Trẻ sơ sinh ngủ bao nhiêu giờ, dấu hiệu giấc ngủ bình thường và mẹo giúp mẹ bớt mệt

Những tuần đầu sau sinh có thể giống như bạn đang sống trong một cái “vòng lặp thời gian”. Ngày lẫn vào đêm, cho bú rồi lại ru ngủ, vừa chợp mắt được chút đã lại nghe tiếng khóc. 3 giờ sáng lướt điện thoại, bạn có thể tự hỏi: “Trẻ sơ sinh ngủ bao nhiêu giờ mỗi ngày?”, “Sao bé dậy liên tục vậy?”. Hít sâu một nhịp. Những gì bạn đang thấy hầu hết là giấc ngủ bình thường của trẻ sơ sinh. Cùng đi từng bước để hiểu: bé ngủ nhiều như vậy là vì sao, điều gì là bình thường, và bạn có thể làm nhẹ mình đi bằng những cách đơn giản nào.

Trẻ sơ sinh ngủ bao nhiêu giờ trong những tuần đầu?

Đa số trẻ sơ sinh ngủ rất nhiều. Trung bình trong 24 giờ, bé có thể ngủ khoảng 16 - 17 giờ trong vài tuần đầu. Nhiều bố mẹ rất bất ngờ vì con ngủ nhiều mà sao mình vẫn kiệt sức. Lý do đơn giản là thời gian ngủ của bé không hề liền mạch, mà chia nhỏ rải rác cả ngày lẫn đêm.

Vậy mỗi lần bé ngủ được bao lâu? Trong tháng đầu, phần lớn bé sẽ ngủ thành những giấc ngắn từ 2 - 4 giờ giữa các cữ bú, có bé còn ngắn hơn. Độ dài mỗi giấc cũng thay đổi từng ngày. Hôm nay bé ngủ giấc dài, mai có thể chập chờn cả đêm vì:

• Đợt tăng trưởng nhanh
• Bú cụm (bú liên tục, đòi bú sát nhau)
• Đầy hơi, khó chịu bụng
• Chu kỳ ngủ khác đi một chút

Rất dễ nản, nhưng đó vẫn là giấc ngủ bình thường của trẻ sơ sinh.

Tại sao trẻ sơ sinh lại ngủ nhiều đến vậy? Não bộ của bé đang phát triển với tốc độ “chóng mặt”. Giấc ngủ giúp nuôi dưỡng sự phát triển đó, đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch, tăng cân và hồi phục cơ thể - tất cả đều cực kỳ quan trọng trong giai đoạn này.

Vòng ngủ của trẻ sơ sinh rất ngắn và khác người lớn

Người lớn đi qua các giai đoạn ngủ nông, ngủ sâu trong khoảng mỗi 90 phút. Còn thế giới của trẻ sơ sinh diễn ra nhanh hơn nhiều. Vòng ngủ trẻ sơ sinh thường chỉ khoảng 45 - 60 phút. Nhịp ngắn như vậy giải thích vì sao bé hay giật mình, cựa quậy, ngủ chập chờn và dễ thức giấc.

Bé cũng dành nhiều thời gian hơn trong giai đoạn gọi là “ngủ chủ động” (active sleep) - khá giống với ngủ mơ (REM) ở người lớn, là giai đoạn ngủ nông hơn. Khi bé ngủ kiểu này, bạn có thể thấy:

• Mí mắt rung rung, mặt thoáng cười, cau mày hoặc nhăn nhó
• Thở nhanh, thở “bận rộn”
• Thỉnh thoảng kêu ư ử, rên nhẹ, ậm ạch

Sau đó mới đến giấc ngủ yên tĩnh (quiet sleep), trông bé nằm im, thở đều, ngủ sâu hơn. Vì bé chuyển giữa hai giai đoạn này khá nhanh nên bé dễ hơi tỉnh dậy hoặc thức hẳn khi chuyển pha. Kết hợp với cái dạ dày tí hon nhanh đói, bạn sẽ thấy kiểu ngủ đặc trưng của trẻ sơ sinh: nhiều giấc ngắn, đêm cũng giống ngày.

Vì sao bé chỉ ngủ những giấc 2 - 4 giờ?

Nếu bạn đang thắc mắc tại sao bé ngủ giấc ngắn 2 - 4 giờ rồi lại dậy, có vài sự thật đơn giản:

• Bụng nhỏ, nhu cầu lớn. Trẻ sơ sinh cần bú thường xuyên để phát triển và đủ nước. Bé bú mẹ thường cần bú khoảng mỗi 2 - 3 giờ, bé bú sữa công thức khoảng 3 - 4 giờ một lần.
• Ngủ nông là cơ chế bảo vệ. Ở lứa tuổi này, bé dành nhiều thời gian ở giấc ngủ nông để dễ tỉnh dậy khi đói hoặc khi khó chịu.
• Hệ tiêu hóa còn non nớt. Đầy hơi, trớ, tã ướt, nóng quá hay lạnh quá đều có thể làm bé tỉnh. Ợ hơi sau bú, thay tã sạch… đôi khi quan trọng hơn bạn nghĩ.
• Não bộ phát triển rất nhanh. Não đang “sắp xếp” và hoàn thiện, nên các chu kỳ ngủ ngắn, dễ thức là một phần bình thường của quá trình này.

Vì vậy, nếu bé không ngủ xuyên đêm trong giai đoạn sơ sinh, điều đó hoàn toàn bình thường. Ở độ tuổi này, hiếm bé có thể ngủ suốt đêm không dậy bú.

Bé không phân biệt ngày đêm: vì sao và giúp bé thế nào cho nhẹ nhàng?

Trẻ sơ sinh chưa có “đồng hồ sinh học” rõ ràng. Nhịp sinh học giúp người lớn và trẻ lớn biết lúc nào là ngày, lúc nào là đêm, nhưng ở bé sơ sinh, nó cần vài tuần đến vài tháng để dần hoàn thiện. Vì vậy hiện tượng bé không phân biệt ngày đêm là cực kỳ phổ biến.

Bạn có thể nhẹ nhàng giúp bé phân biệt ngày đêm bằng vài cách:

• Ban ngày sáng sủa, nhiều hoạt động. Buổi sáng mở rèm, để ánh sáng tự nhiên tràn vào. Nếu có thể, bế bé ra ban công hoặc đi dạo nhẹ. Cữ bú ban ngày có thể nói chuyện, hát, tương tác với bé một chút.
• Ban đêm tối và yên. Sau khi trời tối, giữ phòng bé ánh sáng dịu hoặc tắt đèn, chỉ dùng đèn ngủ nhỏ khi cần. Khi cho bú, thay tã, hãy nói nhỏ, hạn chế bồng bế chơi đùa để bé hiểu “đêm là để ngủ”.
• Tạo một chuỗi “báo hiệu giờ ngủ” đơn giản. Trước khi cho bé vào giấc đêm: thay tã sạch, quấn khăn (nếu gia đình dùng), cho bú no, ôm vỗ về nhẹ, hát ru một bài ngắn rồi đặt bé nằm. Điều quan trọng là lặp lại giống nhau mỗi tối để bé quen.
• Tránh ánh sáng màn hình gần bé vào ban đêm. Ánh sáng xanh từ điện thoại, tivi có thể ảnh hưởng hormone gây buồn ngủ của cả mẹ lẫn bé.
• Nếu bé cho phép, có thể để một giấc tối dài hơn sau cữ bú tối. Nhiều bé tự nhiên ngủ dài hơn sau “giờ đi ngủ đêm”. Nếu bé tăng cân tốt và bác sĩ không yêu cầu đánh thức bé bú, bạn có thể để bé ngủ đến khi bé tự dậy.

Những điều này không phải là “rèn ngủ”. Đây chỉ là những mẹo giấc ngủ cho trẻ sơ sinh rất nhẹ nhàng, giúp đồng hồ sinh học của bé đi đúng hướng mà không ép buộc.

Điều gì là bình thường trong giấc ngủ của trẻ sơ sinh?

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh hiếm khi “êm và yên lặng” như phim ảnh. Nhiều điều khiến bố mẹ lo lắng thực ra lại chính là dấu hiệu giấc ngủ bình thường của bé, đặc biệt trong giai đoạn ngủ chủ động.

Những hành vi thường gặp và thường là bình thường:

• Thở khò khè, khụt khịt, phát ra tiếng ồn. Bé thở khò khè khi ngủ nghe có thể như một “đoàn tàu tí hon”. Đường thở của bé rất nhỏ, bé lại hay thở bằng mũi nên tiếng “khụt khịt”, “sì sì” là chuyện thường. Nếu nhịp thở đều, bé vẫn hồng hào, không gồng người, thường là không sao.
• Giật mình, cựa quậy, rung tay chân. Rất nhiều bố mẹ hỏi: “Bé ngủ hay cựa quậy, giật mình liên tục có sao không?” Câu trả lời thường là có thể bình thường. Phản xạ giật mình ở trẻ sơ sinh rất mạnh, hệ thần kinh đang hoàn thiện nên tay chân có thể co giật nhẹ, vung ra rồi lại thu vào.
• Thở ngắt quãng trong vài giây. Gọi là “thở chu kỳ”, trông như: vài hơi thở nông, rồi dừng 2 - 3 giây, rồi lại thở bình thường. Nếu những khoảng dừng này ngắn, bé không tím tái, không trông mệt, thường là bình thường.
• Tiêu hóa ồn ào. Tiếng sôi bụng, xì hơi, rặn ị kèm vài tiếng gừ gừ. Ruột bé đang học cách hoạt động nên tiếng ồn là bình thường.

Khi nào những dấu hiệu này đáng lo? Nếu bạn thấy:

• Bé thở nhanh, gấp, lâu và liên tục
• Vùng môi, quanh miệng, đầu ngón tay ngả tím, xám
• Cánh mũi phập phồng mạnh, hõm ức hoặc ngực bị kéo lõm vào theo nhịp thở
• Bé trông rất khó chịu, vật vã

thì cần đưa bé đi khám ngay tại cơ sở y tế hoặc gọi số cấp cứu 115.

Khi nào phải lo lắng hoặc gọi bác sĩ?

Phần lớn những “tật ngủ” của trẻ sơ sinh không nguy hiểm. Tuy nhiên, vẫn có những lúc cần hành động nhanh. Hãy tin vào cảm giác của bản thân và liên hệ bác sĩ nhi hoặc đưa bé đi khám nếu:

• Gần như không thể đánh thức bé dậy để bú, hoặc bé dậy nhưng li bì, mềm nhũn, không phản ứng nhiều dù bạn đã cố gắng gọi, lay, cởi bớt áo.
• Bé gần như không ngủ được trong một khoảng thời gian dài, kèm theo quấy khóc không dỗ được, trông rất đau đớn hoặc kích thích quá mức.
• Bạn nhận thấy bé khó thở kéo dài khi ngủ, ví dụ:
  • Ngưng thở lâu kèm tím tái
  • Thở rên, thở rít từng nhịp
  • Lồng ngực rút lõm mạnh theo từng hơi thở
• Số tã ướt ít hơn hẳn so với bình thường, bé bú kém, bỏ bú, trông uể oải, lả đi.
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ hậu môn từ 38°C trở lên.

Bạn không cần chờ ai “cho phép” mới được gọi bác sĩ. Chỉ một cuộc gọi, một lần nhắn zalo cho bác sĩ hoặc đưa bé đến khoa Nhi gần nhất cũng đủ giúp bạn yên tâm hơn rất nhiều.

Kỳ vọng thực tế: chưa thể có lịch ngủ “chuẩn chỉnh”

Một điều nhiều bố mẹ thường ước là được nghe ngay từ đầu: trong những tuần đầu, rất khó có một lịch ngủ cố định cho trẻ sơ sinh. Lúc này, giấc ngủ của bé phần lớn là bản năng sinh học, không phải hành vi có thể “rèn” được.

Một vài kỳ vọng giúp bạn đỡ áp lực:

• Nhìn thời gian thức, đừng bận tâm quá đến đồng hồ. Đa số trẻ sơ sinh chỉ “chịu” thức khoảng 45 - 60 phút là đã mệt, cần ngủ lại. Một số bé thậm chí chỉ trụ được 30 - 40 phút. Vượt quá ngưỡng này, bé dễ quấy, khó vào giấc.
• Cho bú theo nhu cầu. Bụng no giúp bé ngủ sâu hơn, nhưng ép giãn cữ, canh giờ quá máy móc trong giai đoạn đầu rất dễ phản tác dụng, bé dễ khóc, mẹ mệt.
• Ngủ trên tay, ngủ bám mẹ là bình thường. Nhiều bé chỉ chịu ngủ ngon khi nằm trên ngực mẹ, được bế hoặc được địu. Nếu biết cách cho bé nằm, địu đúng tư thế an toàn, đó có thể là “cứu cánh” cho cả nhà.
• Trẻ sơ sinh ngủ xuyên đêm là trường hợp hiếm. Phần lớn bé sẽ chưa ngủ một mạch không bú từ tối đến sáng cho đến khoảng 3 - 6 tháng, thậm chí lâu hơn, tùy từng bé. Không phải bé nào ngủ ngắn cũng là “khó nuôi”.

Thay vì cố xây một “thời khóa biểu”, hãy nghĩ theo kiểu nhịp điệu lặp lại, nhưng linh hoạt. Những thói quen nhẹ nhàng từ đầu sẽ giúp việc thiết lập nếp ngủ rõ ràng hơn khi bé lớn thêm.

Những mẹo đơn giản giúp giấc ngủ của trẻ sơ sinh dễ chịu hơn

Bạn không cần phải mua thật nhiều máy móc, thiết bị đắt tiền. Tập trung vào an toàn, thoải mái và đều đặn là đủ.

• Ưu tiên ngủ an toàn. Cho bé ngủ trên lưng, trên mặt phẳng cứng và chắc như nôi, cũi, giường có nệm cứng. Không để gối, chăn bông dày, thú nhồi bông, đồ chơi quanh bé. Nếu có thể, hãy cho bé ngủ chung phòng nhưng không chung giường với bố mẹ trong những tháng đầu.
• Quấn khăn vừa, không bó chặt hông. Nếu bé thích được quấn và chưa biết lật, một chiếc khăn quấn vừa phải có thể giúp giảm phản xạ giật mình, giúp giấc ngủ liền mạch hơn. Đảm bảo phần hông bé được cử động tự do để tốt cho khớp háng.
• Không gian ngủ yên, mát, tối. Phòng ngủ nên thoáng, nhiệt độ dễ chịu khoảng 24 - 27°C, không bí, không gió lùa trực tiếp vào bé. Ban đêm nên hạn chế ánh sáng, chỉ giữ đèn ngủ mờ nếu cần.
• Tiếng ồn trắng (white noise). Một âm thanh đều đều, nhẹ nhàng như tiếng quạt, tiếng mưa, tiếng sóng biển có thể giúp bé cảm giác giống trong bụng mẹ và che bớt tiếng động trong nhà.
• Ợ hơi và thay tã trước khi ngủ. Bú xong, cố gắng cho bé ợ hơi rồi mới đặt xuống. Kiểm tra tã, thay tã sạch trước khi cho vào giấc. Bụng thoải mái, tã khô giúp hạn chế việc bé thức giữa giấc vì khó chịu.
• Quan sát dấu hiệu buồn ngủ. Mắt đỏ lên, nhìn xa xăm, ít tương tác, gãi tai, ngáp nhỏ, nấc cụt… đều có thể là dấu hiệu bé sắp buồn ngủ. “Bắt đúng khoảnh khắc” này, bé sẽ dễ ngủ hơn nhiều so với lúc đã quá mệt, quấy khóc.

Nếu trẻ sơ sinh không ngủ ngon trong 1 - 2 ngày, thường đó chỉ là “lệch nhịp tạm thời”: bé đang trong đợt tăng trưởng, bị nghẹt mũi nhẹ, nhà có nhiều người đến chơi, thay đổi môi trường… Hãy quay lại những điều cơ bản: cho bú đủ, ôm ấp nhiều hơn, giữ môi trường yên tĩnh, nhờ người thân chia việc để bạn được nghỉ. Mọi thứ thường sẽ ổn dần.

Giải đáp nhanh những câu hỏi lớn

• Trẻ sơ sinh ngủ bao nhiêu tiếng mỗi ngày? Thông thường khoảng 16 - 17 giờ tất cả các giấc trong 24 giờ đầu đời, đặc biệt trong vài tuần đầu.
• Vì sao bé thức dậy liên tục? Vì vòng ngủ trẻ sơ sinh 45 phút - 60 phút, dạ dày còn nhỏ nhanh đói, và đồng hồ sinh học chưa hoàn thiện. Bé cần dậy để bú và điều chỉnh cơ thể.
• Khi nào bé sẽ ngủ xuyên đêm? Phần lớn trẻ sơ sinh chưa thể ngủ xuyên đêm. Những giấc dài hơn thường xuất hiện trong vài tháng tiếp theo. Bé ngủ một mạch 6 - 8 giờ không hẳn là mốc cố định, rất khác nhau tùy từng trẻ.
• Có thể lập lịch ngủ cố định cho trẻ sơ sinh không? Lịch nghiêm ngặt thì chưa. Thay vào đó, bạn hãy xây dựng trình tự lặp lại, tín hiệu báo giờ ngủ đều đặn, linh hoạt theo nhu cầu của bé.
• Bé thở khò khè, gừ gừ, giật mình khi ngủ có bình thường không? Trong đa số trường hợp là bình thường, thuộc về dấu hiệu giấc ngủ bình thường của trẻ sơ sinh. Chỉ cần bé vẫn hồng hào, không khó thở, không tím tái, ăn ngủ tạm ổn thì những tiếng động và cử động nhỏ đó hiếm khi là vấn đề.

Bạn không hề làm sai. Giai đoạn này rất căng thẳng, nhất là khi mọi thứ vừa mới mẻ vừa thiếu ngủ. Nhưng nó cũng trôi qua rất nhanh. Cứ để ban ngày sáng sủa, đêm dịu tối, cho bé bú thường xuyên, ôm con khi cần và nhẹ tay với chính mình. Rồi sẽ đến một buổi sáng, bạn chợt nhận ra: bé đã ngủ được những giấc dài hơn, bạn đã bớt chật vật hơn. Lịch sử tìm kiếm “giấc ngủ của trẻ sơ sinh” trên điện thoại sẽ dần được thay bằng “tập ăn dặm”, “bé biết lật”, “bé tập ngồi”.

Từng bước một, bạn và con đang đi đúng hướng.