วิธีให้นมลูกเมื่อลูกโตอยู่ใกล้: จัดมุม, ตะกร้ากิจกรรม, กติกา และคำแนะนำความปลอดภัย

ช่วงสัปดาห์แรก ๆ ที่ต้องให้นมลูกอ่อนอาจวุ่นวายไม่น้อย โดยเฉพาะเมื่อลูกคนโตยังเล็กและต้องการให้ช่วยแทบทุกเรื่อง คุณอาจกำลังช่วยให้ลูกน้อยเข้าเต้าไปพร้อมกับตอบคำถามเรื่องถุงเท้า เปิดขนมให้ลูกโต และห้ามไม่ให้เขาปีนขึ้นโซฟาไปด้วย เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้เป็นปกติ การให้นมเมื่อลูกโตอยู่ใกล้ไม่จำเป็นต้องสงบเรียบร้อยทุกครั้ง

การเตรียมตัวเล็ก ๆ น้อย ๆ ช่วยให้ช่วงเวลาเหล่านี้ปลอดภัยและไม่ชุลมุนเกินไป เป้าหมายไม่ใช่การทำให้ลูกโตนั่งเงียบสนิท แต่คือการเตรียมกิจกรรมที่เขาคุ้นเคย วางขอบเขตเรื่องความปลอดภัยให้ชัด และมีคนช่วยดูแล เพื่อให้คุณให้นมลูกได้โดยไม่ต้องฝืนจนหมดแรง

จัดมุมให้นมที่ใช้งานได้จริง

การจัดมุมให้นมไม่จำเป็นต้องยุ่งยาก อาจมีเพียงเก้าอี้ที่นั่งสบาย โต๊ะเล็กข้างตัว และตะกร้าใส่ของที่หยิบได้สะดวก เลือกวางในจุดที่คุณมักให้นมลูกจริง ๆ ไม่ใช่ทำมุมสวยงามที่อยู่ไกลหรือใช้งานไม่สะดวก

ก่อนพาลูกเข้าเต้าหรือเริ่มป้อนนมจากขวด ลองเตรียมของที่มักต้องใช้กะทันหันระหว่างการให้นมไว้ใกล้มือ ได้แก่

• น้ำเปล่าขวดใหญ่หรือแก้วน้ำที่มีฝาปิด
• ของว่างกินง่ายสำหรับคุณ เช่น กล้วย ข้าวโอ๊ตแท่ง ชีส ถั่ว หรือแครกเกอร์
• ผ้ารองบ่าและผ้าเช็ดน้ำนม
• โทรศัพท์มือถือและสายชาร์จ
• ผ้าอ้อมและทิชชูเปียก
• ผ้ามัสลินหรือผ้าห่มผืนเล็ก
• หูฟัง หากต้องการฟังเพลงหรือนิทานระหว่างที่ลูกโตเล่น

ระหว่างให้นมแม่ คุณไม่จำเป็นต้องกินอาหารมื้อใหญ่ทุกครั้ง แต่ความหิวและกระหายน้ำอาจทำให้การให้นมที่นานกว่าปกติรู้สึกเหนื่อยขึ้นมาก เลือกอาหารที่หยิบกินมือเดียวได้ ของที่ต้องปอก หั่น หรือวางบนจานบนตัก มักไม่ค่อยรอดจากสถานการณ์จริงที่มีเด็กเล็กอยู่ด้วย

เตรียม “ตะกร้ากิจกรรมลูกโต”

“ตะกร้ากิจกรรมลูกโต” คือของเล่นและกิจกรรมชุดเล็ก ๆ ที่นำออกมาเฉพาะตอนให้นมลูก ความพิเศษอยู่ที่ลูกไม่ได้เห็นของเหล่านี้ตลอดเวลา จึงยังรู้สึกน่าสนใจ คุณไม่ได้ต้องการให้ลูกโตเล่นได้นานเป็นชั่วโมง แค่ช่วยให้มีเวลาสงบพอสำหรับการให้นมแต่ละครั้งก็เพียงพอแล้ว

ไอเดียของเล่นสำหรับลูกโตในตะกร้า ได้แก่

• สติกเกอร์แบบใช้ซ้ำได้กับสมุดวาดเขียน
• กระดานกิจกรรมชิ้นเล็ก
• กระดานวาดรูปแม่เหล็ก
• จิ๊กซอว์ชิ้นใหญ่ที่เหมาะกับวัย
• นิทานเสียงเรื่องโปรด
• ขนมในกล่องที่แบ่งช่องไว้
• ตุ๊กตาสัตว์หรือรถของเล่นจำนวนไม่กี่ชิ้น
• หนังสือภาพแบบกระดาษแข็งที่เปิดดูเองได้

เลือกกิจกรรมให้เหมาะกับอายุและความสามารถของลูก หลีกเลี่ยงของเล่นที่มีชิ้นส่วนเล็กหรือทำให้คุณต้องคอยตามหาอะไหล่ที่หายไป นิทานเสียงสั้น ๆ ก็ช่วยได้มากในเวลาที่มือของคุณไม่ว่าง คุณอาจบอกลูกว่า “ตะกร้าพิเศษจะออกมาตอนแม่ให้นมน้องนะ” แล้วเก็บเข้าที่เมื่อน้องกินเสร็จ

วางตะกร้าไว้ใกล้ตัว แต่ไม่ควรอยู่ในพื้นที่นอนของทารก หากลูกโตเดินหรือคลานได้ ควรหลีกเลี่ยงชิ้นส่วนเล็กที่อาจถูกหยิบเข้าปากน้อง คุณรู้จักนิสัยของลูกดีที่สุด ตะกร้าที่เหมาะกับเด็กสามขวบคนหนึ่ง อาจไม่เหมาะกับเด็กอีกคนเลยก็ได้

วางขอบเขตก่อนที่ทุกคนจะเหนื่อย

เด็กวัยเตาะแตะมักอยากเข้ามาใกล้ในเวลาที่คุณให้นมลูก ความต้องการนั้นอาจเกิดจากความรัก ความสงสัย ความหึงหวง หรือเพียงอยากเรียกร้องความสนใจ เขานั่งข้างคุณ จับมือ หรือพิงแขนคุณได้ แต่ไม่ควรปีนข้ามตัวน้อง ดึงเต้านม ดึงสายเครื่องปั๊มนม หรือแย่งขวดนม

คุยเรื่องกติกาในช่วงที่ทุกคนอารมณ์ดี ใช้ประโยคสั้น ๆ และพูดซ้ำด้วยถ้อยคำเดิม เช่น

• “หนูนั่งข้างแม่ได้ แต่ห้ามปีนทับน้องนะ”
• “ใกล้ศีรษะน้องต้องใช้มือนุ่ม ๆ”
• “เต้านมมีไว้ให้น้องกิน หนูจับมือแม่แทนได้”
• “ขวดอยู่ในปากน้อง หนูลูบเท้าน้องเบา ๆ ได้นะ”
• “แม่ไม่ให้หนูดึงตัวน้อง”

ประโยคเบี่ยงเบนเด็กโต จะได้ผลดีเมื่อใช้ซ้ำอย่างสม่ำเสมอ คุณไม่จำเป็นต้องอธิบายยาว เด็กที่กำลังง่วง หิว หรือรู้สึกหึงไม่สามารถรับฟังเหตุผลซับซ้อนได้ ขณะที่คุณเองก็กำลังพยายามให้นมลูกอยู่

ถ้าลูกโตเอื้อมมือมาดึงเต้านมหรือขวดนม ให้ใช้มือกันไว้เบา ๆ แล้วเสนอทางเลือกอื่น เช่น “แม่ไม่ให้ดึงนะ หนูลูบนิ้วน้องเบา ๆ ได้” หากเขาปีนขึ้นมาบนตัก ให้ช่วยพาลงโดยไม่ดุว่า “หนูอยากอยู่ใกล้แม่ใช่ไหม มานั่งข้าง ๆ กัน ไม่ปีนข้ามน้องนะ”

ขอบเขตควรชัดเจน แต่ไม่ได้หมายความว่าคุณกำลังปฏิเสธลูก ลูกมีสิทธิ์รู้สึกทั้งรัก หวง งอน หรือไม่พอใจที่ต้องแบ่งแม่ให้กับน้อง แต่เขาไม่มีสิทธิ์ทำให้น้องเจ็บหรือรบกวนการให้นม

เลือกท่าให้นมที่มีพื้นที่สำหรับลูกโต

บางท่าจะช่วยให้ดูแลลูกโตไปพร้อมกับให้นมได้ง่ายกว่าเดิม ไม่มีท่าไหนดีที่สุดสำหรับทุกครอบครัว ให้พิจารณาจากสภาพร่างกายหลังคลอด ความสบายของคุณ อายุของลูกน้อย และพฤติกรรมของลูกโตประกอบกัน

ท่าเอนหลังให้นม อาจเหมาะเมื่อคุณรู้สึกตัวดี มีหมอนรองหลังเพียงพอ และยังมองเห็นเด็กทั้งสองคนได้ เอนตัวพิงหมอน พาลูกน้อยเข้าหาลำตัว และให้ลูกโตนั่งอยู่ข้าง ๆ ไม่ใช่นั่งหรือพาดทับตัวน้อง ตรวจดูให้ลูกน้อยอยู่ในท่าที่มั่นคงและหายใจได้สะดวก

ท่านอนตะแคงให้นม อาจช่วยให้คุณพักระหว่างให้นมกลางคืนหรือช่วงกลางวัน แต่ต้องใช้เมื่อคุณยังตื่นและเฝ้าดูเด็กได้เท่านั้น ไม่ควรปล่อยให้เตียง โซฟา หรือพื้นผิวอื่นเป็นที่นอนของทารกโดยไม่มีผู้ใหญ่ดูแล หลังให้นมเสร็จ ให้ย้ายลูกน้อยไปนอนในที่นอนของตัวเอง โดยให้นอนหงาย ไม่มีผ้าห่มหลวม หมอน หรือตุ๊กตาอยู่รอบตัว

สำหรับบางครอบครัว ท่าอุ้มประคองหรือท่าอุ้มเข้าเต้าอาจควบคุมตำแหน่งของลูกน้อยได้ง่ายกว่า เพราะลูกอยู่ในพื้นที่ชัดเจนบนตัก ลองฝึกท่าต่าง ๆ ในเวลาที่ไม่รีบร้อน หากยังไม่มั่นใจ สามารถขอคำแนะนำจากพยาบาลผดุงครรภ์ พยาบาลสาธารณสุข คลินิกนมแม่ หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการให้นมแม่ เพื่อช่วยหาท่าที่ไม่ทำให้ปวดหลังและช่วยให้ลูกดูดนมได้ลึกพอดี

ใช้ช่วง 10 นาทีแรกให้เป็นประโยชน์

ช่วงเริ่มต้นของการให้นมมักเป็นเวลาที่วุ่นวายที่สุด ลูกน้อยอาจต้องการความช่วยเหลือในการเข้าเต้า ขณะที่ลูกโตอาจอยากเข้าห้องน้ำ ขอแก้วน้ำใบใหม่ หรือเรียกหาคุณทันที

ถ้าเป็นไปได้ ขอให้คู่ชีวิตช่วยอุ้มหรือเล่นกับลูกโตในช่วง 10 นาทีแรกของการให้นม อาจนั่งเล่นบล็อกบนพื้น พาไปเดินเล่นหน้าบ้าน หรือจัดของว่างให้นั่งกินที่โต๊ะ ช่วงเวลาสั้น ๆ นี้ช่วยให้คุณจัดท่าลูกน้อย ตรวจดูการดูดนม และผ่อนคลายไหล่ได้ก่อน

การช่วยเหลือระหว่างให้นมไม่จำเป็นต้องหมายถึงการรับผิดชอบงานบ้านทั้งหมด คู่ชีวิตอาจช่วยเติมน้ำ เปิดห่อขนม หาผ้ารองบ่า หรือกันไม่ให้ลูกโตปีนขึ้นเก้าอี้ หากมีญาติหรือผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้อยู่ใกล้ ลองขอให้ช่วยงานที่ชัดเจนแทนการพูดกว้าง ๆ ว่า “ช่วยหน่อย” เช่น “ช่วยดูน้องต้นกล้า 10 นาทีแรกได้ไหม ระหว่างที่ฉันจัดท่าให้ลูกเข้าเต้า”

ป้อนนมจากขวดเมื่อลูกโตอยู่ใกล้

การเตรียมตัวป้อนนมจากขวดก็คล้ายกับการให้นมแม่ เตรียมน้ำ ของว่าง ผ้ารองบ่า และตะกร้ากิจกรรมลูกโตไว้ก่อนเริ่ม หากต้องชงนมผง ให้ทำตามวิธีใช้บนฉลากและคำแนะนำของกรมอนามัยหรือหน่วยงานสาธารณสุขอย่างเคร่งครัด อย่าวางขวดนมทิ้งไว้ขณะไปวิ่งตามลูกโต และห้ามใช้ผ้าหรือของอื่นค้ำขวดนมไว้ในปากทารก

การป้อนนมแบบช้า ๆ ตามจังหวะของลูกยังสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นนมแม่ที่ปั๊มไว้หรือนมผง ให้อุ้มลูกในท่ากึ่งนั่งกึ่งนอน ถือขวดค่อนข้างขนานกับพื้น ไม่ยกขวดสูงชันเกินไป และเว้นจังหวะให้ลูกพักเป็นระยะ สังเกตสัญญาณของลูกแทนการเร่งให้กินจนหมดขวด สัญญาณว่าลูกต้องการพักอาจมีทั้งหันหน้าหนี น้ำนมไหลออกจากปาก ดูดพร้อมกลืนเร็วเกินไป ตัวเกร็ง หรือดันจุกนมออก

ลูกโตอาจอยาก “ช่วยแม่” ให้บทบาทที่ปลอดภัย เช่น เลือกนิทานเสียง หยิบผ้ามัสลิน หรือมานั่งข้าง ๆ คุณ ไม่ควรให้ลูกถือขวดเอง เว้นแต่มีผู้ใหญ่ประคองลูกน้อยและเฝ้าดูอย่างใกล้ชิด เด็กเล็กอาจทำขวดหล่น ดันจุกนมลึกเกินไป หรือเผลอกดโดนใบหน้าน้อง

การป้อนนมจากขวดยังคงเป็นช่วงเวลาที่ทารกต้องการความสนใจจากคุณ ลูกโตเข้ามามีส่วนร่วมได้ แต่ไม่ควรให้เป็นคนรับผิดชอบการป้อนนม

เมื่อลูกโตงอแงอย่างหนักควรทำอย่างไร

ในที่สุดลูกโตอาจร้องไห้ ตะโกน หรือเรียกร้องให้อุ้มในระหว่างที่คุณกำลังให้นม เหตุการณ์นี้ไม่ได้แปลว่ากิจวัตรที่วางไว้ล้มเหลว แต่หมายความว่าสำหรับเด็กวัยสอง สาม หรือสี่ขวบ สถานการณ์ตรงหน้าอาจเกินกว่าที่เขาจะควบคุมอารมณ์ได้

เริ่มจากดูว่าลูกน้อยสามารถหยุดพักการกินชั่วคราวได้หรือไม่ หากน้องยังสงบและลูกโตต้องการกลับมาเชื่อมสัมพันธ์กับคุณ คุณอาจหยุดสัก 2 นาที วางลูกน้อยไว้ในที่ปลอดภัยหรืออุ้มประคองให้มั่นคง จากนั้นกอด สบตา และพูดสั้น ๆ ว่า “หนูอยากให้แม่อยู่ด้วย แม่อยู่นี่นะ เดี๋ยวเรากินนมต่อให้เสร็จ”

บางครั้งเวลา 2 นาทีก็เพียงพอ แล้วคุณจึงกลับไปให้นมต่อ

แต่หากลูกโตตี พยายามปีนขึ้นไปบนตัวน้อง หรือยิ่งร้องหนักขึ้น ให้คู่ชีวิตพาไปอยู่อีกห้องหนึ่ง วิธีนี้ไม่ใช่การลงโทษที่ลูกมีความรู้สึก และควรหลีกเลี่ยงคำพูดอย่าง “แม่ให้หนูออกไปเพราะหนูดื้อ” ลองพูดว่า “ตอนนี้หนูรู้สึกแรงมาก แม่จะดูแลให้ทุกคนปลอดภัย พ่อจะพาหนูไปนั่งด้วยกันอีกห้อง ระหว่างที่แม่ให้นมน้องให้เสร็จนะ”

หากคุณอยู่กับลูกตามลำพังและจำเป็นต้องหยุดเพื่อช่วยลูกโต ให้พาลูกน้อยไปวางในที่นอนที่ปลอดภัยชั่วครู่ แล้วช่วยให้ลูกโตสงบลง การปล่อยให้ทารกร้องไม่กี่นาทีในเตียงที่ปลอดภัย ย่อมปลอดภัยกว่าการพยายามอุ้มเด็กสองคนท่ามกลางการดิ้นหรือการแย่งตัวกัน เมื่อสถานการณ์เรียบร้อยแล้ว ค่อยกลับมาให้นมต่อ

บางวันการให้นมอาจถูกขัดจังหวะหลายครั้ง คุณอาจต้องเริ่มจัดท่าใหม่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า นั่นคือชีวิตจริงของการเลี้ยงลูก ไม่ใช่ความล้มเหลวของคุณ

กฎความปลอดภัยที่ต้องยึดไว้เสมอ

ความปลอดภัยของการให้นมเมื่อลูกโตอยู่ใกล้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการสร้างสภาพแวดล้อมที่สมบูรณ์แบบ แต่ขึ้นอยู่กับการรู้ว่าเด็กแต่ละคนกำลังทำอะไรอยู่ เด็กโตที่เดินได้อาจเคลื่อนไหวเร็ว และยังไม่เข้าใจว่าทารกบอบบางเพียงใด

จำกติกาต่อไปนี้ให้ชัดเจน

• ห้ามปล่อยทารกกับลูกโตที่เคลื่อนไหวได้อยู่ด้วยกันตามลำพัง แม้จะแค่เดินไปเข้าห้องน้ำชั่วครู่
• ไม่ให้ลูกโตปีน นอนทับ หรือพิงตัวลงบนลูกน้อย
• ระหว่างให้นมแม่หรือป้อนนมจากขวด ต้องมองเห็นใบหน้าและทางเดินหายใจของทารกได้ชัดเจน
• อย่าวางทารกไว้บนโซฟา เตียงผู้ใหญ่ โต๊ะเปลี่ยนผ้าอ้อม หรือเก้าอี้ ขณะที่คุณหันไปดูแลลูกโต
• เก็บขวดนม อุปกรณ์ปั๊มนม ยา เครื่องดื่มร้อน และชิ้นส่วนเล็กจากตะกร้าให้พ้นมือลูก
• หากรู้สึกง่วง ให้ย้ายลูกน้อยไปไว้ในที่นอนที่ปลอดภัยของเขาเอง แทนการให้นมต่อในท่าที่คุณอาจเผลอหลับ

สำหรับครอบครัวที่ให้นมลูกทั้งสองคนพร้อมกัน หลักความปลอดภัยก็ยังเหมือนเดิม ลูกโตอาจดูดนมจากเต้าขณะมีทารกอยู่ใกล้ ๆ ได้ แต่ต้องคอยดูตำแหน่งตัวและการหายใจของทารกอย่างต่อเนื่อง พ่อแม่บางคนเลือกให้น้องกินก่อน จำกัดเวลาให้นมของลูกโต หรือให้นมพร้อมกันเฉพาะเวลาที่มีผู้ใหญ่อีกคนอยู่ด้วย ทั้งนี้ไม่มีข้อกำหนดว่าคุณต้องให้นมลูกทั้งสองคนพร้อมกันเสมอ

ทำให้กิจวัตรยืดหยุ่นและเข้ากับชีวิตจริง

การให้นมกับลูกโตจะง่ายขึ้นเมื่อลูกคนโตพอรู้ว่าอะไรจะเกิดขึ้นต่อไป เช่น ล้างมือ หยิบตะกร้า เลือกนิทาน มานั่งข้างมุมให้นมลูก และรอรับกอดเมื่อให้นมเสร็จ กิจวัตรที่คุ้นเคยช่วยให้ลูกมีส่วนร่วมโดยไม่ทำให้เขาต้องรับผิดชอบดูแลน้อง

บางครั้งการให้นมจะผ่านไปอย่างสงบ บางครั้งอาจมีสติกเกอร์ติดเต็มโซฟา กล่องขนมว่างเปล่า และเสียงเรียกร้องให้เปิดเพลงเดิมซ้ำถึงหกรอบ เป้าหมายคือทำให้ทุกคนปลอดภัยและผ่านช่วงเวลานั้นไปได้ ไม่ใช่ทำให้ทุกอย่างดูสมบูรณ์แบบ

ลูกน้อยต้องกินนม ลูกโตต้องการความใกล้ชิด และคุณเองก็ต้องการน้ำ อาหาร และแรงสนับสนุน เมื่อมีการจัดมุมให้นมที่เหมาะสม วางกติกาชัดเจน เลือกท่าเอนหลังให้นมหรือท่านอนตะแคงให้นมอย่างปลอดภัย และขอความช่วยเหลือจากคู่ชีวิตระหว่างให้นม ความต้องการของทุกคนก็สามารถเกิดขึ้นพร้อมกันได้ แม้ในวันที่บ้านจะวุ่นวายที่สุดก็ตาม