Vì sao bé khóc? Nguyên nhân, cách nhận biết tiếng khóc và hướng dẫn dỗ hiệu quả, an toàn cho cha mẹ

Vì sao bé khóc?

Với cha mẹ, hiếm có âm thanh nào khiến tim thắt lại như tiếng con mình khóc. Khi bé khóc không ngừng dù đã bú, thay tã, bế rong, nhiều người sẽ tự hỏi: “Mình còn phải làm gì nữa?”. Nếu bạn đang kiệt sức, điều đó không có nghĩa bạn là cha mẹ tồi. Bé khóc là cách giao tiếp, không phải lời phán xét về việc bạn chăm con tốt hay chưa.

Trẻ nhỏ chưa thể nói mình đói, buồn ngủ, lạnh, khó chịu hay muốn được ôm. Vì vậy, tiếng khóc chính là “thông báo” rõ ràng nhất của bé rằng có điều gì đó cần được đáp ứng.

Có lúc nguyên nhân rất dễ nhận ra. Nhưng cũng có những buổi chiều tối bé quấy dai dẳng, khiến cả nhà loay hoay không biết vì sao bé khóc.

Những nguyên nhân thường gặp khiến bé khóc gồm:

• Đói bụng - đây là lý do phổ biến nhất, đặc biệt trong những tuần đầu khi trẻ có thể bú rất nhiều cữ trong ngày.
• Tã ướt hoặc bẩn - có bé không quá để ý, nhưng cũng có bé rất khó chịu chỉ vì tã hơi ẩm.
• Buồn ngủ, quá mệt - bé càng quá giấc càng khó tự ngủ và dễ khóc nhiều hơn.
• Đầy hơi, khó chịu ở bụng - ợ hơi chưa hết, trào ngược, táo bón hoặc hệ tiêu hóa còn non nớt đều có thể khiến bé quấy.
• Nóng hoặc lạnh - trẻ sơ sinh chưa điều hòa thân nhiệt tốt như người lớn.
• Quá nhiều kích thích hoặc buồn chán - tiếng tivi, ánh đèn mạnh, nhiều người bế chuyền tay, đi chơi quá lâu đều có thể làm bé bị kích thích khóc.
• Muốn gần gũi với người thân - nhu cầu được bế, ôm, nghe giọng bố mẹ là hoàn toàn bình thường, không phải “hư” hay “quen hơi”.
• Đau hoặc ốm - ít gặp hơn, nhưng cần nghĩ đến nếu tiếng khóc khác thường hoặc bé có biểu hiện mệt, bỏ bú.

Một bé có thể khóc vì nhiều lý do cùng lúc. Bé đói cũng có thể đang quá buồn ngủ. Bé đau bụng vì đầy hơi có thể mệt lả vì khóc quá lâu. Thay vì cố tìm một “đáp án duy nhất”, hãy xem việc dỗ bé là quá trình kiểm tra từng khả năng một cách bình tĩnh.

Tiếng khóc của bé có ý nghĩa gì?

Nhiều cha mẹ mong có thể phân biệt tiếng khóc trẻ sơ sinh như giải mã một ngôn ngữ. Thực tế, tiếng khóc có những dấu hiệu gợi ý nhưng không có “từ điển” nào đúng cho mọi em bé. Cùng một bé, tiếng khóc hôm nay cũng có thể khác hôm qua.

Theo thời gian, bạn sẽ là người hiểu tín hiệu của con mình nhất. Tuy vậy, để ý âm điệu, nhịp khóc và cử động cơ thể của bé vẫn giúp bạn đoán được nhu cầu của con nhanh hơn.

Bé khóc vì đói: Nhịp đều, tăng dần

Bé khóc vì đói thường bắt đầu bằng tiếng ọ ẹ, khụt khịt hoặc những âm lặp lại đều đều. Nếu chưa được bú, tiếng khóc sẽ to và gấp hơn. Trước khi khóc, nhiều bé đã có các dấu hiệu đói sớm như:

• Quay đầu tìm ti khi chạm nhẹ vào má
• Chóp chép miệng, liếm môi
• Đưa nắm tay vào miệng mút
• Cựa quậy nhiều hơn, tỉnh táo hơn

Khóc thường là dấu hiệu đói muộn. Nếu nhận ra sớm và cho bé bú trước khi bé gào khóc, cữ bú thường sẽ nhẹ nhàng hơn cho cả mẹ lẫn con.

Tiếng khóc vì buồn ngủ: Nhõng nhẽo, tăng dần

Bé buồn ngủ thường khóc kiểu rên rỉ, nhõng nhẽo rồi tăng dần nếu chưa được hỗ trợ ngủ. Bé có thể dụi mắt, ngáp, kéo tai, nhìn đờ đẫn, quay mặt tránh đồ chơi hoặc tránh giao tiếp.

Một số bé khi mệt lại trở nên rất hiếu động: đạp chân, quơ tay liên tục, như đang cố chống lại cơn buồn ngủ.

Trẻ sơ sinh chỉ thức được trong thời gian ngắn, đôi khi khoảng 45-60 phút đã cần ngủ lại. Khi bé đã khóc dữ dội, bé có thể đã quá giấc và cần nhiều hỗ trợ hơn để bình tĩnh. Đây là lúc cha mẹ nên bắt đầu áp dụng cách ru bé ngủ quen thuộc của gia đình.

Bé khóc vì đau: Đột ngột, chói và dữ dội

Bé khóc vì đau thường có tiếng khóc bất ngờ, cao, sắc, dữ dội hơn hẳn ngày thường. Bé có thể không trải qua giai đoạn ọ ẹ trước đó. Một số trẻ co chân về phía bụng, ưỡn lưng, tái mặt hoặc rất khó dỗ.

Một tiếng thét đơn lẻ chưa chắc đã báo hiệu vấn đề nghiêm trọng. Nhưng nếu bạn cảm thấy “tiếng khóc này lạ”, hãy tin vào trực giác của mình, kiểm tra kỹ cơ thể bé và theo dõi các dấu hiệu kèm theo.

Khóc vì buồn chán hoặc quá kích thích: Quấy từng cơn

Bé buồn chán có thể quấy rồi nín khi được trò chuyện, nhìn mặt người thân hoặc đổi hoạt động, sau đó lại quấy tiếp. Trường hợp bé bị kích thích khóc cũng có biểu hiện tương tự, nhưng nguyên nhân thường nằm ở môi trường xung quanh.

Phòng quá sáng, tivi mở to, nhiều khách đến thăm, nhiều đồ chơi, đi ra ngoài quá lâu hoặc bị bế chuyền tay liên tục đều dễ làm bé quá tải.

Hãy quan sát các dấu hiệu như bé quay mặt đi, nắm tay chặt, giật mình liên tục, chớp mắt dồn dập hoặc mặt đỏ, mệt mỏi. Khi đó, càng thêm trò chơi càng có thể khiến bé quấy hơn. Một căn phòng yên tĩnh, ánh sáng dịu, cái ôm chắc chắn và âm thanh đều đều thường hiệu quả hơn.

Kiểm tra khi bé khóc theo từng bước

Khi bé khóc to, người lớn rất dễ cuống và không biết bắt đầu từ đâu. Một danh sách ngắn sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn. Hãy kiểm tra lần lượt, không cần làm tất cả cùng một lúc.

1. Bé có đói không?
   Nếu đã khá lâu từ cữ bú trước hoặc bé có dấu hiệu tìm ti, hãy cho bé bú. Trẻ sơ sinh bú mẹ có thể bú 8-12 cữ trong 24 giờ, thậm chí nhiều hơn vào những giai đoạn bú dồn cữ.

2. Bé có cần thay tã không?
   Kiểm tra tã ướt, tã bẩn, tã quấn quá chặt hoặc vùng da mông, bẹn bị hăm đỏ.

3. Bé có quá nóng hoặc quá lạnh không?
   Sờ ngực hoặc gáy bé thay vì sờ bàn tay, bàn chân vì tay chân trẻ thường mát hơn. Khi dùng điều hòa, có thể duy trì phòng ngủ dễ chịu, thường khoảng 26-28°C tùy quần áo bé mặc và thời tiết. Chỉ nên thêm hoặc bớt từng lớp mỏng.

4. Bé có buồn ngủ không?
   Giảm ánh sáng, tắt bớt tiếng ồn và bắt đầu cách ru bé ngủ mà bé đã quen. Đừng chờ đến khi bé khóc ngất mới dỗ. Những dấu hiệu ngái ngủ đầu tiên là thời điểm tốt hơn nhiều.

5. Bé có bị đầy hơi hay đau bụng không?
   Cho bé ợ hơi trong và sau cữ bú. Có thể bế bé thẳng tựa vai, đạp xe nhẹ nhàng hai chân hoặc xoa bụng theo chiều kim đồng hồ khi bé đang bình tĩnh.

6. Bé có bị quá kích thích không?
   Đưa bé vào phòng yên hơn, tắt tivi, hạ đèn và hạn chế nhiều người cùng vây quanh bé. Không nhất thiết phải im lặng tuyệt đối, nhưng môi trường ổn định sẽ dễ chịu hơn.

7. Bé chỉ cần được an ủi không?
   Hãy bế bé lên, ôm sát, nói chuyện nhỏ nhẹ. Cách an ủi bé đôi khi đơn giản là để bé cảm nhận hơi ấm, nhịp tim và sự có mặt của bố mẹ. Trẻ nhỏ không “làm nũng” hay thao túng người lớn khi cần được ôm.

Việc kiểm tra khi bé khóc theo trình tự giúp cha mẹ tìm nguyên nhân thực tế hơn. Nếu đã xem xét hết mà vẫn chưa rõ lý do, đó cũng là chuyện thường gặp. Có những lúc mọi nhu cầu cơ bản đều đã được đáp ứng, nhưng bé vẫn cần thêm thời gian và sự hỗ trợ để ổn định lại.

Cách dỗ bé hiệu quả và an toàn

Không có một cách dỗ bé nào hiệu quả với mọi em bé, mọi thời điểm. Thường cha mẹ cần kết hợp vài phương pháp, bắt đầu từ nhu cầu cơ bản rồi mới thêm các biện pháp xoa dịu.

1. Cho bé bú

Với trẻ nhỏ, bú là điều nên kiểm tra đầu tiên vì đói là nguyên nhân rất thường gặp. Bạn có thể cho bé bú mẹ, bú bình hoặc bú sữa mẹ đã vắt theo nhu cầu hợp lý của bé. Trong giai đoạn sơ sinh, bú nhiều cữ là điều bình thường.

Nếu bé đang bú lại khóc, liên tục ưỡn lưng, sặc, nôn vọt, bú rất ít hoặc khó chịu ở hầu hết các cữ bú, nên đưa bé đi khám nhi hoặc tham khảo tư vấn từ nhân viên y tế. Các vấn đề về khớp ngậm, trào ngược hay tiêu hóa thường có thể được hỗ trợ, bạn không cần tự xoay xở một mình.

2. Ôm da kề da

Da kề da là một trong những cách dỗ bé sơ sinh nhẹ nhàng và hiệu quả. Đặt bé nằm sấp, đầu nghiêng sang một bên trên ngực trần của mẹ hoặc bố, chỉ mặc tã cho bé rồi phủ nhẹ lưng bé bằng khăn mỏng hoặc áo.

Hơi ấm, nhịp tim, mùi cơ thể và nhịp thở của cha mẹ có thể giúp bé ổn định thân nhiệt, nhịp tim và cảm xúc. Phương pháp này cũng hỗ trợ bú mẹ và tăng gắn kết. Da kề da không chỉ hữu ích ngay sau sinh mà vẫn có giá trị trong nhiều tuần, nhiều tháng đầu đời.

Người bế cần ngồi hoặc nằm ở tư thế an toàn và luôn tỉnh táo khi thực hiện.

3. Phương pháp 5S

Phương pháp “5S” thường được dùng để trấn an trẻ sơ sinh, mô phỏng phần nào cảm giác được bao bọc và chuyển động đều đặn trong bụng mẹ.

• Quấn khăn - quấn vừa đủ chắc nhưng không siết chặt hông và chân bé. Luôn đặt bé nằm ngửa khi ngủ. Ngừng quấn khi bé có dấu hiệu biết lật.
• Bế nghiêng khi đang thức - có thể bế bé nằm nghiêng hoặc nằm sấp trên cẳng tay để dỗ, nhưng phải luôn quan sát. Khi ngủ, bé cần được đặt nằm ngửa trong không gian ngủ phẳng, chắc và không có đồ vật mềm.
• Âm thanh “suỵt” - tạo tiếng “suỵt” đều đều gần bé, có thể lớn hơn tiếng khóc một chút lúc đầu nhưng tuyệt đối không thổi hay phát âm thanh sát tai bé.
• Đung đưa nhẹ - đỡ chắc đầu, cổ và lắc lư rất nhẹ, đều. Tuyệt đối không rung, xóc hoặc lắc mạnh trẻ.
• Cho mút - bú mẹ, mút ngón tay sạch của người lớn trong chốc lát hoặc dùng ti ngậm phù hợp có thể làm bé dịu hơn. Nếu nuôi con bằng sữa mẹ, nên đợi việc bú mẹ ổn định rồi mới cân nhắc ti ngậm và có thể hỏi ý kiến nhân viên y tế.

Bạn không cần áp dụng đủ cả 5 cách mỗi lần. Hãy thử một hoặc hai cách, quan sát phản ứng rồi điều chỉnh.

4. Địu bé đúng cách

Địu hoặc sling vừa tạo cảm giác gần gũi, vừa có hơi ấm và chuyển động nhẹ. Đây là lựa chọn hữu ích vào cuối buổi chiều, khi bé quấy và muốn được bế nhưng người lớn vẫn cần rảnh tay làm việc khác.

Khi địu, hãy nhớ nguyên tắc an toàn TICKS:

• Tight - địu ôm sát cơ thể người bế
• In view at all times - luôn nhìn thấy mặt bé
• Close enough to kiss - đầu bé ở vị trí đủ gần để bạn cúi xuống hôn được
• Keep chin off chest - cằm bé không gập sát ngực
• Supported back - lưng bé được nâng đỡ chắc chắn

Giữ mặt bé không bị che bởi vải địu. Không cho bé bú trong địu nếu bạn không thể quan sát rõ tư thế và đường thở của bé.

5. Tiếng ồn trắng

Âm thanh đều đều, nhỏ và ổn định có thể giúp một số bé dễ chịu hơn vì che bớt tiếng động đột ngột trong nhà. Có thể dùng tiếng mưa, tiếng quạt, tiếng máy lọc không khí hoặc bản ghi tiếng ồn trắng đơn giản thay vì nhạc có giai điệu thay đổi liên tục.

Nên giữ âm lượng khoảng 50 dB hoặc thấp hơn, tương đương cuộc trò chuyện nhỏ. Đặt thiết bị xa chỗ bé nằm và không mở âm thanh lớn suốt đêm ngay cạnh đầu bé. Âm lượng càng vừa phải càng an toàn.

6. Đổi không gian

Khi đã thử đủ cách trong phòng khách mà bé vẫn khóc, hãy đổi khung cảnh. Bế bé ra ban công thoáng mát, đứng gần cửa sổ, đi bộ chậm quanh sân hoặc xuống dưới nhà vài phút nếu điều kiện an toàn.

Không khí mới, ánh sáng tự nhiên và hình ảnh khác lạ đôi khi đủ để ngắt quãng cơn quấy. Chuyển sang một căn phòng khác cũng có thể hữu ích. Có những lúc người lớn cần “đổi nhịp” không kém gì em bé.

7. Tắm nước ấm

Một bồn tắm nước ấm vừa phải có thể giúp bé thư giãn, nhất là trước giờ ngủ. Chuẩn bị sẵn khăn, quần áo, tã và mọi vật dụng cần thiết để bạn luôn giữ được ít nhất một tay trên người bé.

Không phải bé nào cũng thích tắm. Nếu bé khóc nhiều hơn khi xuống nước, hãy dừng lại. Không cần cố biến việc tắm thành nghi thức trước ngủ nếu điều đó khiến cả nhà căng thẳng.

8. Đi xe hoặc đi dạo bằng xe đẩy

Chuyển động đều của xe hơi hoặc xe đẩy có thể giúp ích khi bé khóc ban đêm hoặc quấy nhiều vào buổi tối. Luôn cài dây an toàn đúng cách theo loại ghế ngồi ô tô hoặc xe đẩy của bé.

Nếu bé ngủ trong ghế ô tô, nên chuyển bé sang mặt phẳng ngủ chắc chắn, nằm ngửa ngay khi có thể sau khi đến nơi. Ghế ô tô предназначен cho việc di chuyển, không phải nơi ngủ thường xuyên của trẻ.

Dấu hiệu đau bụng colic và khi nào cần đưa bé đi khám

“Colic”, thường gọi là khóc dạ đề hoặc cơn khóc không rõ nguyên nhân, được dùng để mô tả tình trạng một em bé khỏe mạnh nhưng khóc nhiều, dai dẳng. Một cách định nghĩa thường dùng là bé khóc trên 3 giờ mỗi ngày, ít nhất 3 ngày mỗi tuần và kéo dài ít nhất 1 tuần.

Tình trạng này thường bắt đầu trong vài tuần đầu sau sinh, nặng nhất vào khoảng 6-8 tuần tuổi và đa số cải thiện khi bé được 3-4 tháng.

Các dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Khóc dữ dội, thường về chiều tối hoặc ban đêm
• Mặt đỏ, ửng lên khi khóc
• Nắm chặt tay
• Ưỡn lưng
• Co đầu gối về phía bụng
• Khó nín dù đã bú, ợ hơi, ôm ấp và dỗ dành

Bé khóc nhiều vì colic rất mệt mỏi cho cả gia đình, nhưng không phải do cha mẹ chăm chưa tốt. Trước khi tự dùng men vi sinh, thuốc nhỏ, thuốc chống đầy hơi, đổi sữa hay thay đổi chế độ ăn của mẹ, nên hỏi bác sĩ nhi khoa hoặc cơ sở y tế.

Cần đưa bé đi khám ngay tại cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115 nếu bé có biểu hiện nặng như:

• Sốt từ 38°C trở lên ở trẻ dưới 3 tháng tuổi
• Khó thở, tím tái, da rất nhợt hoặc lừ đừ bất thường
• Nôn vọt nhiều lần hoặc nôn dịch xanh
• Bụng trướng, cứng
• Bú kém rõ rệt, số tã ướt ít hơn bình thường
• Ban đỏ không nhạt màu khi ấn
• Tiếng khóc yếu, the thé bất thường hoặc thay đổi kéo dài so với thường ngày
• Bạn có cảm giác rõ ràng rằng bé đang có điều không ổn

Bạn hiểu con mình nhất. Đừng ngại đưa bé đi kiểm tra khi có lo lắng.

Khi không cách nào hiệu quả: Bảo vệ bé và chính bạn

Sẽ có những lúc bạn đã cho bú, thay tã, vỗ ợ hơi, ôm, ru, đi lại, bật tiếng ồn trắng mà bé vẫn khóc. Cảm giác tức giận, hoảng loạn, buồn bã hoặc bất lực khi ấy là điều có thể xảy ra. Tiếng khóc của trẻ vốn được tạo ra để người lớn không thể phớt lờ. Bạn đang chật vật không có nghĩa bạn yếu đuối.

Điều quan trọng là bạn làm gì tiếp theo.

Nếu cảm thấy mình sắp mất kiểm soát:

1. Đặt bé nằm ngửa an toàn trong nôi hoặc cũi trống, mặt phẳng chắc chắn.
2. Rời khỏi phòng khoảng 5 phút, hoặc đứng ngay ngoài cửa nếu bạn thấy yên tâm hơn.
3. Hít thở chậm, uống nước, rửa mặt hoặc dùng nút bịt tai trong chốc lát để lấy lại bình tĩnh.
4. Gọi cho người hỗ trợ như bạn đời, người thân, bạn bè hoặc liên hệ cơ sở y tế, bác sĩ nhi nếu cần tư vấn.

Một em bé đang khóc trong cũi an toàn vẫn an toàn hơn một em bé được bế bởi người lớn đã quá sức. Và tuyệt đối không được rung lắc trẻ. Rung lắc có thể gây tổn thương não nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng chỉ trong vài giây.

Học cách dỗ bé không phải là đi tìm một mẹo hoàn hảo để bé nín ngay lập tức. Đó là quá trình quan sát, đáp ứng, thử lại và chấp nhận rằng có những ngày rất khó khăn. Bé không cần cha mẹ hoàn hảo. Bé cần được an toàn, được yêu thương và có một người chăm sóc biết tìm sự giúp đỡ khi cần.