Khủng hoảng giấc ngủ ở bé 6 tuần: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý

Những tuần đầu khi giấc ngủ của bé sơ sinh bắt đầu có vẻ đều đặn hơn một chút, bố mẹ thường thấy như vừa vớ được phao cứu sinh. Rồi bỗng một ngày, bé 6 tuần nhà bạn đột ngột thức nhiều hơn, ngủ chập chờn, khó dỗ, như thể… ghét ngủ là bản năng.

Bạn không làm hỏng con. Bạn không “phá nát” nếp ngủ của bé.
Nhiều khả năng bạn đang gặp khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần.

Cùng xem thực sự chuyện gì đang diễn ra, nên làm gì và có thể kỳ vọng điều gì khi chính bạn cũng đang thiếu ngủ trầm trọng.

Khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần là gì?

Rối loạn giấc ngủ 6 tuần (hay còn gọi là khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần) là một giai đoạn ngắn khi một em bé vốn có vẻ ngủ khá ổn bỗng dưng ngủ… tệ hẳn đi.

Bạn có thể thấy:

• Ngủ ngày ngắn hơn
• Thức đêm nhiều hơn
• Bé khó vào giấc, khó dỗ ngủ
• Bé ngủ được 20–40 phút rồi tỉnh, rất khó dỗ ngủ lại

Nếu trước đó bạn vừa mới có vài đêm bé ngủ coi như tạm ổn, rồi khoảng tuần 5–7 mọi thứ “toang” trở lại, thì rất đúng kiểu của giai đoạn này. Đây là một trong những đợt rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh sớm nhất, gắn liền với cú nhảy vọt phát triển đầu tiên của bé.

Nghe rất rối bời. Nhưng lại cực kỳ bình thường.

Vì sao xảy ra khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần?

Tại sao lại là rối loạn giấc ngủ 6 tuần, chứ không phải 4 hay 9 tuần?

Khoảng tuần thứ 6, rất nhiều bé bước vào cú nhảy vọt phát triển đầu đời. Não bé đang “đấu dây lại” theo đúng nghĩa đen. Giấc ngủ của trẻ sơ sinh gắn chặt với những gì diễn ra trong não, nên khi phát triển tăng tốc, giấc ngủ thường bị ảnh hưởng.

Cú nhảy phát triển ở tuần thứ 6

Cú nhảy phát triển ở tuần thứ 6 thường biểu hiện bằng việc:

• Bé tỉnh táo hơn, “nhìn đời” rõ rệt hơn
• Giao tiếp mắt nhiều hơn, bắt đầu mỉm cười xã giao
• Hứng thú hơn với ánh sáng, khuôn mặt, âm thanh
• Dễ bị kích thích quá mức

Bé không còn là em bé sơ sinh siêu buồn ngủ, có thể ngủ xuyên tiếng máy hút bụi hay chuông cửa. Thế giới bỗng dưng sáng hơn, ồn hơn, thú vị hơn.

Ban ngày thì đáng yêu, nhưng sự tỉnh táo đó kéo theo ảnh hưởng tới giấc ngủ của bé.

Não “đấu dây” mới và giấc ngủ nông hơn

Ở tuổi này, một chu kỳ ngủ của bé vẫn rất ngắn, khoảng 40–50 phút. Trong giai đoạn khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần, bạn có thể thấy:

• Bé hay giật mình nửa chừng, gần cuối một chu kỳ ngủ
• Bé khó chuyển tiếp sang chu kỳ tiếp theo nếu không có người hỗ trợ
• Phản xạ giật mình mạnh hơn, nhất là khi đang ngủ nông

Não bé bận rộn xử lý cả đống thông tin mới, nên trước giờ ngủ bé trông như bị “quá tải”. Những kích thích ban ngày kéo dài sang cả lúc ngủ, khiến bé cáu kỉnh, ngủ không yên cả ngày lẫn đêm.

Điều này không phải do bạn. Không phải vì bạn bế nhiều quá, ít quá, hay cho bú “sai giờ”. Não bé đơn giản là đang học rất nhanh, và giấc ngủ bị chao đảo theo.

Dấu hiệu rối loạn giấc ngủ 6 tuần thường gặp

Mỗi bé một kiểu, nhưng những dấu hiệu rối loạn giấc ngủ ở giai đoạn này thường là:

1. Bé khó ngủ, “chiến đấu” với giấc ngủ

Nếu trước đây bé bú xong là lăn ra ngủ, thì ở tuần thứ 6, nhiều bé bắt đầu:

• Khóc khi vừa đặt xuống cũi/nôi
• Nhìn rất buồn ngủ nhưng vẫn ráng thức
• Cần bế, rung, ẵm, áp da nhiều mới chịu ngủ

Bố mẹ hay than là bé khó ngủ, “chống ngủ”. Thực ra, cơ thể bé bị kích thích quá, khó “tắt công tắc” để thư giãn.

2. Bé ngủ ít, giấc kéo dài 20–40 phút rồi tỉnh

Ngủ ngày ngắn ở trẻ sơ sinh vốn đã rất thường gặp, nhưng quanh mốc 6 tuần thì cảm giác “căng” hơn hẳn. Bạn có thể thấy:

• Các giấc ngủ ngày bỗng rút xuống còn 20–40 phút
• Bé tỉnh dậy đúng một chu kỳ ngủ sau khi được đặt xuống
• Buổi tối, bé ngủ được 20–40 phút là bật dậy, phải dỗ lại từ đầu

Cái kiểu vừa kịp pha cốc trà, ngồi xuống chưa ấm chỗ thì bé tỉnh sau 20–40 phút chính là đặc sản của giai đoạn này.

3. Bé 6 tuần thức đêm nhiều hơn

Bạn có thể gặp cảnh:

• Bé 6 tuần thức đêm gần như mỗi 1–2 tiếng lại dậy
• Bé trằn trọc, khó ngủ lại vào gần sáng
• Những cữ bú đêm trước đây nhanh gọn, buồn ngủ, giờ lại lê thê, bé vừa bú vừa ngó nghiêng

Một số bé còn quay lại giai đoạn bú dồn buổi tối (cluster feeding), khó chịu, khó dỗ khiến cả nhà thức muộn hơn.

4. Bé cần nhiều hỗ trợ hơn để ngủ lại

Trong giai đoạn rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh này, rất nhiều bé bỗng:

• Phải bế, rung, cho bú, ôm ấp nhiều hơn mới dịu lại
• Vừa đặt xuống nôi là khóc, dù trong tay bố mẹ còn ngủ say
• Chỉ ngủ yên khi nằm trên ngực, trên tay người lớn hoặc áp da kề da

Nếu trước đó bé 6 tuần ngủ cũng tạm ổn trong nôi, giờ nhất quyết đòi bám mẹ/bố cả đêm, không phải bạn đi lùi. Đơn giản là bạn đang ở giữa một cơn “bão” phát triển.

Khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần kéo dài bao lâu?

Tin vui là giai đoạn này thường khá ngắn.

Với đa số bé, rối loạn giấc ngủ 6 tuần kéo dài khoảng 1–2 tuần. Có bé chỉ “sóng gió” vài ngày, có bé mất gần 2 tuần mới ổn định lại.

Nhớ thêm vài điều:

• Ở tuổi này, giấc ngủ vốn đã thất thường, kể cả không có rối loạn
• Trong giai đoạn này vẫn sẽ xen kẽ ngày/đêm tốt hơn và tệ hơn
• Thường phải qua rồi nhìn lại bố mẹ mới nhận ra “à, hồi đó chắc là khủng hoảng giấc ngủ”

Nếu bạn đang tự hỏi khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần kéo dài bao lâu trong khi nhìn đồng hồ lúc 3 giờ sáng, nghĩa là bạn đang ở đúng tâm bão. Cảm giác này sẽ không kéo dài mãi.

Nên làm gì khi bé bị rối loạn giấc ngủ 6 tuần?

Mục tiêu chính giai đoạn này là… sống sót, vẫn giữ giấc ngủ an toàn cho bé, đồng thời cố gắng hạn chế tạo thêm quá nhiều thói quen ngủ mà về lâu dài bạn không muốn duy trì.

Và nếu lỡ tạo vài thói quen mới? Vẫn có thể chỉnh sửa sau này. Thật sự là vậy.

1. Giữ nguyên tắc an toàn khi cho bé ngủ

Dù có mệt đến mấy, an toàn giấc ngủ vẫn là ưu tiên số một. Ở Việt Nam, Bộ Y tế và các hiệp hội Nhi khoa đều khuyến cáo:

• Luôn cho bé ngủ ở tư thế nằm ngửa
• Bé ngủ trên bề mặt phẳng, chắc, không lún
• Không dùng gối mềm, chăn bông dày, đệm nước, thú nhồi bông… quanh bé
• Tốt nhất bé ngủ chung phòng với bố mẹ (nhưng không chung giường) trong ít nhất 6 tháng đầu

Nếu bạn thấy mình dễ ngủ gật khi bế con trên ghế sofa hoặc ghế tựa, đó lại là môi trường rất nguy hiểm cho bé nếu người lớn lỡ thiếp đi. Nếu đoán trước có khả năng ngủ quên khi ôm bé, tốt hơn là chủ động sắp xếp một không gian ngủ chung an toàn hơn trên giường, tuân theo các hướng dẫn ngủ chung an toàn trong nước, còn hơn là vô tình ngủ gục ở nơi không an toàn.

Bạn không hề “lo xa”. Bạn chỉ đang là một bố mẹ kiệt sức nhưng cẩn thận.

2. Hạn chế thêm “nạng ngủ” mới, nhưng ưu tiên sống sót

Ở tuổi này, bé gần như luôn cần người hỗ trợ để ngủ. Bú, bế, đu đưa, ẵm đi lại, rung võng vừa phải… đều là bình thường với giấc ngủ trẻ sơ sinh.

Khi mọi người nói về “nạng ngủ” (sleep crutches), thường là nói đến những việc bạn phải làm mỗi lần bé ngủ mà về sau bạn muốn bỏ, ví dụ:

• Mỗi giấc ngủ đều phải bế đi vòng vòng ngoài hành lang
• Cả đêm phải rung võng hoặc bế đung đưa liên tục
• Cứ 30–40 phút lại cho bú, dù không hẳn vì đói

Nếu có thể, bạn cố gắng không thêm quá nhiều lớp hỗ trợ mới trong giai đoạn này, vì sau này sẽ mệt khi muốn cắt bớt. Ví dụ, nếu tới giờ bạn vẫn ổn mà chưa dùng ti giả, bạn có thể cân nhắc hoãn lại.

Nhưng lý thuyết là một chuyện, 2 giờ sáng là chuyện khác. Nếu lúc đó bạn thực sự cần:

• Một chiếc ti giả để mong có được một giấc ngủ dài hơn
• Một giấc ngủ ôm (bé ngủ trên người bạn) để chính bạn cũng chợp mắt
• Một vòng đưa bé đi ô tô, đi xe đẩy để phá cái chuỗi ngủ 20 phút một lần

Thì cứ làm cái gì giúp bạn trụ vững. Đây là chế độ sinh tồn, không phải nếp sống lâu dài.

Sau này khi bé lớn hơn, tỉnh táo hơn, bạn hoàn toàn có thể từ từ điều chỉnh thói quen ngủ.

3. Cho bú/nạp thêm sữa khi bé cần

Trong giai đoạn rối loạn giấc ngủ ở 6 tuần, rất nhiều bé:

• Bú nhiều cữ hơn, cả ngày lẫn đêm
• Đòi bú ngắn, bú vặt, bú tìm hơi nhiều
• Trông có vẻ đói hơn hẳn vì đang tăng trưởng và phát triển não

Nếu trước đó bé có những quãng ngủ dài hơn giữa các cữ bú đêm, giờ quay lại bú dày có thể khiến bạn thấy như “lùi bước”. Thực ra đây là kiểu bé 6 tuần ngủ ít, bú nhiều hoàn toàn bình thường.

Cho bú đáp ứng nhu cầu bé giúp:

• Hỗ trợ bé qua giai đoạn tăng trưởng và nhảy vọt phát triển
• Trấn an bé khi thế giới quanh bé bỗng “ồn ào” hơn
• Tăng lượng sữa nếu bạn cho bú mẹ

Nếu bạn cho bé bú bình, có thể thấy bé cần lượng sữa nhỉnh hơn một chút hoặc chia nhỏ cữ hơn. Điều đó cũng ổn, cứ theo dõi tín hiệu của bé và các hướng dẫn riêng bác sĩ đã tư vấn cho bạn.

4. Giữ phòng ngủ tối và dùng tiếng ồn trắng

Một môi trường ngủ yên tĩnh, dễ đoán rất có ích khi não bé đang “quá tải”.

Bạn có thể:

• Hạn chế ánh sáng khi ngủ ngày và ngủ đêm, đặc biệt với các bé dễ bị kích thích bởi ánh sáng
• Dùng tiếng ồn trắng (máy hoặc ứng dụng), với âm lượng vừa phải, ổn định
• Giữ nhiệt độ phòng trong khoảng dễ chịu cho trẻ sơ sinh (thường khoảng 26–28°C tùy thời tiết Việt Nam), chọn quần áo, chăn mỏng phù hợp, tránh để bé đổ mồ hôi lưng gáy

Tiếng ồn trắng có thể:

• Che bớt tiếng động bất ngờ trong nhà
• Giúp bé liên kết âm thanh đó với việc đi ngủ
• Hỗ trợ bé chuyển tiếp giữa các chu kỳ ngủ dễ hơn

Nhớ để máy/loa phát tiếng ồn trắng cách xa cũi, giường của bé, tránh để dây điện, thiết bị trong tầm với của bé.

5. Canh thời gian thức: khoảng 45–75 phút ở tuổi này

Mệt quá mức làm khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần trở nên… khủng khiếp hơn. Bé quá mệt thường:

• Khóc nhiều hơn
• Khó dỗ ngủ, khó tự dịu lại
• Dễ giật mình, ngủ không sâu, thức dậy cáu kỉnh

Với bé 6 tuần, khoảng thời gian bé thức phổ biến thường là:

• 45–75 phút từ lúc thức dậy đến lúc vào giấc tiếp theo

Lưu ý, đồng hồ bắt đầu tính từ lúc bé mở mắt, không phải từ khi bú xong. Ví dụ, bé dậy lúc 9:00 và bú đến 9:20, thì khoảng 9:45–10:00 bạn đã nên bắt đầu cho bé thư giãn để ngủ lại.

Dấu hiệu bé bắt đầu buồn ngủ:

• Mắt lờ đờ, đỏ hoặc trũng
• Cử động chậm lại, chơi ít tập trung hơn
• Nhìn xa xăm, nguýt nhìn ra chỗ trống
• Ngáp lác đác (nếu đã gào khóc dữ dội thì thường là quá mệt rồi)

Không cần soi từng phút, chỉ cần để ý tương đối. Tôn trọng “cửa sổ thức” của bé sẽ giảm hẳn cảnh bé gào thét, mặt đỏ gay vì quá mệt.

6. Tập một nếp đi ngủ đơn giản (dù bé mới 6 tuần)

Một trình tự đi ngủ ngắn gọn ở tuổi này không phải lịch trình cứng nhắc. Đơn giản là vài bước lặp lại để báo hiệu với bé: “Sắp đến giờ ngủ rồi đó con”.

Ví dụ nếp đi ngủ cho bé 6 tuần ngủ tối:

1. Cho bé bú trong phòng yên tĩnh, đèn dịu
2. Thay bỉm nhanh gọn
3. Mặc đồ ngủ, túi ngủ hoặc quấn chũn nếu gia đình sử dụng
4. Kéo rèm, giảm bớt ánh sáng, bật tiếng ồn trắng
5. Ôm bé, hát một đoạn ngắn hoặc thủ thỉ vài câu
6. Đặt bé vào nôi/cũi, hoặc bế trên tay nếu bạn chọn cho bé ngủ ôm

Làm vậy không phải là “luyện ngủ” cho bé. Bạn chỉ đang tạo một nhịp điệu quen thuộc xung quanh giấc ngủ của bé, giúp ích cả bây giờ lẫn về sau.

Giữ mọi thứ đơn giản, nhẹ nhàng. Có tối sẽ “toang” hoàn toàn, bé khóc, bố mẹ cuống. Không sao. Ngày mai làm lại.

7. Đây chưa phải lúc luyện ngủ

Ở 6 tuần tuổi, bé quá nhỏ cho mọi hình thức sleep training (luyện ngủ) đòi hỏi tự ngủ, tự trấn an hay để bé khóc lâu mà không dỗ.

Lý do:

• Hệ thần kinh bé còn rất non
• Bé cần người lớn hỗ trợ để giảm căng thẳng
• Bú đêm vẫn hoàn toàn bình thường và cần thiết

Việc của bạn bây giờ là: đáp lại tiếng gọi của bé, ôm ấp, cho ăn, giữ an toàn. Thế là đủ. Những kỹ năng tự ngủ, ngủ độc lập… để sau, khi bé lớn hơn và sẵn sàng hơn.

Nếu bạn đọc đâu đó khuyên để bé 6 tuần khóc cho “tự quen”, hay “tự học cách tự trấn an”, bạn có thể yên tâm tắt trang đó đi.

Yên tâm: Bé không “quên” cách ngủ

Giữa đêm, khi bé 6 tuần thức đêm lần thứ 5, rất dễ hoảng rằng “chắc con mình mất nếp ngủ luôn rồi”.

Nhớ vài điều:

• Bé không thể “quên” ngủ. Ngủ là nhu cầu sinh học. Chỉ là giai đoạn này giấc ngủ bị xáo trộn vì phát triển.
• Giai đoạn này tạm thời, thường 1–2 tuần, dù ở trong cuộc thì thấy dài lê thê.
• Bạn không làm hỏng con chỉ vì bây giờ phải bế nhiều, cho bú nhiều, dỗ nhiều để qua giai đoạn này.
• Sau này bé lớn hơn, bạn hoàn toàn có thể chỉnh lại nếp sinh hoạt, hỗ trợ bé ngủ nề nếp hơn, khi bé phát triển đủ để tiếp nhận thay đổi.

Còn lúc này:

• Cố gắng tranh thủ ngủ bù bất cứ khi nào có thể. Chia ca với chồng/vợ, nhờ ông bà, người thân hỗ trợ, ngủ trưa thay vì cố gắng làm hết việc nhà.
• Giảm bớt kỳ vọng với những việc không cấp thiết. Quần áo có thể gấp sau, nhà có thể chưa cần quá gọn, bữa ăn không cần cầu kỳ. Miễn cả nhà được ăn, được ngủ phần nào và an toàn là ổn.
• Nhắc mình rằng bé 6 tuần ngủ ít, thất thường như hiện tại là điều rất thường gặp, có rối loạn hay không.

Khủng hoảng giấc ngủ 6 tuần là dấu hiệu cho thấy bé đang phát triển, chứ không phải bạn làm gì sai. Não bé hoạt động hết công suất, cơ thể bé thay đổi, thế giới của bé bỗng rộng ra rõ rệt.

Rồi bé sẽ dần trở lại với những đêm ngủ yên hơn. Và bạn cũng vậy.