Những tuần đầu sau sinh thường trôi qua trong một mớ hỗn độn: cho bú, thay tã, dỗ con ngủ, rồi tranh thủ chợp mắt vài phút. Giữa tất cả những việc đó, massage cho bé có thể trở thành một nghi thức nhỏ xíu, yên tĩnh, giúp cả hai mẹ con (hoặc bố con) chậm lại, thở sâu hơn và kết nối lại với nhau.
Bạn không cần phải là chuyên gia, nữ hộ sinh hay giáo viên yoga mới có thể massage trẻ sơ sinh tại nhà. Bạn chỉ cần đôi tay, một chút dầu và sự nhẹ nhàng, chịu khó quan sát phản ứng của con.
Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết kỹ thuật massage cho bé, lợi ích massage cho bé, thời điểm massage cho bé, cách chuẩn bị và các bước massage trẻ sơ sinh đơn giản cho từng vùng trên cơ thể.
Massage cho bé đều đặn không chỉ là hoạt động âu yếm cho vui. Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam và trên thế giới cho thấy massage trẻ sơ sinh mang lại rất nhiều lợi ích, vì vậy ngày càng nhiều bệnh viện phụ sản, khoa Nhi, lớp tiền sản… đều khuyến khích bố mẹ học cách massage cho bé.
Dưới đây là những lợi ích massage cho bé thường thấy.
Rất nhiều bố mẹ chỉ bắt đầu tìm hiểu massage trị đầy hơi cho bé sau vài buổi tối dài con khóc thét, ưỡn người, co chân lên bụng.
Các động tác ấn nhẹ, vuốt ve vùng bụng và chân có thể:
Các động tác như xoay tròn vùng bụng theo chiều kim đồng hồ, đạp xe đạp chân (sẽ nói kỹ ở phần dưới) rất hữu ích nếu bé hay bị đầy hơi, chướng bụng sau khi bú. Đây chính là những kỹ thuật massage kích thích tiêu hóa cho bé được nhiều mẹ áp dụng.
Khi được chạm vào một cách êm ái, cơ thể cả mẹ và bé đều tiết ra oxytocin, thường được gọi là “hormone tình yêu”. Cảm giác ấm áp, an toàn này có thể:
Nhiều gia đình ở Việt Nam duy trì thói quen massage sau khi tắm cho bé như một phần của chu trình đi ngủ: tắm, lau khô, massage, cho bú và kể chuyện. Lâu dần, chuỗi hoạt động quen thuộc này giống như một tín hiệu nhẹ nhàng báo cho bé: Đến giờ thư giãn và ngủ rồi đó.
Vì vậy, bạn hoàn toàn có thể thử massage cho bé ngủ ngon và theo dõi xem giấc ngủ của con có cải thiện không.
Đối với trẻ sơ sinh, “ngôn ngữ” đầu tiên không phải là tiếng nói mà là cảm giác được chạm vào. Trước khi hiểu lời mẹ, bé “nghe” được rất nhiều thông điệp qua đôi tay của bạn.
Lợi ích massage cho bé về mặt gắn kết tình cảm gồm có:
Với những gia đình từng có trải nghiệm sinh khó, sinh mổ, bé sinh non phải nằm lồng ấp hoặc chăm sóc đặc biệt, việc massage trẻ sơ sinh tại nhà là một cách rất nhẹ nhàng để khôi phục lại sự tự tin và cảm giác gần gũi.
Nhịp vuốt ve đều đặn trong kỹ thuật massage cho bé có thể:
Massage không phải là phương pháp điều trị y khoa, nhưng hoàn toàn có thể trở thành một “trợ thủ” hữu ích trong việc chăm sóc bé hằng ngày.
Mỗi đường vuốt, mỗi động tác chạm đều giúp não bộ của bé “vẽ bản đồ cơ thể”:
Khả năng nhận biết cơ thể này hỗ trợ cho sự phát triển vận động sau này. Bé dần hiểu cơ thể mình nằm ở đâu trong không gian, đó là nền tảng cho những kỹ năng như lật, trườn, bò, ngồi, đứng và đi.
Khi tìm hiểu về massage trẻ sơ sinh, bố mẹ thường chỉ nghĩ đến lợi ích cho con. Tuy nhiên một số nghiên cứu cho thấy massage còn có thể:
Khoảng 10 - 15 phút massage mỗi ngày thường là thời gian hiếm hoi không điện thoại, không TV, chỉ có bạn và em bé. Khoảnh khắc nhỏ như vậy đôi khi rất “cứu vãn tinh thần” trong những ngày mệt mỏi.
Thời điểm rất quan trọng. Nếu bạn massage khi bé đang quá đói, quá mệt hoặc bị kích thích quá mức, cả hai bên đều sẽ khó chịu.
Hãy chọn lúc bé:
Những khoảng thời gian thường phù hợp:
Sau khi tắm
Da bé đang ấm, nước ấm đã giúp bé thư giãn, nên massage sau khi tắm cho bé là lựa chọn rất tự nhiên, đặc biệt là trước giờ đi ngủ tối.
Giữa hai cữ bú
Thời điểm bé không quá đói, cũng không quá no. Cố gắng cách ít nhất khoảng 30 phút sau khi bú để hạn chế việc ọc sữa và giúp bé thoải mái hơn khi nằm ngửa.
Lúc yên tĩnh trong ngày
Nhiều bố mẹ thấy cuối buổi sáng hoặc đầu buổi tối là hợp, nhưng hãy quan sát nhịp sinh hoạt riêng của con để linh hoạt.
Nếu bé đang:
thì nên hoãn massage, ưu tiên dỗ dành theo cách khác. Bạn có thể thử lại vào lúc khác phù hợp hơn.
Không có quy định cứng nhắc. Nhiều gia đình thấy rằng:
Cứ quan sát bé:
Chuẩn bị tốt một chút sẽ khiến cả mẹ và bé cùng thấy dễ chịu hơn.
Giữ phòng ấm
Trẻ sơ sinh rất dễ mất nhiệt. Nên giữ phòng ấm áp, khoảng 26 - 28 °C tùy thời tiết, sao cho bé có thể cởi bớt đồ mà vẫn không bị lạnh.
Ánh sáng dịu
Đèn trần sáng gắt thường khiến bé chói mắt, khó chịu. Bạn có thể dùng đèn ngủ, đèn vàng hoặc tận dụng ánh sáng tự nhiên dịu từ cửa sổ.
Giảm tiếng ồn, hạn chế xao nhãng
Tắt TV, để điện thoại sang chế độ im lặng, có thể mở nhạc nhẹ, tiếng suối chảy hoặc tiếng mưa rơi nếu bé thích.
Bạn có thể cho bé nằm trên:
Với bé còn rất nhỏ hoặc hay uốn éo, luôn giữ ít nhất một tay trên người bé và ngồi, quỳ thật gần để tránh bé lăn khỏi bề mặt.
Một ít dầu massage cho bé sẽ giúp tay bạn lướt trên da mượt mà, không bị rít hay kéo căng da bé.
Ở Việt Nam, bố mẹ thường chọn:
Dầu dừa ép lạnh nguyên chất
Mùi thơm nhẹ, quen thuộc, tan nhanh khi làm ấm trong lòng bàn tay, dễ mua.
Dầu hạnh nhân ngọt (sweet almond oil)
Được dùng khá phổ biến trong massage trẻ sơ sinh, nhưng nếu gia đình có tiền sử dị ứng hạt hoặc bé bị chàm, da rất nhạy cảm thì nên hỏi ý kiến bác sĩ Nhi hoặc bác sĩ Da liễu trước khi dùng.
Dầu hạt nho, dầu hướng dương tinh luyện, dầu oliu nhẹ
Thường khá lành tính, ít mùi, hay được sử dụng trong các lớp hướng dẫn kỹ thuật massage cho bé.
Một vài lưu ý để chọn dầu massage cho bé phù hợp:
Trước khi bắt đầu, đổ một ít dầu ra tay, xoa nhẹ để làm ấm. Cảm giác tay lạnh đặt lên da ấm của bé thường khiến con giật mình và khó chịu.
Hít thở sâu một chút, thả lỏng vai, đừng vội.
Không cần làm “đúng bài” từng milimet. Bé cần cảm giác yêu thương, an toàn nhiều hơn là một bài massage chuẩn giáo trình. Cứ để buổi massage giống như một cuộc trò chuyện bằng đôi tay giữa bạn và con.
Trước khi đi vào các bước massage trẻ sơ sinh cụ thể, có vài nguyên tắc vàng nên nhớ.
Giữ giao tiếp bằng mắt
Thỉnh thoảng nhìn vào mắt bé, quan sát nét mặt xem bé đang thư giãn, tò mò hay khó chịu. Đây là “kênh” để bạn điều chỉnh.
Nói chuyện với bé
Dùng giọng nhỏ nhẹ. Có thể mô tả bạn đang làm gì, ngân nga vài câu hát ru, hoặc đơn giản là:
«Mẹ đang massage chân cho con nè, dễ chịu không?»
Không quan trọng lời, quan trọng là giọng nói và cảm xúc kết nối.
Quan sát dấu hiệu bé muốn dừng
Nên ngưng nếu bé:
Lúc đó, bạn có thể bế bé lên, ôm vỗ về, chuyển sang dỗ dành bằng cách khác, thử lại vào hôm khác. Tuyệt đối không ép.
Lực tay
Dùng lực nhẹ nhưng chắc, tuyệt đối tránh kiểu “chạm lướt lợt” gây nhột, khiến bé khó chịu. Bạn có thể tưởng tượng lực tay vừa đủ để xoa kem dưỡng quanh vùng mi mắt của chính mình.
Thời lượng buổi massage
Lúc đầu, nên giữ tổng thời gian khoảng 10 - 15 phút là hợp lý. Hoàn toàn có thể dừng sớm hơn nếu bé đã mệt hoặc chán.
Bạn có thể theo đúng trình tự dưới đây hoặc linh hoạt thay đổi. Phần lớn bố mẹ thích bắt đầu với chân vì đa số bé đều dễ chịu với vùng này nhất.
Đây là phần lý tưởng để làm quen với cách massage cho bé.
Vuốt dài từ hông đến cổ chân
Ấn nhẹ lòng bàn chân
Xoay, kéo nhẹ từng ngón chân
Massage chân đặc biệt hữu ích nếu bạn quan tâm đến massage trị đầy hơi cho bé, vì nó kết nối rất tự nhiên với các động tác massage bụng.
Chỉ nên massage bụng khi:
Đây là vùng quan trọng khi thực hiện massage kích thích tiêu hóa cho bé, hỗ trợ giảm đầy hơi, đau bụng.
Xoay tròn theo chiều kim đồng hồ
Động tác “I Love U” cho bé xì hơi dễ hơn
Rất nhiều lớp massage trẻ sơ sinh dạy bài này:
Đạp xe đạp bằng chân
Đây là bộ kỹ thuật massage cho bé “kinh điển” khi muốn tập trung vào vấn đề đầy hơi, đau bụng, khó tiêu.
Cách làm tương tự như với chân nhưng nhẹ nhàng hơn vì tay nhỏ hơn.
Vuốt từ vai đến cổ tay
Mở nhẹ lòng bàn tay
Xoay từng ngón tay
Phần massage tay giúp bé quen với việc bàn tay được chạm vào, rất có lợi sau này khi bạn cắt móng tay, rửa tay hay bôi thuốc cho con.
Vùng ngực nhạy cảm hơn nên hãy giữ động tác chậm và dịu.
Massage ngực đúng cách giúp bé dễ chịu, hỗ trợ nhịp thở thư thái và thường rất dễ đưa bé vào trạng thái thư giãn sâu.
Bạn có thể massage lưng khi bé nằm trên đùi bạn hoặc trên khăn/chiếu.
Lưu ý rất quan trọng: luôn massage hai bên cột sống, tuyệt đối không ấn trực tiếp lên xương sống của bé.
Đặt tư thế cho bé
Vuốt dài từ cổ xuống mông
Xoay tròn nhỏ hai bên sống lưng
Nhiều bé đến giai đoạn biết lẫy, biết trườn rất thích được massage sau khi tắm ở phần lưng, vừa là thời gian chơi úp bụng (tummy time), vừa giúp con thư giãn.
Kết thúc bằng massage mặt thường khiến bé như được “spa mini”, đồng thời giúp hai mẹ con nhìn nhau rõ hơn.
Ở vùng này, bạn chỉ nên dùng rất ít dầu hoặc không dùng dầu, nhất là quanh mắt.
Vuốt trán
Xoa tròn hai bên má
Vuốt dọc đường hàm
Kết thúc bằng phần mặt là cách rất hay để khép lại buổi massage cho bé, vừa làm vừa nhìn sâu vào mắt con, tăng cảm giác kết nối.
Có những ngày câu hỏi quan trọng không phải là cách massage trẻ sơ sinh mà là: Hôm nay có nên massage cho con không? Biết dừng lại đúng lúc cũng là một phần của việc chăm con an toàn.
Nên tránh massage nếu bé:
Nếu bạn băn khoăn không biết trường hợp của con có nên massage hay không, hãy hỏi bác sĩ Nhi, y bác sĩ tại trạm y tế phường, bệnh viện, hoặc các chuyên viên được đào tạo bài bản về massage trẻ sơ sinh.
Sau vài lần tập, massage cho bé sẽ không còn là “bài thuộc lòng” mà trở thành một cuộc đối thoại mềm mại giữa bạn và cơ thể nhỏ xíu của con.
Bạn có thể:
Khi bạn quen tay và hiểu con hơn, bạn sẽ tự điều chỉnh lực, tốc độ và thời điểm sao cho hợp với bé nhất. Đó chính là “nghệ thuật” thật sự của cách massage cho bé: luôn lắng nghe đứa trẻ ngay trước mặt bạn, chứ không phải rập khuôn theo hình vẽ trong sách.
Nếu muốn chắc chắn hơn, bạn có thể tham gia các lớp massage trẻ sơ sinh được tổ chức tại bệnh viện phụ sản, trung tâm chăm sóc mẹ và bé, hoặc các câu lạc bộ cha mẹ ở địa phương. Việc được xem chuyên viên thực hành kỹ thuật massage cho bé, rồi làm thử dưới sự hướng dẫn sẽ giúp bạn an tâm hơn rất nhiều.
Còn ngay lúc này, bạn đã có một điểm bắt đầu rất rõ ràng: phòng ấm, tay ấm, một chút dầu massage cho bé, khoảng 10 phút trọn vẹn dành cho con.
Thói quen nhỏ bé đó có thể hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy hơi, giúp bé ngủ ngon hơn, gắn kết tình cảm và xoa dịu căng thẳng cho cả hai. Gần như không tốn chi phí, lại dễ dàng len vào nhịp sống thường ngày của gia đình bạn.