De 3 maanden lactatiecrisis: waarom je borsten zacht aanvoelen en wat je kunt doen

Ongeveer 2,5 tot 3 maanden na de bevalling merken veel moeders die borstvoeding geven plotseling iets opvallends. Hun borsten voelen de hele dag zacht aan in plaats van vol en zwaar. De baby kan onrustig worden, de borst steeds loslaten of om zich heen kijken. Voedingen die eerder 20 tot 30 minuten duurden, zijn ineens na 5 tot 7 minuten voorbij.

Het is logisch dat je dan denkt: „Mijn melkproductie loopt terug.” Zoek je online, dan kom je al snel termen tegen als een „3 maanden lactatiecrisis”, „minder melk bij borstvoeding” of een „productiedip borstvoeding”. Gelukkig is er meestal geen sprake van een echte daling van de melkproductie. Je borstvoeding is efficiënter geworden.

De 3 maanden lactatiecrisis: wat gebeurt er met je melk?

Wat is de 3 maanden lactatiecrisis?

Met de term 3 maanden lactatiecrisis wordt een normale overgang bedoeld die vaak rond de derde maand van de borstvoeding plaatsvindt. Het moment verschilt per moeder en baby. Sommigen merken het al rond 10 weken, anderen pas na 14 of 16 weken. De verandering kan samenvallen met een groeispurt, ook wel de 3 maanden groeispurt genoemd. Daardoor lijkt het drinkgedrag soms extra onrustig.

Veelvoorkomende veranderingen zijn:

• Je borsten voelen tussen voedingen niet meer gespannen of vol aan.
• Je lekt minder melk of helemaal niet meer.
• Je baby wil drinken, maar wordt vervolgens onrustig aan de borst.
• Voedingen worden een stuk korter.
• Je baby drinkt soms maar 5 tot 10 minuten en lijkt daarna tevreden.
• ’s Avonds begint je baby opeens weer vaker achter elkaar te drinken, het zogenaamde clusteren.
• Een baby die eerst rustig dronk, laat de borst steeds los, kijkt rond of raakt snel afgeleid.

Deze veranderingen kunnen behoorlijk schrikken zijn, zeker als je nog weet hoe vol en hard je borsten in de eerste weken konden aanvoelen. Toch betekent een zachte borst op zichzelf niet dat je te weinig melk hebt.

Waarom je borsten zachter aanvoelen

In de eerste periode na de bevalling wordt de melkproductie vooral door hormonen aangestuurd. Je lichaam moet nog ontdekken hoeveel melk je baby nodig heeft. Daarom maakt het in het begin vaak meer melk dan noodzakelijk. Tussen voedingen in hoopt die melk zich op, waardoor je borsten vol, stevig of zelfs pijnlijk gespannen voelen.

Je kunt die eerste fase zien als een periode waarin je lichaam nog aan het afstemmen is. Het maakt extra melk terwijl het hormonale systeem zich instelt op de borstvoeding.

Na ongeveer drie maanden verschuift de melkproductie meestal naar een systeem van vraag en aanbod. Dit wordt ook wel lokale of autocriene regulatie genoemd. De borst reageert dan vooral op hoeveel melk er wordt verwijderd. Er wordt melk aangemaakt tijdens en na het drinken, in plaats van dat er steeds een grote voorraad tussen de voedingen wordt opgeslagen.

Je borsten kunnen daardoor bijna leeg aanvoelen, terwijl ze gewoon melk blijven maken. Het verwijderen van melk geeft opnieuw een signaal om melk aan te maken. Een zachte borst kan dus juist betekenen dat de melkproductie goed is afgestemd.

Vraag je je af: wat gebeurt er met mijn melk 3 maanden na de bevalling? Vaak is het antwoord eenvoudig: je lichaam hoeft niet langer grote hoeveelheden vooruit te produceren en op te slaan. Het heeft het drinkpatroon van je baby leren kennen.

Je baby is sneller gaan drinken

Een baby van een maand doet vaak 20 tot 30 minuten over een voeding. De coördinatie, kracht en conditie zijn dan nog volop in ontwikkeling. Een baby van drie maanden drinkt anders. De mond, tong en zuigbewegingen zijn beter op elkaar afgestemd. Daardoor kan je baby meestal krachtiger zuigen en sneller melk overbrengen.

Een baby van drie maanden kan in 5 tot 10 minuten dezelfde hoeveelheid drinken waarvoor een maand oude baby nog 20 tot 30 minuten nodig had. De klok laat alleen zien hoe lang je baby aan de borst lag, niet hoeveel melk er is gedronken.

Daarom zijn korte voedingen bij borstvoeding niet automatisch een probleem. Let vooral op het totaalplaatje. Als je baby alert is, voldoende natte luiers heeft, na veel voedingen tevreden lijkt en goed blijft groeien, kan een korte voeding prima voldoende zijn.

Sommige baby’s drinken in de eerste paar minuten een flinke hoeveelheid en stoppen zodra ze genoeg hebben. Andere baby’s nemen een pauze en willen later opnieuw aan dezelfde borst drinken. Borstvoeding verloopt nu eenmaal niet altijd volgens een vast schema.

Waarom je baby plotseling onrustig is aan de borst

Rond drie maanden wordt de wereld een stuk interessanter. Een lichtvlek op de muur, het geluid van een broer of zus, een hond die voorbijloopt of een telefoon die trilt, kan de aandacht van je baby afleiden. Je baby drinkt misschien een minuut, draait het hoofd weg, glimlacht en probeert daarna opnieuw.

Dit gedrag wordt soms aangezien voor een drinkstaking. Bij een echte drinkstaking weigert een baby plotseling meerdere voedingen achter elkaar. Dat kan te maken hebben met ziekte, pijn, een verstopte neus, doorkomende tandjes of een ingrijpende verandering. Een baby die in een rustige omgeving wel goed drinkt, is meestal niet echt gestopt met borstvoeding, maar gewoon snel afgeleid.

Je kunt het volgende proberen:

• Geef de voeding in een rustige, wat donkere kamer.
• Bied de borst aan voordat je baby oververmoeid of extreem hongerig is.
• Probeer het na een dutje, wanneer je baby ontspannen is.
• Beperk achtergrondgeluiden en andere prikkels.
• Houd je baby huid-op-huid vast tijdens het voeden.

Een beetje geduld helpt. Accepteer ook dat sommige voedingen rommelig verlopen. Baby’s van deze leeftijd zijn nieuwsgierig. Ze proberen niet bewust je melkproductie te verminderen.

Clusteren in de avond is normaal

Veel baby’s willen in de late middag en avond meerdere keren kort na elkaar drinken. Ze drinken even, pauzeren, worden onrustig en vragen twintig minuten later opnieuw om de borst. Dit noemen we clusteren. Het kan vermoeiend zijn, zeker wanneer je zelf al een lange dag achter de rug hebt.

Clusteren betekent niet automatisch dat je borsten leeg zijn of dat je baby te weinig binnenkrijgt. Het is een normale manier voor baby’s om hun inname te regelen, troost te zoeken en zich voor te bereiden op een langere slaapperiode. Door de extra melkverwijdering krijgt je lichaam bovendien het signaal om de productie voor de volgende dag op peil te houden.

Tijdens een groeispurt kan dit patroon een paar dagen sterker worden. Je baby lijkt dan misschien voortdurend honger te hebben, maar meestal neemt het vanzelf weer af. Zet een glas water en iets te eten klaar, maak het jezelf comfortabel en vraag je partner of iemand uit je omgeving om het huishouden of de zorg voor oudere kinderen over te nemen.

Waarom moeders in deze fase vaak schrikken

De bezorgdheid is heel begrijpelijk. In de eerste weken werd je misschien wakker met keiharde, gespannen borsten en waren je zoogcompressen doorweekt. Je voelde letterlijk dat er melk zat. Nu zijn je borsten zacht, drinkt je baby snel en zegt iemand uit je omgeving misschien: „Je melk is opgedroogd.”

Ook online verhalen kunnen de onzekerheid vergroten. De ene moeder beschrijft volle borsten als bewijs van een goede melkproductie, een andere vergelijkt hoeveelheden die ze kolft. Zo kunnen normale veranderingen ineens klinken als alarmsignalen. De hoeveelheid melk die je met kolven opvangt, zegt bovendien weinig over je totale productie. Een baby die efficiënt drinkt, kan veel meer melk uit de borst halen dan een kolf.

Het is ook niet eerlijk om de eerste weken te vergelijken met deze fase. Stuwing is geen doel van borstvoeding. Een comfortabele borst en een baby die effectief melk drinkt, zijn veel belangrijker.

Hoe „voor de zekerheid” kunstvoeding een probleem kan veroorzaken

Wanneer moeders bang zijn voor minder melk bij borstvoeding of een productiedip, geven ze soms na de voeding een fles kunstvoeding, „voor de zekerheid”. Soms is bijvoeding medisch noodzakelijk en heel passend. Het probleem is niet de kunstvoeding zelf. Het gaat erom dat een borstvoeding wordt vervangen zonder dat er melk wordt afgekolfd.

De melkproductie hangt gedeeltelijk af van hoe vaak melk uit de borst wordt verwijderd. Krijgt je baby regelmatig een fles in plaats van de borst, dan krijgen je borsten minder stimulatie. Na verloop van tijd kan de productie dalen. Je ziet die daling vervolgens als bewijs dat je eerdere angst terecht was, geeft nog meer kunstvoeding en vervangt daardoor nog meer voedingen. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan.

Als een verloskundige, jeugdarts, kinderarts, consultatiebureau of lactatiekundige bijvoeding adviseert, vraag dan hoe je de melkproductie kunt ondersteunen. Kolven op het moment dat een voeding wordt overgeslagen kan onderdeel van het plan zijn. Neem geen grote beslissingen alleen omdat je borsten zacht aanvoelen of omdat je baby kort drinkt.

Zo ondersteun je je melkproductie

De betrouwbaarste manier om de melkproductie te ondersteunen, is regelmatig en effectief melk te laten verwijderen. Bij de meeste jonge baby’s betekent dit dat je op verzoek blijft voeden in plaats van een strikt schema te volgen.

Handige gewoontes zijn:

1. Bied de borst aan zodra je baby hongersignalen laat zien. Veel baby’s drinken 8 tot 12 keer per 24 uur, maar ieder kind heeft een eigen patroon.
2. Sla niet voortdurend voedingen over. Ben je niet bij je baby of wordt een voeding vervangen, dan kan kolven helpen om de stimulatie op peil te houden.
3. Bied beide borsten aan. Laat je baby eerst drinken zolang hij of zij wil aan de eerste borst en bied daarna de andere aan. Sommige baby’s drinken aan beide kanten, andere hebben genoeg aan één borst.
4. Controleer de aanleg. Een diepe hap helpt je baby comfortabel en effectief drinken. De mond hoort een flink deel van de tepelhof te omvatten, niet alleen de tepel.
5. Gebruik borstcompressie als de melkstroom vertraagt. Zachte druk op de borst kan een slaperige of afgeleide baby helpen om verder te drinken.
6. Geef ruimte aan clusteren. Avondvoedingen betekenen niet dat je tekortschiet. Ze horen bij normaal babygedrag.
7. Eet regelmatig en drink wanneer je dorst hebt. Veel moeders komen uit op ongeveer 2,5 tot 3 liter vocht per dag, inclusief water, melk en andere dranken. Je hoeft jezelf niet te dwingen om buitensporig veel te drinken.
8. Rust wanneer dat lukt. Rust maakt niet op magische wijze meer melk, maar slaaptekort maakt voeden en voor jezelf zorgen wel zwaarder.

Kruidenmiddelen, speciale theesoorten en producten die als melkproductiebevorderend worden verkocht, zijn niet automatisch veilig of effectief. Bespreek het eerst met een deskundige zorgverlener als je zo’n middel wilt gebruiken.

Hoe weet je of je baby genoeg melk krijgt?

Hoe vol je borsten aanvoelen en hoe lang je baby drinkt, zijn op zichzelf geen betrouwbare maatstaven. Kijk naar je baby als geheel.

De volgende signalen wijzen er meestal op dat de voeding goed verloopt:

• Na de eerste weken minstens 6 natte luiers per 24 uur.
• Regelmatig ontlasting, al kan de frequentie per leeftijd sterk verschillen.
• Een baby die wakker en alert is tijdens de wakkere momenten.
• Een goede spierspanning en een gezonde huidskleur.
• Tijdens een deel van de voedingen hoor je je baby slikken.
• Je baby ontspant na het drinken of lijkt tevreden.
• Een gestage groei bij de controles.

Rond deze leeftijd zegt een tegenvallende gewichtstoename meer dan een inschatting op basis van je borsten. Als algemene richtlijn kan een groei van minder dan ongeveer 150 gram per week reden zijn om advies te vragen. Wel moet de groei altijd worden bekeken in relatie tot het startgewicht en het eigen groeipatroon. De jeugdarts of consultatiebureau-arts kan de metingen beoordelen aan de hand van de juiste groeicurve.

Wanneer je snel hulp moet zoeken

Neem contact op met de huisarts, jeugdarts of een andere zorgverlener als je baby:

• Minder dan 6 natte luiers per 24 uur heeft.
• Niet goed groeit of tijdens een controle is afgevallen.
• Opvallend suf is of moeilijk wakker te krijgen is voor voedingen.
• Een droge mond, zeer donkere urine of andere tekenen van uitdroging heeft.
• Een ingezonken fontanel heeft, het zachte plekje op het hoofd.
• Aanhoudend weigert te drinken, herhaaldelijk braakt, koorts heeft of moeite heeft met ademhalen.

Deze klachten moeten goed worden beoordeeld. Je kunt ze niet afdoen als een normale voedingsdip 3 maanden of een 3 maanden lactatiecrisis.

Maak een afspraak met een lactatiekundige, verloskundige, jeugdarts of andere deskundige op het gebied van borstvoeding als je je zorgen maakt over een lage melkproductie. Een lactatiekundige kan meekijken tijdens een voeding, de aanleg en melkoverdracht beoordelen, de groeigegevens van je baby bekijken en samen met jou bepalen of bijvoeding of kolven nodig is.

De geruststellende boodschap

Zachte borsten zijn niet hetzelfde als lege borsten. Een korte voeding is niet automatisch een ineffectieve voeding. Een baby die rond drie maanden snel is afgeleid, wijst niet per se borstvoeding af. En clusteren in de avond betekent niet dat je lichaam de vraag niet aankan.

Rond deze leeftijd verandert je lichaam van een vroege, hormonale overproductie naar een nauwkeuriger systeem van vraag en aanbod. Je baby is sterker, drinkt sneller en heeft veel meer belangstelling voor de wereld om zich heen. De verandering kan plotseling lijken, maar is meestal juist een teken van ontwikkeling.

Blijf de borst aanbieden, let vooral op de signalen en groei van je baby en niet op de grootte of stevigheid van je borsten. Vraag professionele hulp als de objectieve tekenen daar aanleiding toe geven. In de meeste gezinnen verdwijnt deze zogenaamde crisis zodra ouder en baby gewend raken aan het nieuwe, efficiëntere ritme van de borstvoeding.