Baby blues, trầm cảm hậu sản và lo âu sau sinh: cách nhận diện, khác biệt và khi nào cần khám
Bạn vừa sinh em bé, cuộc sống bị đảo lộn hoàn toàn, ai cũng nói với bạn rằng đây phải là quãng thời gian hạnh phúc nhất đời người.
Nhưng bạn lại khóc trong nhà tắm, cáu gắt với chồng, thức trắng 3 giờ sáng dù con đã ngủ, và tự hỏi: “Có gì đó không ổn với mình à?”.
Nếu bạn thấy mình trong những dòng này, bạn không hề hỏng hóc, không phải mẹ tồi, và bạn tuyệt đối không cô đơn.
Bài viết này giúp bạn phân biệt baby blues vs trầm cảm sau sinh, nhận diện lo âu sau sinh, và cách biết khi nào đó chỉ là “tụt dốc” nội tiết bình thường, khi nào là lúc cần đi khám. Chỉ cần một câu nào đó chạm đúng cảm giác của bạn, hãy đọc tiếp. Với một số phụ nữ, những thông tin này thực sự có thể cứu mạng.
Baby blues: thế nào là “hỗn loạn cảm xúc bình thường” sau sinh?
Hầu như bà đỡ, nữ hộ sinh nào ở Việt Nam cũng nói qua với mẹ bầu về baby blues, hoặc kiểu “sau sinh dễ tủi thân lắm nhé”. Nhưng chỉ đến khi sinh xong, bế con về nhà, bạn mới hiểu rõ họ đang nói tới điều gì.
Baby blues thường gặp đến mức nào?
Các nghiên cứu tại nhiều nước, trong đó có Việt Nam, cho thấy tới khoảng 70 - 80% mẹ mới sinh trải qua giai đoạn baby blues ở mức độ nào đó. Tức là 8 trong 10 bà mẹ sẽ thấy mình “lên voi xuống chó” trong thời gian ngắn sau sinh.
Baby blues chủ yếu liên quan đến:
- Sự tụt giảm đột ngột của nội tiết thai kỳ (estrogen, progesterone)
- Thiếu ngủ kéo dài
- Cơ thể đau mệt, đang hồi phục sau sinh thường hoặc mổ
- Cú sốc khi đột ngột phải chịu trách nhiệm 24/7 cho một em bé bé xíu
Đây không phải là dấu hiệu yếu đuối. Đây là cơ thể và bộ não của bạn đang vật lộn để thích nghi với những thay đổi quá lớn, quá nhanh.
Baby blues xuất hiện khi nào và kéo dài bao lâu?
Nhiều mẹ bắt đầu thấy tâm trạng thất thường rất sớm sau sinh.
-
Baby blues bắt đầu khi nào?
Thường từ ngày thứ 2 hoặc 3 sau sinh
(hay trùng với lúc bạn xuất viện về nhà, hoặc khi hết cảm giác “phê phê” vì adrenalin sau sinh). -
Đỉnh điểm là lúc nào?
Rất nhiều mẹ kể lại ngày thứ 5 sau sinh là ngày “vỡ trận”. -
Baby blues kéo dài bao lâu?
Thường giảm rõ rệt sau khoảng 2 tuần.
Bạn vẫn mệt, vẫn dễ xúc động, nhưng những cơn “sụp mood” bất chợt không còn dồn dập như trước.
Nếu sau 2 tuần, các triệu chứng vẫn dữ dội, đó là dấu hiệu quan trọng để bạn trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế về trầm cảm sau sinh (trầm cảm sau sinh hay trầm cảm hậu sản).
Các triệu chứng baby blues điển hình
Baby blues thường rất lộn xộn, “sáng nắng chiều mưa”. Một phút trước còn bật cười vì mặt con ngộ nghĩnh, một phút sau đã ôm mặt khóc vì… cháy miếng bánh mì.
Các triệu chứng baby blues sau sinh thường gặp:
-
Dễ thay đổi cảm xúc
Vừa bình thường xong đã muốn khóc, bực bội hoặc tủi thân. -
Hay khóc
Khóc “không vì lý do gì rõ ràng”, thường vào chiều tối hoặc sau khi khách/ông bà vừa về. -
Dễ cáu gắt
Dễ nổi nóng với chồng, bố mẹ, người thân, cảm giác gì cũng khó chịu. -
Lo lắng
Lo nhiều hơn bình thường, nhất là xoay quanh chuyện bú, ngủ, “mình có chăm con đúng không”. -
Khó ngủ dù con đã ngủ
Cơ thể kiệt sức nhưng đầu óc không chịu tắt. -
Cảm giác quá tải
Những việc rất cơ bản trong ngày (cho bú, thay bỉm, tắm rửa) cũng thấy như leo núi.
Tuy nhiên, nếu chỉ là baby blues thì thường vẫn có những điểm sau:
- Bạn vẫn có ít nhất vài khoảnh khắc vui, hoặc thấy ấm lòng khi ngắm con.
- Bạn vẫn tạm xoay xở được sinh hoạt hàng ngày nếu có người hỗ trợ, dù rất mệt.
- Cảm xúc giảm dần, không tệ lên, và dịu hẳn sau 2 tuần đầu.
Nếu mô tả trên giống bạn, khả năng cao đây là giai đoạn baby blues. Lúc này, nghỉ ngơi, được trấn an, và được giúp việc nhà là vô cùng đáng giá.
Trầm cảm sau sinh là gì?
Trầm cảm sau sinh không chỉ là “baby blues kéo dài lâu hơn một chút”. Đây là một rối loạn tâm thần cần được chẩn đoán và điều trị đúng cách, nghiêm túc như bất kỳ bệnh lý cơ thể nào khác.
Các khảo sát nhỏ tại Việt Nam và nhiều nghiên cứu trong khu vực châu Á cho thấy khoảng 10 - 20% phụ nữ sau sinh có trầm cảm sau sinh ở mức độ khác nhau. Ít nhất 1 trong 10 bà mẹ, có thể hơn, bởi rất nhiều người âm thầm chịu đựng mà không nói với ai.
Trầm cảm sau sinh xuất hiện khi nào?
Phần này khiến không ít người nhầm lẫn.
Trầm cảm sau sinh có thể:
- Khởi phát trong vài tuần đầu sau sinh, lúc đầu trông giống baby blues nhưng không hề cải thiện, thậm chí tệ dần.
- Bắt đầu bất cứ lúc nào trong năm đầu sau sinh, đôi khi là vài tháng sau, nhất là khi có thêm căng thẳng (quay lại đi làm, xung đột gia đình, thay đổi chuyện cho bú…).
Nên nếu con bạn đã 4 tháng, 9 tháng mà bạn nghĩ: “Giờ chắc không còn là trầm cảm sau sinh nữa đâu nhỉ?”,
câu trả lời là vẫn có thể. Thời gian đó vẫn nằm trong giai đoạn hậu sản.
Các dấu hiệu trầm cảm sau sinh quan trọng
Mỗi người trải nghiệm trầm cảm sau sinh một kiểu, nhưng có một số dấu hiệu trầm cảm sau sinh khá phổ biến.
Nếu bạn nhận ra mình có nhiều biểu hiện sau đây hầu như mỗi ngày, kéo dài hơn 2 tuần, đã đến lúc đi khám trầm cảm sau sinh:
-
Buồn bã hoặc trống rỗng dai dẳng
Cảm giác buồn không lý do, trơ trơ, tuyệt vọng gần như cả ngày. -
Mất hứng thú, không còn thấy vui
Những thứ trước đây thích (xem phim, đọc sách, trang điểm, trò chuyện, ôm con) giờ thấy nhạt, vô nghĩa. -
Giảm hoặc mất quan tâm tới em bé
Vẫn chăm con đủ ăn ngủ, nhưng trong lòng thấy xa cách, khó chịu hoặc… không cảm xúc. -
Lo âu dữ dội, cơn hoảng loạn (panic)
Sợ hãi tột độ, tim đập nhanh, run rẩy, cảm giác sắp ngất, sắp “phát điên”. -
Khó gắn bó, không cảm được “tình mẫu tử”
Không thấy “tràn ngập tình yêu” như người ta kể; có khi là trống rỗng, bực bội hoặc thấy con như gánh nặng. -
Không thể làm nổi việc đơn giản
Những việc cơ bản như tắm rửa, thay đồ, trả lời tin nhắn cũng thấy quá sức. -
Thu mình, tránh tiếp xúc
Không muốn nghe điện thoại, từ chối gặp người quen, chỉ muốn ở một mình hoặc thấy không ai hiểu mình. -
Rối loạn giấc ngủ
Mất ngủ triền miên dù cực mệt, hoặc ngược lại ngủ li bì, “trốn” vào giấc ngủ. -
Thay đổi ăn uống
Ăn rất ít, không muốn ăn, hoặc ăn quá nhiều kiểu “ăn cho đỡ buồn, đỡ lo”. -
Tội lỗi, tự trách, thấy mình vô dụng, “mẹ tồi”
Luôn tự dằn vặt, phóng đại lỗi nhỏ thành “thảm họa”, cảm giác mình là gánh nặng. -
Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé
Từ hình ảnh, ý nghĩ thoáng qua không mong muốn, đến việc nghĩ cách, lên kế hoạch.
Hai điểm cuối cực kỳ quan trọng:
Việc xuất hiện những ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con không biến bạn thành quái vật. Đó là dấu hiệu cho thấy bạn đang rất mệt mỏi và bệnh nặng. Bạn cần được giúp khẩn cấp, chứ không phải bị phán xét.
Lo âu sau sinh là gì?
Nhiều phụ nữ không thấy mình “buồn” là chính, mà là… sợ.
Lúc nào cũng căng như dây đàn, tim đập nhanh, năm phút lại ghé xem con còn thở không, nửa đêm ngồi tra Google từng nốt rôm, từng tiếng ọc sữa.
Đó có thể là lo âu sau sinh. Lo âu có thể xuất hiện riêng lẻ, hoặc đi kèm trầm cảm sau sinh.
Dấu hiệu lo âu sau sinh
Một mức lo lắng nào đó là bình thường khi có em bé. Tuy nhiên, lo âu sau sinh thường như sau:
-
Lo lắng quá mức, không tắt được
Suy nghĩ quay vòng vòng, dừng lại một chút là lo tiếp, không tự trấn an được. -
Dòng suy nghĩ chạy không ngừng
Đầu óc liên tục nhảy từ kịch bản xấu này sang kịch bản khác, khiến bạn kiệt sức. -
Kiểm tra, hỏi đi hỏi lại
Liên tục kiểm tra con có thở không, có nóng/lạnh không, nhắn tin hỏi bác sĩ, bạn bè, người thân để nghe câu “không sao đâu” hết lần này tới lần khác. -
Triệu chứng cơ thể
Tức ngực, tim đập nhanh, choáng váng, vã mồ hôi, cảm giác “có chuyện khủng khiếp sắp xảy ra”. -
Không thể thư giãn
Dù con đang ngủ yên, mọi thứ an toàn, trong người bạn vẫn căng cứng, bồn chồn, như trực chiến. -
Tránh né
Ngại đi ra ngoài, sợ để người khác bế con, sợ ngủ vì “nhỡ mình ngủ thì…”, nên cứ cố thức và kiểm soát.
Không ít mẹ bị lo âu sau sinh mà lại nghĩ “chắc không phải trầm cảm sau sinh đâu, mình có buồn đâu, chỉ lo thôi”. Thực tế, sức khỏe tâm thần sau sinh thường là “combo”: có thể chỉ lo âu, chỉ trầm cảm, hoặc cả hai xen lẫn.
Baby blues vs trầm cảm sau sinh: khác nhau ở điểm nào?
Đặt hai trạng thái này cạnh nhau sẽ dễ hình dung hơn. Khi đọc, hãy nhẹ nhàng tự hỏi: trải nghiệm của mình giống phần nào nhất.
1. Thời điểm
-
Baby blues
- Bắt đầu: thường từ ngày thứ 2 - 3 sau sinh
- Đỉnh điểm: khoảng ngày thứ 5
- Giảm rõ: trong vòng 2 tuần sau sinh
-
Trầm cảm sau sinh
- Có thể bắt đầu: bất cứ lúc nào trong năm đầu sau sinh
- Có thể là baby blues nhưng không đỡ mà kéo dài, nặng lên
- Cũng có thể xuất hiện muộn, sau khi mẹ tưởng mình đã ổn
Nếu các triệu chứng nặng bắt đầu sau mốc 2 tuần, hoặc kéo dài quá mốc 2 tuần, hãy nghĩ nhiều hơn đến trầm cảm sau sinh thay vì chỉ baby blues.
2. Mức độ nặng
-
Baby blues
- Bạn có thể khóc nhiều, xúc động, thấy quá tải.
- Nhưng vẫn có những lúc nhẹ nhõm, vui, hoặc thấy bình yên.
- Với sự hỗ trợ của gia đình, bạn vẫn làm được việc cơ bản.
-
Trầm cảm sau sinh
- Cảm xúc nặng nề hơn, dai dẳng, nhiều mẹ miêu tả như “bị đè dưới một đám mây đen” hoặc “chìm dưới nước”.
- Gần như không còn cảm giác vui, mọi thứ xám xịt.
- Vượt qua một ngày bình thường cũng như leo núi.
- Ý nghĩ tiêu cực xuất hiện nhiều: không muốn sống, ước gì mình chưa mang thai, chưa sinh con…
3. Thời gian kéo dài
-
Baby blues
- Thường dưới 2 tuần.
- Cứ mỗi ngày qua đi, bạn thấy nhẹ hơn một ít, chứ không nặng thêm.
-
Trầm cảm sau sinh
- Kéo dài hơn 2 tuần, có thể âm ỉ nhiều tháng nếu không điều trị.
- Nhiều trường hợp triệu chứng tăng dần, xấu hơn theo thời gian.
Nếu bạn đang tự hỏi: “Không biết baby blues kéo dài bao lâu, sao mình 4 tuần rồi vẫn khủng hoảng?”,
đó là cờ đỏ rất rõ rằng đã đến lúc đi khám trầm cảm sau sinh và tìm sự hỗ trợ chuyên môn.
“Mình chỉ thiếu ngủ thôi hay là có vấn đề thật sự?”
Thiếu ngủ làm mọi chuyện rối tung lên. Nhưng để tự định vị, bạn có thể tự hỏi vài câu:
-
Nếu bây giờ được ngủ đủ, ví dụ ngủ ngon một tuần liên tục, bạn nghĩ mình sẽ gần như trở lại bình thường, hay vẫn cảm thấy buồn bã, lo âu, nặng nề đến mức giấc ngủ cũng không cứu vãn nổi?
-
Trong ngày, bạn có lúc nào thấy ổn không, dù chỉ vài phút, hay là từ sáng đến tối đều một màu u ám?
-
Người thân, bạn bè có nhận xét bạn “không giống trước”, “trông rất buồn” hoặc “thấy em xuống quá” không?
Cảm nhận của chính bạn cũng rất quan trọng. Nếu trong lòng luôn có một tiếng nói nhỏ “Hình như mình cần giúp đỡ”, hãy tin vào tiếng nói đó. Đó thường là phần sáng suốt nhất trong bạn.
Khi nào cần tìm sự giúp đỡ: đây không phải yếu đuối
Rất nhiều mẹ trì hoãn đi khám trầm cảm sau sinh chỉ vì ngại, sợ bị chê trách, hoặc nghĩ “người ta còn khổ hơn, mình phải tự chịu được”.
Bạn không cần chờ đến lúc “không chịu nổi nữa” mới được quyền nhờ hỗ trợ.
Bạn nên nói với ai đó, hoặc đi khám nếu:
- Tâm trạng buồn hoặc lo âu kéo dài hơn 2 tuần sau sinh.
- Bạn không ngủ được dù con ngủ, vì đầu óc không ngừng lo lắng.
- Bạn thấy xa cách, không gắn bó được với con, hoặc gần như không có cảm xúc với con.
- Việc sinh hoạt hàng ngày trở nên vô cùng khó khăn.
- Bạn tránh gặp người khác, thường xuyên giả vờ “ổn” khi ai hỏi.
- Bạn có những suy nghĩ đáng sợ mà không dám kể với ai.
Bạn cần đi khám khẩn cấp nếu:
- Bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc muốn chết.
- Bạn có ý nghĩ làm hại em bé, nhất là khi thấy mình khó kiểm soát, sợ sẽ làm thật.
- Bạn cảm thấy mình không còn tiếp xúc với thực tế, hoang tưởng, nghe hoặc thấy những thứ không có thật, hoặc cực kỳ kích động, bứt rứt, như “không phải là mình”.
Tại Việt Nam:
- Nếu bạn hoặc con đang trong tình huống nguy hiểm ngay lập tức, hãy gọi 115 hoặc tới khoa Cấp cứu của bệnh viện gần nhất.
- Bạn có thể tới bệnh viện đa khoa, bệnh viện tâm thần, hoặc các khoa Tâm thần - Tâm lý của bệnh viện phụ sản lớn để được thăm khám.
- Khi cần trò chuyện gấp, có thể liên hệ các đường dây tư vấn tâm lý miễn phí hoặc dịch vụ hỗ trợ khủng hoảng tâm lý tại địa phương, hoặc các tổ chức xã hội hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần.
Việc bạn tìm đến sự hỗ trợ không có nghĩa là người ta sẽ tùy tiện tách mẹ con ra. Mục tiêu của bác sĩ, nhân viên y tế là giữ an toàn cho cả mẹ và bé, và ưu tiên để hai mẹ con được ở bên nhau. Điều trị là giúp bạn khỏe lại, chứ không phải trừng phạt.
Nên nói chuyện với ai và nói thế nào?
Bạn không cần bước vào phòng khám rồi trình bày “trọn bộ” như bài luận. Chỉ cần bắt đầu, phần còn lại bác sĩ sẽ hỏi thêm.
Hãy nói với một người bạn tin trước
Nếu có thể, hãy thử chia sẻ với ít nhất một người:
- Chồng hoặc bạn đời
- Bạn thân
- Mẹ ruột, mẹ chồng, chị gái, em gái, người thân gần gũi
Bạn có thể nói những câu rất đơn giản, ví dụ:
- “Em thấy mình không ổn như em nghĩ, em khó xoay xở lắm.”
- “Em không chỉ mệt vì thiếu ngủ, mà gần như lúc nào cũng thấy buồn và lo.”
- “Có những suy nghĩ làm em sợ chính mình, nên em muốn đi khám.”
Thi thoảng, cách dễ nhất là gửi bài viết này hoặc lưu lại trên điện thoại, chỉ cho người thân và nói: “Em thấy mình giống ở đoạn này, chị/mẹ/chồng đọc giúp em được không?”.
Trao đổi với nhân viên y tế
Tại Việt Nam, bạn có thể trò chuyện với:
- Bác sĩ sản hoặc bác sĩ gia đình đang theo dõi sau sinh
- Điều dưỡng, nữ hộ sinh tại trạm y tế, phòng khám, bệnh viện
- Bác sĩ tâm thần, bác sĩ tâm lý, chuyên gia tâm lý tại các bệnh viện, trung tâm tư vấn
- Một số nơi có đơn vị sức khỏe tâm thần chu sinh (perinatal) hoặc phòng tư vấn riêng cho mẹ bầu - mẹ sau sinh
Bạn có thể bắt đầu bằng một câu rất ngắn:
“Sau sinh em thấy rất buồn và lo, kéo dài hơn 2 tuần rồi, em sợ mình bị trầm cảm sau sinh nên muốn được khám.”
Hãy kể cụ thể các triệu chứng trầm cảm sau sinh hoặc lo âu mà bạn nhận thấy: ví dụ không gắn bó được với con, mất ngủ triền miên, lên cơn hoảng loạn, thấy cuộc sống vô nghĩa, có ý nghĩ làm hại bản thân.
Bạn xứng đáng được lắng nghe nghiêm túc. Nếu cảm thấy chưa được quan tâm đúng mức, bạn hoàn toàn có thể đề nghị khám lại, xin ý kiến bác sĩ khác, hoặc tới cơ sở chuyên khoa tâm thần - tâm lý.
Bác sĩ đánh giá trầm cảm sau sinh như thế nào: thang điểm Edinburgh
Nhiều bác sĩ sản, bác sĩ gia đình, điều dưỡng hoặc chuyên gia tâm lý sử dụng một bảng câu hỏi ngắn gọi là Thang điểm trầm cảm sau sinh Edinburgh (Edinburgh Postnatal Depression Scale - EPDS).
Đây là bộ 10 câu hỏi về cảm xúc của bạn trong 7 ngày gần đây, ví dụ:
- Bạn thấy buồn, chán, hay lo lắng như thế nào
- Bạn còn cười được, còn mong đợi điều gì không
- Bạn có ngủ được không
- Bạn có từng nghĩ đến việc làm hại bản thân không
Bạn trả lời theo các mức lựa chọn sẵn kiểu: “Hầu như mọi lúc”, “Thỉnh thoảng”, “Hiếm khi”, “Không bao giờ”…
Tổng điểm giúp bác sĩ sàng lọc xem bạn có nguy cơ trầm cảm sau sinh, lo âu sau sinh hay không, và mức độ cần hỗ trợ.
EPDS không phải là chẩn đoán cuối cùng, nhưng là gợi ý quan trọng để bác sĩ quyết định bước tiếp theo.
Nếu bạn lo lắng, bạn có thể tìm “Edinburgh Postnatal Depression Scale tiếng Việt” trên mạng, tự làm thử trước, in hoặc lưu kết quả và mang theo khi đi khám. Đó cũng là một cách dễ để mở đầu câu chuyện.
Điều trị trầm cảm sau sinh: bạn xứng đáng được tốt hơn
Trầm cảm sau sinh và lo âu sau sinh hoàn toàn có thể điều trị được. Nhiều phụ nữ hồi phục rất tốt khi được hỗ trợ phù hợp. Bạn không cần cắn răng chịu đựng cả năm trời.
1. Trị liệu tâm lý (talking therapies)
Một số hướng phổ biến:
-
Liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT)
Giúp bạn nhận ra những kiểu suy nghĩ, phản ứng tiêu cực đang “xoắn mình” thêm, rồi tập cách nhìn nhận, hành xử khác đi, bớt tự trách, bớt phóng đại. -
Tư vấn tâm lý, trị liệu cá nhân
Là không gian an toàn để bạn kể về trải nghiệm sinh nở, áp lực làm mẹ, mối quan hệ với chồng, gia đình, nỗi sợ, tội lỗi… mà không bị phán xét.
Tại Việt Nam, bạn có thể:
- Tới khoa Tâm thần/Tâm lý các bệnh viện đa khoa, bệnh viện phụ sản lớn.
- Tìm đến trung tâm tham vấn - trị liệu tâm lý uy tín, hỏi rõ về chuyên môn người trị liệu.
- Tìm hiểu các nhóm hỗ trợ mẹ sau sinh, nhóm chia sẻ kinh nghiệm, cộng đồng online nói thật về trầm cảm sau sinh.
Một số nơi có bảo hiểm chi trả một phần chi phí. Dù đôi lúc phải chờ đợi, nhưng càng đi sớm càng tốt, bởi càng để lâu, bạn càng kiệt sức.
2. Thuốc
Có những trường hợp, trị liệu tâm lý thôi chưa đủ, nhất là khi triệu chứng nặng, kéo dài, hoặc bạn có ý nghĩ tự sát.
Lúc đó bác sĩ có thể đề nghị thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc hỗ trợ giấc ngủ, lo âu. Nhiều mẹ rất sợ dùng thuốc vì đang cho con bú. Đây là nỗi lo rất thường gặp, và cũng là điều nên trao đổi kỹ với bác sĩ.
Một vài điểm quan trọng:
- Nhiều loại thuốc chống trầm cảm đã được nghiên cứu khá kỹ trên phụ nữ cho con bú.
- Ở nhiều phác đồ, các thuốc như sertraline thường được ưu tiên cho mẹ đang cho bú vì lượng vào sữa thấp và đã có nhiều dữ liệu. Tuy nhiên, lựa chọn thuốc phải cá nhân hóa, tùy sức khỏe từng người.
- Bác sĩ sẽ luôn cân nhắc lợi ích và nguy cơ cho cả mẹ và bé. Một người mẹ đang trượt sâu trong trầm cảm, mất ngủ kiệt sức, không chăm được con, cũng là một nguy cơ lớn đối với em bé.
Vì vậy, điều trị trầm cảm sau sinh cũng chính là bảo vệ em bé về lâu dài.
Nếu được kê đơn, hãy:
- Hỏi kỹ bác sĩ về tác dụng phụ, thời gian thuốc bắt đầu có hiệu quả, xét nghiệm cần thiết (nếu có).
- Không tự ý ngừng thuốc khi mới thấy đỡ, và không tự ý tăng giảm liều.
Tuyệt đối không dùng đơn thuốc của người khác, và không tự tìm thuốc trên mạng khi chưa được thăm khám.
3. Hỗ trợ thực tế và xã hội
Không có loại thuốc hay liệu pháp nào “thay thế” được những hỗ trợ rất đời thường nhưng cực kỳ quan trọng này.
Những thay đổi nhỏ nhưng đáng giá:
-
Hỗ trợ việc nhà
Một người phụ giúp nấu cơm, rửa bát, giặt đồ, hoặc đơn giản là bế con cho bạn chợp mắt 30 phút, đôi khi còn quý hơn nghìn lời động viên. -
Hỗ trợ giấc ngủ
Nếu có thể, bố hoặc người thân san sẻ vài cữ bú đêm (vắt sữa, bú bình, dùng sữa công thức nếu phù hợp), hoặc hỗ trợ trông con sáng sớm để mẹ ngủ bù. -
Kết nối với những bà mẹ khác
Tham gia lớp tiền sản, hậu sản, câu lạc bộ mẹ và bé, hội nhóm online nơi người ta chia sẻ thật về trầm cảm sau sinh, không tô hồng. -
Đặt ranh giới lành mạnh
Giảm bớt khách thăm nếu bạn thấy mệt, thẳng thắn nói “em chưa sẵn sàng tiếp khách lâu”, hạn chế tiếp xúc với những người hay chê trách, so sánh, và nói rõ kiểu hỗ trợ bạn cần (giúp rửa bát, nấu cơm, trông con, không phải là ngồi chơi rồi bế con cả buổi).
Đây không phải là sự “được chiều quá mức”, mà là yếu tố thiết yếu để giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh và giúp bạn hồi phục nhanh hơn.
Bạn không cô đơn và bạn không thất bại
Hình ảnh phổ biến trên mạng xã hội về mẹ sau sinh thường là chăn trắng tinh, em bé ngủ ngoan, mẹ cười rạng rỡ. Ít ai cho bạn thấy cảnh 4 giờ sáng, mắt thâm quầng, vừa bế con vừa khóc vì thấy mình lạc lõng trong chính cuộc đời.
Nếu phải chọn một điều duy nhất để bạn nhớ từ bài này, hãy là:
- Cảm xúc thất thường, dễ khóc, dễ tủi trong 2 tuần đầu có thể là baby blues bình thường.
- Cảm giác buồn bã, lo âu, tê liệt cảm xúc hoặc không kết nối được với con kéo dài hơn 2 tuần thì không phải “mặc định phải chịu”, mà là một vấn đề sức khỏe, cần và nên được điều trị.
Các khái niệm như trầm cảm sau sinh, baby blues, lo âu sau sinh đôi khi nghe rối rắm. Thứ quan trọng nhất không phải tên gọi, mà là: hiện tại bạn đang cảm thấy thế nào và sống được ra sao mỗi ngày.
Nếu ở đâu đó trong bài này bạn thấy mình, hãy:
- Nói với ít nhất một người bạn tin.
- Sắp xếp đi khám: bác sĩ sản, bác sĩ gia đình, bác sĩ tâm thần, hoặc chuyên gia tâm lý.
- Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc làm hại con, hãy gọi 115 hoặc tới khoa Cấp cứu bệnh viện gần nhất ngay lập tức.
Tìm kiếm sự hỗ trợ cho trầm cảm sau sinh là biểu hiện của sức mạnh, chứ không phải thất bại.
Bạn đang làm một việc vô cùng khó: mang thai, sinh nở, chăm sóc một em bé 24/7. Chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình là một phần của việc làm mẹ tốt - và bạn xứng đáng nhận được sự hỗ trợ đó.
Chúng tôi, với tư cách là nhà phát triển ứng dụng Erby, từ chối mọi trách nhiệm đối với bất kỳ quyết định nào bạn đưa ra dựa trên thông tin này, thông tin này chỉ được cung cấp cho mục đích thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên y tế cá nhân.
