Tummy time cho bé sơ sinh - Khi bắt đầu, thời lượng và mẹo để bé thích nằm sấp

Đón con từ bệnh viện về nhà là cả một cơn lốc: cho bú, thay bỉm, ru ngủ, cố nhớ xem mình tắm lần cuối là khi nào. Rồi có người bảo: «Phải cho bé tummy time đi!» là thấy như thêm một việc nữa vào danh sách vốn đã dài dằng dặc.

Hít một hơi sâu. Tummy time không cần phải phức tạp hay căng thẳng. Ngược lại, nó hoàn toàn có thể trở thành khoảng thời gian dễ thương và gần gũi nhất trong ngày với con.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu tummy time là gì, vì sao quan trọng, nên bắt đầu khi nào, bé nằm sấp bao lâu và cách để bé thích thú hơn, ngay cả khi hiện tại con có vẻ… ghét nằm sấp.

Tummy time là gì?

Nói đơn giản, tummy time là khoảng thời gian bé thức và được đặt nằm sấp, luôn có người lớn trông chừng.

Chỉ vậy thôi.

Không bắt buộc phải có thảm xịn hay đồ chơi cầu kỳ.

Nếu em bé sơ sinh đang nằm trên ngực bạn khi bạn hơi ngả người trên ghế sofa và bé đang thức, đó đã là tummy time sơ sinh. Nếu bé nằm trên chăn trải dưới sàn, còn bạn ngồi cạnh quan sát, cũng tính là tummy time.

Điểm mấu chốt:

• Bé nằm sấp
• Bé đang thức
• Bé luôn được giám sát sát sao

Tummy time khác hoàn toàn với tư thế ngủ. Ở Việt Nam, cũng như khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trẻ được khuyên ngủ ở tư thế nằm ngửa để giảm nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh. Vậy nên: nằm ngửa khi ngủ, nằm sấp khi chơi.

Vì sao tummy time lại quan trọng đến vậy?

Nghe mọi người nhắc đến lợi ích của tummy time nhưng không ai giải thích rõ ràng, bạn không phải người duy nhất thắc mắc. Cùng tách nhỏ từng ý cho dễ hiểu.

1. Giúp bé mạnh mẽ hơn để lẫy, ngồi, bò

Khi nằm sấp, bé sẽ tự nhiên cố tập ngẩng đầu và xoay đầu. Động tác tưởng đơn giản này lại kích hoạt cả một nhóm cơ:

• Cơ cổ - để giữ đầu vững hơn
• Cơ vai và tay - để chống tay, với đồ vật
• Cơ lưng và cơ bụng - để giữ thăng bằng, tạo sự ổn định

Đây chính là những nhóm cơ bé cần để:

• Tập lẫy
• Ngồi vững hơn, ít cần đỡ
• Bò
• Và sau đó là vịn đứng lên

Có thể hình dung tummy time là một dạng «bài tập thể dục nhẹ nhàng» cho em bé. Trong số các lợi ích của tummy time, đây là phần quan trọng nhất: đặt nền tảng cho những mốc phát triển vận động lớn của con.

2. Hỗ trợ phòng tránh đầu bẹt

Trẻ nhỏ dành rất nhiều thời gian ở tư thế nằm ngửa: khi ngủ, khi trên xe đẩy, ghế rung, nôi… Áp lực dồn lâu ngày lên cùng một vùng có thể khiến phía sau hay một bên đầu bị bẹt, gọi là tật đầu bẹt (plagiocephaly).

Tummy time giúp thay đổi điểm tì của đầu. Khi bé nằm sấp, phần gáy được «nghỉ ngơi», nhờ đó bạn đang hỗ trợ phòng tránh đầu bẹt cho bé theo cách rất tự nhiên, dễ áp dụng mỗi ngày.

Nhiều bác sĩ nhi và chuyên viên vật lý trị liệu tại các bệnh viện phụ sản lớn ở Việt Nam cũng coi việc cho bé nằm sấp cho bé hằng ngày là một bước quan trọng để giữ dáng đầu tròn đẹp.

3. Hỗ trợ phát triển vận động và cảm nhận cơ thể

Trong lúc tummy time, bé bắt đầu:

• Nhìn xung quanh nhiều hơn
• Với tay lấy đồ chơi
• Chuyển trọng lượng người từ bên này sang bên kia

Những hoạt động nhỏ này góp phần vào:

• Phối hợp tay - mắt
• Nhận biết đôi tay và đôi chân của chính mình
• Cảm giác về vị trí cơ thể trong không gian

Tummy time cũng cho bé một «góc nhìn» khác về thế giới. Thay vì chỉ nằm ngửa nhìn trần nhà, bé được nhìn thấy mặt bố mẹ ở góc độ mới, chú ý tới đồ chơi đặt phía trước, khám phá bề mặt chiếu, thảm bên dưới. Nhìn thì nhỏ nhặt, nhưng các trải nghiệm đó rất có giá trị.

Nên bắt đầu tummy time khi nào?

Bạn hoàn toàn có thể bắt đầu tummy time từ những ngày đầu tiên sau sinh, khi đã về nhà.

Nghe có vẻ sớm, nhưng tummy time cho bé sơ sinh ban đầu rất nhẹ nhàng. Hãy nghĩ tới… ôm ấp, chứ không phải chống đẩy.

1 - 2 tuần đầu, kiểu tummy time trên ngực thường là dễ chịu nhất:

• Bạn ngả người hơi ra sau trên giường hoặc ghế sofa
• Đặt bé nằm sấp trên ngực bạn, đầu nghiêng sang một bên
• Đỡ đầu và cổ cho bé nếu cần
• Nói chuyện nhẹ nhàng hoặc khe khẽ ngân nga khi bé nằm đó

Như vậy đã là tummy time đúng nghĩa. Lúc đầu, bé sơ sinh có thể chưa ngẩng đầu được nhiều, chỉ rúc vào người bạn. Như vậy là ổn.

Khi bạn quen tay hơn, có thể thử cho bé nằm sấp vài giây trên mặt phẳng chắc chắn, an toàn như thảm chơi hoặc chăn trải dưới sàn, luôn ngồi cạnh và để mắt tới bé.

Nếu bạn đang băn khoăn nên bắt đầu tummy time khi nào, câu trả lời ngắn gọn là: khi bạn thấy mình đã sẵn sàng trong những ngày đầu. Mục tiêu là làm ít nhưng thường xuyên.

Bé nằm sấp bao lâu và nên tập tummy time cho bé bao nhiêu lần?

Các bố mẹ mới thường hỏi:

• «Bé nằm sấp bao lâu là được?»
• «Mỗi ngày nên tập tummy time cho bé mấy lần?»
• «Tummy time sơ sinh thường kéo dài khoảng bao nhiêu phút?»

Dưới đây là gợi ý thực tế, bạn có thể linh hoạt theo sức của con:

Trong vài tuần đầu

• Bắt đầu với 1 - 3 phút
• Mục tiêu 2 - 3 lần ngắn mỗi ngày
• Các lần bé nằm sấp trên ngực bạn cũng tính là một lần tập

Nếu bé mới chịu được 30 giây cũng không sao. Có thể tăng dần. Quan trọng là có những «khoảng luyện tập» nho nhỏ trong ngày.

Khoảng 1 tháng tuổi

Nhiều bé có thể dần làm quen với tổng tummy time khoảng 15 - 20 phút mỗi ngày. Không cần (và không nên) làm một mạch.

Hãy chia nhỏ thành nhiều lần:

• 3 - 5 phút lúc này
• 3 - 5 phút lúc khác
• Cộng thêm thời gian nằm sấp trên ngực

Khi bé khỏe hơn và quen tư thế nằm sấp, bạn có thể kéo dài dần từng lần tập.

Luôn quan sát phản ứng của bé. Nếu bé khóc nhiều, đỏ mặt, tỏ ra rất khó chịu, hãy bế lên dỗ dành. Sự thoải mái, an toàn luôn đặt lên trước. Bạn có thể thử lại sau.

Các tư thế nên thử: không chỉ là nằm sấp dưới sàn

Trong đầu nhiều bố mẹ, tummy time là hình ảnh em bé bé xíu nằm bệt trên thảm, mặt nhăn nhó. Nghĩ vậy thì thấy áp lực là phải.

Dưới đây là vài hướng dẫn tummy time để bạn có thêm lựa chọn, nhẹ nhàng hơn nhiều.

1. Nằm sấp trên ngực bạn

Đây thường là cách dễ nhất, nhất là giai đoạn tummy time sơ sinh:

• Bạn tựa lưng thoải mái trên giường, sofa hoặc ghế
• Đặt bé nằm trên ngực hoặc bụng trên của bạn, quay mặt về phía bạn, tư thế nằm sấp
• Đỡ đầu khi cần
• Ôm giữ bé chắc để bé có cảm giác an toàn

Cơ thể bạn ấm, nhịp tim quen thuộc, khuôn mặt bạn ở ngay trước mắt. Phần lớn bé thấy tư thế này rất dễ chịu.

2. Nằm sấp trên đùi

Một lựa chọn đơn giản khác:

• Bạn ngồi, khép nhẹ hai chân hoặc để hơi tách
• Đặt bé nằm ngang qua đùi, bụng úp xuống, đầu nghiêng sang một bên
• Đặt một tay lên mông hoặc lưng bé để bé thấy vững
• Có thể nhẹ nhàng lắc chân hoặc vỗ lưng bé

Cách này tiện cho những lần tập ngắn, sau thay bỉm hoặc trước khi cho bé vào địu.

3. Nằm sấp trên sàn với khăn cuộn

Khi đã sẵn sàng cho bé tập trên sàn:

• Trải chăn hoặc thảm chơi trên mặt phẳng chắc chắn
• Cuộn một chiếc khăn nhỏ, đặt dưới ngực bé, từ nách bên này sang nách bên kia
• Để hai tay bé vắt qua khăn, bàn tay đặt phía trước
• Bạn nằm xuống ngang tầm mắt với bé

Khăn cuộn giúp phần ngực của bé được nâng lên một chút, bé sẽ dễ tập ngẩng đầu và quan sát xung quanh hơn.

Bạn cũng có thể:

• Đặt bé nằm sấp nghiêng trên một bên đùi khi bạn ngồi dưới sàn
• Dùng gối chuyên dụng cho tummy time (nếu nhà sẵn có)

Ở tư thế nào đi nữa, tuyệt đối không để bé nằm sấp một mình, không có người lớn bên cạnh.

Làm sao để tummy time vui vẻ hơn?

Nếu tummy time lúc nào cũng thành «cuộc chiến», cả bé lẫn bố mẹ đều mệt. Chỉ cần chỉnh một vài chi tiết nhỏ, trải nghiệm sẽ khác ngay.

Nằm xuống ngang tầm với con

Thay vì ngồi nhìn từ trên xuống, hãy nằm xuống sao cho mặt bạn ngay trước mặt bé. Nhìn vào mắt bé. Mỉm cười. Làm vài nét mặt hài hước. Với trẻ nhỏ, khuôn mặt người thân thú vị hơn mọi loại đồ chơi.

Sự hiện diện của bạn chính là «đồ chơi» quan trọng nhất.

Dùng đồ chơi đơn giản, dễ thu hút

Không cần quá nhiều thứ. Vài gợi ý:

• Gương an toàn cho bé để bé ngắm chính mình
• Đồ chơi tương phản cao, đen - trắng hoặc màu đậm, dễ nhìn
• Lục lạc mềm để ở trong tầm mắt (với bé lớn hơn một chút)

Đặt đồ chơi vừa tầm nhìn, đừng để quá xa. Có thể di chuyển chậm rãi từ trái sang phải để bé tập đưa mắt theo.

Nói chuyện, hát, kể lể

Giọng nói của bạn vừa quen vừa trấn an bé. Bạn có thể:

• Hát một bài hát ru hoặc bài thiếu nhi ngắn
• Nói với bé về những gì đang diễn ra: «Con nâng đầu giỏi quá này», «Mẹ thấy con đang nhìn vào cái gương kìa»
• Hoặc chỉ đơn giản là ngâm nga, huýt sáo nhẹ

Vừa giúp con bớt quấy, bạn vừa đang kích thích ngôn ngữ cho bé.

Ngắn mà vui là được

Nhất là thời gian đầu, hãy ưu tiên chất lượng hơn độ dài. Một lần tummy time 2 phút bé vui vẻ có ích hơn 10 phút bé khóc mệt lử.

Nếu thấy bé bắt đầu khó chịu, có thể cho dừng sớm, bế lên ôm và nói với con rằng bạn hiểu. Kết thúc khi bé vẫn còn đủ bình tĩnh sẽ giúp những lần sau bé đón nhận thoải mái hơn.

Nếu bé rất ghét tummy time thì sao?

Rất nhiều em bé phản đối mạnh mẽ khi mới tập nằm sấp. Không đồng nghĩa là bạn làm sai.

Nếu bé khóc hoặc có vẻ rất ghét tummy time:

• Bắt đầu bằng tư thế nằm trên ngực

  Đa số bé chịu tummy time trên ngực mẹ hoặc bố tốt hơn nhiều so với trên sàn. Bé thấy ấm, gần và an toàn.

• Rút ngắn tối đa thời gian

  Nghĩ theo kiểu 30 giây đến 1 phút, rồi bế lên. Sau đó tăng dần từng chút một.

• Chọn thời điểm phù hợp

  Tập vào lúc bé vừa ngủ dậy, tinh thần tỉnh táo, sau khi bú một lúc (không quá no, cũng không quá đói). Tránh lúc bé đang đói meo, buồn ngủ hoặc kích thích quá mức.

• Thêm chuyển động

  Khi bé nằm sấp trên đùi, bạn có thể khẽ lắc chân. Hoặc nếu có bóng tập gym cỡ lớn, đặt bé lên, luôn giữ thật chắc, rồi đung đưa rất nhẹ. Nhiều bé sẽ thấy dễ chịu hơn.

• Thử thay đổi bề mặt

  Có bé thích bề mặt chắc như thảm xốp, có bé lại thích chăn êm. Bạn có thể đổi qua: thảm chơi, chăn gấp dày trên sàn, một chiếc khăn/ga trải có chất liệu khác.

Điều quan trọng nhất là không ép. Nếu bé khóc thét, mặt đỏ, người căng cứng, hãy bế lên ôm, vỗ về, cho bé «reset». Lần sau thử tư thế khác, hoặc rút ngắn hơn.

Việc bé khóc khi tập nằm sấp không phải thất bại của bạn. Đơn giản là hai mẹ con đang học cách làm quen với một điều mới.

Khi nào không nên cho bé tummy time?

Có một vài thời điểm không thích hợp để tập:

• Ngay sau khi bú no

  Nằm sấp ngay sau bú có thể gây khó chịu, dễ ọc sữa. Nên chờ bé ợ hơi xong, nghỉ thêm một chút rồi hãy tập.

• Khi bé quá mệt hoặc quá đói

  Lúc đó bé không còn sức, cũng chẳng còn kiên nhẫn cho «bài tập thể dục» nào nữa.

• Khi bé đang ốm, sốt cao

  Thời gian này ưu tiên sự thoải mái và làm theo hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa, không cần cố gắng tummy time.

Nếu bé có bệnh lý đặc biệt, trào ngược nặng, hoặc được bác sĩ chẩn đoán vấn đề về trương lực cơ, bạn nên hỏi thêm bác sĩ nhi, chuyên khoa thần kinh - phục hồi chức năng hoặc vật lý trị liệu nhi về cách làm sao tập tummy time cho an toàn và phù hợp.

Một lời nhắc nhẹ dành cho bố mẹ

Tummy time rất hữu ích. Nó giúp tăng sức cơ, hỗ trợ tập cổ cho bé, thúc đẩy tập lẫy cho bé và góp phần phòng tránh đầu bẹt. Đồng thời, đây còn là lúc bố mẹ gần gũi, chơi và trò chuyện với con theo cách rất tự nhiên.

Nhưng tummy time không phải một bài kiểm tra để chấm điểm bố mẹ.

Sẽ có những ngày bạn làm đủ 2 - 3 lần tummy time cho bé. Cũng sẽ có những ngày xoay vòng giữa bú - thay bỉm - dỗ ngủ, chớp mắt đã tối, chợt nhớ ra hôm nay chưa cho con nằm sấp lần nào. Chuyện này xảy ra với vô số gia đình.

Điều quan trọng là:

• Bạn đã hiểu tummy time là gì và tại sao lại có ích.
• Bạn đang cố gắng lồng tummy time cho bé vào sinh hoạt hằng ngày, dù chỉ là vài phút.
• Bạn tôn trọng tín hiệu của bé, không đè ép con quá sức.

Chỉ cần tiếp tục kiên nhẫn đề nghị, chút một, sức con sẽ tốt lên. Sẽ có ngày bạn nhìn xuống, thấy bé tự chống tay, ngẩng cao đầu, hoặc bất ngờ lật từ nằm sấp sang nằm ngửa, và tự hỏi: «Ơ, con học được từ bao giờ vậy nhỉ?».

Đó chính là «phép màu nhỏ xíu» của tummy time.