Vì sao bé sơ sinh khóc nhiều? Hiểu PURPLE crying, phân biệt colic và cách dỗ

Có những đêm 2 giờ sáng, sau một cữ bú, thay tã, vỗ ợ hơi rồi ôm bé thật lâu, tiếng khóc vẫn chưa dừng lại. Bạn có thể tự hỏi: “Vì sao bé khóc mãi?” hoặc lo lắng không biết mình có bỏ sót điều gì quan trọng không.

Bạn không hề làm sai. Bạn cũng không “chiều hư” con chỉ vì bế con nhiều hơn. Trong đa số trường hợp, bé sơ sinh khóc không phải vì cha mẹ chăm sóc chưa tốt.

Tiếng khóc của trẻ mới sinh có thể dữ dội, lặp đi lặp lại và khiến người lớn kiệt sức. Tuy vậy, đây thường là một phần trong quá trình phát triển rất điển hình. Với nhiều gia đình, những tuần khó khăn nhất xảy ra trước khi mọi việc dần nhẹ nhàng hơn. Giai đoạn này rồi sẽ qua.

Quy luật khóc bình thường ở trẻ sơ sinh

Nhiều bé khóc nhiều hơn theo từng tuần sau khi chào đời. Điều này thường khiến cha mẹ bất ngờ. Ta hay nghĩ trẻ mới sinh sẽ quấy nhất trong vài ngày đầu, sau đó mới dần ổn định. Thực tế, diễn biến thường ngược lại.

Một quy luật phổ biến khi bé sơ sinh khóc là:

• Trong vài ngày đầu sau sinh, thời lượng khóc thường chưa nhiều.
• Bé có xu hướng khóc và quấy tăng dần trong những tuần đầu.
• Đỉnh khóc 6-8 tuần thường là giai đoạn bé quấy nhiều nhất.
• Ở thời điểm này, một số bé có thể khóc 2-3 tiếng mỗi ngày.
• Sau giai đoạn đỉnh, thời lượng khóc giảm dần.
• Khi khoảng 3-4 tháng tuổi, đa số trẻ dễ chịu hơn và dễ được dỗ hơn đáng kể.

Vậy bé khóc bao lâu là bình thường? Mỗi trẻ rất khác nhau. Có bé chỉ khóc tổng cộng khoảng 45 phút trong một ngày, nhưng cũng có bé có nhiều cơn quấy kéo dài. Những con số trung bình không phải khuôn mẫu bắt buộc cho mọi em bé. Chúng cho thấy bé khóc nhiều trong vài tuần đầu chưa đồng nghĩa với việc bé đang mắc bệnh.

Khi đang thiếu ngủ và căng thẳng, 2-3 giờ nghe vẫn là một khoảng thời gian rất dài. Bạn chưa kịp uống xong cốc nước ấm thì lại phải bế con. Nhưng điều đáng nhớ là đường cong này có xu hướng tăng lên, đạt đỉnh rồi đi xuống.

Khi nào bé bớt khóc?

Câu trả lời ngắn gọn là: thường sớm hơn cảm giác bạn đang trải qua lúc này.

Nhiều cha mẹ bắt đầu nhận thấy thay đổi rõ rệt khi bé được khoảng 10-12 tuần tuổi. Những buổi chiều tối có thể bớt căng thẳng hơn. Bé có nhiều khoảng thời gian tỉnh táo nhưng yên bình, nhìn theo khuôn mặt cha mẹ, nằm đạp chân hoặc chơi trên thảm. Việc ru bé ngủ có thể vẫn cần kiên nhẫn, nhưng không còn cảm giác bất lực như trước.

Đến 3-4 tháng, đa số bé đã qua giai đoạn khóc dữ dội nhất. Tất nhiên, trẻ không ngừng khóc hoàn toàn. Bé vẫn khóc khi đói, buồn ngủ, quá mệt, quá nhiều kích thích hoặc không thích bị đặt xuống. Nhưng những cơn khóc kéo dài, khó đoán và rất khó dỗ thường ít xuất hiện hơn.

Vì vậy, câu hỏi “khi nào bé bớt khóc?” không có một mốc ngày chính xác. Bé vẫn dùng tiếng khóc để giao tiếp. Điều thay đổi là tần suất, cường độ và khả năng của cha mẹ trong việc hiểu nhu cầu của con.

Giải thích về giai đoạn PURPLE crying

Bạn có thể bắt gặp khái niệm giai đoạn PURPLE crying trong tài liệu chăm sóc trẻ nhỏ. Dù tên gọi có chữ “purple” nghĩa là màu tím, thuật ngữ này không nói rằng bé sẽ tím tái khi khóc. Đây là cách mô tả một giai đoạn phát triển bình thường, khi việc bé khóc có thể trở nên khó lường và khiến cha mẹ đặc biệt mệt mỏi.

PURPLE là chữ viết tắt của các đặc điểm sau:

• P - Peak of crying, đỉnh điểm của tiếng khóc: Bé khóc tăng dần theo tuần, thường đạt cao nhất vào khoảng 6-8 tuần.
• U - Unexpected timing, thời điểm bất ngờ: Bé có thể bắt đầu hoặc ngừng khóc mà cha mẹ không tìm thấy lý do rõ ràng.
• R - Resists soothing, khó được dỗ nín: Những cách thường hiệu quả đôi khi đều không có tác dụng, dù bạn đã chăm bé rất đúng cách.
• P - Pain-like face, nét mặt giống như đau: Bé có thể đỏ mặt, nắm chặt tay, co chân, trông như đang rất đau dù cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh.
• L - Long-lasting, kéo dài: Một cơn khóc có thể diễn ra lâu hơn cha mẹ mong đợi.
• E - Evening clustering, tập trung vào buổi tối: Bé khóc nhiều vào buổi tối hoặc cuối chiều là tình huống rất phổ biến.

Đây là hành vi phát triển bình thường, không phải bằng chứng rằng bé không vui khi ở với bạn, sữa mẹ không đủ chất, hay bạn đã tạo thói quen xấu vì ôm con quá nhiều.

Khái niệm này có thể giúp cha mẹ bớt tự trách mình trong những lúc đã thử mọi cách: cho bú, vỗ ợ, thay tã, bế đi lại, hát ru, rồi lặp lại từ đầu. Bé vẫn khóc.

Không phải lúc nào cũng có một cách xử lý nhanh gọn. Điều đó rất khó chấp nhận, nhưng không phải lỗi của bạn.

Bé bị colic hay chỉ khóc bình thường?

Từ colic, thường được gọi là khóc dạ đề, hay được dùng khi trẻ khóc dai dẳng, đặc biệt là vào chiều tối. Theo cách mô tả truyền thống, colic là khi một em bé khỏe mạnh khóc hơn 3 giờ mỗi ngày, ít nhất 3 ngày mỗi tuần và kéo dài từ 3 tuần trở lên.

Trong thực tế, ranh giới giữa khóc dạ đề và quy luật bé sơ sinh khóc bình thường không phải lúc nào cũng rõ ràng. Nhiều bé được gọi là “khóc dạ đề” thực chất đang đi qua đường cong khóc thông thường, chỉ là ở mức độ mạnh hơn.

Colic không có nghĩa là bé khó tính, cũng không phải một chẩn đoán cho bạn đáp án chính xác cần làm gì. Chưa có một nguyên nhân duy nhất được chứng minh. Khó chịu ở đường tiêu hóa có thể góp phần ở một số trẻ, nhưng tiếng khóc cũng liên quan chặt chẽ tới sự hoàn thiện của não bộ và hệ thần kinh.

Nếu bé bú tốt, tăng cân phù hợp, đi tiểu đều, có đủ tã ướt và vẫn tỉnh táo, khỏe khoắn giữa các cơn khóc, thì giai đoạn khóc đỉnh điểm có thể là lời giải thích hợp lý. Dù vậy, hãy tin vào trực giác của mình. Cha mẹ là người hiểu những thay đổi của con rõ nhất.

Vì sao bé khóc về đêm hoặc khóc nhiều vào buổi tối?

Với nhiều gia đình, cuối buổi chiều là lúc bắt đầu thấy lo lắng. Bé vốn khá dễ chịu vào buổi sáng có thể trở nên quấy khóc từ khoảng 17 giờ và kéo dài nhiều giờ sau đó. Nhiều người gọi đây là “giờ phù thủy”, dù thực tế cơn quấy có thể kéo dài hơn một giờ rất nhiều.

Có vài lý giải được đưa ra về việc vì sao bé khóc nhiều vào buổi tối:

• Quá tải kích thích: Não bộ của trẻ sơ sinh phải tiếp nhận âm thanh, ánh sáng, chuyển động, khuôn mặt và sự bế bồng suốt cả ngày. Đến tối, tất cả có thể trở nên quá sức với bé.
• Quá mệt: Trẻ nhỏ dễ rơi vào trạng thái quá mệt, và khi đã quá mệt, bé thường càng khó thư giãn để ngủ.
• Nhịp sinh học hằng ngày: Một số chuyên gia cho rằng sự thay đổi cortisol cùng các nhịp sinh học khác trong ngày có thể liên quan, dù điều này chưa được khẳng định hoàn toàn.
• Kiểu bú buổi tối: Bé bú mẹ thường đòi bú dày hơn vào cuối ngày. Dòng sữa có thể chậm hơn, cảm giác căng ngực cũng khác, và bú dồn cữ là điều bình thường. Điều này thường không có nghĩa là mẹ thiếu sữa.

Không có một lời giải thích đúng cho tất cả trẻ. Một bé khóc về đêm có thể đơn giản đang trải qua giai đoạn hệ thần kinh chưa đủ trưởng thành để tự điều chỉnh.

Nếu có thể, hãy giảm bớt việc phải làm vào cuối ngày. Hạ ánh đèn, hạn chế khách đến chơi, chuẩn bị bữa tối đơn giản và để việc nhà sang hôm khác. Trong vài tuần đầu, chỉ cần cả nhà cùng vượt qua ngày hôm đó đã là đủ.

Khoa học phía sau tiếng khóc: hệ thần kinh của bé vẫn đang học cách điều chỉnh

Khóc là một trong những cách giao tiếp đầu tiên của trẻ, đồng thời cũng phản ánh quá trình trưởng thành của hệ thần kinh.

Trẻ mới sinh chưa thể điều chỉnh cảm xúc và trạng thái cơ thể như trẻ lớn hơn. Bé không thể tự đổi tư thế để dễ chịu hơn, tìm món đồ quen thuộc để trấn an mình, hít thở sâu hay hiểu rằng cảm giác khó chịu sẽ qua. Với bé, mọi cảm giác đều rất tức thời. Đói là rất dữ dội. Buồn ngủ cũng rất dữ dội. Một căn phòng ồn ào cũng có thể trở nên quá tải.

Khi não bộ phát triển, bé sẽ dần có khả năng tự điều chỉnh tốt hơn. Chu kỳ ngủ - thức rõ ràng hơn. Hệ tiêu hóa của nhiều trẻ cũng ổn định hơn. Bé chịu được kích thích tốt hơn và dần biết tìm sự an toàn từ cha mẹ để bình tĩnh lại.

Đó là lý do đường cong tiếng khóc giảm theo thời gian. Không chỉ vì bạn cuối cùng đã tìm ra chiếc khăn quấn, bản nhạc trắng hay cách bế rung hiệu quả nhất. Những biện pháp ấy có thể hữu ích, nhưng phần lớn thay đổi đến từ sự phát triển tự nhiên của bé.

Dữ liệu cho thấy bé sơ sinh khóc bao lâu?

Các nghiên cứu về tiếng khóc ở trẻ nhỏ tại nhiều quốc gia cho thấy một xu hướng khá giống nhau: thời lượng khóc tăng dần sau sinh, đạt mức cao nhất trong hai tháng đầu rồi giảm xuống. Con số trung bình có thể khác nhau tùy cách các nghiên cứu ghi nhận thời gian khóc và quấy.

Điều đáng yên tâm là xu hướng cải thiện. Phần lớn trẻ có tiến triển rõ rệt trong khoảng tuần thứ 10 đến tuần thứ 12.

Điều đó không có nghĩa cứ đến tuần 12 là mọi buổi tối khó khăn sẽ biến mất ngay. Sự thay đổi có thể không đều. Bé có thể có hai ngày dễ chịu hơn, rồi lại quấy nhiều vào ngày thứ ba. Nhưng nếu nhìn lại cả 2-3 tuần thay vì chỉ đánh giá một đêm mệt mỏi, bạn thường sẽ nhận ra chuyển biến tích cực.

Cách dỗ bé khóc nhiều trong giai đoạn khóc đỉnh điểm

Bạn không cần phải giải quyết được mọi tiếng khóc. Đôi khi mục tiêu chỉ là hỗ trợ bé và cùng nhau đi qua 10 phút tiếp theo.

Một số cách dỗ bé khóc nhiều có thể hữu ích:

• Cho bé bú nếu bé có dấu hiệu đói. Bú dồn cữ vào chiều tối là bình thường, nhất là với trẻ bú mẹ.
• Ôm bé sát người, có thể da kề da nếu cả hai đều cảm thấy thoải mái.
• Thử chuyển động nhịp nhàng như đẩy xe đi dạo, địu bé đi bộ, đung đưa nhẹ hoặc bế đi lại trong phòng.
• Dùng âm thanh đều đều. Tiếng “suỵt” nhẹ, tiếng nước chảy hoặc tiếng ồn trắng ở mức nhỏ có thể giúp bé dễ chịu hơn.
• Thay đổi không gian. Đưa bé ra hiên nhà hít khí trời, đứng gần cửa sổ thoáng hoặc đi bộ một đoạn ngắn.
• Kiểm tra những nhu cầu cơ bản: tã, nhiệt độ cơ thể, quần áo, ợ hơi, đói và buồn ngủ.
• Giảm kích thích vào buổi tối. Bớt đèn sáng, bớt tiếng ồn và hạn chế để nhiều người chuyền tay bế bé.

Có bé chỉ yên khi được ôm. Có bé thích chuyển động. Một bé thư giãn khi nằm địu, trong khi bé khác chỉ chịu nín khi được ra ngoài trời. Không có một đáp án chung cho mọi trẻ, và bạn hoàn toàn có thể thử nghiệm để tìm điều phù hợp với con mình.

Cha mẹ cũng cần được chăm sóc

Một em bé khóc liên tục có thể đẩy cả người kiên nhẫn nhất đến giới hạn. Nếu bạn thấy tức giận, hoảng loạn, muốn khóc hoặc tê liệt cảm xúc, điều đó không khiến bạn trở thành cha mẹ tồi. Đó là dấu hiệu bạn đang cần được hỗ trợ.

Hãy chuẩn bị một kế hoạch trước khi bạn quá sức:

1. Chia ca với bạn đời, người thân hoặc bạn bè đáng tin cậy. Chỉ 30 phút được nghỉ liền mạch cũng có thể giúp hệ thần kinh của bạn dịu lại.
2. Gọi cho một người nào đó. Một người bạn, nhân viên y tế, bác sĩ sản - nhi hoặc dịch vụ tư vấn sau sinh tại địa phương có thể là chỗ dựa rất lớn trong ngày khó khăn.
3. Dùng nút bịt tai có mức giảm âm vừa phải khi vẫn bế bé an toàn. Bạn vẫn nghe được tiếng con nhưng âm thanh chói gắt sẽ bớt gây căng thẳng.
4. Đặt bé nằm ngửa an toàn trong nôi hoặc cũi rồi rời đi ít phút nếu bạn cảm thấy quá tải. Hít thở chậm, uống nước, đứng ở phòng bên cạnh một lát.
5. Tuyệt đối không rung lắc trẻ. Nếu bạn sợ mình không kiểm soát được cảm xúc, hãy đặt bé ở nơi an toàn và gọi người thân hoặc cơ sở y tế hỗ trợ ngay.

Nếu bé có dấu hiệu cấp cứu như khó thở, tím tái, lơ mơ hoặc không đáp ứng, co giật, hãy gọi 115 hoặc đưa bé đến khoa cấp cứu gần nhất ngay lập tức.

Khi nào cần đưa bé đi khám vì khóc?

Phần lớn trường hợp bé khóc là bình thường. Tuy nhiên, hãy liên hệ bác sĩ nhi, trạm y tế, phòng khám hoặc đưa bé đi khám nếu tiếng khóc có gì đó khác thường hay bạn thực sự lo lắng.

Cần hỏi ý kiến y tế sớm nếu bé có các dấu hiệu sau:

• Sốt từ 38°C trở lên khi bé dưới 3 tháng tuổi
• Khó thở, môi tím hoặc xám, người mềm nhũn bất thường
• Nôn mạnh lặp lại, nôn dịch xanh, có máu trong chất nôn hoặc phân
• Bú kém hoặc số lượng tã ướt giảm rõ rệt
• Tiếng khóc the thé, yếu hoặc khác hẳn tiếng khóc thường ngày
• Bụng chướng, phát ban hoặc có dấu hiệu chấn thương
• Bé đột nhiên khóc dữ dội hơn rất nhiều so với bình thường

Bạn không cần cố “chờ cho qua” chỉ vì ai đó cho rằng bé bị colic. Lời trấn an rất cần thiết, nhưng việc được lắng nghe và kiểm tra khi có lo lắng cũng quan trọng không kém.

Theo dõi cả quá trình, không chỉ một ngày quá mệt

Trong một tuần nhiều áp lực, rất dễ nghĩ rằng mọi chuyện chẳng hề khá hơn. Việc ghi lại cữ bú, giấc ngủ và thời gian bé khóc trong ứng dụng Erby có thể giúp bạn nhìn thấy bức tranh rộng hơn. Hãy ghi thời điểm bé bắt đầu khóc, kéo dài bao lâu, bạn đã thử cách gì, và liệu cơn quấy có liên quan đến buổi tối, cữ bú hay giấc ngủ ngày không.

Sau 2-3 tuần, nhiều cha mẹ nhận ra những thay đổi nhỏ mà trước đó mình không để ý: bé bắt đầu khóc muộn hơn, cơn khóc dài nhất ngắn hơn, hoặc ban ngày đã có thêm nhiều khoảng yên bình. Những dấu hiệu đó có thể đem lại sự an tâm khi bạn đang băn khoăn “khi nào bé bớt khóc?”.

Bé không đưa bạn vào một bài kiểm tra mà bạn đang làm không tốt. Bé chỉ đang trải qua một thời điểm khó khăn với hệ thần kinh còn rất non nớt, và bạn chính là nơi an toàn của con trong lúc ấy.

Giai đoạn này là tạm thời. Bé sẽ khóc ít hơn. Bạn sẽ không mệt mỏi như thế này mãi. Và bạn đang làm tốt hơn rất nhiều so với những gì bạn nghĩ.