Baradong duct o mastitis: Paano malaman, unang lunas sa bahay, at kailan kailangang magpatingin
Those first weeks ng pagpapasuso puwedeng feeling mo ay parang may bago kang trabaho na walang uwian. Pagod na pagod ka, masakit ang katawan, iyakin, at iniisip kung alin ba ang normal at alin ang dapat ikabahala. Kaya kapag biglang sumakit, uminit o nagbuko ang isang bahagi ng suso, talagang nakakatakot.
Ang gabay na ito ay para sa iyo kung iniisip mo: «Baradong duct ba ito o mastitis, at ano na ang dapat kong gawin?»
Pag-uusapan natin ang baradong duct vs mastitis, paano sila makikilala, ano ang puwedeng ligtas gawin sa bahay, kailan kelangan magpatingin sa doktor, at kailan ito itinuturing na emergency. Layunin nito na matulungan kang magpatuloy sa pagpapasuso kung gusto mo, alagaan ang kalusugan mo, at kahit papaano ay bumaba ang level ng stress.
Ano ang baradong duct?
Ang baradong duct o baradong duct ng suso ay nangyayari kapag hindi maayos na nailalabas ang gatas mula sa isang bahagi ng suso. Naiipon ang gatas sa likod ng bara, namamaga ang paligid, at sumasakit.
Sobrang common ito sa unang mga linggo pagkatapos manganak, habang inaayos pa ng katawan mo ang supply ng gatas at medyo magulo pa ang schedule ng pagpapasuso.
Karaniwang sintomas ng baradong duct:
- May isang pabilog o pahabang bukol o makapal na parte sa suso
- Sakit o parang may hapdi o burning sa mismong parte na iyon kapag sumususo ang baby
- Puwedeng bahagyang mamula ang balat sa ibabaw ng bukol, pero hindi matingkad na pula
- Karaniwan ay wala kang lagnat o kung meron man ay bahagyang taas lang ng temperatura
- Ang sakit ay nandun lang sa isang lugar, hindi sa buong suso
Maraming nanay ang naglalarawan nito na parang: «Parang may pasa na may nakatagong marble sa loob.»
Kapag naagapan, ang baradong duct ay madalas nawawala sa loob ng 24 hanggang 48 oras kung tama ang pag-alaga.
Bakit nagkakaroon ng baradong duct?
Parang problema ito sa tubo o daluyan. Gumagawa ang suso ng gatas, pero hindi ito mahusay na nailalabas mula sa isang parte ng suso.
Ilan sa mga karaniwang dahilan:
-
Bihirang pagpapasuso o pag-pump
- Mahahabang pagitan ng pagpapasuso (halimbawa, kapag mas mahaba ang tulog ng baby sa gabi o may na-skip kang feed)
- Biglang nilalayo ang pagitan ng pagpapasuso dahil abala ka, nasa biyahe, o pinipilit i-schedule ang baby
-
Pressure sa suso
- Masikip na bra o sports bra, lalo na kung may underwire o makakapal na tahi sa bandang suso
- Strap ng bag na mabigat at naka-diín sa isang parte ng dibdib
- Pagkakahiga nang matagal na nakadagan ang katawan sa isang suso
-
Latch o posisyon ng pagpapasuso ng baby
- Hindi masyadong nade-drain o nalalabasan ng gatas ang isang bahagi ng suso
- Laging isang suso o iisang posisyon lang ang gamit, kaya may mga duct na hindi masyadong nagagamit
-
Biglang pagbabago sa pattern ng pagpapasuso
- Unang beses na natulog nang diretso ang baby sa gabi
- Pagsisimula ng mixed feeding o biglang pagbawas ng dalas ng pagpapasuso
Minsan pati stress, kakulangan sa tubig, at yung «nakakalimot kang umupo at talagang magpasuso nang maayos» ay nakakadagdag. Malaki ang trabaho ng katawan mo ngayon. Kailangan nito ng regular na pag-drain ng gatas at pahinga.
Paano alisin ang baradong duct
Ang magandang balita: sa karamihan ng kaso, puwede mong gamutin ang baradong duct sa bahay. Mas maaga kang kikilos, mas mababa ang tsansang mauwi ito sa mastitis.
1. Madalas na pagpapasuso (at unahin ang masakit na side)
Subukang magpasuso tuwing 2 hanggang 3 oras, pati sa gabi kung kakayanin kahit isang araw o dalawang araw lang.
- Laging unahin sa pagpapasuso ang apektadong suso. Mas malakas ang pagsipsip ng baby sa umpisa ng feed, na nakakatulong para matanggal ang bara.
- Hayaan siyang sumuso nang gusto niya sa side na iyon, saka mo i-offer ang kabilang suso.
Kung hindi naubos ni baby ang gatas sa masakit na suso, puwede kang mag-hand express o mag-pump nang kaunti pagkatapos para maibsan ang bigat. Pero iwasan ang sobrang pag-empty nang tuluy-tuloy sa loob ng maraming oras. Ang kailangan ay maayos na pag-drain, hindi sobra-sobrang stimulation ng supply.
2. Gamitin ang masahe para sa baradong duct
Medyo hindi komportable ang masahe, pero nakakatulong ito para umusad ang gatas sa mga duct.
- Bago magmasahe, hugasan muna ang kamay.
- Hanapin nang marahan ang bukol o makapal na bahagi.
- Gamit ang mga daliri o palad, imasahe mula sa likod ng bukol papunta sa utong. Para kang nagpe-press at sweep, laging papunta sa utong ang galaw.
- Puwede ka ring magdiín nang marahan sa bukol habang sumususo ang baby, sabay hagod pa-utong.
Dapat matatag pero hindi marahas ang masahe. Kapag nagkakapasa ka na, sobra na ang diin.
3. Maligamgam na compress bago magpasuso
Nakakatulong ang init para dumaloy ang gatas.
- Maglagay ng maligamgam (hindi sobrang init) na compress sa suso nang mga 5 hanggang 10 minuto bago magpasuso.
- Puwede kang gumamit ng malinis na bimpo na binasa sa maligamgam na tubig, warm gel pack na binalot sa tela, o tumapat sa maligamgam na shower habang minamasahe ang bukol.
Pagkatapos, habang mainit-init pa ang parte, idede mo agad si baby at magpasuso.
Iwasan ang sobrang init na pakete o diretso na mainit na water bottle sa balat. Hindi mo gugustuhing may dagdag na paso sa ibabaw ng sakit sa suso.
4. Subukan ang iba’t ibang posisyon para sa baradong duct
Nakakatulong ang pagpapalit-palit ng posisyon para ma-drain ang iba’t ibang parte ng suso.
Ilang ideya:
- «I-tapat ang ilong/chin sa bukol» na trick: Iposisyon ang ilong o baba ni baby papunta sa baradong parte. Ang bahagi ng bibig niya sa banda roon ang madalas na pinakamalakas mag-drain.
- Rugby o football hold: Si baby ay nakatuck sa gilid mo, parang under the arm. Maganda ito para sa mga bara sa outer side ng suso.
- Side-lying position: Magkabilang nakahiga kayo sa kama. Mainam kung kelangan mo ring makapagpahinga.
- Laid-back feeding: Bahagya kang nakahiga pabalik, si baby nakadapa sa dibdib mo. Nakakatulong ang gravity sa pag-drain.
Hindi kailangang komplikado. Pumili ka lang ng isa o dalawang bagong posisyon at i-rotate sa maghapon.
5. Magpahinga, uminom, at maging mabait sa sarili
Alam kong parang biro ang salitang «pahinga» kapag may newborn ka. Pero mas mabilis maghilom ang katawan kapag hindi ka sobra sa puyat at pagod.
- Humiga kasama si baby sa ilang feeding, lalo na sa tanghali o hapon.
- Uminom ng tubig nang regular, maglagay ng tumbler sa usual mong upuan sa pagpapasuso.
- Kumain kahit simpleng pero matinong pagkain. Kahit tinapay na may palaman, ok na.
Maraming baradong duct ang gumagaling sa kombinasyon ng madalas na pagpapasuso, masahe, maligamgam na compress, iba’t ibang posisyon, at sapat na pahinga.
Kung hindi siya gumagaan o lalo pang lumalala, puwedeng pumasok ang impeksiyon. Doon na pumapasok ang usapan tungkol sa mastitis.
Mula baradong duct papuntang mastitis: ano ang nagbabago?
Ang mastitis ay pamamaga ng suso. Madalas itong nagsisimula bilang baradong duct na naiimpeksyon ng bacteria na normal lang namang nasa balat o bibig ni baby.
Ang pinakamalaking kaibahan sa baradong duct vs mastitis ay kung paano ka pakiramdam sa buong katawan, hindi lang sa mismong suso.
Sintomas ng mastitis na dapat bantayan
Karaniwang sintomas ng mastitis sa nagpapasuso:
- May mainit, mapula, at masakit na parte ng suso
- Madalas pabilog o pahabang patch ng pamumula, parang wedge na kumakalat mula sa dating bara
- Pakiramdam ng balat ay tight, makintab, at sobrang lambutin sa sakit kapag nahawakan
- Lagnat na higit sa 38.5 °C
- Para kang may trangkaso: nilalamig, masakit kasu-kasuan, masakit ulo, lutang at sobrang latang-lata
- Minsan bigla kang nanlalata na parang «nahagip ng trak»
Maaari ka pa ring may bukol dahil andun pa rin ang original na bara, pero mas ramdam ang matinding pamamaga sa paligid.
Kung may masakit at mapulang bahagi ka na ng suso at sabay na nilalamig o nasusuka ang pakiramdam mo na may lagnat, ituring muna itong mastitis hangga’t hindi napapasinungalingan at kumilos agad.
Gamot at lunas sa mastitis: ano ba ang talagang nakakatulong
Kadalasan, epektibong nagagamot ang mastitis lalo na kung maaga kang kikilos. Ang layunin ay:
- Maalis ang naiipong gatas (milk stasis)
- Magamot ang impeksiyon kung meron
- Bawasan ang sakit at matulungan kang magpatuloy magpasuso, kung gusto mo pa rin
1. Ipagpatuloy ang pagpapasuso o pag-express sa magkabilang suso
Kapag bigla mong itinigil ang pagpapasuso, puwedeng lalong lumala ang mastitis. Mas lalo kasing naiipon ang gatas, tumataas ang pressure, at sumasakit lalo.
Ligtas na ipagpatuloy ang pagpapasuso sa apektadong suso. Hindi nakakasama sa baby ang gatas kahit may mastitis ka, pati na kung umiinom ka ng antibiotic na pinili ng doktor na ligtas para sa nagpapasuso.
- Magpasuso nang madalas, at kung kaya mo, simulan sa masakit na side.
- Kung sobrang sakit na hindi mo kaya ipasuso, puwede kang mag-hand express o mag-pump nang marahan para tuloy-tuloy pa rin ang pagdaloy ng gatas.
- Hindi kailangan na i-pump nang todo na parang gustong «ubusin» bawat oras. Ang mahalaga ay regular at komportableng pag-drain.
2. Magpatingin sa doktor sa loob ng 24 oras kung may lagnat
Kung may sintomas ka ng mastitis, lalo na kung lagnat na higit sa 38.5 °C, magpatingin sa doktor, OB o sa pinakamalapit na klinika/hospital sa loob ng 24 oras. Huwag nang hintayin pa ng ilang araw na baka «gumaling mag-isa».
Pagdating sa doktor:
- Sabihin na ikaw ay nagpapasuso at may mga sintomas ng mastitis.
- Ikwento kung gaano na katagal sumasakit, namumula, at kung kalian nagsimulang mag-lagnat.
- Ipakita ang namumula o namamagang parte, kahit nakakailang.
Maaaring magreseta ang doktor ng antibiotic na ligtas sa nagpapasuso, karaniwan ay 7 hanggang 10 araw na gamutan. Inumin ito nang tama at ubusin ang buong course, kahit pakiramdam mo ay gumagaling ka na makalipas lang ng ilang araw.
Kung nasa Pilipinas ka, maaari kang humingi ng payo sa iyong OB-GYN, pedia, barangay health center, o sa lactation clinic ng ospital kung saan ka nanganak. May mga grupong tulad ng Breastfeeding Pinays sa social media at iba pang local breastfeeding support groups na puwede ring lapitan para sa dagdag na suporta.
3. Pahinga at maraming fluids
Ang mastitis ay parang sigaw ng katawan mo na: «Tama na muna. Magpahinga ka.»
- Kung kaya, manatili sa kama o sa isang komportableng pwesto kasama si baby nang isa o dalawang araw, pagpapasuso at pahinga lang ang focus.
- Uminom ng maraming tubig o juice, at kumain ng magagaan pero masustansiyang pagkain.
- Humingi ng tulong sa gawaing bahay, pagluluto, at pag-aalaga sa mas matatandang anak kung meron. Hindi ito ang panahon para magpakatapang na ikaw ang gagawa ng lahat.
4. Pang-alis ng sakit
Pwede kang uminom ng gamot sa sakit.
- Ibuprofen ay madalas inirerekomenda para sa mastitis dahil tumutulong ito sa sakit at pamamaga.
- Paracetamol puwede rin, at kadalasan ligtas pagsabayin sa tamang pagitan at dose.
I-check sa iyong doktor, pedia, o parmasyutiko ang tamang dose at kung may bawal sa iyo, lalo na kung may iba kang iniinom na gamot o may iba pang sakit. Sa pangkalahatan, parehong itinuturing na ligtas ang mga gamot na ito para sa karamihan ng nagpapasusong nanay.
Marami ring nanay ang nakakaramdam ng ginhawa kapag:
- Maligamgam na compress bago magpasuso para mas dumaloy ang gatas at bumaba ang sakit
- Malamig na compress pagkatapos magpasuso para mabawasan ang pamamaga at ma-soothe ang lugar
Balutin ang kahit anong ice pack o gel pack sa malinis na tela bago idikit sa balat para iwas paso o frostbite.
Paano maiwasan ang baradong duct at mastitis
Hindi lahat ay kayang iwasan, lalo na sa unang mga linggo na medyo magulo pa ang routine ng pagpapasuso. Pero puwede mong bawasan ang posibilidad na maulit.
Ilang mahalagang tips:
1. Madalas na pagpapasuso at pag-responde sa cues ni baby
Iwasang patagalin nang masyado ang pagitan ng feeds, lalo na sa unang 1 hanggang 2 buwan.
- Ialok ang suso kapag nagpapakita na si baby ng early hunger cues: paggalaw, paghanap, pagdila o pagsipsip ng kamay.
- Kung sobra nang puno o masakit ang suso, magpasuso o mag-express nang kaunti kahit hindi pa umiiyak si baby sa gutom.
2. Iwasan ang masikip na bra at pressure sa suso
Baka kelangan munang magpahinga sa drawer ang mga lumang underwire bra.
- Pumili ng malambot at tamang sukat na nursing bra na walang masisikip na tahi mismo sa ibabaw ng suso.
- Iwasan ang sobrang sikip na sports bra o shapewear na naiipit ang breast tissue.
- Mag-ingat sa baby carrier o strap ng bag na dumidiín sa isang bahagi ng dibdib.
Kung lagi kang nagigising na masakit ang parte kung saan ka nakadapa, subukan magpalit ng posisyon sa pagtulog o maglagay ng unan para masuportahan ang suso at braso.
3. Magpalit-palit ng posisyon sa pagpapasuso
Ang rotation ng posisyon ay nakakatulong para lahat ng parte ng suso ay nade-drain nang regular.
Hindi mo kailangang gumawa ng kumplikadong schedule. Iwasan lang na palaging iisang posisyon ang gamit lalo na kung napapansin mong may parte ng suso na madalas nagkakabukol.
4. Dahan-dahang pag-wean, hindi biglaan
Kapag bigla kang tumigil sa pagpapasuso o sabay-sabay na nagbawas ng ilang feeds, puwedeng magdulot ito ng sobra-sobrang paninigas ng suso at baradong duct.
Kung magpapasya kang mag-wean:
- Magbawas ng isang feed kada ilang araw.
- Hayaan munang masanay ang suso bago bawasan ulit.
- Kapag sobrang puno ang pakiramdam, mag-hand express nang sapat lang para maibsan ang bigat. Iwasang ubusing mabuti kung talagang gusto mo nang bawasan ang supply.
Kung biglang napilitang mag-wean, halimbawa dahil nagkasakit o na-confine, subukang dahan-dahang bawasan ang pag-express kung posible, kaysa biglang tigil.
Kailan dapat magpatingin sa doktor para sa mastitis o baradong ducts
May mga pagkakataong puwede mong bantayan at gamutin sa bahay, at may mga pagkakataong kailangan na talaga ng professional na tulong.
Magpatingin sa doktor o urgent care sa loob ng 24 oras kung:
- May sintomas ka ng mastitis:
- Lagnat higit sa 38.5 °C
- Pananakit ng katawan na parang may trangkaso, panginginig
- Mainit, mapula, at masakit na bahagi ng suso
- Ang mga sintomas ng baradong duct hindi gumagaan sa loob ng 24 hanggang 48 oras, kahit na madalas kang magpasuso, nagma-masahe, at gumagamit ng maligamgam na compress
- Pakiramdam mo ay sobrang hina mo, nahihilo, o parang mahihimatay
- Buntis kang muli at nagkaroon ng pamumula sa suso o lagnat
Kung hindi ka sigurado, makipag-ugnayan sa iyong OB, pedia, family doctor, o pinakamalapit na health center/hospital para magtanong kung kailangan mo nang ma-check up agad.
Kailan ito emergency: abscess at malalang impeksiyon
Sa karamihan, bumubuti ang mastitis sa loob ng 24 hanggang 48 oras mula simula ng antibiotics at sapat na pahinga. Pero minsan, tumitindi ang impeksiyon at nagiging abscess, isang bulsa ng nana sa loob ng suso.
Bantayan ang mga sumusunod:
- Lalong lumalala ang suso kahit 48 oras ka nang umiinom ng antibiotics at inaayos ang pag-drain ng gatas
- May malambot at parang water balloon na bukol - kapag hinawakan ay parang may likido sa loob na nag-aalog
- Matinding sakit sa isang specific na lugar, at sobrang pula o makintab ang balat doon
- Sobrang sama ng pakiramdam mo, tuluy-tuloy ang mataas na lagnat
Sa puntong ito, hindi na sapat ang pag-monitor sa bahay.
Kailangan mo ng agarang pagpapatingin sa emergency room (ER) o emergency clinic. Madalas kailangan ng breast abscess na tusukin o i-drain ng espesyalista, kadalasan gamit ang ultrasound guidance, kasabay ng tamang antibiotic.
Huwag mahiya o matakot na baka «istorbo» ka lang. Ang breast abscess ay seryosong kondisyon at kailangan ng mabilis na gamutan. Mas maaga kang magpatingin, mas madali itong gamutin at mas mataas ang tsansang makapagpatuloy ka pa rin sa pagpapasuso kung gugustuhin mo.
Huling mensahe: hindi ka pumapalya
Ang baradong duct at mastitis ay problema sa pagpapasuso, hindi patunay na hindi ka marunong o «mahina» ang katawan mo.
Maraming nanay sa Pilipinas at sa buong mundo ang nagkakaroon ng kahit isang episode ng baradong duct o mastitis, lalo na sa unang 6 hanggang 8 linggo ng pagpapasuso. Sa tulong ng maagang aksyon, tamang impormasyon, at suporta, karamihan ay tuluyang gumagaling at nakakapagpatuloy sa pagpapasuso nang ayon sa gusto nila.
Kung masakit ang suso mo ngayon at nag-aalala ka:
- Simulan ang madalas na pagpapasuso sa apektadong side kung kaya mo.
- Gamitin ang masahe para sa baradong duct, maligamgam na compress bago magpasuso, at iba’t ibang posisyon para sa baradong duct.
- Bantayan ang sintomas ng mastitis tulad ng lagnat at pananakit ng buong katawan.
- Kapag lumitaw ang mga ito, magpatingin sa doktor sa loob ng 24 oras at itanong ang tungkol sa gamot sa mastitis habang nagpapasuso tulad ng breastfeeding-safe antibiotics.
- Humingi ng tulong sa iyong OB, midwife, barangay health worker, pedia, lactation counselor, lokal na breastfeeding group, o online support community.
Hindi mo kailangang mag-isa sa paghahanap ng sagot sa alas-tres ng umaga habang nag-go-google ng «paano gamutin ang baradong duct». Magtanong, magpatulong, magpatingin. Kasing halaga ng kalusugan mo ang kalusugan ng baby mo.
Kami bilang mga developer ng Erby app ay hindi mananagot sa anumang desisyon na gagawin mo batay sa impormasyong ito, na ibinibigay lamang para sa pangkalahatang layunin ng impormasyon at hindi kapalit ng personal na medikal na payo.
