Vợ chồng sau sinh: vì sao mệt mỏi dễ gây xung đột và cách giao tiếp, chia sẻ để giữ lửa

Đón một em bé về nhà có thể vừa giống cảm giác yêu say đắm, vừa như bước vào một cơn bão. Giữa núi quần áo chưa gấp, bình sữa pha dở và ly cà phê đã nguội, bạn nhìn bạn đời rồi tự hỏi: “Chúng mình bây giờ là ai?”. Nếu ý nghĩ ấy khiến bạn thấy có lỗi, hãy dừng lại một chút. Bạn không hề đơn độc. Quan hệ vợ chồng sau sinh thường thay đổi rất nhiều trước khi tìm được một nhịp điệu mới.

Thực tế về mối quan hệ sau sinh

Nhiều cặp đôi cảm thấy mức độ hài lòng trong hôn nhân giảm đi sau khi có con. Điều đó không đồng nghĩa hôn nhân sau sinh của bạn đã rạn nứt, càng không có nghĩa bạn đã chọn nhầm người. Đơn giản là cả hai đang phải thích nghi với thay đổi lớn về thể chất, cảm xúc, tài chính và sinh hoạt, trong khi giấc ngủ lại ít hơn rất nhiều so với nhu cầu.

Trước khi có con, hai bạn có thể có nhiều thời gian để trò chuyện, nghỉ ngơi, hẹn hò, lên kế hoạch hoặc làm điều gì đó ngẫu hứng. Sau sinh, một người thức lúc 3 giờ sáng cho bé bú, người kia phải cố gắng tỉnh táo để đi làm vào sáng hôm sau. Nhà cửa có thể bừa bộn hơn, ồn hơn, và ngày nào cũng có hàng loạt quyết định nhỏ cần xử lý.

Nhiều cha mẹ mới sinh kỳ vọng tình yêu dành cho con sẽ tự nhiên kéo hai người lại gần nhau. Điều đó có thể xảy ra. Nhưng cũng có những lúc áp lực khiến các điểm yếu vốn dễ bỏ qua trước đây lộ rõ hơn.

Điều này rất bình thường.

Những tháng đầu sau sinh thường nặng về chuyện “vận hành” cuộc sống: cho bé ăn, thay tã, ru ngủ, giặt đồ, đi khám. Không phải hai bạn hết yêu nhau. Có thể cả hai chỉ đang ở chế độ cầm cự. Hai chuyện đó hoàn toàn khác nhau.

Vì sao xung đột vợ chồng sau sinh lại phổ biến?

Các cuộc cãi vã sau khi có con hiếm khi chỉ xoay quanh bát đĩa hay chuyện ai quên mua tã. Đằng sau những việc nhỏ đó thường là cảm xúc lớn hơn: “Em đang phải làm một mình”, “Anh không thấy em đã cố gắng thế nào”, “Em nhớ chúng ta ngày trước”, “Tôi không có nổi một khoảng nghỉ”.

Gánh nặng vô hình sau sinh

Một nguyên nhân gây căng thẳng rất thường gặp là gánh nặng tinh thần, hay gánh nặng vô hình sau sinh. Đây là những việc không dễ nhìn thấy nhưng lại rất hao mòn năng lượng.

Có thể bao gồm:

• Nhớ cữ bú gần nhất của bé
• Theo dõi giấc ngủ, thuốc, tã và lịch tăng trưởng
• Tìm hiểu xe đẩy, núm ti bình sữa, nhà trẻ, kem chống nắng an toàn cho bé
• Nhận ra khăn ướt sắp hết trước khi dùng sạch
• Nghĩ thực đơn và chuẩn bị bữa ăn
• Trả lời tin nhắn thăm hỏi từ người thân
• Đặt lịch khám cho mẹ và bé tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế
• Lo lắng xem tiếng ho của con có bất thường không
• Luôn tính trước vài bước cho cả ngày

Một người có thể làm rất nhiều việc dễ thấy như nấu cơm, đổ rác hay tắm cho bé. Trong khi đó, người còn lại âm thầm điều hành toàn bộ lịch sinh hoạt của gia đình trong đầu. Cả hai đều có thể thấy mình quá tải. Nhưng người gánh phần việc vô hình thường cô đơn hơn vì ít ai nhận ra những gì họ đang phải nhớ và tính toán.

Vì vậy, phân chia công việc nhà sau sinh không chỉ là ai thay nhiều tã hơn. Sự công bằng còn nằm ở việc ai phải nhớ rằng đã đến lúc cần thay tã, mua tã hoặc giặt đồ cho con.

Khác nhau về cách nuôi dạy con

Sau khi có con, bạn có thể nhận ra hai người khác nhau về cách nuôi dạy con: chuyện bú mẹ hay bú bình, giờ giấc ngủ, cách dỗ con, tiếp khách, tạo nề nếp hoặc dùng thiết bị điện tử.

Một người thích lịch sinh hoạt cố định, người kia muốn linh hoạt theo tín hiệu của bé. Một người lo lắng mỗi khi con hắt hơi, người kia lại trấn an quá nhanh rằng “Không sao đâu”.

Khác biệt không tự động biến ai thành cha mẹ tồi. Nhưng khi thiếu ngủ và căng thẳng, một bất đồng nhỏ cũng dễ bị nghe thành lời chê trách.

Hãy nhớ rằng cả hai đều đang học. Không ai sinh ra đã biết cách làm cha mẹ của chính em bé nhà mình.

Thiếu ngủ khiến mọi chuyện trở nên nghiêm trọng hơn

Thiếu ngủ và đời sống vợ chồng không phải lúc nào cũng đi cùng nhau êm đẹp. Khi chỉ ngủ được vài tiếng chập chờn, một câu nói bình thường cũng có thể nghe như trách móc. Một việc bị quên có thể khiến bạn cảm thấy mình không được tôn trọng. Bạn có thể khóc vì điều mà một năm trước chẳng hề khiến mình bận tâm.

Điều đó không có nghĩa bạn quá nhạy cảm. Hệ thần kinh của bạn đang bị kéo căng.

Nếu cuộc cãi vã bắt đầu lúc 2 giờ sáng, sau một ngày dài và thêm một lần ru con thất bại, đó có lẽ không phải thời điểm để giải quyết toàn bộ vấn đề. Hãy nói ngắn gọn: “Cả hai đang quá mệt, mai mình nói tiếp nhé”.

Cảm giác như hai người ở ghép sau khi có con

Không ít cặp đôi nói rằng họ cảm thấy như hai người ở ghép sau khi có con. Hai bạn gặp nhau trong bếp, trao đổi về cữ bú, giấc ngủ, tiền điện nước, đồ giặt. Bạn phối hợp chia ca chăm con khá tốt, nhưng lại thấy xa cách trong vai trò vợ chồng.

Cảm giác đó có thể rất đau, nhất là khi bạn nhớ về một mối quan hệ từng nhẹ nhàng và nhiều tiếng cười.

Tuy vậy, giai đoạn này không nhất thiết kéo dài mãi. Kết nối thường quay lại từ những khoảnh khắc nhỏ lặp đi lặp lại, chứ không chỉ từ một buổi hẹn hò thật hoành tráng.

Sự ấm ức lớn dần trong im lặng

Sự ấm ức hiếm khi bùng lên ngay từ đầu. Nó thường xuất hiện dưới dạng những suy nghĩ như:

• “Thôi để mình làm cho nhanh.”
• “Lẽ ra anh ấy, cô ấy phải tự biết chứ.”
• “Mình chẳng muốn nói ra nữa.”
• “Sao cái gì mình cũng phải quản?”
• “Người kia còn được ra ngoài, còn mình thì không.”

Những suy nghĩ này dễ hiểu, nhất là khi mệt mỏi sau khi có con. Nhưng nếu bị giữ lại quá lâu, chúng sẽ dần trở thành khoảng cách. Bạn đời không thể đáp ứng một nhu cầu mà họ không biết, và bạn cũng không nên một mình ôm hết mọi bức bối.

Giao tiếp vợ chồng sau sinh thế nào để không biến mọi cuộc nói chuyện thành cãi vã?

Giao tiếp vợ chồng sau sinh tốt không có nghĩa là hai người không bao giờ tranh cãi. Điều quan trọng là học cách tranh luận ít gây tổn thương hơn, rồi biết quay về với nhau sau đó.

Giữ những cuộc hỏi han mỗi ngày thật ngắn và thực tế

Một cuộc trò chuyện mỗi ngày không cần nến, nhạc nhẹ hay một giờ không bị ai làm phiền. Với cha mẹ có con nhỏ, điều đó đôi khi là điều xa xỉ.

Hãy thử 5 phút thôi. Thật đấy, chỉ 5 phút.

Bạn có thể hỏi nhau:

• “Hôm nay mình thực sự ổn không?”
• “Điều gì làm mình mệt nhất?”
• “Ngày mai có việc gì anh, em có thể đỡ cho mình?”
• “Lúc này mình cần được an ủi, cần giúp hay chỉ cần có người nghe?”

Hai bạn có thể nói chuyện khi pha trà, lúc đẩy xe đưa bé đi dạo hoặc sau khi con ngủ. Mục tiêu không phải là một cuộc trò chuyện hoàn hảo, mà là để vẫn biết người kia đang cảm thấy thế nào.

Nói về cảm xúc của mình thay vì đổ lỗi

Khi quá tải, bạn rất dễ buột miệng: “Anh chẳng bao giờ giúp gì cả” hoặc “Em có quan tâm gì đâu”. Những câu này thường khiến đối phương phòng thủ, kể cả khi vấn đề bên dưới là có thật.

Thử nói rõ trải nghiệm của mình:

• “Em thấy quá tải khi em là người duy nhất nhớ lịch tiêm và lịch khám cho con.”
• “Buổi tối em thấy cô đơn khi hai vợ chồng chỉ nói chuyện về con.”
• “Anh thấy lo khi không biết đêm nay ai sẽ xử lý lúc bé thức.”
• “Cuối tuần này em cần một tiếng ở một mình.”

Đây không phải là né tránh sự thật để làm vừa lòng nhau. Đây là cách giúp đối phương có cơ hội lắng nghe mà không cảm thấy bị tấn công ngay lập tức.

Hãy nói lời cảm ơn thành tiếng

Khi cả hai đều chỉ đang cố qua ngày, lời cảm ơn có thể nghe hơi khách sáo. Nhưng cứ nói.

“Cảm ơn anh đã rửa bát.”

“Cảm ơn em đã dậy với con đêm qua.”

“Anh thấy em đã tranh thủ giặt hết đống đồ rồi.”

“Cảm ơn anh đã kiên nhẫn lúc tắm cho bé.”

Những lời ghi nhận nhỏ có thể thay đổi không khí trong nhà. Ai cũng dễ tiếp tục cố gắng hơn khi thấy mình được nhìn nhận. Và cả hai đều xứng đáng có điều đó.

Dành 15 phút mỗi tuần cho một cuộc họp gia đình

Một buổi nói chuyện ngắn mỗi tuần có thể giảm bớt rất nhiều lời càm ràm vụn vặt. Hãy giữ nó thiết thực, bình tĩnh và giới hạn thời gian. Đây không phải lúc khơi lại cuộc cãi nhau đau lòng từ tối thứ Ba.

Đặt hẹn giờ 15 phút và cùng bàn:

1. Tuần này có việc gì? Lịch khám, lịch làm, việc cần đi, khách đến thăm.
2. Ai chịu trách nhiệm việc nào? Càng cụ thể càng tốt.
3. Mỗi người đang cần hỗ trợ ở đâu?
4. Có điều gì tuần trước hai bạn đã làm tốt?

Hãy xem đây là việc cùng vận hành gia đình, không phải kiểm điểm hay so đo. Hai bạn vẫn là đồng đội, ngay cả trong những ngày không cảm nhận được điều đó.

Phân chia việc chăm con và việc nhà một cách công bằng

Khi phân chia công việc nhà sau sinh, công bằng không phải lúc nào cũng là làm y hệt nhau. Nếu mẹ đang cho con bú, thời gian cho bú tự nhiên có thể nhiều hơn. Nhưng người còn lại có thể phụ vỗ ợ hơi, thay tã, ru con ngủ, rửa dụng cụ hút sữa, chuẩn bị nước và đồ ăn cho mẹ, hoặc nhận ca sáng sau một đêm vất vả.

Mục tiêu không phải là một bảng phân công hoàn hảo đến từng phút. Điều cần hướng tới là cả hai đều cảm thấy thời gian, giấc nghỉ và sức khỏe của mình được coi trọng.

Liệt kê toàn bộ việc cần làm, kể cả việc không ai nhìn thấy

Hãy cùng ngồi xuống và viết ra hết. Đừng chỉ ghi những việc rõ ràng.

Danh sách có thể gồm:

• Cho bé ăn và vệ sinh dụng cụ ăn
• Thay tã
• Tắm cho bé
• Xử lý những lần bé thức đêm
• Giặt, phơi, gấp quần áo
• Nấu ăn và đi chợ
• Dọn dẹp nhà cửa
• Đặt lịch khám
• Theo dõi lịch tiêm chủng
• Tìm hiểu nơi gửi trẻ
• Mua quần áo cỡ tiếp theo cho con
• Sắp xếp các buổi thăm hỏi của gia đình
• Quản lý chi tiêu
• Chuẩn bị sinh nhật, dịp lễ, quà cáp
• Lo lắng, cân nhắc và ra quyết định

Khi nhìn thấy toàn bộ danh sách, hai người thường dễ hiểu nhau hơn. Sự bực bội mơ hồ trở thành việc cụ thể để cùng giải quyết.

Tận dụng điểm mạnh, nhưng đừng biến nó thành cái cớ

Có thể một người thích nấu ăn, người kia giỏi giấy tờ và quản lý chi tiêu. Điều đó hoàn toàn ổn. Nhưng đừng để câu “Anh không giỏi việc đó” hoặc “Em làm quen rồi mà” trở thành tấm vé miễn làm những việc khó chịu.

Nếu chỉ một người luôn giặt ga dính sữa trớ, dậy lúc 4 giờ sáng hoặc xử lý mọi thủ tục khám bệnh, sự ấm ức sẽ tích tụ. Hãy luân phiên những việc không ai thích. Phần khó cũng cần được chia sẻ.

Chia đều gánh nặng vô hình sau sinh nghĩa là mỗi người thực sự sở hữu một số đầu việc từ đầu đến cuối. Không phải “Em cứ bảo anh làm gì”, mà là “Việc này để anh lo”. Bao gồm cả việc tự nhận ra khi nào cần làm.

Cách giữ kết nối vợ chồng sau sinh bằng những điều nhỏ nhưng thật

Một buổi hẹn hò riêng rất đáng quý, nếu có người trông con, có sức khỏe, có thời gian và bé hợp tác. Nhưng giữ lửa sau sinh không thể chỉ trông chờ vào một buổi tối mỗi tháng.

Hãy tìm những khoảnh khắc ngắn trong ngày.

Thử vài thói quen nhỏ này

• Ôm nhau 10 giây trước khi một người ra ngoài hoặc trước khi đi ngủ.
• Nhìn vào mắt nhau trong lúc cho bé bú, dù chỉ vài giây, thay vì cả hai cùng chìm vào điện thoại.
• Nhắn một tin tử tế: “Hôm nay mình làm tốt lắm.”
• Ăn cùng nhau một bữa nhẹ sau khi con ngủ.
• Ngồi cạnh nhau trên ghế sofa, kể cả khi quá mệt để nói chuyện.
• Chia sẻ một điều trong ngày không liên quan đến con.
• Bật một bài hát cả hai cùng thích khi dọn dẹp nhà cửa.

Những điều này có vẻ rất nhỏ, nhưng không hề vô nghĩa. Chúng nhắc hai bạn rằng mình không chỉ là người cùng quản lý nhu cầu của một em bé.

Nếu bạn đang tự hỏi làm sao để gần gũi sau khi có con, hãy bắt đầu từ đó. Không cần áp lực. Không cần kế hoạch hoàn mỹ. Chỉ cần một chút ấm áp được lặp lại mỗi ngày.

Gần gũi sau sinh: Không có hạn chót nào cả

Nhiều mẹ mới sinh nghe đến mốc tái khám sau sinh khoảng 6 tuần và vô tình xem đó như hạn chót phải quan hệ. Không phải vậy. Việc bác sĩ xác nhận cơ thể đang hồi phục ổn chỉ có nghĩa là bạn có thể bắt đầu cân nhắc nếu bản thân sẵn sàng, chứ không phải bạn bắt buộc phải có ham muốn, phải quan hệ thâm nhập hay đáp ứng bất kỳ kỳ vọng nào.

Ham muốn có thể giảm sau sinh vì nhiều lý do hoàn toàn hợp lý:

• Thay đổi nội tiết tố
• Kiệt sức vì thiếu ngủ
• Cho con bú
• Đau hoặc khó chịu
• Thay đổi hình thể
• Lo lắng về mang thai lại hoặc biện pháp tránh thai
• Cảm giác “quá tải vì đụng chạm” sau cả ngày bế, ôm và cho con bú
• Sang chấn từ thai kỳ, cuộc sinh hoặc quá trình hồi phục khó khăn

Bạn đời cũng có thể bối rối, lo làm bạn đau, cảm thấy bị từ chối hoặc mất kết nối. Cảm xúc của cả hai đều cần được tôn trọng.

Hãy bắt đầu bằng những cử chỉ thân mật không kèm kỳ vọng. Nắm tay, ôm, hôn lâu hơn vài giây, xoa vai. Hãy để cái xoa vai chỉ là xoa vai. Khi mọi đụng chạm đều bị hiểu là phải dẫn đến tình dục, sự gần gũi dễ trở thành áp lực.

Hãy nói chuyện cởi mở, dù có thể hơi ngượng. Bạn có thể nói: “Em nhớ cảm giác gần anh, nhưng em cần chậm lại”, hoặc “Em muốn được ôm ấp mà không phải lo nó sẽ dẫn đến chuyện khác”. Sự thành thật tạo ra cảm giác an toàn.

Nếu quan hệ sau sinh gây đau, hãy trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa, nữ hộ sinh, bác sĩ điều trị hoặc chuyên viên vật lý trị liệu sàn chậu. Đau sau sinh có thể gặp, nhưng bạn không cần âm thầm chịu đựng.

Khi nào nên tìm sự hỗ trợ?

Cặp đôi nào cũng có giai đoạn khó khăn. Nhưng một số dấu hiệu cho thấy hai bạn có thể cần nhiều hơn một buổi trò chuyện hàng tuần hay một danh sách việc nhà rõ ràng hơn.

Hãy cân nhắc tư vấn tâm lý cặp đôi nếu có:

• Sự ấm ức kéo dài mà không thuyên giảm
• Khinh miệt, chế giễu, gọi tên xúc phạm hoặc chỉ trích liên tục
• Mất kết nối vợ chồng đến mức cảm thấy không thể hàn gắn
• Lặp đi lặp lại cùng một cuộc cãi vã nhưng không tìm được hướng giải quyết
• Mất lòng tin
• Một người cảm thấy sợ hãi, bị kiểm soát hoặc không an toàn
• Trầm cảm sau sinh, lo âu, cơn tức giận dữ dội hoặc sang chấn ảnh hưởng đến mối quan hệ

Tư vấn cặp đôi không phải dấu hiệu thất bại. Đó là cách bảo dưỡng mối quan hệ trước khi một vết nứt nhỏ trở thành tổn thương lớn. Chuyên gia có thể giúp hai bạn nói về những điều khó nói mà không lại rơi vào vòng lặp cãi vã cũ.

Nếu một trong hai người có tâm trạng buồn bã nghiêm trọng, suy nghĩ ám ảnh, cơn hoảng loạn hoặc ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm hỗ trợ chuyên môn sớm tại bệnh viện, cơ sở y tế, khoa tâm thần hoặc gọi 115 trong tình huống khẩn cấp.

Mối quan hệ của hai bạn giờ đây có thể khác trước. Điều đó là dễ hiểu. Cả hai đã thay đổi, và có một em bé nhỏ cần nhiều hơn những gì bạn từng tưởng tượng. Nhưng hôn nhân sau sinh vẫn có thể bền chặt hơn nhờ những cuộc trò chuyện thật lòng, cách chia việc công bằng hơn, sự thân mật không áp lực và lựa chọn hướng về nhau qua từng điều nhỏ.

Có ngày, giữ kết nối là một cuộc nói chuyện tử tế. Có ngày, đó chỉ là ly nước ấm được đặt cạnh bạn đời mà không cần họ phải nhờ.

Như thế cũng đáng quý rồi.