Cooing là gì - Tiếng ầu ơ của bé, khi nào bắt đầu và cách khuyến khích phát triển ngôn ngữ
Lần đầu tiên bé nhìn thẳng vào mắt bố mẹ rồi khe khẽ «ơ…» hay «a…» nghe tưởng nhỏ xíu nhưng lại mang một thông điệp rất lớn: Con ở đây, con nghe bố mẹ và con đang cố gắng nói chuyện với bố mẹ.
Những âm thanh đầu đời dễ thương đó, trong tiếng Anh gọi là cooing, chính là bước khởi đầu của quá trình bé biết nói. Bài viết này sẽ cùng bạn tìm hiểu: cooing là gì, bé ầu ơ từ khi nào, điều đó nói gì về não bộ của bé, và bố mẹ có thể làm gì để khuyến khích bé nói nhiều hơn.
What is cooing?
Trong giai đoạn đầu đời, cooing có thể hiểu đơn giản là những âm thanh đầu tiên bé chủ động phát ra mà không phải là tiếng khóc. Tức là bé phát ra tiếng chỉ vì… thích, chứ không phải vì đói, ướt tã hay khó chịu.
Những âm thanh cooing thường gặp:
- Các nguyên âm mở như «a…», «ơ…», «ô…», «i…»
- Kết hợp nhẹ như «gư…», «ga…», «a-gư…»
- Những tiếng thở dài có âm, nghe êm, không gấp gáp
Nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy:
- Nhẹ nhàng hơn tiếng khóc
- Nghe như đang hát, có giai điệu
- Thường đi kèm giao tiếp bằng mắt, đạp chân, mỉm cười
Vậy cooing là gì? Bạn có thể hình dung đó là những lần bé bắt đầu… thử giọng. Bé phát hiện ra âm thanh phát ra từ chính cơ thể mình và có thể «chơi» với nó.
When do babies start cooing?
Nhiều bố mẹ hay hỏi: «Bé biết nói mấy tháng?», hay cụ thể hơn là «Bé ầu ơ, phát ra tiếng đầu tiên từ khi nào?»
Thông thường, phần lớn trẻ sơ sinh bắt đầu cooing, ầu ơ khoảng 6 đến 8 tuần tuổi. Một số bé nhanh hơn, khoảng 4 tuần đã có tiếng «ơ…», «a…», một số khác thì muộn hơn một chút.
Bạn có thể nhận ra:
- Vài tuần đầu, âm thanh chủ yếu là khóc, gừ gừ, nấc, hắt hơi
- Khoảng 6 tuần, bắt đầu lác đác những tiếng «ơ…», «a…» kéo dài
- Đến 2 - 3 tháng, nhiều bé ầu ơ rất thường xuyên, nhất là khi tỉnh táo, vui vẻ
Về câu hỏi: «Bé nói mấy tháng thì ầu ơ rõ ràng hơn?»
Thường từ 2 đến 3 tháng, bạn sẽ nghe bé bập bẹ, ầu ơ nhiều hơn, đặc biệt sau khi bú no, lúc thay tã, tắm rửa – khi bé thoải mái, không khó chịu.
Với trẻ sinh non, các mốc phát triển ngôn ngữ ở trẻ sơ sinh như cooing, bập bẹ có thể đến trễ hơn vài tuần nếu tính theo tuổi hiệu chỉnh. Điều này hoàn toàn bình thường.
What cooing means for your baby’s brain and body
Tiếng ầu ơ nghe rất đáng yêu, nhưng không chỉ là «cho vui». Nó là dấu hiệu quan trọng cho thấy:
1. Dây thanh quản và cơ nói đang «thức dậy»
Để tạo ra những âm thanh ầu ơ đầu tiên, bé cần:
- Dây thanh quản mở - đóng nhịp nhàng
- Lưỡi cử động được ra trước, ra sau một chút
- Luồng hơi từ phổi nhỏ xíu bắt đầu được điều khiển tốt hơn
Nói cách khác, cooing cho thấy các cơ tham gia vào việc nói đang tập luyện. Bé đang khởi động cho những âm phức tạp hơn sau này.
2. Các vùng ngôn ngữ trong não đang kết nối
Trong não bé, những vùng liên quan đến nghe và tạo ra tiếng nói bắt đầu «bắt tay» với nhau. Khi bé ầu ơ:
- Bé nghe được chính giọng mình
- Não so sánh âm thanh đó với giọng của người xung quanh
- Mỗi lần như vậy là một lần các kết nối thần kinh được củng cố
Quá trình vừa nghe vừa tự tạo âm này là một bước rất quan trọng trong phát triển ngôn ngữ ở trẻ sơ sinh.
3. Cầu nối đến giai đoạn bập bẹ
Rất nhiều bố mẹ phân vân về bé ầu ơ (cooing) và bé bập bẹ (babbling) khác gì nhau:
- Cooing / ầu ơ: khoảng 6 - 8 tuần, chủ yếu là âm nguyên âm kéo dài như «a…», «ơ…», «ô…»
- Babbling / bập bẹ: khoảng 6 tháng trở lên, là các âm tiết lặp lại như «ba ba», «da da», «ma ma ma»
Bạn có thể hình dung:
- Đầu tiên bé học cách tự tạo ra âm thanh (cooing, ầu ơ)
- Sau đó bé học cách gộp âm thành âm tiết (babbling, bập bẹ)
- Rồi dần dần, những âm tiết đó thành từ có nghĩa
Vì vậy, những tiếng ầu ơ hôm nay chính là nền tảng ban đầu để mai này bé nói «ba», «mẹ», «không»…
Cooing vs crying: how are they different?
Trong những tuần đầu chăm trẻ sơ sinh, nhiều khi tai bố mẹ chỉ nghe thấy… tiếng ồn. Nhưng sự khác biệt giữa khóc và cooing thực ra khá rõ, cả về âm thanh lẫn ý nghĩa.
How crying sounds and feels
Tiếng khóc thường:
- To, gấp, đầy «khẩn cấp»
- Cao độ thay đổi đột ngột, lúc cao vút, lúc trầm hẳn
- Gắn với nhu cầu: đói, đau, buồn ngủ, ướt tã, khó chịu
- Đi kèm: người gồng cứng, tay nắm chặt, mặt đỏ
Khóc chính là «ngôn ngữ sinh tồn» của trẻ sơ sinh, giúp bé thu hút sự chú ý của người lớn thật nhanh.
How cooing sounds and feels
Cooing, ầu ơ thì:
- Nhẹ hơn, êm, có giai điệu như hát
- Xuất hiện khi bé đang trong trạng thái tỉnh táo, bình tĩnh
- Thường kèm ánh mắt nhìn chăm chú, môi mỉm cười, tay chân thả lỏng
- Mang tính thử nghiệm, giao tiếp, không phải «cầu cứu»
Bạn có thể thấy:
- Lúc thay tã, bé nhìn bạn rồi «ơ…» một tiếng rất dịu
- Sau khi bú no, nằm trên ngực mẹ, bé thở dài khoan khoái rồi «a…»
- Khi nằm trên giường, vừa đạp chân vừa «gư… gư…»
Đó là những «cuộc trò chuyện» đầu tiên chứ không phải tiếng cầu cứu. Bé đang thử kết nối với bạn, không phải yêu cầu bạn giải quyết một khó chịu nào đó.
How to encourage cooing and early speech
Để cách thúc đẩy phát triển ngôn ngữ cho bé, bạn không cần đồ chơi thông minh, thẻ chữ hay ứng dụng gì đặc biệt. Thứ quan trọng nhất chính là sự hiện diện và giọng nói của bố mẹ.
Dưới đây là những cách rất đơn giản, đã được nhiều nghiên cứu ủng hộ, giúp khuyến khích bé ầu ơ, bập bẹ và hỗ trợ bé nói sau này.
1. Nói chuyện với bé thật nhiều
Không cần nói liên tục từ sáng đến tối, ai cũng cần nghỉ ngơi. Nhưng nói chuyện thường xuyên trong ngày cực kỳ có lợi cho bé.
Bạn có thể kể lại những việc đang làm:
- «Mẹ đang thay tã cho con nhé. Tháo tã cũ ra nè, mát chưa?»
- «Giờ mình đi ra bếp, nhìn kìa, ánh sáng ngoài cửa sổ sáng ghê ha.»
- «Tới giờ tắm rồi, nước ấm ấm nè. Mẹ rửa chân, rửa tay cho con nhé.»
Vì sao cách này hiệu quả:
- Bé nghe được nhịp điệu và giai điệu của tiếng Việt
- Bé dần liên kết nét mặt, giọng nói của bạn với những gì đang diễn ra
- Bé học rằng âm thanh luôn gắn với ý nghĩa, sự việc
Thời gian đầu, nói với một em bé chưa biết nói có thể thấy hơi «kỳ», nhưng thực ra trẻ sơ sinh nghe và tiếp thu nhiều hơn bạn nghĩ.
2. Sử dụng «khoảng lặng hội thoại»
Cách này thường khiến bố mẹ rất bất ngờ khi thấy bé đáp lại.
Bạn thử:
- Nói chuyện với bé bằng giọng nhẹ nhàng, có cảm xúc.
- Sau đó dừng lại và chờ, đếm chậm khoảng 3 - 4 giây.
- Nhiều bé sẽ đáp lại bằng một tiếng «ơ…», một cú đạp chân hay nụ cười.
- Lúc đó, bạn trả lời như đang nói chuyện thật sự:
- «Ồ, hôm nay con bận lắm hả?»
- «Ui, con nói “ơ” to ghê! Con kể nữa đi.»
Khoảng lặng này giúp bé học:
- Lượt nói trong giao tiếp – mẹ nói, con nói, rồi mẹ nói tiếp
- Rằng âm thanh bé phát ra được lắng nghe và đáp lại
- Cách mà cuộc trò chuyện bình thường giữa người với người diễn ra
Nhiều bố mẹ chia sẻ, khi áp dụng «khoảng lặng hội thoại», phản ứng lại tiếng ầu ơ của bé trở thành một trò chơi vui, chứ không còn là điều phải «cố gắng nhớ».
3. Bắt chước âm thanh của bé
Đây là cách rất dễ mà hiệu quả cao trong cách khuyến khích bé nói và ầu ơ.
Khi bé ầu ơ:
- Bé nói «ơ…», bạn đáp lại «ơ…» y hệt
- Bé nói «a-gư…», bạn cố gắng lặp lại «a-gư…» giống nhất có thể
- Thỉnh thoảng bạn kéo dài âm hơn một chút: «ơơơ…», «aaa…»
Thường bé sẽ:
- Nhìn bạn ngạc nhiên
- Cười, vung tay chân
- Cố gắng ầu ơ lại lần nữa
Cách này giúp:
- Bé hiểu âm thanh là trò chơi 2 chiều – con nói, ba mẹ cũng nói
- Bé nghe được phiên bản rõ hơn của âm chính mình vừa tạo ra
- Bé được khích lệ thử nghiệm giọng nói nhiều hơn
Có thể với người lớn, việc ngồi «ơ ơ, a a» nghe hơi buồn cười, nhưng với bé, đây là khoảng thời gian rất vui và nhiều ý nghĩa.
4. Dùng «giọng nói dành cho em bé» (parentese)
Đó là kiểu giọng mà người lớn hay tự động dùng khi nói với em bé: cao hơn thường ngày, nói chậm hơn, âm kéo dài, nhấn nhá rõ. Nhiều nghiên cứu gọi đây là baby-directed speech hay «parentese».
Đặc điểm của parentese:
- Giọng cao hơn giọng nói bình thường một chút
- Nguyên âm rõ và dài: «Chàoooo con iu!»
- Ngữ điệu lên xuống rõ ràng: không nói ngang, đều đều
- Câu ngắn, đơn giản, lặp lại
Một số nghiên cứu của các trường đại học lớn ở châu Á và châu Âu cho thấy trẻ:
- Thích nghe kiểu giọng này hơn giọng nói ngang phè của người lớn
- Tập trung nghe lâu hơn
- Dễ học mẫu âm thanh, nhịp điệu ngôn ngữ hơn
Khi bạn dùng parentese, bạn đang hỗ trợ:
- Phát triển ngôn ngữ ở trẻ sơ sinh
- Khả năng chú ý, gắn kết tình cảm
- Làm cho tiếng ầu ơ, bập bẹ xuất hiện nhiều hơn
Chỉ cần giữ mọi thứ tự nhiên, không cần «diễn». Hãy nghĩ đơn giản: nói với con bằng một giọng ấm, chậm, rõ và có cảm xúc.
5. Đọc sách cho bé nghe
Nghe có vẻ lạ khi đọc truyện cho em bé chưa hiểu gì, nhưng đọc to không chỉ là kể nội dung, mà còn là tắm bé trong âm thanh và nhịp điệu ngôn ngữ.
Khi bạn đọc, bé nghe được:
- Nhịp của câu, cách ngắt nghỉ
- Nhiều âm và từ mà trong giao tiếp hằng ngày bạn ít dùng
- Giọng của bạn lên xuống đều, tạo cảm giác an toàn, dễ chịu
Bạn có thể:
- Đọc sách tranh đơn giản, nhiều hình ít chữ
- Đọc chính cuốn sách, báo, tài liệu bạn đang xem nhưng với giọng nhẹ nhàng
- Chọn sách có vần điệu, thơ, đồng dao để nhấn mạnh mẫu âm thanh
Dù bé chưa hiểu từ, bé vẫn đang hấp thụ nhạc tính của ngôn ngữ. Điều này rất có lợi cho tiếng bập bẹ ở trẻ sơ sinh và kỹ năng ngôn ngữ sau này.
6. Hát và đọc đồng dao cho bé
Hát giống như một «lớp học ngôn ngữ» nhưng được gói trong vòng tay ôm ấp.
Khi bạn hát:
- Giọng bạn tự nhiên trở nên có giai điệu, mềm hơn
- Từ và câu được lặp đi lặp lại, rất hợp với cách bé học
- Bé thường bình tĩnh hơn, chú ý hơn
Bạn có thể:
- Hát các bài hát thiếu nhi, đồng dao quen thuộc hồi nhỏ
- Hát ru trước giờ ngủ trưa, ngủ tối
- Tự nghĩ ra mấy câu hát về việc đang làm:
- «Ta đi tắm nhé, tắm tắm tắm…»
- «Mang vớ cho con, một chiếc, hai chiếc…»
Bài hát, đồng dao rất hữu ích cho cách thúc đẩy phát triển ngôn ngữ cho bé vì chúng:
- Có âm tiết lặp đi lặp lại
- Nhấn mạnh nguyên âm rõ ràng
- Có cấu trúc, nhịp điệu dễ đoán, trẻ rất thích
Kể cả khi bạn nghĩ mình hát không hay, bé vẫn thích nghe. Với bé, giọng của bố mẹ luôn là âm thanh dễ chịu nhất.
When to be concerned about cooing
Mỗi bé có tốc độ phát triển ngôn ngữ riêng, sớm chậm đôi chút thường vẫn trong giới hạn bình thường. Tuy vậy, cũng có một số dấu hiệu bố mẹ nên để ý và trao đổi với bác sĩ.
Bạn nên đưa bé đi khám hoặc hỏi ý kiến chuyên môn nếu:
- Đến khoảng 3 tháng mà bé:
- Chưa bắt đầu ầu ơ, không có tiếng cooing nào
- Hầu như không phát ra tiếng vui vẻ, chỉ có khóc
- Hoặc ở bất kỳ tuổi nào, bạn thấy:
- Bé không phản ứng với âm thanh xung quanh
- Không giật mình khi có tiếng động lớn
- Lâu dần không có xu hướng quay đầu, liếc mắt theo giọng nói của bố mẹ
- Bé rất ít khi phát ra âm thanh, lúc nào cũng «im ắng» khác thường
Việc thiếu tiếng bập bẹ ở trẻ sơ sinh hay ít ầu ơ không phải lúc nào cũng là vấn đề nghiêm trọng, nhất là với trẻ sinh non hoặc có bệnh lý sớm. Tuy nhiên, cẩn thận vẫn tốt hơn.
Tại Việt Nam, bạn có thể:
- Trao đổi với bác sĩ nhi trong các lần khám định kỳ
- Đưa bé đến viện Nhi, khoa Nhi của bệnh viện lớn để được tư vấn
- Hỏi về khám thính lực nếu lo ngại bé nghe kém hoặc không phản ứng với âm thanh
Hãy tin vào cảm giác của chính mình. Bố mẹ là người ở cạnh bé nhiều nhất. Nếu bạn thấy «có gì đó không ổn» với cách bé phát ra âm thanh hay phản ứng tiếng động, thì việc hỏi ý kiến bác sĩ không hề là «quá lo xa».
Your voice matters more than you think
Những cữ bú lúc 3 giờ sáng, bài hát ru khe khẽ khi thay tã, mấy cuộc «trò chuyện» ơ ơ a a trên ghế sofa – tất cả đều là những mảnh ghép trong hành trình bé nói sau này.
Cooing, ầu ơ là:
- Bước khởi đầu trong giao tiếp của bé
- Dấu hiệu cho thấy cơ thể và não bộ đang phối hợp nhịp nhàng
- Một «bản nháp» nhỏ xíu cho những câu nói rõ ràng trong tương lai
Khi bạn nói chuyện, dừng lại chờ bé đáp, trả lời, bắt chước tiếng ầu ơ của bé, dùng giọng nói dành cho em bé, đọc sách, hát cho bé nghe, bạn đã và đang làm rất nhiều để:
- Khuyến khích bé nói, khuyến khích cooing
- Hỗ trợ phát triển ngôn ngữ ở trẻ sơ sinh từ những tháng đầu đời
Bạn không cần câu chữ hoàn hảo, cũng không cần nói như người dẫn chương trình thiếu nhi.
Chỉ cần chính bạn, bé, và một chút không gian yên tĩnh để lắng nghe những âm thanh nho nhỏ mà kỳ diệu ấy: «a…», «ơ…», «i…», «gư…»…
Chúng tôi, với tư cách là nhà phát triển ứng dụng Erby, từ chối mọi trách nhiệm đối với bất kỳ quyết định nào bạn đưa ra dựa trên thông tin này, thông tin này chỉ được cung cấp cho mục đích thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên y tế cá nhân.
