Những thay đổi thường gặp trong 4 tuần đầu sau sinh và cách chăm sóc
Bạn đã nuôi dưỡng một em bé suốt 9 tháng. Cơ thể bạn vừa làm một việc phi thường, và bây giờ nó cần thời gian để hồi phục lại sau sinh.
Giai đoạn sau sinh thường được gọi là “tam cá nguyệt thứ tư” không phải vô cớ, cơ thể vẫn phải làm việc vô cùng vất vả. Rất nhiều mẹ bất ngờ vì thấy mình kiệt sức, đau nhức, dễ xúc động, chảy dịch, rỉ sữa… trong 4 tuần đầu. Rồi bắt đầu lo lắng: “Có bình thường không? Hay mình có vấn đề gì?”.
Bài viết này sẽ đi cùng bạn, nhẹ nhàng và thẳng thắn, qua những thay đổi thường gặp sau sinh trong vài tuần đầu: từ sản dịch, vết khâu tầng sinh môn, vết mổ sau sinh, đến chuyện sau sinh bao lâu thì tập thể dục lại được. Không phải để dọa, mà để bạn có thể nhìn một triệu chứng và nghĩ: “À, cái này mình biết rồi, vẫn trong giới hạn bình thường”, và cũng nhận ra lúc nào cần đi khám sau sinh, gọi bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.
4 tuần đầu sau sinh: cơ thể bạn đang làm gì?
Vài tuần đầu là “mớ hỗn độn” của hồi phục và làm quen với vai trò mới. Về mặt thể chất, cơ thể bạn cùng lúc phải:
- lành lại phần niêm mạc tử cung nơi bánh nhau bám trước đó
- co tử cung lại gần kích thước trước khi mang thai
- hồi phục vết rách hoặc vết khâu tầng sinh môn
- hồi phục vết mổ lấy thai (nếu sinh mổ)
- điều chỉnh lại nội tiết tố sau sinh
- khởi động và duy trì việc tiết sữa
Nên nếu bạn thấy mình như vừa bị xe tải tông, đó không phải là “yếu đuối” hay “làm quá”. Đó chính là phục hồi sau sinh.
Bây giờ đi lần lượt từng biểu hiện thường gặp trong giai đoạn chăm sóc sau sinh nhé.
Sản dịch sau sinh: màu sắc thay đổi ra sao và khi nào cần lo
Sau khi sinh, gần như mẹ nào cũng có sản dịch - dịch chảy từ buồng tử cung ra âm đạo, dù là sinh thường hay sinh mổ.
Sản dịch là gì và kéo dài bao lâu?
Sản dịch là hỗn hợp máu, chất nhầy và mô bong ra từ niêm mạc tử cung. Nhiều mẹ hay tìm cụm từ “sản dịch sau sinh bao lâu thì hết”, lịch trình thường như sau:
- Ngày 1 – 4: màu đỏ tươi, giống như kỳ kinh nhiều, có thể kèm vài cục máu nhỏ.
- Ngày 4 – 10: chuyển sang hồng hoặc nâu, lượng ít dần.
- Từ ngày 10 đến khoảng 4 tuần (có mẹ tới 6 tuần): dịch màu vàng nhạt hoặc trắng trong, ít, dính dính.
Một số mẹ thấy có đợt sản dịch “ồ ạt” hơn sau khi vận động nhiều hoặc sau khi cho bé bú. Điều này có thể bình thường vì lúc đó tử cung co mạnh hơn.
Thế nào là bình thường, thế nào là bất thường?
Sản dịch bình thường:
- lượng và màu sắc giảm dần theo thời gian
- mùi hơi tanh tanh kiểu “mùi kinh nguyệt”, nhưng không hôi nặng
- có thể ngắt quãng, hôm nhiều hôm ít, nhất là những ngày hoạt động nhiều
Bạn cần đi khám hoặc liên hệ bác sĩ, nữ hộ sinh ngay, hoặc đến khoa Cấp cứu nếu:
- máu đỏ tươi thấm ướt băng lớn trong dưới 1 giờ và kéo dài không giảm
- có cục máu đông to hơn khoảng 3 cm, đặc biệt là ra nhiều lần
- sau một thời gian ít đi thì bỗng nhiên ra huyết sau sinh rất nhiều trở lại
- mùi hôi khó chịu rõ rệt (hôi thối, tanh nồng, mùi cá ươn)
- kèm sốt, ớn lạnh, mệt lả
Sản dịch quá nhiều hoặc có mùi hôi có thể báo hiệu nhiễm trùng hoặc băng huyết sau sinh. Bạn không bao giờ là “phiền phức” khi đi khám trong những trường hợp này.
Co hồi tử cung: cơn đau bụng khi tử cung co, nhất là lúc cho bú
Cuối thai kỳ, tử cung to cỡ một trái dưa hấu. Vài tuần sau sinh, nó phải co lại gần bằng một trái lê. Quá trình đó gọi là co hồi tử cung.
Cơn đau co tử cung và việc cho con bú
Khi tử cung co, bạn sẽ thấy đau bụng sau sinh kiểu đau bụng kinh. Mấy ngày đầu có thể khá rõ, đặc biệt:
- khi bạn cho con bú, do hormone oxytocin làm tử cung co mạnh hơn
- nếu bạn đã từng sinh trước đó, mỗi lần sau thường đau hơn một chút
Đau âm ỉ, đau quặn vừa phải khi cho bú là chuyện thường, và thực ra là dấu hiệu tốt cho thấy tử cung đang co hồi đúng cách.
Giảm bớt khó chịu
Một vài cách nhiều mẹ thấy dễ chịu hơn:
- chườm ấm vùng bụng dưới bằng túi chườm hoặc chai nước ấm bọc khăn (không đặt trực tiếp lên vết mổ lấy thai)
- thở sâu, thở chậm giống lúc bạn đã học trong chuyển dạ
- dùng paracetamol hoặc ibuprofen nếu bác sĩ cho phép và bạn không có chống chỉ định (nên hỏi bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc dược sĩ)
Nếu cơn đau:
- quá dữ dội, đau chói một bên
- kèm sản dịch hôi, sốt, ớn lạnh hoặc cảm giác rất mệt, lả người
thì cần đi khám trong ngày. Đau dữ dội không giảm có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc sót nhau, sót màng.
Hồi phục tầng sinh môn sau sinh
Tầng sinh môn là vùng giữa âm đạo và hậu môn. Khi sinh thường, vùng này phải giãn nở cực nhiều. Bạn có thể:
- không rách
- bị trầy xước nhẹ
- rách sâu phải khâu
- được cắt tầng sinh môn chủ động (rạch), rồi khâu lại
Cảm giác hồi phục vết rách, khâu tầng sinh môn
Trong 1 – 2 tuần đầu, vùng này có thể:
- rát, xót đặc biệt khi đi tiểu
- bầm, ê, ngồi khó chịu
- nặng trịch, có cảm giác “như có gì sắp rơi ra”
Cảm giác nặng và sưng là cực kỳ thường gặp sau sinh thường.
Chỉ khâu tầng sinh môn thường là loại tự tiêu, sẽ tự tan và rơi ra sau vài tuần.
Chăm sóc tầng sinh môn sau sinh để bớt đau và mau lành
Chăm sóc tầng sinh môn sau sinh đúng cách giúp bạn dễ chịu hơn rất nhiều:
-
Chườm lạnh:
Quấn túi đá lạnh hoặc đá đập nhỏ trong khăn sạch, chườm vùng tầng sinh môn 10 – 15 phút, ngày vài lần trong 1 – 2 ngày đầu. Không đặt đá trực tiếp lên da. -
Tắm sitz sau sinh (ngâm mông trong nước ấm):
Bạn có thể ngồi trong chậu sạch hoặc bồn tắm nông với vài cm nước ấm. Chỉ dùng nước sạch hoặc dung dịch theo chỉ định bác sĩ, tránh xà phòng thơm, bọt tắm. Ngâm 10 – 15 phút, sau đó thấm khô nhẹ nhàng. Nhiều mẹ thấy cách này rất dễ chịu. -
Giữ vùng kín sạch và khô:
Sau khi đi tiểu hoặc đi ngoài, có thể dùng vòi nước ấm rửa nhẹ hoặc nước sạch đổ từ chai. Thấm khô bằng khăn giấy mềm hoặc khăn sạch, không chà xát. Thay băng vệ sinh loại dành cho sau sinh thường xuyên. -
Giảm đau:
Paracetamol hoặc ibuprofen thường dùng được ngay cả khi cho con bú, nhưng tốt nhất xem lại giấy xuất viện hoặc hỏi bác sĩ. Nên uống đều theo hướng dẫn trong vài ngày đầu thay vì đợi tới lúc đau quá mới uống. -
Nhận biết sàn chậu:
Một số bài tập sàn chậu sau sinh thật nhẹ nhàng giúp tăng tuần hoàn máu, hỗ trợ lành vết thương. Chỉ co nhẹ rồi thả lỏng, không cố quá, và chỉ làm khi thấy thoải mái.
Khi nào cần lo lắng về vết khâu tầng sinh môn?
Hãy đi khám hoặc liên hệ bác sĩ, nữ hộ sinh nếu:
- đau tăng dần lên thay vì giảm
- vùng đó sưng nóng, đỏ, rất đau hoặc có mủ, mùi hôi rõ rệt
- vết khâu có vẻ bị hở, tách mép, thấy lỗ hổng
- bạn hoàn toàn không kiểm soát được việc tiểu tiện hoặc xì hơi
Phát hiện và xử lý sớm các vấn đề vùng tầng sinh môn sẽ giảm nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến tiểu tiện, đại tiện và đời sống vợ chồng.
Phục hồi sau mổ lấy thai: nên mong đợi điều gì, trong bao lâu?
Mổ lấy thai là một cuộc phẫu thuật bụng lớn. Vì vậy phục hồi sau mổ lấy thai (phục hồi sau sinh mổ) sẽ khác với sinh thường, dù vẫn có vài điểm giống nhau.
Bạn vẫn có sản dịch, co hồi tử cung và mệt mỏi, nhưng thêm một vết mổ đi qua thành bụng và tử cung cần thời gian để lành.
Chăm sóc vết mổ sau sinh
Ở Việt Nam, vết mổ sau sinh thường được khâu bằng chỉ thường hoặc chỉ tự tiêu, có nơi dùng ghim hoặc băng dán chuyên dụng. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn bạn cách chăm sóc trước khi xuất viện và hẹn ngày cắt chỉ (nếu có).
Để vết mổ chóng lành:
- giữ vùng da quanh vết mổ sạch và khô
- sau khi tắm, thấm khô nhẹ nhàng, không chà
- mặc quần lót cạp cao, mềm, tránh đường may cọ sát vào vết mổ
- trong vài tuần đầu, tránh quần bó, cạp thấp, quần jean cứng
Liên hệ ngay với bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế nếu vết mổ:
- đau nhiều hơn trước hoặc đau nhói kéo dài
- đỏ, nóng, sưng, căng
- chảy dịch vàng, xanh, hôi
- hở dù chỉ một đoạn nhỏ
- kèm sốt, ớn lạnh, mệt lả
Đây đều có thể là dấu hiệu nhiễm trùng vết mổ hoặc tụ dịch.
Hạn chế vận động và thời gian phục hồi sau mổ lấy thai
Thông thường, bác sĩ ở bệnh viện sẽ khuyên:
-
2 tuần đầu:
Ưu tiên nghỉ ngơi, đi lại nhẹ quanh phòng, trong nhà để tránh đông máu. Tránh mang vác nặng hơn cân nặng của bé. Không leo cầu thang nhiều lần, không xách nước, bê đồ nặng, không làm việc nhà nặng. -
Tuần 2 – 6:
Tăng dần quãng đường và tốc độ đi bộ theo sức mình. Vẫn tránh mang vác nặng, tránh tập thể dục cường độ cao, chạy nhảy, gập bụng mạnh, lau nhà, giặt giũ nặng.
Một nguyên tắc đơn giản: nếu làm việc gì đó mà vùng vết mổ nhói, kéo căng hoặc đau hơn, nghĩa là bạn đang làm quá sức.
Khi nào có thể lái xe lại?
Ở Việt Nam không có “quy định 6 tuần” cố định, nhưng đa số bác sĩ sản khuyên không nên lái xe (nhất là xe máy đường xa, ô tô) cho đến khi:
- bạn có thể xoay người, ngoái nhìn, phản xạ phanh gấp mà không đau
- leo lên xuống xe, chống chân, giữ cân bằng ổn
- không còn phải dùng thuốc giảm đau mạnh (như nhóm opioid nếu được kê)
Với nhiều mẹ, thời điểm này rơi vào khoảng 4 – 6 tuần sau sinh mổ, nhưng tùy cơ địa. Nếu cần đi làm lại sớm, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được đánh giá.
Giới hạn mang vác sau sinh mổ
Cố gắng áp dụng quy tắc: “chỉ bế nặng tương đương cân nặng của em bé” trong những tuần đầu.
Điều đó có nghĩa là:
- hạn chế tự bế ghế ô tô, nôi xách khi còn nặng
- nhờ người khác bế xe đẩy lên xuống cầu thang, cốp xe
- cố gắng không bế, bồng trẻ lớn hơn lên cao hay bế lâu, đặc biệt khi lên xuống cầu thang
Nếu bạn thấy đau kéo, nhói ở bụng, hoặc thấy vùng vết mổ phồng lên rõ mỗi khi gồng, cần giảm bớt hoạt động và báo bác sĩ trong lần khám sau sinh.
Thay đổi ở ngực: căng sữa, rỉ sữa và đầu ti nhạy cảm
Vú của bạn cũng đang trải qua một cuộc “lột xác” thực sự. Dù bạn cho bú mẹ hoàn toàn, vắt sữa, cho bú bình hay kết hợp, vẫn rất dễ nhận ra những thay đổi rõ rệt.
Căng sữa, cương tức và những ngày đầu sữa về
Trong vài ngày đầu, ngực chủ yếu tiết sữa non, hơi đặc, vàng. Khoảng ngày thứ 2 – 5, nhiều mẹ cảm nhận rõ “sữa về”:
Ngực có thể:
- nóng
- rất căng, cứng, nặng
- sờ vào thấy lổn nhổn các thùy tuyến
- người cảm giác hơi hâm hấp như sắp sốt
Đây là hiện tượng căng sữa (cương tức tuyến vú), thường giảm dần sau vài ngày khi cơ thể điều chỉnh lượng sữa theo nhu cầu của bé.
Để bớt khó chịu:
- cho bé bú thường xuyên nếu bạn cho bú mẹ, đừng cố kéo dài thời gian giữa các cữ
- chườm ấm hoặc tắm nước ấm trước khi cho bú để sữa dễ xuống
- sau khi bú, có thể chườm mát (khăn lạnh, gel lạnh) để giảm sưng
- mặc áo ngực mềm, nâng đỡ tốt, không gọng trong giai đoạn đầu
Nếu vú đỏ, đau nhức nhiều, da căng bóng, bạn sốt trên 38 °C, đau nhức toàn thân như bị cảm cúm, hãy đi khám vì có thể là viêm tuyến vú.
Rỉ sữa và nhạy cảm vùng đầu ti
Rỉ sữa là chuyện “như cơm bữa”. Sữa có thể chảy ra:
- bất chợt giữa ngày
- khi bạn nghe bé khóc
- từ bên vú còn lại trong lúc cho bé bú một bên
Miếng lót thấm sữa đặt trong áo ngực sẽ giúp quần áo, chăn gối đỡ ướt.
Đầu ti lúc này thường:
- rất nhạy cảm
- hơi nứt nẻ, rát trong tuần đầu
Mức rát nhẹ đầu cữ bú rồi dịu dần là bình thường khi cả mẹ và bé đang tập khớp ngậm. Nhưng nếu:
- nứt sâu, chảy máu
- đau buốt suốt cữ bú, đến mức sợ cho bé bú
- đầu ti méo, bẹt sau khi bé nhả ra
thì thường là bé đang ngậm ti chưa đúng. Hãy nhờ nữ hộ sinh, điều dưỡng khoa Sản, chuyên gia nuôi con bằng sữa mẹ hoặc các câu lạc bộ sữa mẹ địa phương hướng dẫn. Đừng âm thầm chịu đựng.
Rụng tóc khoảng 3 tháng sau sinh: không phải do bạn tưởng tượng
Rất nhiều mẹ than: “Lúc bầu tóc dày đẹp, sau sinh vài tháng rụng cả nắm, tắc cả lỗ thoát nước nhà tắm”.
Bạn không bị hói đâu, đó là rụng tóc sau sinh do thay đổi nội tiết tố.
Khi mang thai, estrogen cao giữ nhiều sợi tóc ở pha “sinh trưởng”, nên tóc trông dày hơn. Sau sinh, hormone tụt xuống, những sợi “đáng lẽ đã rụng rải rác trong 9 tháng” lại rụng dồn một lúc.
Đặc điểm thường gặp:
- bắt đầu từ khoảng 2 – 4 tháng sau sinh
- rụng thấy rõ, mỗi lần gội đầu hoặc chải tóc rụng cả nắm
- thường ổn dần trong vòng 6 – 12 tháng sau sinh
Nếu bạn thấy rụng thành mảng tròn loang lổ, rụng quá nhanh trong thời gian rất ngắn, kèm các biểu hiện khác như mệt rũ người, lạnh, sụt cân hoặc tăng cân bất thường, uể oải, trầm, nên đi kiểm tra máu: xét nghiệm sắt, tuyến giáp… theo chỉ định bác sĩ.
Tách cơ bụng (diastasis recti): cơ thẳng bụng bị giãn rộng
Trong thai kỳ, hai bó cơ thẳng bụng (cơ tạo “6 múi”) tách dần sang hai bên để nhường chỗ cho thai nhi. Sau sinh, nhiều mẹ vẫn còn khoảng cách này, gọi là tách cơ bụng sau sinh (diastasis recti).
Tự kiểm tra tách cơ bụng như thế nào?
Bạn có thể tự kiểm tra đơn giản tại nhà (khi sản dịch đã ít hơn, bạn thấy trong người đủ sức):
- Nằm ngửa, gối co, bàn chân đặt trên giường.
- Một tay đỡ nhẹ sau đầu, tay kia đặt ngang bụng, phía trên rốn.
- Hít vào, thở ra, rồi hơi nâng đầu và vai lên như bắt đầu gập bụng.
- Dùng đầu ngón tay ấn nhẹ theo đường giữa bụng, từ trên rốn xuống dưới.
Nếu bạn cảm thấy có khe rãnh và ngón tay tụt xuống ở giữa bụng, đó có thể là tách cơ bụng. Nhiều mẹ sau sinh có khe 1 – 2 ngón tay, và sẽ cải thiện dần theo thời gian.
Không chỉ độ rộng mà độ “săn chắc” phía dưới ngón tay mới quan trọng. Nếu bạn không chắc mình có tách cơ bụng hay không, một chuyên viên vật lý trị liệu (phục hồi chức năng) chuyên sức khỏe sàn chậu, cơ xương khớp ở phụ nữ có thể đánh giá kỹ và đưa bài tập phù hợp.
Trong vài tháng đầu, nên tránh:
- gập bụng kiểu sit-up truyền thống
- plank lâu, động tác gập vặn bụng mạnh
- nâng tạ nặng mà không được hướng dẫn
Các động tác này có thể làm tách cơ bụng nặng thêm nếu tập sai thời điểm.
Hồi phục chung: mệt mỏi, dinh dưỡng và nước uống
Bạn đang vừa hồi phục sau sinh, vừa chăm em bé bú, ngủ, khóc theo lịch của… chính em bé. Mệt là điều gần như chắc chắn.
Mệt mỏi là bình thường, nhưng bản thân bạn cũng quan trọng
Bạn có thể sẽ:
- ngủ ngắt quãng, thức dậy nhiều lần ban đêm
- dễ khóc, dễ tủi thân hoặc có ngày thấy mình kiệt sức
- có những ngày “chỉ” cho bú, thay bỉm, ôm con, mà không làm được gì khác
Nhưng như thế đã là rất nhiều rồi. Bạn đang nuôi sống một em bé.
Cố gắng:
- tranh thủ chợp mắt khi con ngủ, dù chỉ 20 – 30 phút cũng quý
- nếu người thân, bạn bè ngỏ ý giúp nấu ăn, dọn dẹp, đi chợ, hãy đón nhận nếu bạn thấy thoải mái
- tạm thời hạ tiêu chuẩn việc nhà, bừa bộn một chút cũng không sao
Nếu bạn:
- luôn trong trạng thái căng thẳng, lo âu
- khó ngủ dù vô cùng mệt
- cảm thấy buồn chán, vô vọng, không còn hứng thú với bất kỳ điều gì
- có ý nghĩ làm đau bản thân hoặc em bé
hãy nói với bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc đến khoa Tâm thần, Tâm lý của bệnh viện. Trầm cảm sau sinh và lo âu sau sinh khá phổ biến và hoàn toàn có thể điều trị, không phải là “yếu đuối”.
Dinh dưỡng và uống nước trong chăm sóc sau sinh
Cơ thể cần năng lượng để lành vết thương, co hồi tử cung và, nếu bạn cho bú mẹ, để sản xuất sữa.
Cố gắng:
- Ăn đủ bữa, đúng giờ nếu có thể: không cần cầu kỳ, có thể chỉ là:
- cơm với trứng, thịt, rau
- cháo, súp, phở, bún
- khoai, nui, mì kèm rau và đạm
- Thêm đạm mỗi bữa: thịt, cá, trứng, đậu phụ, đậu đỗ, sữa, sữa chua, tôm cua… giúp tái tạo mô, lành vết thương.
- Tăng thực phẩm giàu sắt: thịt đỏ, gan (ăn lượng vừa phải theo khuyến nghị), rau lá xanh đậm (rau muống, rau ngót, mồng tơi, cải bó xôi), đậu đỗ. Mất máu khi sinh khiến nhiều mẹ thiếu sắt.
- Bổ sung chất béo tốt: dầu oliu, dầu mè, quả bơ, hạt, mè, lạc… tốt cho hormon và hấp thu vitamin.
Về nước:
- luôn để sẵn một chai nước ở nơi bạn hay cho bé bú
- cứ mỗi lần cho bú hoặc hút sữa lại uống thêm 1 ly
- hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực nếu bạn thấy tim đập nhanh, bồn chồn, hoặc em bé khó ngủ, cáu gắt
Bạn không nhất thiết phải dùng các sản phẩm bổ sung đắt tiền, trừ khi bác sĩ kê. Một viên vitamin tổng hợp sau sinh, đặc biệt có vitamin D, sắt, canxi, có thể hữu ích nếu chế độ ăn chưa tốt. Nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng.
Khi nào có thể tập thể dục lại sau sinh?
Câu hỏi nhiều mẹ trăn trở: “Bao giờ mình mới về dáng được đây?”.
Có thể hỏi theo cách nhẹ nhàng hơn: “Bao giờ mình có thể vận động lại để thấy khỏe hơn và hỗ trợ phục hồi sau sinh?”.
Ngay sau sinh đến 2 tuần: vận động thật nhẹ
Nếu bác sĩ không dặn kiêng đặc biệt, bạn thường có thể bắt đầu:
- đi bộ rất nhẹ quanh phòng, quanh nhà, tăng dần quãng đường
- thở sâu, thở chậm để mở lồng ngực, thư giãn vùng sàn chậu
- khởi động bài tập sàn chậu sau sinh ở mức độ rất nhẹ, nếu không đau
Giai đoạn này, mục tiêu chỉ là tăng lưu thông máu, tránh đông máu tĩnh mạch, hỗ trợ lành vết thương, chứ chưa phải “giảm cân” hay “lấy lại vòng eo”.
Bài tập sàn chậu sau sinh
Dù bạn sinh thường hay sinh mổ, sàn chậu đều chịu ảnh hưởng trong thai kỳ và sinh nở. Tập sớm, đúng cách giúp:
- giảm rò rỉ nước tiểu khi ho, cười, hắt hơi
- đỡ cảm giác nặng, tức vùng dưới
- hỗ trợ tử cung, bàng quang, trực tràng
Bạn có thể bắt đầu với chuỗi động tác rất đơn giản:
- Ngồi hoặc nằm thoải mái, hít vào bằng mũi, thả lỏng toàn thân.
- Khi thở ra, tưởng tượng bạn đang “nhẹ nhàng nhịn xì hơi và nhịn tiểu” cùng lúc, co nhẹ vùng đó lên trong bụng.
- Giữ 3 – 4 giây, rồi thả lỏng hoàn toàn ít nhất 3 – 4 giây.
- Lặp lại 5 – 10 lần, 2 – 3 lần mỗi ngày.
Nếu bạn thấy:
- đau, nặng tức hơn mỗi khi co
- không tìm được cảm giác co cơ, không phân biệt được lúc co và lúc thả lỏng
hãy nhờ bác sĩ cho chỉ định khám chuyên khoa Phục hồi chức năng hoặc vật lý trị liệu sàn chậu. Nhiều bệnh viện, phòng khám lớn hiện đã có dịch vụ này.
Sau 6 tuần: đa số sinh thường có thể tập nhiều hơn
Với phần lớn các mẹ sinh thường không biến chứng, mốc khám sau sinh 6 tuần là thời điểm hợp lý để xem xét tăng cường vận động. Nếu bác sĩ đồng ý, bạn có thể:
- tăng dần thời gian và tốc độ đi bộ
- tập các bài tăng sức mạnh nhẹ: squat không tạ, bài tập với dây đàn hồi
- tham gia các lớp yoga sau sinh, Pilates sau sinh, thể dục dành riêng cho mẹ bỉm nếu điều kiện cho phép
Nên tránh các hoạt động có lực dội mạnh lên sàn chậu như:
- chạy bộ
- nhảy dây, nhảy aerobic mạnh
- nâng tạ nặng
ít nhất tới sau 6 tuần với sinh thường, và:
- sau 8 – 12 tuần với sinh mổ, hoặc lâu hơn nếu bác sĩ khuyên.
Dù đã qua 6 tuần, hãy lắng nghe cơ thể. Nếu xuất hiện:
- rò rỉ nước tiểu khi ho, chạy, nhảy
- cảm giác nặng như có gì tụt xuống âm đạo
- đau bụng dưới, đau vết khâu tầng sinh môn hoặc vết mổ sau sinh
hãy giảm cường độ và đi khám, đừng cố tập tiếp.
8 – 12 tuần sau mổ lấy thai: quay lại vận động cẩn thận
Với phục hồi sau mổ lấy thai, nhiều khuyến nghị gợi ý:
- từ 6 – 8 tuần: tăng dần tốc độ, quãng đường đi bộ nếu bạn thấy khỏe
- thêm các bài tập sức mạnh nhẹ, tránh gồng bụng quá mức
- chỉ nên bắt đầu chạy, nhảy, tập tạ nặng, plank lâu… sau 10 – 12 tuần, thậm chí muộn hơn, tùy cảm giác cơ thể và ý kiến bác sĩ
Khi vết mổ đã lành kín, bạn có thể được hướng dẫn xoa bóp vết sẹo (scar massage) bởi chuyên viên vật lý trị liệu để giảm dính, giảm kéo căng khó chịu vùng sẹo.
Khám sau sinh 6 tuần: vì sao rất cần thiết?
Thông thường, các mẹ sẽ được hẹn khi nào cần khám sau sinh, thường rơi vào khoảng 4 – 6 tuần sau sinh tại bệnh viện hoặc phòng khám nơi bạn sinh. Nhiều nơi sẽ kết hợp khám mẹ và khám bé trong cùng buổi.
Buổi khám này không chỉ để nghe tư vấn kế hoạch hóa gia đình hay “cho phép” bạn tập thể dục lại. Đây là dịp để bạn hỏi bất cứ điều gì liên quan đến:
- sản dịch, ra huyết sau sinh, các loại đau, vết khâu tầng sinh môn, vết mổ sau sinh
- tiểu tiện, đại tiện, són tiểu, són phân, táo bón
- tâm trạng, giấc ngủ, lo âu, ám ảnh, suy nghĩ tiêu cực
- chuyện cho con bú hay cho bú bình, trộn sữa, cai sữa
- lo lắng về tách cơ bụng, đau lưng, đau vùng chậu, sàn chậu
- biện pháp tránh thai sau sinh phù hợp với hoàn cảnh hiện tại
Nếu bạn hay quên, có thể ghi sẵn câu hỏi ra giấy hoặc điện thoại, đến gặp bác sĩ thì lấy ra hỏi. Hãy nhớ: bạn hoàn toàn có quyền dùng trọn khoảng thời gian khám cho các vấn đề của bạn.
Nếu bạn cảm thấy có điều gì đó không ổn trước 6 tuần, đừng chờ đến lịch hẹn. Các dấu hiệu sau cần được xử lý trong ngày tại cơ sở y tế gần nhất:
- chảy máu ồ ạt, cục máu to
- đau bụng dữ dội, đau ngực, khó thở
- đau, sưng, nóng một bên cẳng chân (nguy cơ huyết khối tĩnh mạch)
- sốt cao, rét run, mệt lả
- ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con
Lời kết: cơ thể bạn không “quay lại như xưa”, mà đang bước sang một chương mới
Phục hồi sau sinh không đi thẳng một đường. Có ngày bạn thấy mình gần như bình thường, hôm sau chỉ đi một vòng siêu thị đã mệt rã rời. Điều đó không có nghĩa bạn yếu kém hay “phục hồi chậm”.
Cơ thể bạn đã thay đổi. Có thứ rồi sẽ gần giống như trước, có thứ sẽ khác vĩnh viễn: một vết sẹo, vòng eo khác, sức chịu đựng khác, nhưng cũng là một sự hiểu mình hơn.
Nếu chỉ nhớ được vài ý từ bài này, hãy giữ lại:
- Sản dịch giảm dần về lượng và nhạt màu theo thời gian thường là bình thường. Sản dịch đột ngột nhiều lên, nhiều cục máu to, mùi hôi nặng thì không.
- Đau bụng co tử cung khi cho con bú là rất thường gặp và thường là dấu hiệu tử cung đang co tốt.
- Vết khâu tầng sinh môn và vết mổ sau sinh nên ngày càng ít đau, không nên đau tăng dần. Sưng nóng, chảy mủ, đau nhiều là lúc cần đi khám.
- Mệt mỏi là điều dễ hiểu, nhưng cảm giác buồn bã, tuyệt vọng, hoảng loạn kéo dài thì cần được giúp đỡ.
- Vận động nhẹ, bài tập sàn chậu sau sinh có thể bắt đầu sớm, nhưng các bài nặng, chạy nhảy nên đợi ít nhất sau 6 tuần sinh thường, 8 – 12 tuần sinh mổ.
- Lịch khám sau sinh không chỉ dành cho em bé, mà rất quan trọng cho chính bạn.
Không ai tự nhiên biết hết mọi thứ về chăm sóc sau sinh. Bạn không cần “rành” ngay từ đầu. Hãy hỏi, hãy nhờ đến bác sĩ, nữ hộ sinh, điều dưỡng, các nhóm hỗ trợ mẹ sau sinh. Và quan trọng nhất, hãy đối xử với cơ thể mình dịu dàng như cách bạn sẽ an ủi một người bạn thân vừa trải qua sinh nở.
Chúng tôi, với tư cách là nhà phát triển ứng dụng Erby, từ chối mọi trách nhiệm đối với bất kỳ quyết định nào bạn đưa ra dựa trên thông tin này, thông tin này chỉ được cung cấp cho mục đích thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên y tế cá nhân.
