hết hẳn khoảng 3 đến 4 tháng tuổi

Có bé da sạch nhanh hơn, tầm 6 đến 8 tuần đã hầu như không còn mụn. Một số bé có thể lấm tấm nhẹ lâu hơn chút.

Miễn là:

• Bé vẫn bú tốt, chơi tốt, không quấy khóc bất thường
• Mụn không chảy dịch mủ nhiều, không đóng vảy dày
• Vùng da không sưng căng, đau, rỉ dịch

…thì việc chờ đợi cùng với chăm sóc nhẹ nhàng thường là đủ.

Mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không, khi nào cần đưa con đi khám?

Đa số mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh lành tính, tự hết. Tuy vậy, có những trường hợp bố mẹ nên đưa con đi khám để được bác sĩ kiểm tra.

Nên đưa bé tới cơ sở y tế, phòng khám nhi hoặc hỏi ý kiến bác sĩ nếu:

• Ban lan rất rộng, không chỉ ở má, mũi, trán mà phủ khắp người
• Các nốt mụn đỏ căng, sưng to, sờ vào nóng
• Thấy dịch vàng, mủ, đóng vảy vàng dày, có vết loét
• Bé có vẻ ngứa ngáy, khó chịu nhiều, quấy khóc rõ rệt
• Mụn không cải thiện gì hoặc càng ngày càng nặng sau 3 đến 4 tháng tuổi
• Xuất hiện mụn đầu trắng, đầu đen, nhân sâu, cục to giống mụn của trẻ lớn hoặc người lớn

Trong những trường hợp này, có thể không còn là mụn trứng cá sơ sinh đơn thuần mà là:

• Mụn trứng cá ở trẻ nhũ nhi (infantile acne), thường bắt đầu muộn hơn, có thể kéo dài và nặng hơn
• Viêm da cơ địa (chàm) hoặc bệnh da khác cần hướng điều trị riêng
• Nhiễm trùng da cần dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ

Bác sĩ sẽ xem đó còn là mụn sơ sinh bình thường hay cần hướng xử trí khác. Đừng ngại hỏi, vì bác sĩ và điều dưỡng gặp các dạng ban da ở trẻ mỗi ngày.

Mụn kê (milia) và mụn trứng cá sơ sinh: khác nhau thế nào?

Rất nhiều bố mẹ hay nhầm lẫn giữa mụn kê (milia) và mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh, vì đều có những chấm trắng nhỏ.

Cách phân biệt:

Mụn kê (milia)

• Nhìn như chấm trắng rất nhỏ, đầu nhọn, li ti
• Thường ở cánh mũi, sống mũi, má, quanh mắt
• Do lỗ chân lông bị tắc, giữ lại keratin (một loại protein của da)
• Vùng da xung quanh không đỏ, không viêm
• Không chuyển thành nốt mụn đỏ, không lan rộng
• Hoàn toàn lành tính, không lây, không cần điều trị

Mụn trứng cá sơ sinh

• Nốt đỏ hoặc hồng, đôi khi có đầu trắng
• Vùng da quanh có thể hơi đỏ, loang lổ
• Thường rải rác nhiều hơn, trông giống ban đỏ lấm tấm
• Dễ đỏ hơn khi bé nóng, khóc nhiều, hoặc da ẩm sữa

Dù là milia hay mụn trứng cá sơ sinh, cả hai đều không nguy hiểm, không cần thuốc mạnh, và sẽ tự hết. Cách xử trí giống nhau: rửa mặt nhẹ nhàng, không nặn, kiên nhẫn chờ.

Lời trấn an dành cho bố mẹ

Nếu bạn đang ngồi nhìn từng nốt mụn trên mặt con và lòng đầy lo lắng, bạn không hề cô đơn. Rất nhiều bố mẹ lặng lẽ hoang mang về mụn trứng cá ở trẻ sơ sinh, rồi thở phào sau khi được bác sĩ giải thích là chuyện bình thường.

Tóm lại:

• Mụn trứng cá sơ sinh rất phổ biến, không phải lỗi của bố mẹ, không lây, hầu hết không nguy hiểm
• Thường bắt đầu khi bé được 2 đến 4 tuần, nhiều nhất ở 6 đến 8 tuần, và tự hết khoảng 3 đến 4 tháng
• Liên quan tới hormone của mẹ và tuyến bã nhờn chưa trưởng thành, không phải do da bẩn hay do mẹ ăn uống sai
• Cách chăm sóc chủ yếu là: nước ấm, rửa mặt nhẹ nhàng, không nặn, không bôi linh tinh, kiên nhẫn chờ da con tự ổn
• Đưa bé đi khám nếu mụn quá đỏ, sưng, chảy mủ, bé đau ngứa nhiều, hoặc không cải thiện gì sau 3 đến 4 tháng

Làn da của con sẽ thay đổi rất nhiều trong năm đầu đời, mụn sơ sinh chỉ là một giai đoạn ngắn ngủi trong hành trình đó. Nhìn thì có vẻ “ghê ghê” trong vài tuần, nhưng rồi cũng qua đi. Dù có mụn hay không, em bé vẫn khỏe mạnh và đáng yêu như vậy.