Thay đổi giấc ngủ ở bé 3 tháng: Nguyên nhân, biểu hiện và cách hỗ trợ

Khoảng 3 tháng tuổi, một em bé trước đây vốn ngủ khá ổn định có thể đột nhiên thức giấc nhiều lần, ngủ ngày rất ngắn hoặc khóc mỗi khi được đặt xuống. Bạn có thể băn khoăn: “Vì sao bé 3 tháng thức đêm nhiều vậy?” Trong phần lớn trường hợp, đây không phải dấu hiệu bất thường. Bé có thể đang trải qua giai đoạn thường được gọi là thay đổi giấc ngủ 3 tháng hoặc khủng hoảng giấc ngủ 3 tháng.

Não bộ và cơ thể bé đang phát triển nhanh, giấc ngủ cũng bắt đầu chuyển sang một kiểu mới. Vì vậy, vài tuần này có thể khiến sinh hoạt gia đình đảo lộn. Lúc này, mục tiêu không phải là ép bé theo một lịch hoàn hảo, mà là hiểu điều gì đang xảy ra, hỗ trợ giấc ngủ trong khả năng có thể và đi qua giai đoạn chông chênh này mà không tự trách mình.

Giấc ngủ của bé thay đổi thế nào khi được 3 tháng?

Trẻ sơ sinh thường có chu kỳ ngủ khá đơn giản, chủ yếu gồm giấc ngủ động và giấc ngủ yên. Khi gần 3 tháng, giấc ngủ bắt đầu trưởng thành và được sắp xếp lại. Bé dần chuyển sang kiểu chu kỳ giống người lớn hơn, gồm nhiều giai đoạn, từ ngủ nông đến ngủ sâu.

Đây là một bước phát triển tốt, nhưng giai đoạn chuyển tiếp thường khá lộn xộn.

Khi chuyển từ chu kỳ ngủ này sang chu kỳ khác, bé có thể cựa quậy, mở mắt, rên nhẹ hoặc khóc trong chốc lát. Trẻ sơ sinh nhỏ hơn đôi khi ngủ tiếp mà không hề nhận biết. Trong khi đó, bé 3 tháng tuổi đã tỉnh táo hơn, dễ nhận ra mình vừa thức giấc và có thể cần người lớn hỗ trợ để ngủ lại. Sự thay đổi này có thể làm giấc ngủ vốn đang khá ổn bỗng trở nên thất thường.

Không phải em bé nào cũng trải qua một đợt “thoái lui” đúng vào mốc 3 tháng. Có bé thức đêm rõ rệt, có bé chỉ trở nên khó đặt xuống hoặc dễ bị phân tâm hơn. Tính khí, nhu cầu bú, đợt tăng trưởng, tình trạng ốm và giấc ngủ ban ngày đều có thể ảnh hưởng.

Bé 3 tháng thường ngủ như thế nào?

Mỗi em bé có nhu cầu riêng, nhưng những con số dưới đây có thể giúp bạn hình dung khi tìm hiểu bé 3 tháng ngủ bao nhiêu là phù hợp:

• Tổng thời gian ngủ: khoảng 14 đến 16 tiếng trong 24 giờ
• Giấc ngủ ban đêm: khoảng 10 đến 11 tiếng, thường vẫn thức 2 hoặc 3 lần để bú
• Giấc ngủ ban ngày: thường có 4 đến 5 cữ ngủ, thời lượng mỗi cữ thay đổi khá nhiều
• Khoảng thời gian tỉnh táo bé 3 tháng: khoảng 75 đến 90 phút giữa các cữ ngủ

Ngủ đêm 10 đến 11 tiếng không có nghĩa là bé ngủ liền mạch từng ấy thời gian. Phần lớn bé 3 tháng không ngủ xuyên đêm và vẫn cần bú vào ban đêm. Một số bé cần bú thường xuyên hơn, nhất là trong giai đoạn tăng trưởng hoặc khi ban ngày bú chưa đủ vì dễ bị xao nhãng.

Hãy xem các con số này là khoảng tham khảo, không phải bài kiểm tra dành cho cha mẹ. Có ngày bé ngủ 13 tiếng rưỡi, hôm sau ngủ 15 tiếng, điều đó chưa nói lên rằng bé có vấn đề. Điều đáng quan tâm hơn là bé vẫn bú tốt, đi tiểu đều, tăng cân theo hướng phù hợp và có những khoảng thời gian tỉnh táo, thư giãn.

Một lịch ngủ cho bé 3 tháng quá cứng nhắc đôi khi chỉ khiến cha mẹ thêm căng thẳng. Nhịp sinh hoạt linh hoạt, dựa vào khoảng thời gian bé thức và các dấu hiệu buồn ngủ, thường thực tế hơn.

Những vấn đề thường gặp trong giấc ngủ của bé 3 tháng

1. Ngủ ngày ngắn là chuyện thường gặp

Nhiều bé 3 tháng chỉ ngủ ngày khoảng 30 đến 45 phút mỗi cữ. Bé vừa ngủ yên được một lúc, trông như đang nghỉ rất ngon, rồi bất ngờ tỉnh dậy. Có khi cha mẹ mất nhiều thời gian dỗ ngủ hơn thời gian bé thực sự ngủ.

Thông thường, điều này có nghĩa là bé đã hoàn thành một chu kỳ ngủ nhưng chưa biết cách nối sang chu kỳ tiếp theo. Khả năng tự nối các chu kỳ thường tiến bộ dần, nhiều bé rõ rệt hơn khi được 4 đến 5 tháng tuổi. Ở tuổi 3 tháng, kỹ năng này vẫn còn đang hình thành.

Vì vậy, bé 3 tháng giấc ngủ ngắn là hiện tượng thường gặp trong quá trình phát triển. Điều đó không có nghĩa bạn đã tạo ra thói quen xấu hay chọn sai cách chăm con.

Nếu bé tỉnh sau 35 phút nhưng vẫn vui vẻ, bạn có thể bắt đầu một khoảng thời gian thức mới. Nếu bé khóc và vẫn có vẻ buồn ngủ, hãy thử dỗ thêm một lúc trong nôi. Khi cần, bạn có thể cho bé ngủ trên tay hoặc ngủ trong địu vào một cữ khác để tránh bé bị quá mệt. Một cữ ngủ dài hơn vào buổi chiều đôi khi giúp cả ngày dễ chịu hơn.

2. Bé chống đối giờ ngủ vì không muốn bỏ lỡ mọi thứ

Bé bắt đầu chú ý đến rất nhiều điều xung quanh: ánh sáng lọt qua rèm cửa, tiếng mẹ nói ở phòng bên, tiếng anh chị chạy chơi, chiếc quạt trên trần hay những chuyển động trên điện thoại treo nôi. Ngủ đồng nghĩa với việc bỏ lỡ tất cả những điều thú vị đó.

Đây có thể xem là kiểu “sợ bỏ lỡ” đầu tiên của trẻ. Một em bé dụi mắt nhưng vẫn cười với món đồ chơi không phải đang cố tình làm khó cha mẹ. Bé chỉ đang nhận biết thế giới rõ hơn và chưa dễ dàng chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi.

Bạn có thể làm cho giờ ngủ ban ngày thật đơn giản:

• Giữ phòng tối hoặc ánh sáng dịu.
• Đóng cửa để giảm tiếng ồn, hoặc dùng tiếng ồn trắng đều đặn.
• Hạn chế trò chuyện và giao tiếp bằng mắt khi dỗ bé.
• Lặp lại một chuỗi hoạt động ngắn giống nhau trước mỗi cữ ngủ.
• Đừng chờ đến khi bé quá mệt mới bắt đầu dỗ.

Phòng tối đặc biệt hữu ích vào ban ngày, khi ánh sáng tự nhiên có thể khiến một em bé đang tỉnh táo khó thư giãn hơn. Tuy vậy, bạn không cần biến phòng ngủ thành nơi hoàn toàn im lặng. Âm thanh sinh hoạt bình thường, ở mức vừa phải, thường không gây ảnh hưởng.

3. Bé thức giấc quá sớm vào buổi sáng

Thức dậy lúc 4 giờ 30 hoặc 5 giờ sáng có thể khiến cả nhà kiệt sức. Hiện tượng này cũng khá phổ biến ở tuổi 3 tháng vì giấc ngủ về gần sáng thường nông hơn. Bé có thể bị đánh thức bởi cơn đói, nhiệt độ phòng, ánh sáng, tiếng động hoặc đồng hồ sinh học chưa trưởng thành.

Bé quá mệt trước giờ ngủ tối cũng là một nguyên nhân thường gặp. Nghe có vẻ ngược đời, nhưng khi bị giữ thức quá lâu, bé có thể ngủ chập chờn hơn và tỉnh sớm hơn. Nếu bé thường xuyên thức trước bình minh, hãy thử cho bé đi ngủ tối sớm hơn một chút trong vài ngày, thay vì cố kéo dài thời gian thức.

Khi bé tỉnh quá sớm, hãy giữ mọi tương tác thật nhẹ nhàng. Phòng vẫn tối, cho bé bú nếu cần và tránh bật đèn sáng hay trò chuyện vui vẻ như đã bắt đầu ngày mới. Bạn không phải lúc nào cũng kéo dài được giấc ngủ, nhưng có thể tránh biến 5 giờ sáng thành thời điểm cả nhà chính thức thức dậy.

4. Bé ngủ lâu khi được bế, địu hoặc đẩy xe

Có bé chỉ chợp mắt trong nôi khoảng 30 phút, nhưng lại ngủ được 90 phút khi nằm trên tay, trong địu hoặc trên xe đẩy. Chuyển động đều giúp bé đi qua giai đoạn ngủ nông và dễ nối tiếp chu kỳ hơn. Hơi ấm, sự gần gũi cùng nhịp rung nhẹ cũng có tác dụng xoa dịu.

Điều này không phải thói quen xấu. Đó có thể là một cách thực tế để giúp bé ngủ đủ trong lúc khả năng tự ngủ vẫn đang phát triển. Một cữ ngủ tiếp xúc, khi được thực hiện an toàn, là công cụ hỗ trợ cha mẹ chứ không phải dấu hiệu nuôi con thất bại.

Hãy luôn chú ý đến an toàn. Nếu bé ngủ trong địu, cần làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất, giữ đường thở thông thoáng và đảm bảo mặt bé không bị vải che kín. Không để bé ngủ một mình trong xe đẩy, ghế ô tô hoặc các thiết bị ngồi khác. Với giấc ngủ thường lệ khi không có người trông chừng, hãy đặt bé nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc chắn và không có đồ vật vướng víu.

Bạn có thể làm gì để hỗ trợ giấc ngủ của bé 3 tháng?

Điều chỉnh không gian ngủ

Một vài thay đổi nhỏ có thể giúp việc dỗ ngủ bớt căng thẳng:

• Giữ phòng tối, nhất là trong các cữ ngủ ngày và lúc gần sáng.
• Để phòng mát mẻ, dễ chịu, không quá nóng.
• Có thể dùng tiếng ồn trắng liên tục ở âm lượng an toàn, đặt thiết bị cách xa nôi.
• Mặc quần áo phù hợp với nhiệt độ phòng, tránh quấn quá nhiều lớp.
• Giữ nôi thoáng, không đặt gối, chăn rời, thú bông, đồ chơi hay dụng cụ định vị vào trong.

An toàn khi ngủ luôn là ưu tiên hàng đầu. Đặt bé nằm ngửa trong mọi cữ ngủ và cho bé ngủ trên bề mặt riêng, chắc chắn, ở gần giường cha mẹ, đặc biệt vào ban đêm. Nếu bé ngáy thường xuyên, khó thở, tím tái, bú kém hoặc khó đánh thức bất thường, hãy đưa bé đi khám tại cơ sở y tế và trao đổi với bác sĩ nhi khoa.

Duy trì khoảng thời gian thức phù hợp

Ở tuổi 3 tháng, khoảng thời gian tỉnh táo bé 3 tháng thường vào khoảng 75 đến 90 phút. Buổi sáng, một số bé chỉ thức được 60 đến 75 phút. Về cuối ngày, có bé có thể tỉnh gần 90 phút.

Bạn nên để ý đồng hồ, nhưng đừng bỏ qua tín hiệu của bé. Các dấu hiệu buồn ngủ sớm có thể gồm:

• Nhìn đờ đẫn hoặc nhìn chằm chằm vào một điểm.
• Không còn hứng thú với đồ chơi hay khuôn mặt người thân.
• Cử động chậm hơn.
• Ngáp.
• Dụi mắt.
• Cáu kỉnh hoặc bỗng yên lặng khác thường.

Hãy bắt đầu dỗ khi bé mới có những dấu hiệu đầu tiên, trước khi bé khóc ngặt nghẽo. Khi đã quá mệt, bé thường khó vào giấc hơn.

Một nhịp đơn giản có thể là: cho bú, ôm ấp và chơi nhẹ nhàng, sau đó bắt đầu giảm kích thích khi bé đã thức khoảng một giờ. Đừng đợi đến lúc bé ngáp thật to mới chuẩn bị ngủ. Khi đó, thời điểm dễ vào giấc có thể đã trôi qua.

Tạo một chuỗi hoạt động quen thuộc trước giờ ngủ

Một thói quen trước khi ngủ không cần dài. Điều quan trọng là nó quen thuộc và có thể lặp lại.

Trước các cữ ngủ ngày, bạn có thể thử chuỗi ngắn gồm hai hoặc ba bước:

1. Kéo rèm hoặc giảm ánh sáng.
2. Bật tiếng ồn trắng.
3. Mặc túi ngủ, ôm bé một lúc rồi đặt bé xuống.

Với giấc ngủ tối, có thể thực hiện đầy đủ hơn:

1. Cho bé bú.
2. Thay tã và mặc quần áo ngủ.
3. Giảm ánh sáng trong phòng.
4. Tắm nếu bé thích và việc tắm giúp bé thư giãn.
5. Đọc sách hoặc hát ru bằng giọng nhỏ.
6. Ôm bé rồi dỗ ngủ.

Chuỗi hoạt động này báo hiệu rằng giờ ngủ sắp đến. Nó không thể ngăn mọi lần bé thức giấc, nhưng giúp quá trình chuyển từ chơi sang ngủ diễn ra nhẹ nhàng hơn. Bạn cũng nên giữ cho thói quen đủ linh hoạt để có thể áp dụng khi về quê, đi chơi hoặc ngủ ở nơi khác.

Thử đặt bé xuống khi buồn ngủ nhưng vẫn còn tỉnh, không cần gây áp lực

Có thể bạn từng nghe lời khuyên đặt bé xuống khi buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn để bé học cách tự ngủ. Bạn có thể thử cách này đôi lúc, nhất là vào cữ ngủ đầu tiên của buổi tối, nhưng đây không phải một bài kiểm tra đạt hay trượt.

Nếu bé tự yên và ngủ được, đó là điều đáng mừng. Nếu bé vừa đặt xuống đã tỉnh và cần bàn tay, giọng nói hoặc cữ bú của bạn, điều đó cũng hoàn toàn bình thường. Nhiều bé 3 tháng khó ngủ nếu thiếu sự hỗ trợ trực tiếp như bế, vỗ, ru hoặc bú.

Việc bế ru, cho bú hay vỗ về không có nghĩa bạn đang làm hỏng giấc ngủ sau này. Hãy xem cách đặt bé xuống khi còn lơ mơ là một cơ hội làm quen nhẹ nhàng, không phải quy định bắt buộc. Bạn có thể thử một lần mỗi ngày khi bé đang bình tĩnh. Nếu cả hai đều bắt đầu bực bội, hãy dừng lại và chọn cách dễ chịu hơn.

Những điều bạn chưa cần làm lúc này

Đừng vội áp dụng phương pháp luyện ngủ bài bản

Các phương pháp luyện ngủ thường nên được trao đổi từ khoảng 4 đến 6 tháng tuổi trở đi, tùy vào sự phát triển, sức khỏe và nhu cầu bú của từng bé. Bé 3 tháng vẫn thường cần bú đêm và cần cha mẹ hỗ trợ nhiều để đi vào giấc ngủ.

Không có giải thưởng nào dành cho việc bắt đầu luyện ngủ thật sớm. Nếu tình hình hiện tại vẫn có thể xoay xở, bạn cứ tiếp tục dùng những cách đang giúp bé và gia đình nghỉ ngơi.

Đừng mặc kệ khi bé khóc

Một em bé đang khóc cần được người lớn phản hồi. Ở tuổi này, tiếng khóc có thể báo hiệu bé đói, khó chịu, buồn ngủ, bị quá nhiều kích thích hoặc cần được trấn an. Bạn có thể bế bé lên, cho bú, ru, vỗ về hoặc thử lại sau khi bé bình tĩnh hơn.

Đáp lại tiếng khóc không khiến bé trở nên hư hay “bám người”. Sự có mặt đều đặn của cha mẹ giúp bé cảm thấy an toàn trong khi hệ thần kinh vẫn đang hoàn thiện.

Đừng cố chạy theo một lịch ngủ hoàn hảo

Trên mạng, lịch ngủ cho bé 3 tháng đôi khi được trình bày như một thời khóa biểu chính xác đến từng phút: 7 giờ thức dậy, 8 giờ 15 ngủ, 10 giờ bú và ngủ liền đến trưa. Sinh hoạt thực tế hiếm khi diễn ra trơn tru như vậy.

Cữ ngủ có thể thay đổi, giờ bú cũng vậy. Hôm nay bé ngủ 4 cữ, ngày mai có thể cần 5 cữ. Một giấc ngủ trên xe đẩy có thể cứu cả buổi chiều. Một cữ ngủ trên tay có thể là cách duy nhất để bé không quá mệt và cha mẹ có thời gian nghỉ.

Hãy xem khoảng thời gian thức của bé 3 tháng là kim chỉ nam, không phải mệnh lệnh. Quan sát tổng thời gian ngủ, tín hiệu của bé và cả sức chịu đựng của chính bạn.

Cách vượt qua giai đoạn thay đổi giấc ngủ 3 tháng

Những cách giúp bé 3 tháng ngủ tốt hơn thường không quá phức tạp. Chuẩn bị sẵn phòng trước khi bắt đầu dỗ, để một cốc nước bên cạnh và nhận sự giúp đỡ từ người thân nếu có thể. Khi bé ngủ được một cữ dài trong địu, bạn hãy tranh thủ nghỉ ngơi thay vì cố dọn hết việc nhà.

Nếu có người cùng chăm bé, hãy chia sẻ các cữ đêm khi điều kiện cho phép. Chỉ một khoảng ngủ liền mạch được bảo vệ cũng tạo ra khác biệt lớn. Hai người có thể thống nhất trước ai sẽ dậy trước, thay vì đến 3 giờ sáng mới thì thầm tranh luận xem ai phải ra khỏi giường.

Quan trọng nhất, hãy nhớ rằng giai đoạn này không dự đoán toàn bộ những đêm sau này. Giấc ngủ trẻ sơ sinh ở 3 tháng vẫn còn chưa ổn định. Chu kỳ ngủ đang thay đổi, các cữ ngủ ngày thường ngắn và bé đang khám phá quá nhiều điều mới mẻ để có thể ngủ yên suốt đêm.

Bạn không làm gì sai cả. Hãy giữ môi trường ngủ an toàn, chọn khoảng thời gian thức phù hợp, lặp lại những thói quen nhỏ và dùng sự hỗ trợ giúp bé nghỉ ngơi tốt hơn. Theo thời gian, giấc ngủ thường dần có tổ chức hơn.